Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 3 MER deel B
Tekst van het document
Samenvattend Van vleermuizen, grondgebonden zoogdieren, vogels met een jaarrond beschermd nest en ongewervelden is er sprake van aantasting van het functionele leefgebied door verstoring of vernietiging van vaste verblijfplaatsen, foerageergebied en/of voortplantingsplaatsen (-). Voor kale grondbroeders en de rugstreeppad is er tijdelijk een verbetering van het functionele leefgebied door de komst van grote oppervlakten met kaal zand (+). Alternatief zonder landaanwinning De gevolgen van de variant zonder landaanwinning zijn vergelijkbaar met het voorlopig VKA, met uitzondering van het ontstaan van tijdelijk leefgebied voor de rugstreeppad en kale grondbroeders. Omdat bij dit alternatief geen sprake is van landaanwinning is er minder ruimte voor deze soorten die afhankelijk zijn van tijdelijke pioniersituaties. Varianten De uitvoeringsvarianten leiden niet tot andere conclusies dan het voorlopig VKA. De invloed binnen de leefgebieden van beschermde soorten is vergelijkbaar. De positieve gevolgen voor kale grondbroeders is door de landaanwinning en natuurontwikkeling ook vergelijkbaar. Effectbeoordeling realisatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 212 Tabel 12-21: Effectbeoordeling realisatie Criterium Effectbeoordeling Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Vleermuizen - - - - - - Grondgebonden zoogdieren - - - - - - Broedvogels - - - - - - Amfibieën - - - - - - Ongewervelden - - - - - - Rugstreeppad en teunisbloempijlstaart + + + + + - Eindbeoordeling - - - - - - Mitigerende en/of compenserende maatregelen realisatie Algemeen Effecten door verstoring zijn waarschijnlijk goed te mitigeren. In de realisatie kan bij de uitvoering van maatregelen rekening gehouden worden met kwetsbare periodes zoals voortplantings - en overwinteringsseizoen van amfibieën, zoogdieren en broedseizoen van vogels. Het werk kan ook gefaseerd worden, zodat er steeds voldoende rustige gebieden beschikbaar blijven. Met de aan- en afvoerroutes kan rekening worden gehouden met de lepelaarkolonie op de leidam en de visdiefkolonie bij de Houtribsluizen, door voldoende afstand te houden en geen onvoorspelbare vaarbewegingen te maken.
Omdat de werkzaamheden gefaseerd uitgevoerd worden is er ruimte om bij het ontwerp en bouw van de gebouwen natuurinclusieve maatregelen toe te passen zodat tijdens de realisatie voldoende verblijfplaatsen voor vleermuizen en gebouwbewonende soorten als de huismus beschikbaar zijn. Op hoge gebouwen kan een nestplaats voor de slechtvalk geïntegreerd worden. Ook de groene buitenruimte in het plangebied biedt voldoende ruimte voor realisatie van waterpartijen, natuurlijk groene elementen, groenstructuren met verbindingen naar de groene omgeving waardoor er een diversiteit aan voortplantingsgebied, foerageergebied en overwinteringsgebied gerealiseerd kan worden. Om deze groene ruimte echt functioneel te maken voor verschillende soorten moeten alle functies die ontbreken in het leefgebied een plek krijgen in het ontwerp. Vleermuizen De gevolgen van verlichting voor de vleermuizen moeten voorkomen worden door lage armaturen te gebruiken, afschermen van het werkterrein en/of geen verlichting tijdens actieve perioden van de meervleermuis waardoor de vliegroute over de Lage Dwarsvaart en Havendiep functioneel blijft en het foerageergebied langs de oevers van het Markermeer niet verstoord wordt. Meervleermuizen kunnen grote afstanden afleggen om te foerageren.
Als tijdens de realisatie minder insecten aanwezig zouden zijn door werkzaamheden en verstoringen in het water zijn er voldoende nabijgelegen alternatieve foerageergebieden over. Zo is de Oostvaardersplassen het belangrijkste foerageergebied voor de meervleermuis in Lelystad. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 213 Kans Er ligt een kans om de landaanwinning ten behoeve van de woningbouw ook tijdelijk geschikt te maken voor kalegrondbroeders als de visdief en verschillende plevieren. Het is dan wel van belang dat het gebied niet toegankelijk is voor mensen en honden. Dit komt dan wel vrij nauwkeurig, want regelmatig verstoring tijdens het broedseizoen en vogels verlaten het gebied. Om vervolgens het gebied wel te kunnen ontwikkelen voor woningbouw zou gewerkt kunnen worden met een ontheffing tijdelijke natuur.
Tabel 12-22: Beoordeling realisatie met mitigerende en/of compenserende maatregelen Criterium Effectbeoordeling met mitigerende en/of compenserende maatregelen Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Vleermuizen 0 0 0 0 0 0 Grondgebonden zoogdieren 0 0 0 0 0 0 Broedvogels 0 0 0 0 0 0 Amfibieën 0 0 0 0 0 0 Ongewervelden 0 0 0 0 0 0 Rugstreeppad en teunisbloempijlstaart + + + + + 0 Eindbeoordeling 0/+ 0/+ 0/+ 0/+ 0/+ 0 Effecten eindsituatie Voorlopig VKA Vleermuizen Het plangebied vormt een groot aaneengeschakeld lijnvormig element en is geschikt als vlieg/migratie- route en foerageergebied. De oever in het plangebied wordt opnieuw ingericht; hierbij worden enerzijds hogere natuurwaarden geambieerd wat de voedselbeschikbaarheid (insecten) voor vleermuizen zal verbeteren, anderzijds wordt de oever intensiever gebruikt door mensen als woon - en recreatiegebied. Dit kan leiden tot een permanente toename in verlichting in het plangebied. Het effecten van deze nieuwe inrichting is in deze fase van het voornemen nog onvoldoende inzichtelijk, maar kan potentieel leiden tot verstoring van vlieg-/migratieroutes en foerageergebied. Hetgeen (indirect) kan leiden tot vernietiging van een verblijfplaats en verstoring en/of doden van vleermuizen.
Dit kan in potentie leiden tot een overtreding van artikel 3.5 lid 1, 2 en 4 (-). In de eindsituatie zijn negatieve effecten te verwachten door lichtverstoring op de meervleermuis en verstoring door menselijke activiteiten op niet-broedvogels en de lepelaarkolonie. Het is de verwachting dat significant negatieve gevolgen door verstoring voorkomen kan worden door het treffen van mitigerende maatregelen. Grondgebonden zoogdieren In de huidige en referentie situatie zijn er beperkte groenstructuren aanwezig die belangrijk zijn voor grondgebonden zoogdieren. In de nieuwe situatie is er meer ruimte voor openbaar groen en natuurontwikkeling. Anderzijds is een intensiever gebruik door mensen als woon- en recreatiegebied met bijbehorende verstoring aannemelijk. Omdat de in het plangebied voorkomende grondgebonden zoogdieren niet zeer gevoelig zijn voor menselijk verstoring wordt aangenomen dat er in de eindsituatie meer geschikt leefgebied ontstaat (+). 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 214 Broedvogels Door het grote aandeel groen en oeverzone in het ontwerp van het plangebied ontstaat er in potentie meer leefgebied voor broedvogels. Daarnaast zal de natuurontwikkeling ook van belang zijn voor in eerste instantie kale grondbroeders zoals de aanleg van de Marker Wadden heeft bewezen. Daarmee is er sprake van een sterke verbetering van het leefgebied voor broedvogels (++).
Aandachtspunt is wel de lepelaarkolonie die mogelijk verstoord wordt door een toename aan vaarrecreatie. Het is de verwachting dat significant negatieve gevolgen door verstoring voorkomen kan worden door het treffen van mitigerende maatregelen (-). Amfibieën In de huidige en referentiesituatie is er beperkt leefgebied voor amfibieën aanwezig door het ontbreken van open water. In de nieuwe situatie is door de ruime opzet van het plan hier meer ruimte voor. Daarnaast ontstaat er tijdelijk meer ruimte voor de rugstreeppad, zolang er nog sprake is van pioniersituaties met open zand en tijdelijke plasjes. Deze zullen na verloop van tijd deels verdwijnen door de ontwikkeling van begroeiing, maar het toekomstige duinlandschap dat nagestreefd wordt, kan in potentie leefgebied voor de rugstreeppad blijven vormen (+). Ongewervelden De teunisbloempijlstaart is onder andere afhankelijk van de teunisbloem, een pioniersoort die met name tijdens de realisatie zich kan uitbreiden op de landaanwinning. Daarnaast komt de soort ook voor op kattenstaart die vooral langs oevers en op natte plekken te vinden is. Omdat de teunisbloempijlstaart aan een opmars bezig is en de afgelopen jaren op steeds meer plekken in Flevoland wordt waargenomen is het niet ondenkbaar dat voor de teunisbloempijlstaart ook in dit plangebied nieuw leefgebied ontstaat (+).
De grote vos is meer afhankelijk van bossen, bosranden en grote solitaire bomen. Dat leefgebied zal niet binnen het plangebied ontstaan. Alternatief zonder landaanwinning Bij dit alternatief is er minder ruimte voor ontwikkeling van de groene buitenruimte, oeverzone en is er geen sprake van natuurontwikkeling bij de Leidam. Hierdoor is er minder ruimte in het plan om leefgebied te integreren. Voor gebouwbewonende soorten als de huismus is voldoende ruimte in het plan, evenals voor verblijfplaatsen van vleermuizen. Voor de overige broedvogels, grondgebonden zoogdieren en amfibieën is er geen sprake van een duidelijke verbetering van het leefgebied ten opzichte van de huidige en referentiesituatie. Daarmee is de score neutraal (0). Varianten De uitvoeringsvarianten leiden niet tot andere conclusies dan het voorlopig VKA. De invloed binnen de leefgebieden van beschermde soorten is vergelijkbaar. Alleen voor broedvogels is de score minder positief bij de ‘variant zand uit de vaarweg’ en ‘variant zand van de markt’ omdat hier geen sprake is van natuurontwikkeling bij de Leidam. Effectbeoordeling eindsituatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 215 Tabel 12-23: Beoordeling eindsituatie Criterium Effectbeoordeling Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Vleermuizen - - - - - - Grondgebonden zoogdieren + + + + + 0 Broedvogels ++ ++ ++ + + 0 Lepelaarkolonie - - - - - - Amfibieën + + + + + 0 Ongewervelden + + + + + 0 Eindbeoordeling 0/+ 0/+ 0/+ 0/+ 0/+ 0 Mitigerende en/of compenserende maatregelen eindsituatie Mitigerende maatregelen Omdat de werkzaamheden gefaseerd uitgevoerd worden is er ruimte om bij het ontwerp en bouw van de gebouwen natuurinclusieve maatregelen toe te passen zodat uiteindelijk voldoende verblijfplaatsen voor vleermuizen en gebouwbewonende soorten als de huismus beschikbaar zijn. Op hoge gebouwen kan een nestplaats voor de slechtvalk geïntegreerd worden. Ook de groene buitenruimte in het plangebied biedt voldoende ruimte voor realisatie van waterpartijen, natuurlijk groene elementen, groenstructuren met verbindingen naar de groene omgeving waardoor er een diversiteit aan voortplantingsgebied, foerageergebied en overwinteringsgebied gerealiseerd kan worden. Om deze groene ruimte echt functioneel te maken voor verschillende soorten moeten alle functies die ontbreken in het leefgebied een plek krijgen in het ontwerp.
Verstoring van vogels door menselijke activiteiten kan gemitigeerd worden door delen binnen het plangebied (van minimaal 5-10 hectare, bij voorkeur binnen het natuurgebied langs de leidam) fysiek af te sluiten voor vaarverkeer zoals kano’s. Als ze in de omgeving kunnen rusten en foerageren scheelt dat vliegbewegingen en daarmee energie en moeite om uit te wijken als ze schrikken. Dit geldt met name in een zone rondom de lepelaarkolonie. Voorkomen moet worden dat recreanten zichtbaar en hoorbaar zijn voor vogels. De gevolgen van verlichting voor de vleermuizen moeten voorkomen worden door hier een gedetailleerd lichtplan voor op te stellen. Naast openbare verlichting gaat het hier ook om gevelverlichting van (hoge) gebouwen die langs het water staan en de aanlegsteigers van de cruiseschepen. Uitstraling van verlichting moet voorkomen worden. De meervleermuis is minder gevoelig voor amberkleurige verlichting, wat toegepast kan worden op essentiële locaties in het plangebied, zoals vliegroutes. Door deze mitigerende maatregelen kunnen belangrijke negatieve gevolgen van het plan verminderd en/of voorkomen worden waardoor deze uitvoerbaar is. Compenserende maatregelen Vooralsnog worden geen compenserende maatregelen voorzien.
Tabel 12- | 24: | Beoordeling realisatie | met mitigerende en/of compenserende maatregelen Effectbeoordeling met mitigerende en/of compenserende maatregelen Criterium | Voorlopig | Variant zonder | Variant | Variant | Variant | Alternatief VKA | strand Saerdam | grond- | zand uit | zand van | zonder verbetering | vaarweg | de markt | landaanwinning Vleermuizen | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Grondgebonden | + | + | + | + | + | 0 zoogdieren Broedvogels | ++ | ++ | ++ | + | + | 0 Lepelaarkolonie | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Amfibieën | + | + | + | + | + | 0 Ongewervelden | + | + | + | + | + | 0 Eindbeoordeling | + | + | + | + | + | 0 12.6 | Beschouwing Houtopstanden Het vellen van houtopstanden valt onder de Wet natuurbescherming. Het plangebied ligt volledig binnen de komgrens van de Wet natuurbescherming, zie | Figuur 12- | 10. Daarmee vallen de aanwezige houtopstanden onder de uitzondering van een melding en/of herplantplicht vanuit de Wnb. Houtopstanden zijn daarmee niet verder beoordeeld in dit MER. Figuur 12- | 10: Begrenzing komgrens Wet natuurbescherming | 40 40 Gisviewer_Extern (lelystad.nl) 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 216 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 217 12.7 Biodiversiteit 12.7.1 Beoordelingsmethodiek De effecten van het Waterfront Stedelijke Kust Lelystad zijn bepaald ten opzichte van de referentiesituati e als het Waterfront niet ontwikkeld wordt.
In de tabel is aangegeven welke beoordeling een bepaald effect krijgt, uiteenlopend van positief tot negatief ten opzichte van de referentiesituatie. De gemeente Lelystad heeft de ambitie om de verscheidenheid van dieren, planten en micro-organismen in beeld te brengen en te versterken (Gemeente Lelystad, 2023 41). Hiertoe zijn in 2023 indicatorsoorten aangewezen. De verschillende soorten staan voor een specifieke kwaliteit van het ecosysteem (Indicatorsoortenlijst Lelystad, 2023). Deze soortenlijst is, samen met het voorkomen van Rode lijstsoorten gebruikt om inzicht te geven in de gevolgen van het plan voor de biodiversiteit. Tabel 12-25: Maatlat voor de effectbeoordeling ‘biodiversiteit’ Beoordeling Oordeel t.o.v. de referentiesituatie Toelichting + + Sterk positief effect Sterke verbetering van de biodiversiteit t.o.v. de referentiesituatie + Positief effect Enige verbetering van de biodiversiteit t.o.v. de referentiesituatie 0 Geen effect Geen gevolgen voor de biodiversiteit t.o.v. de referentiesituatie - Negatief effect Enige verslechtering van de biodiversiteit t.o.v. de referentiesituatie - - Sterk negatief effect Sterke verslechtering van de biodiversiteit t.o.v. de referentiesituatie 12.7.2 Referentiesituatie Huidige situatie Het voorkomen van indicatorsoorten geeft aan het gebied kwalitatief geschikt en daarmee ook kansen biedt voor veel andere soorten.
Het voorkomen van de indicatorsoorten heeft onder andere met de volgende leefgebiedseisen te maken: • Een watersysteem met goede waterkwaliteit • Een bodem van goede kwaliteit, voedselarm. • Van vochtige bodems en/of poelen. • Natuurvriendelijke oevers • Ouder bos, met een dichte vegetatie • Een diverse kruidenrijke vegetatie, met waardplanten. • Voor dieren toegankelijke bebouwing • Donkerte • Verbinding 41 https://www.lelystad.nl/biodiversiteit 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 218 Broedvogels Op het moment is het voorkomen van verschillende indicatorsoorten binnen het plangebied bekend, zoals de nachtegaal, grote bonte specht en sperwer. Deze soorten zijn gebonden aan de opgaande vegetatie in het plangebied. De houtopstanden zijn daarmee belangrijk voor de biodiversiteit in het gebied. Van gebouwbewonende indicatorsoorten als de huismus (Rode lijst), is het voorkomen van nestlocaties bekend in het deelgebied Bataviakwartier. De huismus komt nog niet voor in het zuidelijker gelegen Saerdam & Meerdijkhaven. Broedlocaties van gierzwaluwen zijn tot op heden in het gehele plangebied nog niet aangetoond. Het plangebied wordt als ongeschikt gezien voor de soort (LBF, 2023).
Voor de gierzwaluw zijn steile daken, veel ruimte tussen dakgoot en onderste dakpan of dakgoot en achterliggende muur, kopse kanten die goed bereikbaar zijn en hoge huizen (minimaal twee verdiepingen) met een blinde zijgevel bepalen voor een belangrijk deel of de dieren er kunnen nestelen. Deze elementen ontbreken veelal in het plangebied en de bebouwing is daarmee niet optimaal ten aanzien van de lokale biodiversiteit. Grondgebonden zoogdieren Van de grondgebonden zoogdieren zijn marterachtigen, bever en vos (indicatorsoorten) in het plangebied waargenomen. Van de bunzing zijn ook aanrijdingsgevallen bekend, dus de verbondenheid van de verschillende houtopstanden binnen het plangebied kan momenteel nog een knelpunt zijn voor de biodiversiteit in het plangebied. Ook het konijn (Rode lijst) komt in het plangebied voor. Vleermuizen De volgende waargenomen vleermuizen zijn indicatorsoorten van de gemeente Lelystad: gewone dwergvleermuis, meervleermuis, watervleermuis en ruige dwergvleermuis. De soorten hebben verblijfplaatsen in de gebouwen en foerageren nabij groenstructuren en open water. Het Markermeer is een belangrijk foerageergebied voor de meervleermuis. De dijkzone is daarnaast migratieroute van onder andere de ruige dwergvleermuis. Vaatplanten De indicatorsoorten als bijenorchis, rietorchis, grote ratelaar en gele lis, groeien op enkele locaties binnen het plangebied.
Het gaat dan om open zandige delen, oevers en het bosperceel nabij Bataviastad. Deze soorten zijn gebonden aan specifieke omstandigheden als vochtige en/of voedselarme locaties. De indicatorsoort grote keverorchis komt niet voor binnen het plangebied. De soort is gebonden aan basenrijke omstandigheden die wel in het gebied aanwezig zijn. Korstmossen De IJsselmeerkorst is een Rode lijstsoort en komt voor in Bataviahaven. De soort is bestand tegen overspatting en komt daarom ook ter hoogte van de ‘spatzone’ voor. Ongewervelden Indicatorsoort bruin blauwtje (ook Rode lijst) wordt waargenomen in de open zandige delen van het plangebied. Meerder soorten insecten zijn gebaad bij deze omstandigheden. De braak liggende terreinen in het plangebied hebben daarmee een gunstig effect op de lokale biodiversiteit. Veel andere insecten, indicatorsoorten, worden nog niet waargenomen binnen het plangebied. Het gaat dan om soorten als de vroege glazenmaker, rietmaskerbij en het oranjetipje. Deze zijn veelal gebonden aan vennen, poelen, goed ontwikkelde oever en watervegetatie, vochtige bodems en/of dood organisch materiaal. In het plangebied ontbreken deze elementen. Hier ligt een kans voor de lokale biodiversiteit, waarbij gestreefd moet worden naar zo groot mogelijk diversiteit.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 219 De grote vos (Rode lijst) is in de nabijheid van het Bataviakwartier waargenomen en is vooral gebonden aan bossen, bosranden en solitaire bomen. Reptielen, amfibieën en vissen Voor de indicatorsoorten in de soortgroepen reptielen, amfibieën en vissen: rugstreeppad, ringslang, snoek en snoekbaars geldt dat de verspreiding nog niet overeenkomt met het plangebied. Dit komt ook mogelijk door een gebrek aan een verbonden watersysteem, met natuurvriendelijke oevers, poelen en vochtige bodems. Hier liggen nog kansen voor de biodiversiteit in het plangebied. Autonome ontwikkeling In het kader van de autonome ontwikkeling zijn de volgende ontwikkelingen voorzien: dijkversterkingen in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, ontwikkeling van nog niet ontwikkelde kavels op bedrijventerrein Noordersluis en rond Bataviahaven, Warande, gebiedsontwikkeling Lelystad centrum (VCP, Hanzepark, rechtbank en Getronics), rondweg zuid (Laan van Nieuwland) inclusief aansluiting op A6 en verbreding A6. Zoals hierboven beschreven komen in het stedelijk gebied van Lelystad verschillende indicatorsoorten en Rode lijstsoorten voor waarvan het leefgebied door deze ontwikkelingen kan worden aangetast. Er zijn binnen het plangebied geen natuurontwikkelingsprojecten voorzien die kunnen resulteren in een positieve trend voor deze soorten.
12.7.3 Effectbeschrijving en effectbeoordeling Effecten realisatie Voorlopig VKA De gevolgen van de realisatie op de biodiversiteit zijn vergelijkbaar met de gevolgen voor beschermde soorten. Tijdens de werkzaamheden zullen soorten hinder ondervinden van de werkzaamheden door verstoring door geluid, licht, menselijke aanwezigheid en dergelijke. Leefgebied kan verdwijnen door de werkzaamheden. De impact is het grootst bij werkzaamheden die ten koste gaan van het aanwezige groen, zoals de groenstrook bij Meerdijkhaven en Saerdam. Er zijn ook soorten die profiteren van de pioniersituatie in de realisatie, zoals de rugstreeppad, maar in zijn totaliteit overheerst de verstoring en het verlies aan leefgebied tijdens de realisatie (-). Alternatief zonder landaanwinning Wat betreft realisatie is het alternatief zonder landaanwinning vergelijkbaar met het voorlopig VKA. Verstoring en verlies van biodiversiteit overheerst omdat de aanwezige biodiversiteit hier vooral op land aanwezig is en daarin verschillen beide alternatieven nauwelijks (-). Varianten Ook de uitvoeringsvarianten zijn daarmee vergelijkbaar met voorgaande alternatieven en leiden niet tot een andere beoordeling (-). Effectbeoordeling realisatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling.
Tabel 12-26: Effectbeoordeling realisatie Criterium Effectbeoordeling Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Biodiversiteit - - - - - - 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 220 Mitigerende en/of compenserende maatregelen realisatie Mitigerende maatregelen Voor een beschrijving van de mitigerende maatregelen wordt verwezen naar de maatregelen voor beschermde soorten in paragraaf 12.5.3. Kans Aanvullend kan nog gekeken worden naar het gebruik van stortsteen langs de oevers ten behoeve van korstmossen op geschikte plaatsen. Stenen met waardevolle korstmossen moeten zoveel mogelijk teruggeplaatst worden, waarbij rekening gehouden moet worden met de juiste positionering ten opzichte van de zon en waterlijn en dergelijke. Daarnaast kan gekeken worden naar de te gebruiken stenen, om zo verspreiding van de vaak zeldzame soorten te bevorderen.
Tabel 12-27: Beoordeling realisatie met mitigerende en/of compenserende maatregelen Criterium Effectbeoordeling met mitigerende en/of compenserende maatregelen Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Biodiversiteit 0 0 0 0 0 0 Effecten eindsituatie Voorlopig VKA In het voorlopig VKA is veel ruimte aanwezig tussen de woonbuurten, langs de oevers en ter hoogte van de natuurontwikkeling. De ambitie is om nabij de woonbuurten vooral een duinlandschap na te streven. Dit biedt ruimte voor bloemrijke vegetatie waar door insecten en vlinders van profiteren wat vervolgens weer voedsel is voor vogels en vleermuizen. Er komt water, wat leefgebied kan zijn voor amfibieën, waaronder de rugstreeppad. De groene gebieden nabij de woonbuurten zijn ook toegankelijk voor mensen waardoor hier meer sprake zal zijn van verstoring, waardoor verstoringsgevoelige soorten hier minder snel vestigen, zoals de nachtegaal. Dit geldt ook voor verstoring door verlichting wat nadelig is voor vleermuizen. Een goede uitwerking van de toegankelijkheid van het gebied voor mensen en uitstraling van onder andere verlichting naar de omgeving is wel een aandachtspunt. Bij de bouw van de woningen staat natuurinclusiviteit voorop, waarbij groene daken worden genoemd in het stedenbouwkundig plan.
Vergeleken met de huidige en referentiesituatie waar beperkt ruimte is voor versterking van de biodiversiteit biedt dit plan een grote toename aan groene ruimte en natuurontwikkeling wat een sterke verbetering voor de biodiversiteit betekent (++). Alternatief zonder landaanwinning Dit alternatief omvat niet de natuurontwikkeling bij de Leidam en scoort daarmee minder positief op het aspect biodiversiteit. Desondanks biedt de ruimte op land ook mogelijkheden tot versterking van de biodiversiteit (+). Varianten De uitvoeringsvarianten leiden niet tot een andere beoordeling dan de hierboven beschreven alternatieven, waarbij het belangrijkste onderscheid wordt gevormd door de natuurontwikkeling die wel/niet onderdeel is van de uitvoeringsvariant. Effectbeoordeling eindsituatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling. Tabel 12- | 28: | Beoordeling eindsituatie Effectbeoordeling Criterium | Variant zonder | Variant | Variant | Variant | Alternatief Voorlopig VKA | strand Saerdam | grond- | zand uit | zand van | zonder verbetering | vaarweg | de markt | landaanwinning Biodiversiteit | ++ | ++ | ++ | + | + | + Mitigerende en/of compenserende maatregelen eindsituatie Mitigerende maatregelen Het treffen van mitigerende maatregelen is niet direct nodig omdat er geen sprake is van negatieve gevolgen voor de biodiversiteit.
Specifieke soorten kunnen echter wel hinder ondervinden van de voorgenomen ontwikkeling. Hiervoor wordt verwezen naar de beschrijving van de mitigerende maatregelen vanuit Natura 2000 in paragraaf 12.3.3 | en voor beschermde soorten in paragraaf 12 .5.3en de beschreven maatregel voor korstmossen bij de realisatie van deze paragraaf. Kans Een belangrijke bedreiging voor het versterken van de biodiversiteit is de verstoring door mensen en honden. Bij de nadere uitwerking van de toegankelijkheid van het plangebied kan nog eens kritisch gekeken worden of er mogelijkheden zijn om delen van het gebied niet toegankelijk te maken voor mensen of op zijn minst voor loslopende honden. Verder liggen er kansen | om nestkasten van huismus, gierzwaluw, zwarte roodstaart, slechtvalk en verblijfplaatsen van vleermuizen en dergelijke te integreren in de gebouwen. Dat werkt vaak beter dan achteraf losse kasten op te hangen. Tabel 12- | 29: | Beoordeling realisatie | met mitigerende en/of compenserende maatregelen Effectbeoordeling met mitigerende en/of compenserende maatregelen Criterium | Variant | Variant | Variant | Variant | Alternatief Voorlopig VKA | zonder strand | grond- | zand uit | zand van | zonder Saerdam | verbetering | vaarweg | de markt | landaanwinning Biodiversiteit | ++ | ++ | ++ | + | + | + 12.8 | Conclusie natuur In onderstaande tabellen zijn de beoordelingen samengevat.
Tijdens de realisatie zijn de grootste negatieve effecten te verwachten waarbij niet is uitgesloten dat die voor Natura 2000- | waarden significant zijn als gevolg van verstoring op vogels en de meervleermuis. Ook voor beschermde soorten is er sprake van verstoring en/of vernietiging van leefgebieden tijdens deze fase van het plan. Soorten die juist profiteren van pioniersituaties die tijdens de aanlegfase ontstaan zijn de rugstreeppad en teunisbloempijlstaart. De verwachting is dat negatieve gevolgen met mitigerende maatregelen voorkomen kunnen worden. Voor Natura 2000 moeten deze maatregelen nader uitgewerkt worden in een passende beoordeling. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 221 Tabel 12- | 30: | Samenvatting effectbeoordeling | realisatie Beoordeling | Met mitigerende/compenserende maatregelen Criterium Natura 2000 | - - | - - | - - | - - | - - | - - | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Natuurnetwerk | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Nederland Beschermde | - | - | - | - | - | - | 0/+ | 0/+ | 0/+ | 0/+ | 0/+ | 0 soorten Biodiversiteit | - | - | - | - | - | - | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 In de eindsituatie | zijn negatieve effecten te verwachten op natuurwaarden die verstoringsgevoelig zijn voor met name mensen en vaarrecreatie (vogels) en voor verlichting (vleermuizen).
Ondanks dat de natuurontwikkeling tot belangrijke positieve effecten leidt op het leefgebied en de voedselbeschikbaarheid van vogels en de meervleermuis, zijn negatieve gevolgen door verstoring door recreanten niet uit te sluiten. Voor het stikstofgevoelige Natura 2000- | gebied Veluwe is een toename van stikstofdepositieberekend. De score voor Natura 2000 is daarom (--) en dit moet nader beoordeeld worden in een passende beoordeling. Voor de andere natuurwaarden is er sprake van een verbetering ten opzichte van de huidige situatie vanwege de ruimte voor een groene en natuurlijke inrichting van de buitenruimte. Tabel 12- | 31: | Samenvatting effectbeoordeling eindsituatie Beoordeling | Met mitigerende/compenserende maatregelen Criterium Natura 2000 | - - | - - | - - | - - | - - | -- | - | - | - | - | - | - Natuurnetwerk | + | + | + | - | - | - | + | + | + | 0 | 0 | 0 Nederland Beschermde | 0/+ | 0/+ | 0/+ | 0/+ | 0/+ | 0 | + | + | + | + | + | 0 soorten Biodiversiteit | ++ | ++ | ++ | + | + | + | ++ | ++ | ++ | + | + | + 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 222 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 223 12.9 Leemten in kennis en/of informatie Natura 2000 Voor het beoordelen van een ontwikkeling op planniveau is voldoende informatie beschikbaar om negatieve gevolgen voor Natura 2000-doelen in te kunnen schatten.
Voor verdere uitwerking in de projectfase worden de volgende aanbevelingen gedaan: • De geschiktheid van het Markermeer als foerageergebied voor de meervleermuis nader onderzoeken. Op basis van expert judgement van (lokale) deskundigen is ingeschat dat het Markermeer niet van bijzonder belang is voor de meervleermuis vanwege de grote waterdiepte, ontbreken van geleidelijke land-waterovergangen en de golfslag door windwerking. Er worden weinig meervleermuizen waargenomen, maar structurele inventarisatie heeft niet plaatsgevonden. Het wordt aanbevolen om dit voor een vervolgfase wel uit te voeren. • De AERIUS-berekening is uitgevoerd op basis van een inschatting van de aanlegwerkzaamheden, het gasverbruik, verkeerscijfers die op dit moment beschikbaar zijn. Hierin zitten nog veel onzekerheden in fasering en wijze van uitvoering. Er is een conservatieve inschatting aangehouden, zie ook de uitgangspunten van de AERIUS-berekening in de bijlage van de passende beoordeling. In de projectfase zal hier meer duidelijkheid over komen en dan kan de stikstofdepositiebijdrage ook nauwkeuriger berekend worden. Beschermde soorten • Er is zijn geen gebied dekkende inventarisatiegegevens bekend van het plangebied. Wel is er veel bestaande informatie uit onder andere het soortmanagementplan van de gemeente, ook gebaseerd op lokale kennis.
Samen met gegevens uit de Nationale Databank Flora en Fauna geeft dit een voldoende nauwkeurig beeld van de gevolgen van het plan voor beschermde soorten en de uitvoerbaarheid van het plan. In een vervolgfase is het aan te bevelen om nader onderzoek uit te voeren naar het exacte voorkomen van beschermde soorten, waarmee ook de mitigerende maatregelen geoptimaliseerd kunnen worden. 12.10 Aanzet voor monitoring Omdat het plan ook een duidelijke natuurinclusieve invulling nastreeft is het sterk aan te bevelen om bij de verdere uitwerking samen te werken met lokale natuurverenigingen zoals Landschapsbeheer Flevoland. Zij kunnen meedenken met de verdere uitwerking van de openbare groene ruimte en eventueel ook de ontwikkeling hiervan monitoren. Voor het stedelijk gebied kan dan aangesloten worden met het Soortmanagementplan dat voor gebouwbewonende soorten wordt uitgevoerd. In dat kader vindt monitoring van deze soortgroep plaats, zodat ook duidelijk is waar bijsturing nodig is. Wat betreft monitoring van de natuurontwikkeling kan hierbij aangesloten worden bij de monitoring die in het kader van Nationaalpark Nieuw Land wordt uitgevoerd. Ervaringen die hier zijn opgedaan moeten meegenomen worden bij de uitwerking van de aanleg van deze nieuwe natuurontwikkeling.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 224 13 Landschap, cultuurhistorie en archeologie 13.1 Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de effecten van het Waterfront op het thema landschap, cultuurhistorie en archeologie. De effectbeoordeling van dit thema is gebaseerd op de volgende criteria: Tabel 13-1: Wijze van beschouwing aspecten Landschap, Cultuurhistorie en Archeologie in het kader van de MER Aspecten Criteria Analyse Landschap • Landschapstype en - structuur, (aardkundige) gebieden en patronen • Groenstructuren • Kwalitatieve analyse van de impact op de kwaliteiten van het (stedelijke) landschap, bijbehorende structuren en (aardkundige) gebieden • Kwalitatieve analyse van de impact op groenstructuren (lanen, parken, groenstroken) Cultuurhistorie • Historisch- geografische patronen, structuren en ensembles en stedenbouwkundige en bouwkundige ensembles, relicten en objecten • Kwalitatieve analyse van de impact op historisch- geografische patronen, structuren en ensembles en van (steden)bouwkundige ensembles, relicten en objecten; • Kwalitatieve analyse van de mate van aantasting van historische geografische patronen, structuren en ensembles en van historisch- (steden)bouwkundige elementen, relicten en objecten.
Archeologie • Archeologische waarden • Archeologische verwachtingswaarden • Kwalitatieve analyse van de mate van aantasting van archeologische terreinen en waarnemingen; • Kwalitatieve analyse van de mate van aantasting van archeologische verwachtingswaarden 13.2 Beleid, wet- en regelgeving Hieronder wordt voor het thema Landschap, Cultuurhistorie en Archeologie de wet- en regelgeving en het beleidskader omschreven welke direct of indirect van invloed zijn op de ontwikkeling van het Waterfront . Het gaat daarbij om bestaande en vastgestelde plannen en om (in de nabije toekomst) van kracht zijnde wet- en regelgeving die kaderstellend kunnen zijn voor de ontwikkeling. Tabel 13-2: Wet- en regelgeving: Nationale wetgeving Wettelijk kader Relevantie voor Waterfront Wet ruimtelijke ordening (2008)42 Volgens de Wet ruimtelijke ordening (Wro) moeten overheden in hun ruimtelijk beleid de relevante belangen meewegen. Ook de zorg voor ons cultuurhistorisch erfgoed hoort daarbij. In het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is de verplichting vastgelegd om in het kader van een goede ruimtelijke ordening bij ruimtelijke ontwikkelingen “rekening te houden met aanwezige cultuurhistorische waarden en in de grond aanwezige of te verwachten monumenten”. Erfgoedwet (2016) De Erfgoedwet regelt door wet- en regelgeving behoud en beheer van het cultureel erfgoed in Nederland.
De voorgenomen maatregelen hebben mogelijk effect op de cultuurhistorische en archeologische waarden in het studiegebied. In afwachting van de Omgevingswet gelden nog een aantal artikelen uit de Monumentenwet, welke geregeld zijn via de Erfgoedwet. 42 De Wro blijft van kracht tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 225 Tabel 13-3: Nationaal beleid Nationaal beleid Beleidskader Relevantie voor Waterfront Nationale Omgevingsvisie (2020)43 De Nationale Omgevingsvisie vraagt aandacht voor onder meer het behouden en versterken van cultureel erfgoed en landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten van (inter)nationaal belang (nationaal belang nr. 19). Het is van nationaal belang de kernkwaliteiten van stad en land te waarborgen. Dit uit zich in bescherming van waardevolle, open en kwetsbare landschappen en bebouwde gebieden, uitgaand van hun kernkwaliteiten. Bij (stedelijke) groei, verdichting, transformatie of krimp moet rekening worden gehouden met unieke landschappelijke structuren en objecten, cultuurlan dschappen (of onderdelen daarvan), archeologische monumenten, gebouwde of aangelegde monumenten, beschermde stads - en dorpsgezichten en (genomineerde) werelderfgoederen en wederopbouwgebieden van nationaal belang.
Die kernkwaliteiten kunnen ook benut worde n bij ruimtelijke opgaven en transformaties, bijvoorbeeld met de inzet van ruimtelijk ontwerp. ‘Kiezen voor karakter, visie, erfgoed en ruimte’ (Rijk, 2011) De visie ‘Kiezen voor karakter, visie, erfgoed en ruimte’ vraagt een integrale en omgevingsgerichte benadering van landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten. Bij de beschrijving en waardering van effecten wordt deze benadering als uitgangspunt gehanteerd. Tabel 13-4: Provinciaal en regionaal beleid Provinciaal en regionaal beleid Beleidskader Relevantie voor Waterfront De provinciale Omgevingsvisie ‘FlevolandStraks’ (2017) Provinciale Staten van Flevoland hebben op 8 november 2017 de Omgevingsvisie ‘FlevolandStraks’ vastgesteld. De Omgevingsvisie FlevolandStraks geeft de visie van de provincie Flevoland op de toekomst van het gebied. Het bijzondere verleden van de jongste provincie van Nederland vormt de basis van de visie. Voor de uitwerking van de visie is een agenda vastgesteld. Een drietal kernopgaven vormen de kern voor alle ontwikkelingen waar de Provincie Flevoland bij betrokken is: • Het Verhaal van Flevoland (fysieke omgeving); • Krachtige samenleving (sociaal-economische omgeving); • Ruimte voor Initiatief (bestuurlijke omgeving).
De fysieke omgeving In de Omgevingsvisie worden bepaalde landschapstypes en -structuren, stedenbouwkundig ensemble en archeologische waarden genoemd die ook typerend zijn voor Lelystad, namelijk dat: • de stedenbouwkundige opzet van Cornelis van Eesteren voor Lelystad bestempeld wordt als eigentijds stedenbouwkundig concept; • Dijken, vaarten, verkavelingen, wegbeplanting, erfsingels, openheid of juist grote bosgebieden voorbeelden zijn van Flevolandse karakteristieken; 43 De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is een instrument van de nieuwe Omgevingswet en loopt vooruit op de inwerkingtreding van die wet en heeft de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (Rijk, 2012) vervangen. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 226 • lange rechte wegen veelal geflankeerd zijn door majestueuze bomenrijen; • polders omlijst zijn met grote wateren en groene gebieden met ruimte voor recreatie; • relicten zoals scheepswrakken, voormalige eilanden en oude stroomgeulen verwijzen naar de periode voor de inpoldering. Landschapsvisie – het Programma Landschap van de toekomst (2021) Gedeputeerde Staten van Flevoland hebben op 13 oktober 2021 het ‘Programma Landschap van de Toekomst’ vastgesteld. Het ‘Programma Landschap van de Toekomst’ biedt handreikingen voor behoud, versterking en ontwikkeling van de ruimtelijke kwaliteit in het landschap van de toekomst in de vorm van overwegingen.
Enkele overwegingen zijn voor landschap van provinciaal belang en relevant voor het Waterfront en moeten in het kader van de ruimtelijke kwaliteit als overweging worden meegenomen: • behoud het waterbouwkundig bouwwerk als fundament van de polders en de landschappelijke identiteit. Maak de verschillende onderdelen (dijkzones, gemalen, vaarten, sluizen) daarvan zichtbaar en beleefbaar; • versterk monumentale belevingsassen om de beleving van het open polderpanorama te garanderen; • Geef extra aandacht aan hybride gebieden met een hoge dynamiek en waar meerdere opgaven samen komen. Kernkwaliteiten van het Waterfront Omgevingsprogramma Flevoland (2019) Provinciale Staten van Flevoland hebben op 27 februari 2019 het Omgevingsprogramma Flevoland vastgesteld. In het Omgevingsprogramma Flevoland is al het bestaande beleid voor de ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming of het behoud van de fysieke leefomgeving gebundeld in één programma. Het Omgevingsprogramma bevat cultuurhistorische-, landschappelijke-, archeologische-, en aardkundige waardenkaarten, welke het beleid voor de fysieke leefomgeving van Flevoland bevat. De provincie wil de Flevolandse karakteristieken behouden door deze in te zetten als ruimtelijke kwaliteit ter versterking van nieuwe ontwikkelingen.
Daartoe maakt de provincie onderscheid tussen landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten en basiskwaliteiten. Tot de kernkwaliteiten worden die elementen en patronen gerekend die bepalend zijn voor het karakter van Flevoland, waarmee de essentie van het polderconcept wordt gewaarborgd. Naast de kernkwaliteiten valt een aantal cultuurhistorische en landschappelijke elementen en patronen in de categorie basiskwaliteit. Het gaat dan om openheid, de verkavelingsstructuur, het bijzondere
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 227 stedenbouwkundige concept van Nagele en het werkeiland Lelystad-Haven, de gemalen, hoge bruggen en de voormalige Zuiderzeekustlijn en de erfbeplanting. Het plangebied grenst aan een Archeologisch aandachtsgebied. Binnen het plangebied zijn de Oostvaardersdijk / Saerdam en de Lage Dwarsvaart aangeduid als kernkwaliteiten. Tot de basiskwaliteiten behoort het gemaal Wortman aan de zuidzijde van het plangebied. Bron: Cultuurhistorische Waardenkaart Flevoland - Provincie Flevoland Tabel 13-5: Gemeentelijk beleid Gemeentelijk beleid Beleidskader Relevantie voor Waterfront Omgevingsvisie Lelystad (2021) Op 22 juni 2021 heeft de gemeente Lelystad de Omgevingsvisie Lelystad vastgesteld. Vanuit de ambities om de urbanisatie en maatschappelijke veerkracht van Lelystad te versterken, gelden er drie ruimtelijke hoofdprincipes: 1). Stad en Land, 2). Functies zijn gescheiden en 3). Wijken zijn herkenbaar. Stad en land De stad is op alle lagen verweven met het landschap en deze verweving geeft de stad haar ruimtelijke identiteit. Een groene stad met veel ruimte voor wonen, werken en recreëren. Belangrijke ruimtelijke structuren en elementen waarin dit hoofdprincipe te herkennen is, zijn de bossen verbonden met parken en groenstroken, de groene ring, groene inrichting dreven met lange zichtlijnen, de dijken en het werkeiland.
Wijken zijn herkenbaar De vooroorlogse tuinstadgedachte, waarin door de stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren compacte stadsuitbreidingen van elkaar worden gescheiden door grote groenzones, heeft model gestaan voor het groene karakter van de stad. De groenzones zijn belangrijke ruimtelijke structuren voor Lelystad. Welstandsnota In opdracht van de gemeente Lelystad heeft het Bureau STOA in 2007 een inventarisatie gedaan en een waardering opgesteld van het gebouwde
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 228 cultuurhistorisch erfgoed in Lelystad. De waarderingen zijn hierbij vertaald naar aanbevelingen voor een gemeentelijk beleidskader voor de cultuurhistorische kwaliteiten in Lelystad. In 2015 is de Welstandnota door de gemeenteraad vastgesteld. In hoofdstuk 3 van de Welstandnota zijn de kaders aangegeven voor Gebieden met Architectonische welstand en Cultuurhistorisch erfgoed. Daarnaast zijn er de afgelopen jaren, door onder meer de Erfgoedcommissie en andere partijen, diverse cultuurhistorische waarderingen en studies en verkenningen gedaan naar de cultuurhistorische elementen in Lelystad. Op dit moment heeft de gemeente Lelystad geen specifiek beleid met betrekking tot cultuurhistorische landschapselementen. Wel zijn binnen de bovengenoemde in 2007 uitgevoerde inventarisatie een aantal cultuurlandschappelijk elementen of objecten met een landschappelijk aspect aangewezen als gemeentelijk monument (het werkeiland). Archeologische beleidskaart De gemeente Lelystad beschikt over een vastgestelde gemeentelijke archeologische beleidskaart44, opgesteld door Vestigia. Hierbij is het plangebied aangeduid als liggende binnen een lage archeologische verwachting op het land en is ter plaatse van het water geen verwachting opgenomen.
Deze indicaties zijn destijds voornamelijk gebaseerd op de toen beschikbare Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW). De IKAW is echter ongeschikt gebleken voor de dynamische Flevolandse ondergrond. Vestigia is voor de gemeente Lelystad bezig met het opstellen van nieuw Erfgoedbeleid, waaronder het actualiseren van de archeologische beleidskaart en opstellen van een bovengrondse erfgoedkaart behoren. De verwachting is, dat dit eind 2023 wordt afgerond. Vooruitlopen op het nieuw te implementeren beleid op basis van de meest recente inzichten zal ten aanzien van de archeologische verwachting binnen het plangebied in ieder geval rekening gehouden worden met archeologisch en cultuurhistorisch vooronderzoek45 (d.d. 27 juli 2023) dat Vestigia heeft uitgevoerd in het kader van de MER Waterfront Stedelijke Kust te Lelystad. 13.3 Onderzoeksaanpak en uitgangspunten In het MER worden de alternatieven vergeleken met de referentiesituatie. Dit is de huidige situatie plus alle autonome ontwikkelingen die doorgang vinden, ook als de beoogde ontwikkeling van het Waterfront niet plaatsvindt. Voor de beschrijving van de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen worden verschillende onderzoeksmethodes gebruikt.
Ten eerste wordt er door middel van kaartmateriaal uit diverse bronnen (zoals beleid en atlassen), historische kaarten en veldwerk de ruimtelijke kwaliteit en en waarden van het landschap, de cultuurhistorie en archeologie in de huidige situatie verkend en geanalyseerd op de schaal van het plangebied en op een grotere schaal. De alternatieven zijn met behulp van het stedenbouwkundig masterplan ‘Waterfront Stedelijk e Kust Lelystad’ beoordeeld. In het Masterplan zijn themakaarten, kaartbeelden, visualisaties, en profielen weergegeven, die inzicht geven in het ruimtelijke beeld van een mogelijke invulling van de alternatieven. 44 Archeologische Monumentenzorg in Lelystad 2008; 45 Archeologisch en cultuurhistorisch vooronderzoek (Vestigia, 2023) 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 229 13.4 Landschapstype- en structuur, (aardkundige) gebieden en patronen 13.4.1 Beoordelingsmethodiek In onderstaande tabel is de specifieke invulling van de maatlat voor dit aspect toegelicht. De beoordeling voor Landschapstype, en -structuur, (aardkundige) gebieden en patronen vindt plaats op basis van deskundigen oordeel. Tabel 13-6: Maatlat voor de effectbeoordeling ‘landschapstype, en -structuur, (aardkundige) gebieden en patronen’ Score Beoordeling t.o.v.
referentiesituatie Toelichting ++ Sterk positief effect Zeer grote bijdrage aan de versterking op de kwaliteiten van landschappelijke waarden, aardkundige vormen en gebieden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe. + Positief effect Beperkte versterking op de kwaliteiten van landschappelijke waarden, aardkundige vormen en gebieden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe. 0 Geen effect Neutraal, geen invloed op de kwaliteiten van landschappelijke waarden, aardkundige vormen en gebieden. Per saldo geen invloed op de ruimtelijke kwaliteit - Negatief effect Beperkte aantasting of verslechtering van de kwaliteiten van landschappelijke waarden, aardkundige vormen en gebieden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt af. - - Sterk negatief effect Grote aantasting of verslechtering van de kwaliteiten van landschappelijke waarden, aardkundige vormen en gebieden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt af. 13.4.2 Referentiesituatie Huidige situatie Landschap Als onderdeel van het Zuiderzeeproject zijn de IJsselmeerpolders drooggelegd. Veel bouwkundige objecten en landschappelijke structuren in Lelystad verwijzen naar de inpolderings - en ontginningsfase en zijn nog steeds in het landschap zichtbaar.
Groen en water zijn vanaf de eerste ontwikkeling ingeweven in de stad: van grootschalige bossen die de stad omzoomen tot lommerrijke groenzones rondom de woonbuurten46. Een systeem dat nog zichtbaar is in de stad en fungeert als kwaliteitsdrager van Lelystad Het plangebied kent wisselende ruimtelijke kenmerken. In het noorden van het plangebied ligt het Bataviakwartier. Bataviakwartier is een recreatief en toeristisch gebied met regionale en nationale aantrekkingskracht. Bataviahaven, gelegen ten zuiden van Bataviakwartier, is een komvormige stadshaven van Lelystad. Bataviahaven is ook een halteplaats voor riviercruiseschepen. Meestal meren de riviercruisschepen een dagdeel af en gaan de opvarenden op excursie per bus naar atracties in de omgeving. In de huidige situatie zijn er drie mogelijke ligplaatsen in de lengterichting. Direct ten zuiden van de Bataviahaven in het plangebied ligt de buurt Saerdam, Vliegent Hert, Fortuyn. Deze buurt dateert uit de jaren ’00 en is ingeklemd tussen de Oostvaardersdijk en de Houtribweg. Het terrein is een voormalig opgespoten zanddepot en nu braakliggend en ligt tussen het cultuurhistorische waardevolle Werkeiland en de buurt Saerdam, Vliegent Hert, Fortuyn in. Het zuidoosten van het plangebied beslaat een klein deel van het gezoneerde bedrijventerrein Noordersluis.
Een leidam vormt de grens tussen het Markermeer en het Oostvaardersdiep, dat grotendeels evenwijdig aan de kustlijn loopt. De leidam markeert tegelijkertijd de grens van het plangebied. 46 Omgevingsvisie Lelystad (juli, 2021) 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 230 De Oostvaardersdijk als waterbouwkundige element en ook primaire waterkering als onderdeel van de Markermeerdijken loopt als vast ruimtelijk profiel door het plangebied. Deze zone draagt bij aan het land- water overgang in het plangebied en op grotere schaal voor heel Lelystad. De dijkzone biedt waardevolle zichtlijnen en open panorama’s over het Oostvaardersdiep en Markermeer. Deze dijkzone behoort tot de jongste landschappen van Nederland en vormt het fundament voor het landschap van Flevoland. Samen met het voormalige werkeiland zijn deze elementen herkenbare dragers van het landschap in (de nabijheid van) het plangebied die Lelystad doen herinneren aan de drooglegging van de IJsselmeerpolders. Figuur 13-1: Oostvaardersdijk als primaire waterkering in het plangebied. Bron: maps.google.nl; bewerking: RHDHV De Houtribweg is een belangrijke landschappelijke structuurdrager in het zuidelijk deel van het plangebied en vormt de zuidelijke entree van het plangebied.
Het Werkeiland als bijzonder landschappelijk stedenbouwkundig concept en het gemaal Wortman als waardevol cultuurhistorische bouwkundige emsemble bevinden zich pal aan de Houtribweg en vormen herkenbare basiskwaliteiten van de inpoldering van het gebied. Zowel het Werkeiland als het gemaal Wortman grenzen aan de zuidzijde van het plangebied.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 231 Figuur 13-2: Houtribweg met het Werkeiland op de achtergrond. Bron: maps.google.nl; bewerking: RHDHV Figuur 13-3: Landschappelijke en cultuurhistorische basiskwaliteiten in het plangebied. Bron: omgevingsprogramma Flevoland
Figuur 13-4 | : Landschappelijke en cultuurhistorische basiskwaliteiten in het plangebied. Bron: omgevingsprogramma Flevoland Aardkundige waarden Aardkundige waarden zijn onderdeel van de bodemkwaliteit en vormen als het ware het archief van de opbouw van de ondergrond. Het bestaat uit sporen van vroegere | landschappenzoals oude geulsystemen in rivierduinen, zeldzame veenresten en bijzonder oude bodems. In Figuur 13-5 is te ziendat een heel klein deel | van het a ardkundig waardevol gebied / beschermd gebied Aardkundige Waarden in het plangebied ligt 47. Het betreft het stroomgebied van de oer-IJssel met rivierduinen. I n deze | ondergrond van Flevoland bevinden zich sporen van zeer oude, fossiele landschappen | met rivierduinen en oeverwallen waar zich mogelijk sporen van de midden fase van de Swifterbantcultuur (circa 5200- | 3800 v. Chr.) kunnen bevinden. Deze aardkundige elementen vertellen de geschiedenis van de Flevolandse bodem. Het niveau waarop | deze sporen te verwachten zijn bevindt zich binnen NAP - 6 - 8 m - | , ofwel ca. 2,5 – | 3,5 m beneden | maaiveld, met daarbinnen mogelijke opduikingen (zandrug). De Provincie Flevoland streeft ernaar deze waarden zoveel mogelijk te beschermen, en daarnaast aandacht te vragen voor aardkundige waarden bij ruimtelijke ontwikkelingen.
Geadviseerd wordt bij ontgrondingen groter dan 500 m2 en dieper dan 30 cm - | mv in het kader van | de Ontgrondingenvergunning vroegtijdig in overleg te | treden met de P | rovincie. 47 Archeologisch en cultuurhistorisch | vooronderzoek (Vestigia, 2023) 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 232 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 233 Figuur 13-5: Aardkundige waarden in het plangebied. Bron: Cultuurhistorische Waardenkaart Flevoland - Provincie Flevoland Autonome ontwikkeling Bataviahaven Rond de Bataviahaven liggen nog niet ontwikkelde kavels die grenzen aan het plangebied voor het Waterfront. Op grond van het vigerende bestemmingsplan mogen daar woningen gebouwd worden met in de plinten aan de haven ondersteunende voorzieningen zoals nautische dienstverlening en horeca. Deze kavels worden ontwikkeld met ca. 600 woningen en 3200 m2 bvo leisure/ voorzieningen. Noordersluis Niet alle gronden van bedrijventerrein Noordersluis worden benut. Er zijn geen concrete initiatieven voor deze gronden, maar het is mogelijk dat die er in de toekomst wel komen. Voor de referentiesituatie wordt het volledig benutten van de huidige (planologische) mogelijkheden als uitgangspunt genomen. Waterkering De primaire waterkering wordt in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma versterkt. 13.4.3 Effectbeschrijving en effectbeoordeling Effecten realisatie Niet van toepassing
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 234 Effecten eindsituatie Voorlopig VKA Meerdijkhaven Het doel voor het Waterfront is te profiteren van haar unieke ligging en de stad te verbinden met het water en de natuur van het Nationaal Park Nieuw Land. Het voorlopig VKA voorziet in nieuwe (beleefbare) natuur, zandige oevers en een strand in de plaats van een harde kustlijn; parklandschap en strand worden afgewisseld met nieuwe natuur. In lijn met het landschapsvisie ‘Landschap van de toekomst’ van de provincie Flevoland blijft de verlegde dijkzone als waterbouwkundig bouwwerk een van de landschappelijke kwaliteitsdragers van het plangebied. De verlegde dijk wordt ‘overlaagd’ met duinen en wordt op deze manier geïntegreerd in het landschap. De verbinding tussen bestaande stad en water komt hiermee beter tot stand dan in de huidige situatie. Het kustlandschap van het voorl opig VKA is samenhangend en gericht om de verbinding te zoeken met de omliggende natuur van het Nationaal Park Nieuw Land. Het glooiende open duinlandschap van de valleien brengt verbinding tussen de stad en de kuststrook met in de lage delen kwelnatuur. Het kustlandschap wordt ten opzichte van de huidige situatie zeer toegankelijk en beleefbaar; fiets- en voetpaden slingeren door het duinlandschap waar voormalig het zanddepot was gelegen.
Figuur 13-6: Valleien tussen de woonclusters in Meerdijkhaven Tussen de valleien zijn de woonclusters landschappelijk ingepast en kennen veel publieke buitenruimte. Het duinlandschap verbindt de woongebouwen binnen de woonclusters. Parkeren vindt hoofdzakelijk plaats onder het landschap, dit komt de beleefbaarheid van het landschap ten goede. Bataviakwartier De boulevard vormt de verbinding langs de kust van Lelystad. Alleen ter plaatse van de weg Bataviahaven wordt een nieuw kustlandschap onderbroken door een harde kustlijn. Toevoeging van een bomenstructuur verbindt de parkachtige zone langs de kade in Bataviakwartier met de kustzone van Meerdijkhaven enigzins. Dankzij landaanwinning kan in Bataviakwartier de Oostvaardersdijk landschappelijk worden ingepast waardoor er ruimte ontstaat voor een licht glooiend parkachtige zone. Een boulevard met wandelpromenade meandert door de parkachtige zone en draagt bij aan een gebruiksvriendelijke en beleefbare parkachtige zone. Over de aanwezige aardkundige waarden uit het Swifterbantcultuur in het plangebied ter plaatse van een nieuwe te realiseren parkeergarage ten oosten van het waterpark, kan niet uitgesloten worden dat deze waarden onaangetast blijven. Het niveau waarop deze sporen te verwachten zijn bevindt zich echter
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 235 binnen NAP - 6 - 8 m (ca. 5-8 m beneden maaiveld), waardoor het onwaarschijnlijk is dat deze aardkundige waarden worden aangetast. Bataviahaven In de toekomst is het de bedoeling dat extra schepen Bataviahaven gaan gebruiken voor ‘turn around’, dat betekent dat de haven gebruikt wordt als vertrekplaats waar passagiers inschepen. Ook is het de bedoeling dat Bataviakwartier in de toekomst ook de bestemming wordt waar de opvarenden naartoe gaan waardoor het aandeel busexcursies afneemt. In de nieuwe situatie zijn de halteplaatsen voor riviercruiseschepen een kwartslag gedraaid waarbij de riviercruiseschepen met de kop richt ing de havenmuur worden afgemeerd. Daarvoor zijn 4 afmeervoorzieningen voorzien van ca. 50 m en voor elke steiger een afmeerpaal op ongeveer 135 m afstand van de huidige kade. Figuur 13-7 laat de visuele impact zien op het uitzicht naar het open water van het Markermeer vanuit de woningen in Saerdam. Figuur 13-7: Oriëntatie ligplaatsen riviercruiseschepen en zichtlijnen vanaf Saerdam Omdat voor alle zichtpunten sprake is van een relatief grote kijkhoek op het open water geldt dat voor alle zichtpunten het blikveld op het open water in beperkte mate wordt afgenomen door de afgemeerde schepen. Met name op momenten dat alle ligplaatsen zijn bezet is de impact op het uitzicht naar het open water het grootst.
Er is echter geen sprake van een significante kwalitatieve vermindering van het zicht op het open water. De visuele belemmering ten opzichte van de huidige situatie is beperkt en het open water zal nog steeds prominent beleefbaar blijven. Deze voorgenomen ontwikkeling in Bataviahaven heeft geen invloed op de landschappelijke kwaliteiten van het plangebied en omgeving. Samengevat kan gesteld worden dat de landschappelijke kwaliteiten van en in het plangebied versterkt worden. Per saldo wordt dit aspect als sterk positief (++) beoordeeld.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 236 Alternatief zonder landaanwinning Dit alternatief voorziet niet in landaanwinning. Het strand als verbindende schakel in de kustzone wordt in dit alternatief niet ontwikkeld; er komt mogelijk een klein strand langs de bestaande, autonoom te versterken, dijk. Het functioneel programma van dit alternatief zal aanzienlijk kleiner zijn, met als resultaat dat de ruimtelijke opzet zoals ook bedoeld in het voorlopig VKA, grotendeels intact blijft. Deze ruimtelijke opzet resulteert in een publieke buitenruimte die qua gebruikswaarde vergelijkbaar is met het voorlopig VKA. De valleien, de zandige oevers van de kustzone en de doorwaarbare woonclusters creëren ook in dit alternatief een hoogwaardige (stedelijk) milieu met landschappelijke kwaliteiten. De belevingswaarde neemt iets af door de geringere omvang van het duinlandschap ten opzichte van het voorlopig VKA. In Bataviakwartier is dit alternatief niet onderscheidend van het voorlopig VKA. Per saldo wordt dit aspect ook als licht positief (+) beoordeeld. Varianten De inrichtingsvariant zonder strand Saerdam zal minder natuurontwikkelingspotentie hebben dan het voorlopig VKA. Strand en duinlandschap zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het strand kan als onderdeel van een duinlandschap een verbindende schakel vormen in de kustzone als structuurdrager in het plangebied.
De inrichtingsvariant zonder strand Saerdam wordt daarom als positief (+) beoordeeld. De andere uitvoeringsvarianten zijn niet van toepassing voor dit aspect. Er wordt weliswaar wel afgegraven in een Pleistocene deklaag, maar volgens de Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Flevoland worden er ter plaatse van de uitvoeringsvarianten geen aardkundig waardevolle gebieden getroffen. Effectbeoordeling eindsituatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling. Tabel 13-7: Beoordeling eindsituatie Criterium Effectbeoordeling Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Landschapstype en -structuur, (aardkundige) gebieden en patronen ++ + N.v.t. N.v.t. N.v.t. + Mitigerende en/of compenserende maatregelen eindsituatie Mitigerende maatregelen zijn niet aan de orde. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 237 13.5 Groenstructuren 13.5.1 Beoordelingsmethodiek In onderstaande tabel is de specifieke invulling van de maatlat voor de effectbeoordeling toegelicht. De beoordeling voor Groenstructuren vindt plaats op basis van deskundigen oordeel. Tabel 13-8: Maatlat voor de effectbeoordeling ‘groenstructuren’ Score Beoordeling t.o.v.