4739 2025-11-06 Nota van bevindingen rekenkameronderzoek naar sportaccommodaties
Tekst van het document
29 februari 2024 | Nota grondbeleid 2024 en grondprijzenbrief 2024-2025 Op 29 februari 2024 heeft de raad de Nota Grondbeleid 2024 en de grondprijzenbrief 2024-2025 vastgesteld.23 Het beschreven doel van de Nota grondbeleid 2024 is om een meer situationeel grondbeleid te voeren waarbij maatwerk bij grondtransacties geleverd kan worden. De gemeente wil actief grondbeleid gaan voeren als de gemeente een maatschappelijke of publieke doelstelling wenst te realiseren, waarbij zij zelf het Initiatief neemt. In de grondprijzenbrief is de prijs per vierkante meter in euro’s vastgesteld voor onder andere maatschappelijk vastgoed, waaronder sportaccommodaties. 22 Gemeente Oegstgeest (oktober 2019). Sportakkoord Oegstgeest Beweegt 2019-2024. 23 Gemeente Oegstgeest (29 febrauri 2024). Raadsbesluit Nota Grondbeleid 2024. 23 / 71 5 november 2024 | Samen sterk in beweging Sport- en beweegakkoord Oegstgeest 2025-202824 In november 2024 is het Sportakkoord Oegstgeest beweegt 2019-2024 geëvalueerd en herschreven zodat het aansluit op de ambities van het landelijke Sportakkoord ll. Het nieuwe akkoord sluit daarmee aan bij het landelijke Sportakkoord II (2022) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (2023). Het akkoord focust op de volgende 4 van de 6 thema’s van het landelijke Sportakkoord II: 1. Sociale veilige sport. 2. Inclusie en diversiteit. 3. Vitale sportaanbieders. 4. Vaardig in beweging.
Aan deze 4 thema’s zijn 14 doelstellingen gekoppeld. Met name onder doelstelling 11 (Verenigingen en ondernemende sportaanbieders weten het Kernteam te vinden en weten dat ze bij ons terecht kunnen voor informatie en om mee te denken en advies te geven.) zijn, voor dit reken- kameronderzoek, relevante acties en uitgangspunten in het kader van sportaccommodaties en -velden geformuleerd. Hierna geven we deze geclusterd weer. Ondersteuning voor verenigingen (is maatwerk) - Verenigingen zijn niet gelijk aan elkaar en (financiële) ondersteuning is wisselend nodig. Dit is maatwerk. Tarieven sport- en maatschappelijke accommodaties - De sporthal en gymzalen worden tegen een gereduceerd tarief aan sportverenigingen en aan derden tegen een marktconform tarief verhuurd. - De huur- en gebruikstarieven zijn in 2024 door het college vastgesteld en worden jaarlijks geïndexeerd op basis van de geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP). - Vanaf 2025 worden de tarieven voor het sportseizoen (september-augustus) jaarlijks in mei bekendgemaakt. Inkomsten genereren - De gemeente stimuleert de mogelijkheden van verenigingen om zelf inkomsten te genereren, bijvoorbeeld door multifunctioneel gebruik van accommodaties.
Beheer en onderhoud sportcomplexen - Verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de sportcomplexen (met uitzondering van de sporthal, de gymzalen en het zwembad). - Vanaf januari 2025 wordt ernaar gestreefd dat binnen 3 jaar de verenigingen zelf het beheer en onderhoud verzorgen. - Bij de overdracht van het beheer en onderhoud aan de verenigingen worden nadere afspraken hierover vastgelegd in een aparte (beheer)overeenkomst. - De gemeente controleert het onderhoud op basis van het vigerende Beleidsplan Groen en Water 2022-2031. - Wanneer een vereniging de werkelijke kosten van beheer en onderhoud niet kan dragen, is financiële onder- steuning mogelijk. Dit is maatwerk. (Vervangings)investeringen - Financiële ondersteuning bij (vervangings)investeringen is eveneens maatwerk en wordt gebaseerd op een businesscase. - De gemeente investeert dan niet zelf maar staat, afhankelijk van risico’s, garant. 24 Gemeente Oegstgeest (5 november 2024). Samen sterk in beweging Sport- en beweegakkoord Oegstgeest 2025-2028. 24 / 71 Retributiekosten - De gemeente ondersteunt de sportverenigingen door lage retributiekosten voor opstallen te hanteren. - Voor sportieve activiteiten in verenigingsverband hanteert de gemeente een percentage van 3%. Dit geldt voor de bijbehorende faciliteiten, zoals kleedkamers, clubgebouwen, tribunes etc.
Voor 2025 komt de retributie uit op € 6,90 per m². Met ingang van 2026 wordt er een nieuwe grondprijzenbrief vastgesteld. - De gemeente ondersteunt door een symbolische retributie te hanteren voor sportcomplexen/sportruimtes. Voor de velden waarop of de ruimten waarin verenigingen daadwerkelijk de eigen sport uitoefenen, geldt een retributie van in totaal € 1,-- per jaar per sportvereniging, ongeacht het aantal velden en vierkante meters. Dit is inclusief de groenstroken en paden rondom de velden/accommodaties. Ruimte voor sport in Oegstgeest - De gemeente Oegstgeest wil, samen met de andere gemeenten in de Leidse regio, de behoefte aan sport- ruimte als gevolg van de bevolkingsgroei, in beeld brengen. Dit onderzoek zal inzicht geven in zowel de huidige als de toekomstige behoefte aan binnen- en buitensportaccommodaties in Oegstgeest en de regio. 3.3.2. Analyse beleidsontwikkeling Beheer en onderhoud: faciliteren in plaats van regie Met het Sportakkoord 2019-2024 als basis heeft de gemeente er in 2019 beleidsmatig voor gekozen om beheer en onderhoud bij buitensportverenigingen te beleggen. Met het Sportakkoord 2025-2028 wordt deze lijn door- gezet. In de interviews met de gemeente is toegelicht dat de (buitensport)verenigingen in Oegstgeest zeer zelf- standig zijn en dat zij zelf hebben aangegeven met behulp van vrijwilligers deze taken op zich te nemen.
Mede daardoor is het beleid van de gemeente Oegstgeest er op gericht om (buitensport)verenigingen maximaal zelfstandig te laten opereren. Dit uit zich ook in het eigenaarschap van de accommodaties. De gemeente heeft voor de buitensportaccommodaties opstalrecht afgegeven en er is sprake van erfpacht (zie ook hoofdstuk 2.) Met het beleid worden verenigingen gestimuleerd om zelf inkomsten te genereren en beperkt de gemeente zich tot een meer faciliterende rol. Deze komt tot uiting in onder andere de symbolische retributie van € 1,-- per vereniging voor opstallen, velden waarop of de ruimten waarin verenigingen daadwerkelijk de eigen sport uitoefenen, met als doel dat de sportverenigingen hun contributie betaalbaar/lager kunnen houden. De gemeente ondersteunt alleen als verenigingen hun beheer- en onderhoudsopgave echt niet kunnen dragen, bijvoorbeeld door - afhankelijk van de risico’s - garant te staan bij (vervangings)investeringen. Hoewel de gemeente vanaf 2019 inzet op een volledige overdracht van beheer en onderhoud ten behoeve van buitensportverenigingen, is de praktijk weerbarstiger. Uitgangspunt van de gemeente is dat de vereniging verant- woordelijk is voor het beheer en onderhoud in handen voor alles wat deel uitmaakt van het sportpark, van groen- stroken en kleedkamers tot en met de velden.
In de praktijk komt het echter voor dat de gemeente bij de ene vereniging nog groenstroken beheert en bij de andere niet. Ambtelijk is toegelicht dat er sprake is van een te grote diversiteit aan afspraken. Voor binnensport geldt dat de gemeente wel verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud. Dit wordt uitgevoerd via een externe partij. Voor de binnensportaccommodaties geldt dat de opgave voor onderhoud is vastgelegd in MJOP’s per object. Een belangrijk overkoepelend beleidskader hiervoor is de Nota Vastgoed onder één dak. Het beleidsmatige beeld sluit aan bij de financiële gegevens die in het kader van dit onderzoek zijn gedeeld.25 In de met ons gedeelde informatie zien we geen budgetten voor beheer en onderhoud voor buitensport- verenigingen. Wel zien we dat de gemeente Oegstgeest ten behoeve van binnensport in 2025 voor twee eigen gymzalen, een sporthal en een sportzaal duurzaamheidsinvesteringen heeft geraamd en dat er meerjarig beheer- en onderhoudskosten zijn op basis van het MJOP ‘vastgoed en terrein’. Deze duurzaamheidsmatregelen zijn in lijn met de Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed. 25 Zie dashboard. 25 / 71 3.4. Leidschendam-Voorburg Figuur 12 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Leidschendam-Voorburg inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten.
Figuur 12. Beleidskaders gemeente Leidschendam-Voorburg inzake sportaccommodaties 3.4.1. Beschrijving beleidsontwikkeling 2019 | Beheerplan sportparken 2019-2022 In 2019 is het Beheerplan sportparken 2019-2022 van de gemeente Leidschendam-Voorburg vastgesteld. De hoogtepunten uit dit plan worden hierna beknopt beschreven. Het Beheerplan heeft als hoofddoelstelling: "Het zorgdragen voor goed bespeelbare en gebruiksvriendelijke buitensportaccommodaties en het inzichtelijk maken van de daarbij benodigde financiële middelen." Het uitgangspunt hierbij is 'veilig en doelmatig'. Het Beheerplan omvat alle sportvelden, verhardingen, groen- voorzieningen, hekwerken en veldverlichting binnen de 6 in Leidschendam-Voorburg aanwezige sportparken. Het plan richt zich op renovatie en vervanging van bestaande faciliteiten; niet op uitbreiding van/met nieuwe sportparken. De focus ligt op het behouden van de huidige kwaliteit en capaciteit van de 6 bestaande buiten- sportparken. Het Beheerplan biedt een systematische aanpak voor 15 jaar vooruitkijkend beheer, met een jaarlijkse actualisatie van het investeringsplan op basis van werkelijk gebruik en slijtage. Voor beheer en onderhoud geldt dat het kwaliteitsniveau minimaal ‘voldoende’ moet zijn. Dit betekent dat de accommodaties veilig en functioneel dienen te zijn.
Een deel van het beheer in eigen beheer gebeurt door de gemeente; een ander deel wordt uitbesteed via RAW-onderhoudsbestek. De gemeente maakt in het plan onderscheid tussen een dagelijks onderhoudsplan (DoP) en een Meerjaren Investeringsplan (MIP). In het DoP wordt gestreefd naar zo veel mogelijk gelijke afspraken met betrekking tot het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden. Belangrijke afspraken over de beheerverantwoordelijkheid zijn vastgelegd in het plan. Jaarlijks wordt er een 'kruisjeslijst' gemaakt voor de onderhoudsplanning. Het DoP leidt tot een overzicht van beheerkosten, waarbij rekening is gehouden met 12% extra kosten voor toezicht en begeleiding. Het MIP geeft inzicht in de benodigde kosten voor het renoveren of vervangen van de sportvelden en alle omliggende inrichtings- elementen. Aan de hand van de vastgestelde kwaliteit tijdens de inventarisatie/nulmeting is per element een vervangings- of renovatiemoment vastgesteld. Aan alle elementen zijn renovatie- of vervangingsbedragen gekoppeld. Deze zijn verwerkt in een schematisch overzicht per sportpark. Daarnaast is er een totaaloverzicht gemaakt. Figuur 13. Jaarlijkse kosten DoP Beheerplan sportparken 2019-2022 26 / 71 In 2019-2023 wordt rekening gehouden met de volgende investeringsbedragen. Figuur 14.
MIP-investeringen sportparken periode 2019-2023 25 maart 2025 | Beheerplan sportparken vanaf 2025 Gemeente Leidschendam-Voorburg Op 25 maart 2025 heeft het college van BenW van Leidschendam-Voorburg het Beheerplan Sportparken vanaf 2025 vastgesteld.26 Dit besluit is genomen om de kwaliteit van de gemeentelijke buitensportaccommodaties te waarborgen. Met het Beheerplan worden doelen gesteld op het gebied van beheer, onderhoud en vervanging van de sportvoorzieningen. Op deze manier wenst de gemeente te blijven investeren in de buitensportaccommodaties en daarmee in het welzijn van de samenleving. Het doel van het Beheerplan is te zorgen voor volwaardige, aantrekkelijke en veilig bespeelbare sportvoor- zieningen die voldoen aan de sporttechnische normeringen van de sportbonden. Daarnaast wordt gestreefd naar toekomstbestendig beheer, waarbij rekening wordt gehouden met kostenefficiënt beheer en duurzaamheid. Om dit te bereiken, richt het Beheerplan zich op het gestructureerd beheren en onderhouden van de buitensport- accommodaties. Het plan bevat maatregelen voor zowel regulier onderhoud als noodzakelijke investeringen, en biedt een prognose voor wanneer sportvelden en bijbehorende voorzieningen aan vervanging of preventief onderhoud toe zijn.
Hierbij wordt efficiënt materiaalgebruik toegepast, worden energiezuinige onderhoudsmethoden gehanteerd en wordt voldaan aan de geldende milieuwetgeving. 26 Gemeente Leidschendam-Voorburg (25 maart 2025). Beheerplan sportparken vanaf 2025 Gemeente Leidschendam-Voorburg.
27 / 71 Hierna wordt een aantal zaken uitgelicht. Kwaliteit De gemeente hanteert verschillende kwaliteits- niveaus voor op de sportparken. Leidschendam- Voorburg heeft als streefwaarde dat de kwaliteit op de sportparken minimaal een ‘voldoende’ is. Uit een inventarisatie van de accommodaties komt naar voren dat alle accommodaties op dit moment van voldoende of goede kwaliteit zijn, met uitzondering van halfverharding H&S (deze is ‘matig’). Duurzaamheid Er zijn enkele uitgangspunten rondom duurzaamheid opgenomen: Figuur 15. Onderhoudsniveaus Beheerplan Sportparken - Geen SBR-rubber meer: bij renovatie/aanleg van voetbalkunst- gras wordt geen SBR-rubber meer toegepast. - Natuurlijke infill: gebruik van kurk, gemalen olijfpit en mais in plaats van synthetische materialen. - Kantopsluiting: kunstgrasvoetbalvelden worden voorzien van kantopsluiting om verspreiding van microplastics te voorkomen. - LED-verlichting: bij ombouw naar LED blijft de installatie eigendom van de gemeente. Meerjaren Investeringsplan (MIP) De gemeente heeft een Meerjaren Investeringsplan (MIP) opgesteld. Dit geeft inzicht in de benodigde kosten voor het renoveren of vervangen van de sportvoorzieningen en de overige inrichtingselementen op de sportparken. In onderstaande tabel zijn de verwachte renovatiekosten per sportpark per jaar voor de eerste 5 jaar weergegeven.
Kosten in verband met zorgplichtaanpassingen aan een aantal kunstgrasvelden zijn hierin meegenomen. Het prijspeil van de genoemde bedragen is januari 2025, inclusief projectkosten en exclusief btw. Figuur 16. Meerjaren Investeringsplan sportparken 2025-2029 (MIP) Dagelijks Onderhoudsplan (DoP) Naast het MIP heeft de gemeente een Dagelijks Onderhoudsplan (DoP) opgesteld. Uitgangspunt van het DoP is dat “… in de gemeente Leidschendam-Voorburg een hoogwaardig duurzaam beheer van de sportaccommodaties wordt nagestreefd. Het is van groot belang voor de sporter om op een veilige en verantwoorde manier de sport te kunnen bedrijven.” Het DoP is uitgewerkt voor: - Gras en wedstrijd trainingsvelden. - Kunstgrasvelden. - Halfverharding (honk- en softbalvelden).
28 / 71 - Verharde velden. - Tennisbanen/red-sand tennisbanen. - Sportveldverlichting. - Verhardingen, groenvoorzieningen en overige inrichtingselementen. Uitgangspunten zijn, onder andere - De preventie en bestrijding van onkruiden, ziekten en plagen natuurgras. - De preventie en bestrijding van onkruiden in kunstgras. - Het versterken van de biodiversiteit op de sportparken. Het onderhoudsniveau dat de gemeente Leidschendam-Voorburg voor het onderhoud van de verhardingen en groenvoorzieningen aanhoudt betreft kwaliteitsniveau A/B en C, zoals omschreven in de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018. Ook de verhardingen en groenvoorzieningen op de sportparken dienen conform deze kwaliteitsniveaus te worden onderhouden. Figuur 17. Dagelijks onderhoudsplan ramingen 2024
29 / 71 3.4.2. Analyse beleidsontwikkeling Uit de data blijkt dat er in Leidschendam-Voorburg de afgelopen jaren geen nieuwbouwontwikkelingen hebben plaatsgevonden. Uitzondering hierop vormt de realisatie van een kleedruimte voor de Voorburgse Rugby Club (VRC), waar de raad in 2022 investeringskrediet voor beschikbaar heeft gesteld.27 Meerjarig regie op beheer en onderhoud bij buitensport De gemeente werkt al jarenlang volgens eenzelfde methodiek voor het beheer en onderhoud voor buitensport- accommodaties. Het beheer en onderhoud dat de gemeente hierop voert is gebaseerd op het Beheerplan sportparken vanaf 2025, dat het eerdere Beheerplan uit 2019 heeft vervangen. Met dit Beheerplan kiest Leidschendam-Voorburg er beleidsmatig voor om zelf de verantwoordelijkheid te dragen voor beheer en onderhoud op de sportaccommodaties. De gemeente ziet namelijk dat verenigingen niet altijd zelf de expertise en middelen (capaciteit en financiën) hebben om velden adequaat te onderhouden. Op deze manier staat de gemeente zélf aan de lat om een ‘voldoende’ kwaliteit van de velden te kunnen garanderen. Een belang- rijk focuspunt van het Beheerplan is ‘duurzaamheid’. Door de klimaatverandering ontstaan er nieuwe uitdagingen voor sportaccommodaties, zoals problemen met natuurgras door nattigheid. Dit dwingt tot heroverweging van materiaalgebruik en investeringskeuzes.
Leidschendam-Voorburg vindt het belangrijk dat sportverenigingen weten waar ze aan toe zijn. De gemeente wenst op een duurzame manier zo veel mogelijk dezelfde uitgangspunten te hanteren voor de verschillende gebruikers. Per sport c.q. type gebruiker is daarom uitgewerkt welke uitgangspunten er worden gehanteerd. Uit de gesprekken met betrokkenen aan zowel de gemeentelijke als de gebruikerskant komt naar voren dat dit duidelijk is uitgewerkt in de overeenkomsten met gebruikers en in de demarcatielijsten. In het Beheerplan maakt de gemeente per sportpark onderscheid in het Dagelijks Onderhoud en het Meerjaren Investeringsplan. In het DoP is aangegeven met welke frequentie en door wie ten behoeve van welk kwaliteits- niveau er onderhoudsmaatregelen uitgevoerd moeten worden. Het MIP richt zich daarentegen op de meerjarige benodigdheden voor renovatie of vervanging op de sportparken. Deze methodiek is al langere tijd de standaard binnen de gemeente. Ook in het Beheerplan 2019 werkte de gemeente al via deze systematiek. Dit zorgt voor meerjarig financieel inzicht, zo getuige ook de financiële overzichten die in het kader van dit onderzoek zijn gedeeld. Een aandachtspunt dat wel naar voren komt, is dat het beleid ten aanzien van sportaccommodaties sterk is ingegeven vanuit beheer en onderhoud.
Vanuit beheer en onderhoud worden op dit moment concrete ambities en doelen ten aanzien van sport gemist. Het Sportakkoord 2019-202328 biedt hierop onvoldoende visie. De enige koppeling met accommodaties die hier gelegd wordt is de constatering dat er behoefte is aan perspectief op en communicatie over de toekomst van de sportaccommodaties en -parken. Sportaccommodaties dienen nu vooral ‘veilig en functioneel’ te zijn vanuit de beheer- en onderhoudsopgave. Er is, juist ook vanuit deze opgave, behoefte aan een bredere visie en een coherent verhaal over hoe Leidschendam- Voorburg naar de ontwikkeling van sport kijkt en wat dit betekent voor de behoeften op de accommodaties. Dit kan helpen in het gesprek met verenigingen. Uit de gesprekken komt ten slotte naar voren dat er ten tijde van de uitvoering van dit Rekenkameronderzoek ook aan een nieuw vastgoedplan wordt gewerkt. Deze Vastgoednota 2025-2030 ligt in september 2025 voor in de raad dient een belangrijk beleidskader te worden voor de binnensportaccommodaties (sporthallen, zwembaden en gymzalen). 27 Gemeente Leidschendam-Voorburg (8 oktober 2024) Raadsbrief Informeren over ontwikkelingen nieuwe locatie Voorburgse Rugby Club oktober 2024 . 28 Gemeente Leidschendam-Voorburg (2023) Sportakkoord 2023-2026. 30 / 71 3.5.
Vergelijking WVOLV-gemeenten en overstijgende beelden Hierna geven we de beleidsontwikkeling van de vier gemeenten inzake sportaccommodaties weer. In figuur 18 vergelijken we het beleid en delen we de overstijgende beelden. Figuur 18. Beleidsontwikkeling ‘sportaccommodaties’ WVOLV Deelvraag in hoofdstuk 3: - Welke vormen van beheer en onderhoud onderscheiden de gemeenten? En hoe is dit in beleid opgenomen? Beleidsmatige inbedding van sportaccommodaties verschilt sterk Wat als eerste opvalt, is dat er geen sprake is van een uniforme beleidsmatige inbedding van het onderwerp ‘sportaccommodaties’. Daar waar de gemeente Wassenaar de sportaccommodaties de afgelopen jaren vooral vanuit de breedte van het gemeentelijk vastgoed heeft benaderd, gaan de sportaccommodaties vanaf het najaar van 2025 expliciet deel uitmaken van de Sportvisie. Voor Oegstgeest geldt daarentegen dat de sportakkoorden al geruimere tijd de belangrijkste kaders vormen voor de visie op sportaccommodaties. Leidschendam-Voorburg kenmerkt zich op haar beurt als een gemeente die al sinds een langere periode werkt met een Beheerplan, specifiek voor sportparken. De focust ligt hier dus beleidsmatig op de buitensportaccommodaties, hoewel een bredere vastgoedvisie in september 2025 in de maak is.
Voorschoten heeft ten slotte, in navolging van een nieuwe visie op sport (2023), specifiek Sportaccommodatiebeleid vastgesteld in 2024. Dat de beleidsmatige inbedding verschilt, is een beeld dat we breder zien bij gemeenten in Nederland. Sportaccommodaties worden enerzijds meer vanuit de vastgoed- en beheeropgave benaderd en anderzijds vanuit overkoepelend sportbeleid. Er is wat dit betreft in onze ogen geen ‘goed’ of ‘fout’. Er is wel een logische volgordelijkheid vanuit doeltreffendheid. Het sportinhoudelijke beleid bepaalt wat er moet gebeuren; vastgoed moet hierop reageren. Echter, er is ook een autonome taak vanuit vastgoed om dat wat in eigendom is, ook goed te beheren. Dat vraagt om eigen beleid ten aanzien van onderhoud, veiligheid etc. Daarmee wordt ook gestuurd op doelmatigheid. Voor beide aspecten (wat willen we met sport (beleid) en wat betekent dit voor onze accommodaties?) dient voldoende aandacht te zijn. In Wassenaar heeft dit de aandacht met het opstellen van de nieuwe sportvisie waar sportaccommodaties een prominente plek krijgen en in Voorschoten bouwt specifiek Sportaccommodatiebeleid logisch voort op de visie op sport uit 2023. Ook in Oegstgeest wordt in het sportakkoord een visie op sport geschetst en aangegeven wat dit betekent voor de visie op accommodaties.
Hoewel we vaststellen dat Leidschendam-Voorburg al jarenlang een duidelijke methodiek heeft voor beheer op de sportparken, wordt hier vanuit beheer en onderhoud nog wel een meerjarenvisie op sport gemist.
31 / 71 Een recente ontwikkeling die we in Nederland ten slotte vaker zien, is dat gemeenten meer gaan werken met een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport.29 Deze methodiek is al gemeengoed bij onderwijshuisvesting, waarbij geldt dat er een wetsvoorstel in voorbereiding is om dit bij onderwijs te verplichten.30 Voor de WVOLV-gemeenten hebben we voor onderwijs ook dergelijke IHP’s aangetroffen, met daarbij een inhoudelijke link met binnensport- accommodaties c.q. gymzalen. De gemeente heeft namelijk ook een wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende en adequate huisvesting voor bewegingsonderwijs. Specifiek voor sport werken de WVOLV- gemeenten echter niet via de IHP-methodiek. Ook zijn er geen aanwijzingen dat de gemeenten voornemens zijn om dit te gaan doen. Binnen onderzoeksperiode beperkt nieuwbouw-ontwikkeling Uit de data en de documenten maken we op dat er de afgelopen jaren beperkt nieuwbouw of renovatie heeft plaatsgevonden. Voor Wassenaar geldt dat er is geïnvesteerd in een nieuwe sporthal en gymzaal en dat er op dit moment een heroriëntatie plaatsvindt op een verouderde sporthal. Deze opgave volgt beleidsmatig vanuit het Beheerplan vastgoed 2021-2024 waarin staat beschreven dat in 2016 een onderzoek is afgerond in relatie tot de behoefte aan binnensportaccommodaties. Ook de komende jaren staan er beperkt nieuwbouwontwikkelingen op de planning.
Alleen in Voorschoten is in de komende jaren de bouw van een nieuwe sporthal voorzien. Deze ontwikkeling volgt beleidsmatig logisch uit het Sportaccommodatiebeleid van 2024. Wisselende visies op beheer en onderhoud; naar een gelijk(er) speelveld wordt breder gestreefd Overkoepelend zien we dat twee van de vier gemeenten recentelijk bewust meer grip en regie pakken op hun beheer- en onderhoudsopgave ten behoeve van sportaccommodaties. De gemeente Voorschoten zet hier zichtbaar op in met het Sportaccommodatiebeleid uit 2024; uit de data blijkt dat dit ook verwerkt is in de beheer- en onderhoudsprognose tot aan 2030. Daarmee geeft de gemeente ook financieel opvolging aan de constatering dat de investeringen in sport ver achterliepen bij het landelijk gemiddelde. Voor de gemeente Wassenaar geldt dat er op dit moment beleid in ontwikkeling is waarbij er meer verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud wordt genomen. Dit is overigens nog niet te zien in de geraamde beheer- en onderhoudskosten. Wassenaar heeft nog een uitdaging om het beleid rondom beheer en onderhoud door te voeren en de bijbehorende investerings- opgave in beeld te brengen. Daar waar Voorschoten en Wassenaar een koerswijziging doormaken, stellen we vast dat in Leidschendam- Voorburg regie op sportaccommodaties al jarenlang het uitgangspunt is.
Voor deze gemeente geldt dat hier ook al geruime tijd een (financiële) systematiek van dagelijks onderhoud en een meerjarig investeringsplan aan is gekoppeld. Leidschendam-Voorburg heeft hierbij zichtbaar grip op haar beheer- en onderhoudsopgave. Dit beleid is echter sterk gericht op de buitensportaccommodaties. Het beleid van de gemeente Oegstgeest tot slot wijkt sterk af van de andere drie gemeenten. Oegstgeest kiest qua verdeling van verantwoordelijkheden voor een andere koers, via opstalrecht en erfpacht. De gemeente stelt zich meer op als faciliterend en legt de beheer- en onderhoudsopgave voor buitensportaccommodaties expliciet bij de verenigingen neer. Hierbij wordt een beroep gedaan op de zelfstandigheid van de verenigingen en worden er dus ook andere instrumenten ingezet. Zo wordt er financiële ondersteuning via subsidies of garantstelling geboden; dit is maatwerk. Ongeacht de visie op de verantwoordelijkheidsverdeling rondom beheer en onderhoud komt naar voren dat alle gemeenten streven naar een gelijk(er) speelveld. Dit principe maakt nadrukkelijk deel uit van de beleids- documenten.
29 Voorbeelden van gemeenten zijn Rotterdam, Eindhoven en Lelystad 30 Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting (36.692) - Eerste Kamer der Staten-Generaal 32 / 71 Overkoepelende uitdagingen Vanuit de documenten en gesprekken zien en horen we dat de WVOLV-gemeenten een aantal uitdagingen benoemt die voor alle gemeenten gelden op dit onderwerp en die aandacht behoeven in verdere beleids- ontwikkeling rondom sportaccommodaties. Hierna lichten we deze kort toe. Veranderende sportcultuur en -behoeften De gemeenten schetsen het beeld van een toename aan sportactiviteiten die niet op sportaccommodaties plaatsvinden. Voorbeelden hiervan zijn wandelen, hardlopen, (race)fietsen, calisthenics en bootcamps. Er is een zichtbaar groeiende vraag naar flexibele sportmogelijkheden buiten de (financiële) relatie tussen gemeente en vereniging. Individuelere sportbeoefening verloopt dus ook niet altijd via verenigingen maar ook via directe boekingen bij de eigenaar of beheerder van een sportzaal of - park. Hiermee verplaatst het verantwoordelijkheids- vraagstuk zich van vastgoed- en accommodatiebeleid naar ook (groen)beheer en voorzieningen in de openbare ruimte. Nieuw beleid rondom sport- en sportaccommodaties dient hier goed op in te spelen. Terugloop vrijwilligers Gekoppeld aan veranderende sportbehoeften c.q.
de individualisering hiervan, is een in het onderzoek veel gehoord signaal dat het aantal vrijwilligers afneemt. Door Leidschendam-Voorburg, Wassenaar en Voorschoten is dit ook benoemd als overweging om zelf meer regie te nemen op beheer en onderhoud. Echter, in Oegstgeest wordt hiervoor bewust vaak een beroep gedaan op vrijwilligers. Een vertegenwoordiging van de verenigingen geeft aan dat het binden van vrijwilligers ook in Oegstgeest een uitdaging is. Financiële en ruimtelijke druk en regionale samenwerking Uit de gesprekken komt naar voren dat het voor een enkele gemeente soms financieel uitdagend is om grote projecten als een sporthal of ijsbaan zelfstandig te bouwen of dat het zelfstandig ‘in de lucht houden’ van een zwembad kostenintensief is. Hier wordt in Oegstgeest bijvoorbeeld al (regionaal) onderzoek naar gedaan (zie hierna, hoofdstuk 5). Daarbij komt naar voren dat sport, naast onder andere wonen, energie en natuur, slechts een van de opgaven is die zorgen voor een claim op de ruimte. Gemeenten zijn druk bezig met het leggen van hun ‘ruimtelijke puzzel’, terwijl bewegen ook niet ophoudt bij de eigen gemeentegrens. Vanuit de financiële en ruimtelijke druk is breder de behoefte zichtbaar om het onderwerp ‘sportaccommodaties’ meer op regionaal niveau te beschouwen.
De gemeenteraad van Leiden heeft hier reeds in maart 2025 een motie over ingediend, gevolgd door de motie Regionale samenwerking sportaccommodaties in april 2025 in Voorschoten.31 Ook in het Sport- en beweegakkoord van Oegstgeest is al het voornemen opgenomen om zowel de huidige als de toekomstige behoefte aan binnen- en buitensportaccommodaties in Oegstgeest en de regio verder te onderzoeken. Binnen de Leidse regio (waar Voorschoten en Oegstgeest deel vanuit maken) is dus al zichtbaar aandacht voor de bovenlokale samenwerking op dit vlak. Voor de gemeenten Wassenaar en Leidschendam-Voorburg geldt dat zij meer georiënteerd zijn op de regio Den Haag. Op dit vlak zien we nog beperkter initiatief tot regionale samen- werking ontstaan. Ook voor deze gemeenten geldt echter dat bovenlokale samenwerking wenselijk kan zijn. Een concreet voorbeeld is het feit dat Sportpark Westvliet gesitueerd is op gemeentegrond van Den Haag terwijl de gemeente Leidschendam-Voorburg hier beheer en onderhoud uitvoert. 31 Zie hoofdstuk 5, Rol van de raad. 33 / 71 3.6. Beoordeling van de normen Aan dit hoofdstuk is een aantal normen verbonden. Hierna lichten we deze toe en geven we per gemeente beknopt aan hoe ze het doen ten aanzien van deze normen. Norm 4. De gemeenten hebben een duidelijke asset managementstrategie (vastgoedbeleid en onderhoudsprogramma) en leven deze na.
Wassenaar De gemeente heeft een duidelijke vastgoedstrategie vanuit het Beheerplan 2021-2024. Dit Beheerplan focust zich sterk op de binnensportaccommodaties. Aan de binnensportaccommodaties zijn ook duidelijk onderhoudsprogramma’s gekoppeld. Beleidsmatig gaat via de nieuw vastgestelde Sportvisie meer ingezet worden op een strategie voor buitensportaccommodaties. In de naleving vergt het maken van heldere afspraken met betrokkenen een aandachtspunt (zie ook hoofdstuk 4). Voorschoten De gemeente heeft recentelijk specifiek Sportaccommodatiebeleid vastgesteld waaraan een duidelijke vastgoedstrategie is gekoppeld. Ook wordt hieraan een onderhoudsprogramma gekoppeld, waarbij de gemeente beheer en onderhoud voor alle locaties meer naar zich toetrekt. In de naleving vergt het maken van heldere afspraken met betrokkenen een aandachtspunt (zie ook hoofdstuk 4). Oegstgeest De gemeente heeft een duidelijke asset managementstrategie, waarbij beheer en onderhoud voor binnensport onder regie van de gemeente gebeurt. Hieraan zijn duidelijke MJOP’s gekoppeld. Beheer en onderhoud voor buitensport ligt bewust bij verenigingen. In de naleving hiervan vergt het maken van een heldere rol- en taakverdeling wel een aandachtspunt. Leidschendam- Voorburg De gemeente heeft met name voor de buitensportaccommodaties een duidelijke asset management- strategie, via het Beheerplan Sportparken.
Er is sprake van een systematiek die al jarenlang wordt nageleefd. Voor wat betreft de binnensportlocaties is nieuw vastgoedbeleid in ontwikkeling. Figuur 19. Beoordeling norm 4 Norm 5. De gemeenten hebben zicht op (aanstaande) wet- en regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van bouwregelgeving en duurzaamheid, en schatten in wat de implicaties voor hun investeringsprognoses zijn. Wassenaar De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving en betrekt die in de investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom duurzaamheid. De nieuwe Sportvisie wordt duidelijk gekoppeld aan de Routekaart Verduurzaming Sport. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan. Voorschoten De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving en betrekt die via het nieuwe sportaccommodatie- beleid in de investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom de verduurzaming van de locaties. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan. Oegstgeest De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving in het kader van de eigen investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom de verduurzaming van de eigen binnensportlocaties, zoals het dashboard ook laat zien. Voor verduurzaming van buitensportlocaties hebben de verenigingen zelf een belangrijke rol. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan.
Leidschendam- Voorburg De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving in het kader van de eigen investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom de verduurzaming van de buitensportaccommodaties; dit is opgenomen in het MIP. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan. Figuur 20. Beoordeling norm 5 34 / 71 Norm 7. De vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties wordt gedekt door het Integraal Huisvestingsplan Sport (IHP Sport). Wassenaar Er is geen sprake van een IHP Sport. De behoefte aan (beheer en onderhoud op de) sport- accommodaties maakt deel uit van de recente beleidsontwikkeling (Sportvisie). Voorschoten Er is geen sprake van een IHP Sport. De behoefte aan (beheer en onderhoud op de) sport- accommodaties maakt deel uit van het Sportaccommodatiebeleid. De raad heeft per motie gepleit voor het inventariseren van de regionale behoefte. Oegstgeest Er is geen sprake van een IHP Sport. De (regionale) behoefte aan sportaccommodaties maakt deel uit van het sport- en beweegakkoord. Een oriëntatie op de haalbaarheid van een nieuw zwembad vindt nu plaats (zie ook hoofdstuk 5). Leidschendam- Voorburg Er is geen sprake van een IHP Sport. De behoefte aan (beheer en onderhoud op de) sport- accommodaties maakt deel uit van het Beheerplan Sportparken. Figuur 21. Beoordeling norm 7 Norm 9.
De geraamde kosten volgen uit de vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties enerzijds en het asset management anderzijds. Wassenaar De geraamde kosten voor binnensportaccommodaties volgden al logisch uit een vastgoedstrategie en bijbehorende MJOP’s. Het dashboard laat zien dat een herijking van de geraamde kosten (voor beheer en onderhoud), gekoppeld aan de nieuwe Sportvisie, nog plaats dient te vinden. Voorschoten Gekoppeld aan het nieuwe Sportaccommodatiebeleid zijn de visie op beheer en onderhoud voor alle locaties en een strategie voor bijbehorend asset management aan elkaar gekoppeld. Het dashboard laat zien dat de geraamde kosten logisch volgen uit de nieuwe beleidsontwikkeling. Oegstgeest De geraamde kosten passen bij de visie van de gemeente op beheer en onderhoud. Zo maakt het dashboard zichtbaar dat er in de asset managementstrategie hoofdzakelijk wordt ingezet op de binnensportaccommodaties. Leidschendam- Voorburg De geraamde kosten voor binnensportaccommodaties volgen logisch uit de analyses van de gemeente over de behoeften aan beheer en onderhoud. Hierbij wordt gewerkt met een DoP (t.b.v. dagelijks onderhoud) en MIP (t.b.v. meerjarige investeringen). Figuur 22. Beoordeling norm 9 35 / 71 4. Organisatie en samenwerking In dit hoofdstuk gaan we in op de organisatie en samenwerking rondom sportaccommodaties.
In §4.1 tot en met §4.4 komen de gemeenten afzonderlijk aan bod. In §4.5 vinden een analyse en een vergelijking plaats tussen de gemeenten en worden overstijgende beelden geduid. We sluiten in §4.6 af met een toets op de normen. 4.1. Gemeente Wassenaar 4.1.1. Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud In het Beheerplan 2021-2024 is toegelicht dat er rondom (sport)vastgoed- en accommodatievraagstukken een belangrijke rol ligt voor het team Vastgoed binnen de afdeling Omgevingsbeheer (OGB). Integraal werken aan vastgoed- en accommodatievraagstukken is daarbij een centraal uitgangspunt. Het streven is vanuit professioneel vastgoedmanagement de relatie met andere domeinen die met vastgoed en huisvesting belast zijn verder te verbeteren, zoals bijvoorbeeld met Sportfondsen ten behoeve van het zwembad, met buitensport en met duur- zaamheid. Uit het huidige organogram maken we op dat er inmiddels gewerkt wordt met een Eenheid Beheer & Vastgoed. Nieuwbouw Zoals eerder geduid, heeft de gemeente Wassenaar onlangs twee nieuwbouwprojecten opgeleverd. Uit de documenten en gesprekken volgt dat dit complexe projecten zijn, die op projectbasis worden uitgevoerd. De uniciteit hiervan vergt veel capaciteit van de gemeente die niet altijd voorhanden is. Toegelicht is dat de gemeente hiertoe specifieke kennis moet inhuren en dat dit soort trajecten langlopend is.
Dit maakt de processen kwetsbaar ingeval van verloop van medewerkers. In meerdere gesprekken is aan bod gekomen dat er enkele uitdagingen zijn ontstaan rondom de bouw van sporthal De Duinpan. Zo is er extra geïnvesteerd in de aanschaf van accu’s om energieproblemen op te lossen, behoeft de rolstoeltoegankelijkheid van de tribunes aandacht en dient de verlichting beter aan te sluiten bij specifieke sporten. Deze zaken hebben, zo komt naar voren, nu wel de volle aandacht van de gemeente. Beheer en onderhoud Binnensport Het beheer en onderhoud ten behoeve van sportaccommodaties beperkt zich op dit moment (structureel financieel) tot de binnensportaccommodaties Gymadora, De Duinpan en het Sterrenbad. Voor Gymadora geldt dat de gemeente beheer en onderhoud zelf uitvoert op basis van een MJOP. Voor De Duinpan is een overeen- komst gesloten met Kieviten Sporthal Beheer BV. In een bijbehorende demarcatielijst zijn de afspraken verder uitgewerkt. Zo is de gemeente, als eigenaar en verhuurder, verantwoordelijk voor het onderhoud aan het casco, de buitenkant van het gebouw en de installaties. De huurder (Beheer BV) is verantwoordelijk voor het klein en dagelijks onderhoud van de gehuurde ruimten, bijvoorbeeld het uitvoeren van binnenschilderwerk of het repareren van een lekkende kraan. Voor het zwembad geldt dat er een MJOP is vastgesteld door Sportfondsen.
De gemeente verstrekt hiervoor een vergoeding en er vindt actief afstemming en controle tussen de gemeente en de exploitant plaats. Buitensport Voor de buitensportaccommodaties geldt dat er op dit moment geen structureel financiële relaties zijn ten behoeve van beheer en onderhoud. Zoals eerder geconstateerd, wil Wassenaar aan de hand van de nieuwe Sportvisie meer regie nemen op beheer en onderhoud. Over beheer onderhoud voor alle accommodaties is toegelicht dat dit op dit moment gebeurt op basis van melding. Dit heeft de aandacht van de gemeente. In de nieuwe Sportvisie wordt beheer en onderhoud verder uitgewerkt en krijgt dit een plek in de organisatie. 36 / 71 Uit de interviews komt naar voren dat hier actief één fte op geworven gaat worden. Wassenaar heeft het voornemen om, gekoppeld aan de nieuwe Sportvisie, een specialist aan te trekken die de overeenkomsten met de sportverenigingen ten behoeve van beheer en onderhoud op de accommodaties gaat herijken. 4.1.2. Samenwerking met belanghebbenden Relatiebeheer en subsidies Uit de interviews komt naar voren dat het investeren in het relatiebeheer met verenigingen op dit moment een belangrijk aandachtspunt is. De gemeente Wassenaar heeft (pas) vanaf 2024 een eigen beleidsadviseur Sport. Eerder was er nog sprake van een gedeelde ambtelijke werkorganisatie en deed één beleidsadviseur dit voor Wassenaar en Voorschoten samen.
Uit de gesprekken is het beeld ontstaan dat de wethouder Sport ook actief is geweest in het bezoeken van sport- verenigingen, onder andere om input op te halen voor de nieuwe Sportvisie. Dit heeft er mede toe geleid dat in de Kadernota 2026 is vastgelegd dat de gemeente de jeugdledensubsidie structureel wenst te verhogen met € 18.000. Een belangrijke partij in Wassenaar is het Wassenaars Sportcontact, opgericht op 1 maart 1953. Hieraan zijn circa 20 sportverenigingen gelieerd. Het Wassenaars Sportcontact geeft de gemeente (het college) advies, zowel gevraagd als ongevraagd. Regelmatig vergadert het Wassenaars Sportcontact met alle leden. In deze vergaderingen worden actuele onderwerpen besproken die de Wassenaarse Sport raken, bijvoorbeeld: - Het accommodatie- en subsidiebeleid van de gemeente. - Onderlinge samenwerking tussen de verenigingen. - Specifieke problemen waar sportverenigingen mee te maken hebben. - Regelgeving van de overheid (WOZ/kantinebeheer etc.). Ook is er Fit in Wassenaar, dat een belangrijke rol heeft in de uitvoering van het Nationaal Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) in Wassenaar. Fit in Wassenaar ondersteunt clubs en levert beweeg- en buurtsportcoaches. Zowel het Wassenaars Sportcontact als Fit in Wassenaar was actief betrokken bij de startnotitie ten behoeve van de Sportvisie en de uitwerking hiervan.
Zo zijn er thema-avonden georganiseerd en hebben de partijen kunnen reageren op concepten. Het dashboard laat zien dat Wassenaar in de afgelopen periode geen subsidies heeft verstrekt aan buitensport- accommodaties in relatie tot beheer en onderhoud. Wel was er sprake van specifieke uitkeringen (SPUK’s) ten behoeve van sporthal De Duinpan en het Sterrenbad. Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is gesproken met twee verenigingen: een buitensport- en een binnensport- vereniging. Uit deze gesprekken is het beeld ontstaan dat de gemeente Wassenaar op dit moment zichtbaar investeert in haar beleid rondom sportaccommodaties. Betrokkenen geven aan dat dit ook sterk noodzakelijk was. Voor de buitensportaccommodaties waren afspraken te lang te summier dan wel te beperkt helder. Verenigingen zien ook dat de gemeente duidelijk aandacht heeft voor het relatiebeheer met de verenigingen. Het contact is verbeterd sinds één ambtenaar de verantwoordelijkheid heeft over één gemeente in plaats van twee. De gemeente lijkt ook open te staan voor het gesprek om problemen rondom de nieuwe sporthal op te lossen. Wel wordt hierbij aangegeven dat er nog onduidelijkheden bestaan rondom de verantwoordelijkheden voor het oplossen hiervan tussen de gemeente en de architect. Dit werkt door richting de verenigingen en zorgt voor onduidelijkheid.
Een ander aandachtspunt is dat verenigingen wijzen op hun sociale bijdrage, waarmee zij mede bijdragen aan de doelen van de gemeente: van veiligheid, tot eenzaamheid en jongerenwerk. De verenigingen zijn daarbij zelf- standig en investeren met eigen middelen in hun accommodaties. Gepleit wordt voor het ruimhartig waarderen van deze activiteiten en het verbinden van middelen aan deze activiteiten, al dan niet vanuit potjes of regelingen waar de verenigingen nu te beperkt aanspraak op kunnen maken. 37 / 71 De gemeente wordt verzocht om een meer netwerkende rol aan te nemen om partijen bij elkaar te brengen en initiatieven vanuit verenigingen te ondersteunen. 4.2. Gemeente Voorschoten 4.2.1. Beschrijving organisatie rondom binnen- en buitensportaccommodaties Nieuwbouw Zoals eerder geduid, heeft de gemeente Voorschoten in de afgelopen jaren geen nieuwbouwprojecten opgeleverd. Wel is in het Sportaccommodatiebeleid (2024) besloten om sporthal De Vliethorst te vervangen door nieuwbouw in 2027-2028. Uit de gesprekken komt naar voren dat dit complexe en unieke opgaven zijn die op projectbasis worden uitgevoerd Er is een programma van eisen met een investeringsraming opgesteld en er is onderzoek gedaan naar mogelijke locaties. Hiertoe is op interim-basis een ‘projectleider sportvoorzieningen’ aangesteld, en er zijn een projectteam en een werkgroep aangesteld.
Het projectteam bestond uit een vertegenwoordiging van de binnensport- verenigingen, het bewegingsonderwijs en de exploitant. De werkgroep werd aangevuld met alle hoofdgebruikers van de sporthal en de technisch beheerder.32 Beheer en onderhoud Binnensport Voor beheer en exploitatie van de binnensportlocaties geldt dat er al vanaf 2008 een samenwerking is met Sportfondsen Voorschoten BV. De afspraken hierover zijn vastgelegd in een beheer- en exploitatieovereenkomst. De huidige overeenkomst trad in werking op 1 januari 2022 en eindigt op 31 december 2025. Inmiddels is er een nieuwe overeenkomst opgesteld die ingaat op 1 januari 2026 en eindigt op 31 december 2030. Deze overeen- komst kan met vijf jaar worden verlengd. Sportfondsen Voorschoten BV is verantwoordelijk voor het planmatig onderhoud aan de binnensport- accommodaties en het zwembad. De afspraken over de bijdrage van Sportfondsen aan de maatschappelijke agenda van de gemeente, worden jaarlijks vastgelegd in een jaarplan. In het jaarplan wordt de link gelegd tussen de maatschappelijke doelen van de gemeente en de activiteiten die Sportfondsen uitvoert. Met de uitwerking van het Sportaccommodatiebeleid is, zo staat beschreven, een nieuwe situatie ontstaan.
Voor de toekomstige situatie is het daarom wenselijk om de huidige exploitatie te evalueren en te bezien welke beheer- en exploitatievorm het best passend is bij de toekomstige situatie. Dit wil de gemeente vóór 2030 hebben uitgewerkt.33 Buitensport In een analyse die ten grondslag ligt aan het nieuwe Sportaccommodatiebeleid (2024) werd geconstateerd dat voor de buitensportaccommodaties gold dat er uiteenlopende afspraken zijn ontstaan over beheer en onderhoud. In Voorschoten is er sprake van historisch gegroeide vergaande privatisering. Verenigingen zijn, na aanleg van door de gemeente, zelf verantwoordelijk voor beheer en onderhoud, vervanging en renovatie. Uitzondering op deze privatisering vormde het (verharde) handbalveld van Handbalvereniging Voorschoten en de twee natuur- grasvelden van Voorschoten ‘97. 32 Gemeente Voorschoten (3 april 2025). Raadsvoorstel Toekomst Sporthal en Zwembad. 33 Gemeente Voorschoten (4 juli 2024). Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030, p.9 en p.10. 38 / 71 De gemeente was daarnaast op sportpark Adegeest eigenaar van de grond, onderhield het niet-sporttechnische groen op en rond het sportpark en was verantwoordelijk voor de onderlaag van de sportvelden. Ook bleek er sprake van grijze gebieden waarover gemeente en verenigingen geen afspraken hebben gemaakt.
Aan de hand van het Sportaccommodatiebeleid worden er nu afspraken gemaakt over de verantwoordelijkheidsverdeling. Daarbij wil de gemeente aandacht houden voor maatwerkafspraken met verenigingen die zelf verantwoordelijk willen blijven voor specifieke facetten. Dit uitgangspunt is enerzijds verklaarbaar vanwege het feit dat een enkele vereniging, zo is toegelicht in de gesprekken, nog een eigen terreinman heeft. Anderzijds kan dit maatwerk op gespannen voet staan met het uitgangspunt van een gelijker speelveld. Dit vergt een duidelijke overeenkomst per vereniging en een demarcatielijst. In de interviews is toegelicht dat de huurovereenkomsten geactualiseerd zijn op basis van de uitgangspunten van het Sportaccommodatiebeleid, lopende de uitvoering van dit Rekenkamer- onderzoek. In het feitelijk wederhoor op het conceptrapport is vanuit de organisatie toegelicht dat de huur- en opstalovereenkomsten inmiddels zijn ondertekend. 4.2.2. Samenwerking met belanghebbenden Relatiebeheer en subsidies Uit de interviews komt naar voren dat het investeren in het relatiebeheer met verenigingen op dit moment een belangrijk aandachtspunt is. De gemeente Voorschoten heeft (pas) vanaf 2024 een eigen beleidsadviseur Sport. Eerder was er nog sprake van een gedeelde ambtelijke werkorganisatie en deed één beleidsadviseur dit voor Voorschoten en Wassenaar samen.
Met de komst van het nieuwe Sportaccommodatiebeleid is ook specifiek een beheerder voor de buitensportaccommodaties aangesteld. Deze houdt zich bezig met het MJOP, het actualiseren van contracten en afspraken, en het dagelijks contact over de buitensportaccommodaties. Een belangrijk platform in Voorschoten is de Sporttafel. In januari 2022 hebben de Voorschotense sport- verenigingen de handen ineengeslagen ten behoeve van een sterk sport- en beweegklimaat met als doel: meer samenwerking, de uitwisseling van best practices, het organiseren van gezamenlijke evenementen, en een duidelijker profiel en stemgeluid van organisaties richting de gemeente. Voor de totstandkoming van het nieuwe Sportaccommodatiebeleid zijn de wensen van de verenigingen opgehaald door middel van de vragenlijst voor sportverenigingen, individuele gesprekken en via bijeenkomsten met deze Sporttafel. Uit het dashboard volgt dat er in 2020 en 2021 voor specifieke accommodaties subsidies beschikbaar zijn gesteld in de afgelopen jaren. Deze subsidies zijn destijds evenredig beschikbaar gesteld ter compensatie voor de huur voor de maanden dat er geen sport beoefend kon worden tijdens de coronaperiode. In het Sportaccommodatiebeleid heeft de gemeente wel een nieuwe subsidieregeling opgenomen: de zogenoemde 1/3-regeling.
Als verenigingen aanvullende wensen hebben, die niet onder eigendom van de gemeente vallen en waarbij de gemeente geen rol heeft als eigenaar/verhuurder maar waarbij de sportvoorziening wel een positieve bijdrage levert aan het sport- en beweegaanbod in Voorschoten, kan hierop aanspraak worden gemaakt. De gemeente subsidieert dan maximaal 1/3 van de kosten, tot een maximum van € 200.000. Voor het overige 2/3 deel staat de gemeente garant. Deze regeling geldt voor uitbreiding van het sportaanbod van de verenigingen die vallen onder dit Sportaccommodatiebeleid, dus ook verenigingen waarbij de gemeente geen rol heeft in de verhuur van de velden. Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is gesproken met twee buitensportverenigingen. Uit deze gesprekken is het beeld ontstaan dat verenigingen waarderen dat de gemeente investeert in haar beleid rondom sportaccommodaties. Betrokkenen geven aan dat dit ook sterk noodzakelijk was. Voor de buitensportaccommodaties was er te lang sprake van een te beperkt gelijk speelveld. Met het Sportaccommodatiebeleid gaat de gemeente zichtbaar staan voor haar verenigingen en pakt zij verantwoordelijkheid voor haar hele beheer- en onderhoudsopgave. 39 / 71 Ook zien verenigingen dat de gemeente duidelijk aandacht heeft voor het relatiebeheer.
Het contact is verbeterd sinds er één ambtenaar is aangesteld die specifiek actief is voor Voorschoten in plaats van dat de aandacht naar twéé gemeenten uit moet gaan. Dit heeft te maken met het opheffen van de gezamenlijke ambtelijke werk- organisatie van Wassenaar en Voorschoten. Verenigingen waarderen daarnaast de mogelijkheid om individueel en via de Sporttafel input te leveren op het Sportaccommodatiebeleid en de herijkte overeenkomsten. Zeker voor kleinere verenigingen met beperkte capaciteit werkt een vehikel als de Sporttafel goed om het gesprek met de gemeente te kunnen voeren. Aandachtspunten voor de gemeente die aan bod komen zijn: - Kennis van de specifieke sporten en wat dit betekent voor beheer en onderhoud. - Het integraal blijven benaderen van sportparken ten behoeve van efficiënte inrichting in plaats van focussen op losse activiteiten voor verenigingen. - Duidelijkheid in de discussie over zittende beheerders. Zoals benoemd, streeft de gemeente naar harmonisatie, met ruimte voor maatwerkafspraken, bijvoorbeeld met verenigingen die nog een eigen beheerder hebben. Over de gevolgen bestaat voor een vereniging al langere tijd onduidelijkheid. Hier is behoefte aan. - Voor beheer en onderhoud meer samenwerking opzoeken in de Leidse Regio. 4.3. Gemeente Oegstgeest 4.3.1.
Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud Nieuwbouw, beheer en onderhoud In 2025 staan er enkele investeringen ten behoeve van duurzaamheid op de planning in de gymzalen Jan Wolkers en Poelwijde, Sporthal De Cuyl en sportzaal Het Dok. Verder volgt regulier beheer en onderhoud op basis van MJOP’s, waarvan voor een langere periode is aangegeven wat er (wettelijk) dient te worden vervangen. De benodigde investeringen hiervoor zijn opgenomen in specifieke voorzieningen. Over het MJOP komt naar voren dat dit voor de binnensportaccommodaties op orde is. Er is geen sprake van achterstallig onderhoud. De verant- woordelijkheid hiervoor is duidelijk belegd bij het team Beheer & Onderhoud. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat de gemeente, meer dan bij de andere WVOLV-gemeenten, faciliterend te werk gaat. Er wordt aan de hand van het Sport- en beweegakkoord (2025-2028) gestreefd naar een situatie waarin al het beheer en onderhoud bij buitensportverenigingen wordt belegd. Hierover komt echter naar voren dat er op dit moment nog een te grote verscheidenheid is aan contracten en afspraken met verenigingen. De huidige contracten en overeenkomsten met verenigingen sluiten nog niet aan op de situatie waar de gemeente naar toe wil.
Wel komt naar voren dat de gemeente voornemens is de huidige contracten te inventariseren en actualiseren, passend bij de uitgangspunten uit het Sport- en beweegakkoord (2025-2028). 4.3.2. Samenwerking met belanghebbenden Relatiebeheer, subsidies en bankgaranties Ondanks dat de gemeente inzet op zelfstandige verenigingen, wordt er duidelijk waarde gehecht aan een duidelijk aanspreekpunt voor hen. Op dit moment is de huidige positie van de beleidsmedewerker Sport en Volksgezondheid al bijna twee jaar door dezelfde persoon ingevuld. Van hieruit is benoemd dat de verenigingen een grote maatschappelijke rol vervullen. Dat betekent: goed luisteren naar wensen en het verbinden van maatschappelijke initiatieven. 40 / 71 Een belangrijke partij in Oegstgeest is de Oegstgeestse Sportfederatie (OSF). De OSF is het adviesorgaan op het gebied van verenigingssport en behartigt de belangen van de Oegstgeester sportverenigingen. Het bestuur van de OSF is het centrale aanspreekpunt voor de gemeente Oegstgeest. De gemeente en de OSF werken samen in een lokaal kernteam voor de uitvoering van het huidige Sport- en beweegakkoord. Het kernteam bestaat - naast de beleidsmedewerker sport - uit een vertegenwoordiger van de OSF en de coördinator Sport en Preventie.
Het lokale kernteam is verantwoordelijk voor de strategie, het uitzetten van de grote lijnen, ziet toe op de voortgang en realisatie van het Sport- en beweegakkoord. Het dashboard laat zien dat er in Oegstgeest de afgelopen periode een subsidie verbonden was aan de uitvoering van het lokale Sport- en beweegakkoord. Daarbij werd subsidie aangeboden voor onder andere ‘het investeren in een Oegstgeester sportvereniging/-stichting of haar accommodatie, om deze toekomstbestendig te maken of te verduurzamen’.34 Hier is door zowel binnen- als buitensportverenigingen gebruik van gemaakt. Uit het dashboard volgt tevens dat de gemeente de afgelopen drie jaar garantstellingen heeft afgegeven. Dit past bij het uitgangspunt van een faciliterend Sportaccommodatiebeleid. In het Sport- en beweegakkoord is vast- gelegd dat de gemeente garant staat voor investeringen door de verenigingen waardoor verenigingen gebruik kunnen maken van het doorgaans lagere rentetarief van de BNG. Uitgangspunten hieromtrent zijn vastgelegd in de Nota garantiebeleid 2017.35 Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is gesproken met een vertegenwoordiging vanuit de OSF. Uit deze gesprekken is het beeld ontstaan dat verenigingen zien dat de gemeente aandacht heeft voor het contact met de verenigingen. De gemeente doet zichtbaar haar best om het contact met de verenigingen te organiseren.
Tegelijkertijd worden er rondom beheer en onderhoud specifieke aandachtspunten meegegeven: - De gemeente heeft één ambtenaar sport die alle contacten met verenigingen én de interne coördinatie moet regelen. Aandacht wordt gevraagd voor voldoende capaciteit en ondersteuning voor deze coördinatie. - Er bestaan grote verschillen tussen verenigingen in de afspraken over beheer en onderhoud. Dit zorgt voor onduidelijkheid over kosten en verantwoordelijkheden. - Het overdragen van beheer aan verenigingen om de kosten te drukken, kan contraproductief zijn. Verenigingen moeten dan duurdere externe partijen inschakelen terwijl de gemeente al groenbeheer heeft. Er moet bij de herijking van de afspraken aandacht blijven voor een logische verdeling tussen gemeenten en verenigingen. - Een grote groep sporters (hardlopers, fietsers) wordt niet vertegenwoordigd door verenigingen maar gebruikt wel de openbare ruimte. Gepleit wordt voor het investeren in sportmogelijkheden in parken, groen- verbindingen en ontmoetingsplekken. Dit past ook bij de bredere scope van het Sport- en beweegakkoord, met sport als onderdeel van gezondheid en welzijn. - Zwembaden maar ook andere sportaccommodaties bedienen een groter verzorgingsgebied dan alleen Oegstgeest. Bij kostbare voorzieningen, zoals zwembaden, is regionale samenwerking logisch.
Gepleit wordt voor het actief voeren van het gesprek hierover met buurgemeenten. 34 Subsidieregeling lokaal sportakkoord Oegstgeest 2023 35 Besluit van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Oegstgeest houdende Nota garantiebeleid 2017 41 / 71 4.4. Gemeente Leidschendam-Voorburg 4.4.1. Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud Nieuwbouw, beheer en onderhoud Zoals eerder toegelicht, is er de afgelopen jaren niet geïnvesteerd in nieuwbouw en vervanging. Voor de binnensportaccommodaties geldt dat er voor het zwembad en twee sporthallen een relatie is met Sportfondsen. De gemeente verstrekt hiertoe een exploitatiebijdrage en er vindt actief afstemming en controle plaats tussen de gemeente en de exploitant. Voor sporthal De Meerhorst geldt dat er een huurovereenkomst is met Stichting Sportpark Meerhorst en voor de turnhal is er een exploitatiecontract gesloten met Stichting Sportaccommodaties LV. De kosten voor beheer en onderhoud voor de binnensportlocaties volgen logisch uit de MJOP’s voor het eigen vastgoed. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat de gemeente werkt op basis van het Beheerplan Sportparken. De gemeente maakt in dit plan onderscheid tussen dagelijks onderhoud en meerjarige investeringen. Deze zien we duidelijk terug in het dashboard.
Leidschendam-Voorburg heeft een aantal terreinmeesters in dienst die verantwoordelijk zijn voor een aantal taken op de sportparken, zoals kantenmaaien. Zij hebben ook een signaalfunctie voor beheer-en onderhoudsopgaven. De grotere beheer- en onderhoudstaken, zoals het maaien van de velden, zijn uitbesteed bij een aannemer. De gemeente heeft daarvoor een overeenkomst gesloten voor meerdere jaren. De gemeente kreeg hierbij hulp van dezelfde partij die ook betrokken was bij het opstellen van het Beheerplan Sportparken. Deze expert-partner brengt in kaart wat er nodig is op de parken en zet dat weg in de bestekken. Er is een accounthouder die hier verder regie op voert. De gemeente stel kwartaalrapportages op naar CROW-richtlijnen.36 4.4.2. Samenwerking met belanghebbenden Uit de interviews komt naar voren dat de gemeente al jarenlang investeert in het relatiebeheer met verenigingen. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft al bijna zes jaar dezelfde ‘accounthouder sportaccommodaties’. Deze is verantwoordelijk voor onder andere: - Het ontwikkelen van beleid voor de buiten- en binnensportaccommodaties. - De advisering aan het college. - Het beheren van contracten met stichtingen en commerciële exploitanten van sportaccommodaties. - De rol van gesprekspartner voor de sportverenigingen en de beheerstichtingen op de buitensportcomplexen.
- Het voeren van overleggen met de sportbestuurders. - Het adviseren over het optimaliseren van de beheer- en exploitatieconstructies. - Het zijn van aanspreekpunt voor de terreinmeesters van de gemeente. In overeenkomsten met verenigingen is geregeld dat er jaarlijks in oktober/november een verplicht beheer- overleg plaatsvindt. Daarin krijgen verenigingen de kans om aandachtspunten mee te geven. De gemeente registreert hier lessen uit en vertaalt die in actiepunten. Als er renovatie of vervanging plaats gaat vinden op de locatie (volgend vanuit het MIP), is dit ook het moment om de verenigingen mee te nemen in de plannen op de accommodaties. Toegelicht is dat, als er ad hoc-zaken spelen, verenigingen de accounthouder snel weten te vinden. De account- houder helpt verenigingen ook als zij een ingang nodig hebben naar vergunningen of mogelijke subsidies.37 Als er afspraken met de wethouder gemaakt moeten worden, is de accounthouder de ambtelijk ondersteuner. 36 Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond -, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. 37 Subsidies inzake beheer en onderhoud van de sportaccommodaties worden niet verstrekt. 42 / 71 Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is een groepsgesprek gepland met meerdere verenigingen. Hier heeft één buitensportvereniging aan deelgenomen.