4739 2025-11-06 Nota van bevindingen rekenkameronderzoek naar sportaccommodaties
Tekst van het document
Nota van bevindingen Rekenkameronderzoek sportaccommodaties Rekenkamer Wassenaar, Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam- Voorburg (WVOLV) D E F I N I T I E F 6 november 2025 2 / 71 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 1.1. Aanleiding en doelstelling 4 1.2. Onderzoeksvragen en normenkader 4 1.3. Aanpak 6 1.4. Leeswijzer 6 2. Overzicht sportaccommodaties: feitelijk inzicht 8 2.1. Bevolkingsprognose 8 2.2. Overzicht sportaccommodaties 9 2.2.1. Algemeen 9 2.2.2. Wassenaar 10 2.2.3. Voorschoten 10 2.2.4. Oegstgeest 10 2.2.5. Leidschendam-Voorburg 11 2.3. Gemeenten – financieel inzicht 11 2.3.1. Wassenaar 11 2.3.2. Voorschoten 11 2.3.3. Oegstgeest 11 2.3.4. Leidschendam-Voorburg 12 2.4. Vergelijking WVOLV-gemeenten 12 2.5. Beoordeling van de norm 12 3. Beleid inzake sportaccommodaties 13 3.1. Wassenaar 13 3.1.1. Beschrijving beleidsontwikkeling 13 3.1.2. Analyse beleidsontwikkeling 16 3.2. Voorschoten 17 3.2.1. Beschrijving beleidsontwikkeling 17 3.2.2. Analyse beleidsontwikkeling 20 3.3. Oegstgeest 21 3.3.1. Beschrijving beleidsontwikkeling 21 3.3.2. Analyse beleidsontwikkeling 24 3.4. Leidschendam-Voorburg 25 3.4.1. Beschrijving beleidsontwikkeling 25 3.4.2. Analyse beleidsontwikkeling 29 3.5. Vergelijking WVOLV-gemeenten en overstijgende beelden 30 3.6. Beoordeling van de normen 33 4. Organisatie en samenwerking 35 4.1. Gemeente Wassenaar 35 4.1.1.
Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud 35 4.1.2. Samenwerking met belanghebbenden 36 4.2. Gemeente Voorschoten 37 3 / 71 4.2.1. Beschrijving organisatie rondom binnen- en buitensportaccommodaties 37 4.2.2. Samenwerking met belanghebbenden 38 4.3. Gemeente Oegstgeest 39 4.3.1. Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud 39 4.3.2. Samenwerking met belanghebbenden 39 4.4. Gemeente Leidschendam-Voorburg 41 4.4.1. Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud 41 4.4.2. Samenwerking met belanghebbenden 41 4.5. Vergelijking WVOLV-gemeenten en overstijgend beeld 42 4.6. Beoordeling van de normen 44 5. Betrokkenheid van de gemeenteraden 45 5.1. Wassenaar 45 5.1.1. Beschrijving betrokkenheid bij (beleids)ontwikkelingen 45 5.1.2. Beschrijving betrokkenheid via P&C-cyclus 46 5.1.3. Analyse betrokkenheid van de raad bij sportaccommodaties 49 5.2. Voorschoten 50 5.2.1. Beschrijving betrokkenheid bij (beleids)ontwikkelingen 50 5.2.2. Beschrijving betrokkenheid via P&C-cyclus 51 5.2.3. Analyse betrokkenheid van de raad bij sportaccommodaties 55 5.3. Oegstgeest 55 5.3.1. Beschrijving betrokkenheid bij (beleids)ontwikkelingen 55 5.3.2. Beschrijving betrokkenheid via P&C-cyclus 56 5.3.3. Analyse betrokkenheid van de raad bij sportaccommodaties 59 5.4. Leidschendam-Voorburg 60 5.4.1. Beschrijving betrokkenheid bij (beleids)ontwikkelingen 60 5.4.2.
Beschrijving betrokkenheid via P&C-cyclus 60 5.4.3. Analyse betrokkenheid van de raad bij sportaccommodaties 63 5.5. Vergelijking WVOLV-gemeenten en rode draden 63 5.6. Beoordeling van de normen 65 Bijlagen 67 Bijlage 1: Data- en informatie-uitvraag 68 Bijlage 2: Doelen en actiepunten Sportvisie Wassenaar (september 2025) 69 4 / 71 1. Inleiding 1.1. Aanleiding en doelstelling Aanleiding In het Onderzoeksplan 2025-2026 van de Rekenkamer Wassenaar, Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam- Voorburg (WVOLV) is ‘Investering, beheer en onderhoud van kapitaalgoederen’ als een van de vier leidende thema’s benoemd. Kapitaalgoederen leggen een groot beslag op de gemeentelijke begroting. Een zo volledig mogelijk overzicht en onderbouwing van deze kosten zijn daarom van groot belang voor een goed inzicht in de financiële positie. Kapitaalgoederen zijn nodig om de doelen van de gemeente te realiseren en vormen het gezicht van de gemeente in de openbare ruimte. Hierbij kan worden gedacht aan sportaccommodaties (inclusief velden). In september 2024 heeft de Rekenkamer de vier ambtelijke organisaties geconsulteerd en is ervoor gekozen om te focussen op sportaccommodaties. Onderzoeksdoel De Rekenkamer wil een verbeterd inzicht krijgen in de besluitvorming en financiering van investering, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties.
Het onderzoek is gericht op het bieden van inzicht om de effectiviteit en de efficiency van het gemeentelijk beleid te helpen bevorderen. Onder sportaccommodaties verstaan wij de fysieke voorzieningen voor sportbeoefening waarbij sprake is van gemeentelijk eigendom óf van eigendom door derden met een financiële relatie met de gemeente, gericht op de accommodatie. Dit laatste kan gaan om bijvoorbeeld subsidies ten behoeve van de accommodaties of garantstellingen. Figuur 1. Definitie ‘sportaccommodaties’ 1.2. Onderzoeksvragen en normenkader Onderzoeksvragen In dit onderzoek staat de volgende hoofdvraag centraal. Hoe geven de gemeenten de investering in nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties (en –velden) vorm, en welke kosten zijn hiermee gemoeid? Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden, zijn de volgende deelvragen geformuleerd. A. Nieuwbouw en vervanging van sportaccommodaties 1. Hoe heeft de gemeente de beleidsmatige besluitvorming over nieuwbouw, vervanging en groot beheer en onderhoud georganiseerd? 2. Wat is de formele en/of informele rol hierbij van belanghebbenden zoals sportverenigingen? 3. Welke kosten heeft de gemeente in de afgelopen vijf jaar gemaakt voor investering in nieuwbouw en vervanging? 5 / 71 4. Welke kosten verwacht de gemeente in de komende vijf jaar te maken voor investering in nieuwbouw en vervanging? 5.
In hoeverre zijn de ramingen voor nieuwbouw en vervanging realistisch? B. Beheer en onderhoud van sportaccommodaties 6. Welke kosten heeft de gemeente in de afgelopen vijf jaar gemaakt voor beheer en onderhoud? 7. Welke kosten verwacht de gemeente in de komende vijf jaar te maken voor investering in beheer en onderhoud? 8. Hoe worden middelen gedoteerd vanuit de begroting? 9. Op welke wijze worden groot onderhoudskosten doorbelast aan de huurder? C. Verdiepend inzicht in opzet en uitwerking en (intergemeentelijk) leren 10. Welke vormen van beheer en onderhoud onderscheiden de gemeenten? En hoe is dit in beleid opgenomen? 11. Zijn de gemeenten in staat om met de beschikbare middelen de gemeentelijke sportaccommodaties op niveau te houden? (Dit niveau moet dan wel gedefinieerd zijn.) 12. Welke (meerjarige) financiële verplichtingen zijn de gemeenten met derden aangegaan, zoals bedrijven, stichtingen en verenigingen, ten aanzien van beheer en onderhoud? 13. Welke lessen zijn er te trekken op het vlak van nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties? 14. Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren op het vlak van nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties? Normenkader Zoals te doen gebruikelijk werken we in dit onderzoek met een normenkader. Het normenkader (figuur 2) is in dit onderzoek geen een op een-vertaling van de deelvragen.
We schetsen een ‘ideale situatie’ ofwel stip op de horizon voor de wijze waarop gemeenten (kunnen) omgaan met beheer en onderhoud van sportaccommodaties. In §1.4 is aangegeven waar welke deelvragen en normen een plek krijgen. 1. De gemeenteraden hebben duidelijke kaders vastgesteld waarbinnen de gemeenten de investeringen in nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties kunnen vormgeven. 2. Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van investeringen in nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties zijn op eenduidige wijze belegd in de organisatie. 3. De gemeenten hebben een actueel beeld van de omvang, locatie en toestand van de sportaccommodaties die in haar eigendom zijn of onder haar financiële verantwoordelijkheid vallen. 4. De gemeenten hebben een duidelijke asset managementstrategie (vastgoedbeleid en onderhouds-programma) en leven deze na. 5. De gemeenten hebben zicht op (aanstaande) wet- en regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van bouwregelgeving en duurzaamheid, en schatten in wat de implicaties voor op hun investeringsprognoses zijn. 6. De gemeenten hebben meerjarenplannen voor investeringen in nieuwbouw en vervanging. Deze meerjarenplannen zijn financieel gedekt. 7. De vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties wordt gedekt door het Integraal Huisvestingsplan Sport (IHP Sport). 8.
De gemeenten hebben inzicht in de verschillende belanghebbenden en betrekken deze bij het IHP Sport. 9. De geraamde kosten volgen uit de vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties enerzijds en het asset management anderzijds. 10. De gemeenteraden worden tijdig betrokken en beschikken over voldoende informatie om hun kaderstellende en controlerende rol te kunnen vervullen. Figuur 2. Normenkader 6 / 71 1.3. Aanpak Dit onderzoek is uitgevoerd via de volgende onderzoeksstappen: 1. Startgesprekken Er hebben startgesprekken plaatsgevonden met enerzijds een vertegenwoordiging vanuit de Rekenkamer (subcommissie) en anderzijds vertegenwoordiging van de ambtelijke organisaties. Met de subcommissie zijn de scope, aanpak en planning afgestemd. Met de ambtelijke organisaties zijn werkafspraken gemaakt over de uitvoering en hun betrokkenheid bij het onderzoek. 2. Informatie-uitvraag en documentenstudie Het onderzoek is inhoudelijk gestart met een uitgebreide data- en documentenuitvraag aan de organisaties. Deze uitvraag is opgenomen in bijlage 1. De informatie is verwerkt in een dashboard en, voorafgaand aan het opleveren van dit rapport, geverifieerd bij de organisaties. De informatie-uitvraag en het bestuderen van documenten hebben geleid tot gespreksleidraden voor de gespreksronde in stap 3. 3.
Gespreksronde In stap 3 vond een uitgebreide gespreksronde plaats met betrokkenen bij sportaccommodaties in de vier gemeenten. Er is eerst gesproken met ambtelijk betrokkenen (vanuit sport, beheer/onderhoud sportaccommodaties en vastgoed) en de verantwoordelijk wethouders. Daarnaast zijn de vier raden uitgenodigd om in een gezamenlijk groepsgesprek inzichten en beelden uit te wisselen.1 Ten slotte is er gesproken met een vertegenwoordiging van binnen- en buitensportverenigingen. Met behulp van de organisaties zijn deze gesprekken gepland. 4. Analyse en rapportage Het totaal aan inzichten heeft geleid tot voorliggend rapport. 1.4. Leeswijzer Dit rapport bestaat hierna uit de volgende vier inhoudelijke hoofdstukken: - Hoofdstuk 2. Overzicht sportaccommodaties: feitelijk inzicht. - Hoofdstuk 3. Beleid inzake sportaccommodaties. - Hoofdstuk 4. Organisatie en samenwerking. - Hoofdstuk 5. Betrokkenheid van de raden. Een belangrijke toegevoegde waarde van dit onderzoek is het dashboard dat is opgesteld op basis van de feitelijke informatie. Er vinden in dit rapport op plekken verwijzingen plaats naar dit dashboard. Zoals aangegeven, is er in dit onderzoek gewerkt met deelvragen en normen (§1.2). De deelvragen zijn verweven in de hoofstukken, en de normen worden afzonderlijk beantwoord. In de volgende tabel wordt per hoofdstuk toegelicht waar welke deelvragen en normen aan bod komen.
1 Hierbij waren raadsleden vanuit Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam -Voorburg vertegenwoordigd. 7 / 71 Figuur 3. Leeswijzer: deelvragen en normenkader Deelvragen Komt aan bod in … 1. Hoe heeft de gemeente de beleidsmatige besluitvorming over nieuwbouw, vervanging en groot beheer en onderhoud georganiseerd? HS 4. Organisatie en samenwerking 2. Wat is de formele en/of informele rol hierbij van belanghebbenden zoals sportverenigingen? HS 4. Organisatie en samenwerking 3. Welke kosten heeft de gemeente in de afgelopen vijf jaar gemaakt voor investering in nieuwbouw en vervanging? Dashboard 4. Welke kosten verwacht de gemeente in de komende vijf jaar te maken voor investering in nieuwbouw en vervanging? Dashboard 5. In hoeverre zijn de ramingen voor nieuwbouw en vervanging realistisch? Dashboard 6. Welke kosten heeft de gemeente in de afgelopen vijf jaar gemaakt voor beheer en onderhoud? Dashboard 7. Welke kosten verwacht de gemeente in de komende vijf jaar te maken voor investering in beheer en onderhoud? Dashboard 8. Hoe worden middelen gedoteerd vanuit de begroting? Dashboard 9. Op welke wijze wordt groot onderhoudskosten doorbelast aan de huurder? Dashboard 10. Welke vormen van beheer en onderhoud onderscheiden de gemeenten? En hoe is dit in beleid opgenomen? HS 3. Beleidsontwikkeling 11.
Zijn de gemeenten in staat om met de beschikbare middelen de gemeentelijke sportaccommodaties op niveau te houden? (Dit niveau moet dan wel gedefinieerd zijn.) HS 5. Rol van de raad 12. Welke (meerjarige) financiële verplichtingen zijn de gemeenten met derden aangegaan, zoals bedrijven, stichtingen en verenigingen, ten aanzien van beheer en onderhoud? Dashboard 13. Welke lessen zijn er te trekken op het vlak van nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties? Conclusies en aanbevelingen (volgt na deze nota van bevindingen) 14. Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren op het vlak van nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties? Conclusies en aanbevelingen (volgt na deze nota van bevindingen) Normen Wordt beantwoord in … 1. De gemeenteraden hebben duidelijke kaders vastgesteld waarbinnen de gemeenten de investeringen in nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties kunnen vormgeven. HS 5. Betrokkenheid van de raden 2. Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van investeringen in nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties zijn op eenduidige wijze belegd in de organisatie. HS 4. Organisatie en samenwerking 3.
De gemeenten hebben een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand van de sportaccommodaties die in haar eigendom zijn of onder haar financiële verantwoordelijkheid vallen. HS 2. Feitelijk inzicht 4. De gemeenten hebben een duidelijke asset managementstrategie (vastgoedbeleid en onderhoudsprogramma) en leven deze na. HS 3. Beleidsontwikkeling 5. De gemeenten hebben zicht op (aanstaande) wet- en regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van bouwregelgeving en duurzaamheid, en schatten in wat de implicaties voor op hun investeringsprognoses zijn. HS 3. Beleidsontwikkeling 6. De gemeenten hebben meerjarenplannen voor investeringen in nieuwbouw en vervanging. Deze meerjarenplannen zijn financieel gedekt. HS 5. Rol van de raad 7. De vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties wordt gedekt door het Integraal Huisvestingsplan Sport (IHP Sport). HS 3. Beleidsontwikkeling 8. De gemeenten hebben inzicht in de verschillende belanghebbenden en betrekken deze bij het IHP Sport. HS 4. Organisatie en samenwerking 9. De geraamde kosten volgen uit de vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties enerzijds en het asset management anderzijds. HS 3. Beleidsontwikkeling 10. De gemeenteraden worden tijdig betrokken en beschikken over voldoende informatie om hun kaderstellende en controlerende rol te kunnen vervullen. HS 5. Betrokkenheid van de raden 2.
Overzicht sportaccommodaties: feitelijk inzicht Voor dit Rekenkameronderzoek zijn data gevisualiseerd in een Power BI-dashboard. De informatie in het dashboard is opgehaald door middel van een eenmalige uitvraag bij de gemeenten (zie bijlage 1). Dit zijn de meest actuele data die voorhanden zijn bij onze contactpersonen; ze hebben primair als doel een beeld te schetsen van de geldstromen van en naar de sportaccommodaties. Zoals gezegd verstaan wij onder sport- accommodaties de fysieke voorzieningen voor sportbeoefening waarbij sprake is van gemeentelijk eigendom óf van eigendom door derden met een financiële relatie met de gemeente, gericht op de accommodatie. In een aantal situaties zijn de ontvangen data aangepast ten behoeve van toedeling of verdeling van bedragen of vierkante meters naar het juiste abstractieniveau. Data zijn weergegeven op locatieniveau. De contactpersonen binnen de gemeenten hebben deze weergaven vervolgens gevalideerd. Dit hoofdstuk duidt de belangrijkste inzichten uit het Power BI-dashboard. We starten met een analyse van de bevolkingsprognose van de WVOLV en omliggende grote gemeenten (§2.1). Vervolgens beschrijven we de samenstelling van de totale portefeuille sportaccommodaties in de WVOLV-gemeenten (§2.2). We geven daarna de feitelijke financiële inzichten uit het onderzoek weer op basis van de gemeentespecifieke data (§2.3).
In §2.4 sluiten we af met een beoordeling op de ‘norm’ die aan dit hoofdstuk verbonden is. 2.1. Bevolkingsprognose De bevolkingsontwikkeling in de WVOLV-gemeenten bepaalt in grote mate de toekomstige behoefte aan sport- accommodaties en daarmee de opgave die er ligt voor de gemeenten en verenigingen. Figuur 4 toont een overzicht van de bevolkingsprognoses uit het Power BI-dashboard.2 De vier gemeenten kennen onderling een duidelijke spreiding in omvang. Wassenaar, Oegstgeest en Voorschoten zijn qua inwoneraantal vergelijkbaar, met elk circa 26.000 inwoners. Leidschendam-Voorburg is met circa 80.000 inwoners aanzienlijk groter. Figuur 4. Bevolkingsprognose WVOLV-gemeenten en buurgemeenten (PBL, 2022) 2 Het betreft de, voor dit Rekenkameronderzoek, meest recente prognosecijfers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) uit 2022.
9 / 71 De bevolkingsprognoses voor de periode 2025-2029 laten een gematigd beeld zien. In Wassenaar wordt een lichte daling verwacht van 26.900 naar 26.600 inwoners. Oegstgeest laat juist een lichte groei zien: van 26.100 naar 26.800 inwoners. Voor Voorschoten blijft het inwoneraantal in eerste instantie stabiel, met een beperkte groei in 2028 (van 25.800 naar 25.900). Leidschendam-Voorburg groeit in dezelfde periode van 78.000 naar 79.000 inwoners. Deze ontwikkelingen zijn relatief bescheiden en wijzen op een stabiele demografische basis, zonder grote fluctuaties die direct van invloed zijn op het beleid dat de gemeenten voeren. Het regionale perspectief is eveneens relevant. De omliggende steden Den Haag en Leiden zijn qua omvang en dynamiek van een andere orde. Den Haag groeit in de komende jaren van 580.000 naar 613.000 inwoners en Leiden van 130.000 naar 134.100. Deze stedelijke groei kan indirect invloed hebben op de WVOLV-gemeenten, bijvoorbeeld door migratie, woningbouwontwikkelingen en veranderend reisgedrag van inwoners. In de praktijk zien we dat sportdeelname en de behoefte aan sportvoorzieningen niet strikt aan gemeentegrenzen gebonden zijn; inwoners maken regelmatig gebruik van voorzieningen in buurgemeenten.
Voor het beleid rondom sportaccommodaties betekent dit dat de WVOLV-gemeenten zich kunnen richten op een beheerste en planmatige ontwikkeling van hun sportvoorzieningen. De demografische stabiliteit biedt ruimte om bestaande voorzieningen te optimaliseren en gericht te investeren in zaken als kwaliteit, duurzaamheid en multi- functionaliteit. Tegelijkertijd vraagt de regionale dynamiek om aandacht voor intergemeentelijke samenwerking en afstemming, zeker bij grotere investeringen in specialistische voorzieningen, waarvan het aannemelijk is dat inwoners uit de regio hier ook gebruik van zullen maken. 2.2. Overzicht sportaccommodaties 2.2.1. Algemeen Figuur 5 toont een overzicht van de totale portefeuille met sportaccommodaties van de WVOLV-gemeenten. Het portefeuilleoverzicht biedt inzicht in zowel de omvang als de samenstelling van het aanbod. Allereerst valt op dat het aanbod van sportaccommodaties in de vier gemeenten grotendeels in lijn is met het verschil in inwoneraantal. Leidschendam-Voorburg, als grootste gemeente, beschikt over een aanzienlijk grotere portefeuille dan Wassenaar, Oegstgeest en Voorschoten. Een tweede, relevant inzicht betreft de leeftijd van de sport- accommodaties.
Op basis van de BAG-bouwjaren3 blijkt dat Leidschendam-Voorburg gemiddeld het oudste aanbod heeft (gemiddeld bouwjaar 1983), gevolgd door Wassenaar (1990), Oegstgeest (1995) en Voorschoten (1996). 3 Inzicht in BAG-bouwjaar is opgevraagd. Daarmee is er geen inzicht gegeven in grootschalige verbouwingen en/of renovaties (vóór 2020). 10 / 71 Figuur 5. Screenshot uit het dashboard dat een overzicht biedt van de portefeuilles van de WVOLV-gemeenten Het dashboard bevat een overzicht van de tabbladen die per gemeente de algemene gegevens over sportaccommodaties weergeven. Hierna lichten we de gemeenten afzonderlijk uit. 2.2.2. Wassenaar De portefeuille van Wassenaar bestaat uit 13 sportaccommodaties: 6 binnensportaccommodaties, 6 buitensport- accommodaties en 1 zwembad. De accommodaties zijn deels eigendom van de gemeente; deels worden de gronden gepacht. Het merendeel van de accommodaties wordt gebruikt op basis van een huurcontract; bij één sporthal is er sprake van een gebruiks-overeenkomst. 2.2.3. Voorschoten Voorschoten beschikt over 12 sportaccommodaties: 4 binnensportaccommodaties, 7 buitensportaccommodaties en 1 zwembad. De gehele portefeuille is in eigendom van de gemeente. 7 accommodaties worden gebruikt via een huurcontract, bij 5 accommodaties is er sprake van een huur- en exploitatieovereenkomst. 2.2.4.
Oegstgeest Oegstgeest heeft een portefeuille van 18 sportaccommodaties: 10 binnensportaccommodaties, 7 buitensport- accommodaties en 1 zwembad. Over 6 accommodaties is aangegeven dat deze in eigendom zijn van de gemeente; het betreft hier binnensportaccommodaties. Over 12 accommodaties is aangegeven dat deze in eigendom zijn van derden. In deze gevallen is er veelal sprake van erfpacht en opstalrechten. De gebruiksvormen zijn divers: 6 accommodaties worden gebruikt via een huurcontract, 5 via opstalrecht, 2 via een gebruiks- overeenkomst, 1 via een bruikleenovereenkomst, 1 via erfpacht en 1 via een huur- en exploitatieovereenkomst.
11 / 71 2.2.5. Leidschendam-Voorburg Leidschendam-Voorburg beschikt over 22 sportaccommodaties: 10 binnensportaccommodaties, 10 buitensport- accommodaties, 1 zwembad en 1 gecombineerde zwembad/binnensportaccommodatie. 21 accommodaties zijn in eigendom van de gemeente, 1 accommodatie is in eigendom van een derde partij. 17 accommodaties worden gebruikt via een huurcontract, 5 via een exploitatieovereenkomst. 2.3. Gemeenten – financieel inzicht Het dashboard bevat een overzicht van de tabbladen die per gemeente de financiële gegevens over sport- accommodaties weergeven. Opnieuw geven we hierbij de volgende disclaimer: dit zijn de meest actuele data die voorhanden zijn bij onze contactpersonen en hebben primair als doel een beeld te schetsen van de geldstromen van en naar sportaccommodaties. In een aantal situaties zijn de ontvangen data aangepast ten behoeve van toedeling of verdeling van bedragen of vierkante meters naar het juiste abstractieniveau. 2.3.1. Wassenaar In de afgelopen vijf jaar zijn in Wassenaar twee nieuwbouwprojecten gerealiseerd: sporthal Gymadora (2022, € 1.600.000) en sporthal De Duinpan (2021, € 8.600.000). Voor de komende jaren zijn er geen nieuwbouw- projecten gepland. Beheer en onderhoud voert de gemeente uit voor de binnensportaccommodaties Gymadora en deDuinpan.
Dotaties aan onderhoud zijn eveneens beperkt tot deze twee locaties, waarbij de onderhoudslasten relatief laag zijn vanwege de recente nieuwbouw. Subsidies worden verstrekt aan zwembad Het Sterrenbad . Er zijn geen garantstellingen of exploitatievergoedingen afgegeven. 2.3.2. Voorschoten In Voorschoten is de afgelopen vijf jaar geen nieuwbouw gerealiseerd. Op basis van het Sportaccommodatiebeleid zijn bedragen gereserveerd voor vervangingsinvesteringen in de periode 2025-2028, met als grootste de investering in sporthal De Vliethorst in 2027 en 2028 (twee keer € 4.000.000). De gemeente heeft onderhouds- lasten aangeleverd voor objecten en (natuurgras)velden. De gemeente heeft voor drie gymzalen en het zwembad aangegeven welke dotaties4 aan onderhoud zijn gedaan. Subsidies zijn verstrekt aan zwembad Het Wedde en sporthal De Vliethorst. Er zijn geen garantstellingen of exploitatievergoedingen afgegeven. 2.3.3. Oegstgeest In Oegstgeest was in de afgelopen vijf jaar een keer sprake van nieuwbouw. Verder zijn in 2025 investeringen gedaan in verduurzaming van accommodaties. De gemeente heeft onderhoudsgegevens aangeleverd voor de afgelopen jaren en op basis van MJOP’s voor de komende jaren. Dotaties aan onderhoud zijn eveneens gedeeld, zonder opvallende uitschieters.
De gemeente heeft subsidies verstrekt waarbij zij 50% van de investering betaalt (maximaal € 3.000 per aanvraag, vooral voor duurzaamheidsinvesteringen). De gemeente heeft enkele garantstellingen (bankgaranties) afgegeven. Exploitatievergoeding wordt alleen verstrekt aan zwembad Poelmeer. 4 Bij een dotatie wordt er geld opzijgezet in een voorziening voor bijvoorbeeld toekomstig groot onderhoud, zonder dat er al sprake is van een directe uitgave. 12 / 71 2.3.4. Leidschendam-Voorburg In Leidschendam-Voorburg is in de afgelopen vijf jaar geen nieuwbouw gerealiseerd en er zijn ook geen nieuw- bouwprojecten gepland voor de komende vijf jaar. De gemeente heeft onderhoudsgegevens aangeleverd voor gebouwen, installaties, sportvelden en terreinen, voor zowel de afgelopen als de komende jaren. Dotaties aan onderhoud worden alleen gedaan voor gebouwen in eigendom van de gemeente; vervanging van velden en terreinen verloopt via een vervangingskrediet. De bedragen hiervoor zijn door de gemeente aangeleverd. Er zijn geen subsidies of garantstellingen afgegeven. Voor 2025 zijn exploitatievergoedingen verstrekt aan Sportfondsen en Stichting Sportaccommodaties LV. 2.4.
Vergelijking WVOLV-gemeenten Op basis van de voorgaande gegevens valt het volgende op tussen de vier gemeenten: - Drie gemeenten - Wassenaar, Oegstgeest en Voorschoten - hebben een zeer vergelijkbare omvang qua aantallen inwoners met circa 26-27.000 inwoners. Leidschendam-Voorburg wijkt hier significant van af en kent een drie keer zo grote omvang met circa 78.000 inwoners. - De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft in absolute zin ook de grootste portefeuille sportaccommodaties maar deze omvang wijkt minder sterk af dan de omvang van het aantal inwoners. - De gemeente Oegstgeest heeft een sterk afwijkende eigendomspositie ten opzichte van de andere drie gemeenten. 6 van de 18 accommodaties zijn in gemeentelijk eigendom (33,3%); het overige tweederde deel van de accommodaties kent erfpacht en -opstalrechten. Bij de andere gemeenten is dit respectievelijk 100% (Wassenaar en Voorschoten) en 95,5% (Leidschendam-Voorburg). - De gemeente Wassenaar heeft - ten opzichte van de andere drie gemeenten - zichtbaar geïnvesteerd in nieuwbouw in de afgelopen vijf jaar. In Voorschoten staan nieuwbouwinvesteringen in sportaccommodaties voor de komende tijd op de planning. 2.5. Beoordeling van de norm Aan dit hoofdstuk is één norm verbonden. Hierna lichten we deze toe en geven we per gemeente beknopt aan hoe ze het doen ten aanzien van deze norm. Norm 3.
De gemeenten hebben een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand van de sport- accommodaties die in haar eigendom zijn of onder haar financiële verantwoordelijkheid vallen. Wassenaar De gemeente heeft in elk geval van de binnensportlocaties een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat op dit moment het beeld van de toestand van de locaties beperkter is. Hier gaat wel beleidsmatig in geïnvesteerd worden (zie o.a. hoofdstuk 3, Beleidsontwikkeling). Voorschoten De gemeente heeft in elk geval van de binnensportlocaties een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat er op dit moment gewerkt wordt aan een beter beeld van de toestand van deze locaties. Hier is recentelijk beleidsmatig in geïnvesteerd (zie o.a. hoofdstuk 3, Beleidsontwikkeling). Oegstgeest De gemeente Oegstgeest heeft een afwijkende eigendomspositie ten opzichte van de andere drie gemeenten. Voor de binnensportaccommodaties, die onder eigendom van de gemeente vallen, is er een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand. Leidschendam- Voorburg De gemeente heeft een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand van de sport- accommodaties die in haar eigendom zijn of onder haar financiële verantwoordelijkheid vallen. Figuur 6. Beoordeling norm 3 13 / 71 3.
Beleid inzake sportaccommodaties In dit hoofdstuk lichten we de beleidsontwikkeling van de vier gemeenten rondom sportaccommodaties uit. In §3.1 tot en met §3.4 komen de gemeenten afzonderlijk aan bod. In §3.5 vindt een vergelijking plaats tussen de gemeenten en worden overstijgende beelden geduid. We sluiten in §3.6 af met een beoordeling van de aan dit hoofdstuk verbonden normen. 3.1. Wassenaar 3.1.1. Beschrijving beleidsontwikkeling Figuur 7 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Wassenaar inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten. Figuur 7. Beleidskaders gemeente Wassenaar inzake sportaccommodaties 2016 | Sportnota 2016-2020 “Sport is voor iedereen” In 2016 is in Wassenaar de Sportnota voor de periode 2016-2020 vastgesteld door de raad.5 Hierin zijn de volgende ambities en doelstellingen opgenomen met betrekking tot vastgoed en voorzieningen: - Het bevorderen van samenwerking tussen sportverenigingen, bijvoorbeeld als het gaat om het delen van accommodaties. - Het multifunctioneel gebruik van sportfaciliteiten, onder andere in relatie tot de Brede School. - De gemeente wil met sportverenigingen het multifunctionele gebruik van de sportvoorzieningen bespreken en zo de buurten meer betrekken, en een grotere rol in het sociaal domein kunnen spelen.
- De mogelijkheid om kunstgras aan te leggen op sportvelden. - De mogelijke renovatie en het beter gebruik van de sporthallen aan de Dr. Mansveltkade. - Contractueel overdragen van beheer en onderhoud van de accommodaties na investering door de gemeente. - Multifunctioneel en intensiever gebruik van zowel gemeentelijke als niet-gemeentelijke sportaccommodaties stimuleren. 19 april 2017 | Beheerplan vastgoed 2017-2020 Het Beheerplan Vastgoed 2017-2020 is op 19 april 2017 door de raad vastgesteld.6 Het plan was onderdeel van een professionalisering van het vastgoedbeleid, waarbij de gemeente streefde naar betere kostenbeheersing en het voorkomen van achterstallig onderhoud door planmatig werken. Deze periode, zo wordt later beschreven7, stond vooral in het teken van het ‘sober en doelmatig’ uitvoeren van de meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) en beschikbare en benodigde budgetten. In de jaren 2017 en 2018 is vooral een inhaalslag gemaakt om de onderhoudskwaliteit van een groot aantal objecten in de kernportefeuille te verbeteren. Daar is ook extra geld voor beschikbaar gesteld. De jaren 2019 en begin 2020 stonden meer in het teken van een strategische heroriëntatie op diverse vastgoedobjecten, waarbij de nodige besluiten zijn genomen. 5 Gemeente Wassenaar (2016). Sportnota 2016-2020 “Sport is voor iedereen”. 6 Gemeente Wassenaar (19 april 2027). Beheerplan vastgoed 2017-2020.
7 Op de periode 2017-2020 wordt gereflecteerd in het Beheerplan vastgoed 2021-2024.
14 / 71 27 mei 2020 | Beheerplan vastgoed 2021-2024 In navolging van het Beheerplan vastgoed 2017-2020 wordt op 27 mei 2020 het Beheerplan vastgoed 2021-2024 vastgesteld.8 In dit Beheerplan wordt onderscheid gemaakt tussen een kernportefeuille en een strategische portefeuille. - Kernportefeuille (51 objecten): objecten die niet aan (strategische) verandering onderhevig zijn en dus structureel op de gemeentelijke begroting drukken. Het doel is sober doelmatig onderhoud. - Strategische portefeuille (18 objecten): objecten waar strategische besluitvorming op rust of te verwachten is en die dus wel aan verandering onderhevig zijn. Voor 5 objecten is bepaald dat onderhoudskwaliteit ‘in beperkte mate’ wordt geborgd. Uitgangspunten Het Beheerplan bouwt voort op gemeente-eigen uitgangspunten, zoals het Uitvoeringskader Wassenaarse sportaccommodaties uit 2012 en wet- en regelgeving rondom veiligheid, milieu en duurzaamheid. Parallel wordt gewerkt aan een besluitvormingstraject voor het invoeren van een kostprijsdekkende huursystematiek. Hierover wordt toegelicht dat de invoering van een systematiek voor het berekenen van kostprijzen en die volgens standaardovereenkomsten met een (tijdelijke) huurcompensatie doorvoeren, veel voeten in de aarde heeft.
Het aanhouden van nieuwe standaard huur- en gebruiksovereenkomsten betekent dat de gemeente als eigenaar de verplichting heeft om zowel het eigenaarsdeel van storingen- correctief en contractenonderhoud en regulier planmatig eigenarenonderhoud - uit te voeren. De omvang van deze verplichting is gebaseerd op een zgn. demarcatielijst onderhoud, die onderdeel is van de nieuwe standaardovereenkomsten. Die demarcatie geeft aan welk deel van het onderhoud door de gemeente (eigenaar) en welk deel door de huurders/gebruikers moet worden uitgevoerd. (Her)ontwikkeling binnensport In het Beheerplan staat beschreven dat het college in 2016 een herijking heeft afgerond van beschikbare sport- accommodaties in relatie tot de behoefte aan binnensportaccommodaties. Hieruit volgende onderstaande ontwikkelingen. In de roze kaders is de stand van zaken opgenomen van de voorgenomen ontwikkelingen. Sloop sporthal De Schulpwei In het Beheerplan is het voornemen opgenomen om sporthal De Schulpwei te slopen. Beschreven staat dat de sporthal in principe aan het einde was van zijn levensduur. Met het oog op de bouw en de oplevering van een nieuwe sporthal bij De Kieviten, moet een strategische keuze worden gemaakt over wat er met de locatie en dit vastgoedobject gaat gebeuren.
Grootschalige investeringen om deze sporthal te behouden, lijken niet voor de hand te liggen, als gevolg van de beslissing tot bouw van de nieuwe sporthal. Er moet daarbij een oplossing worden bedacht voor de huisvesting van de aangebouwde schietvereniging ingeval van sloop. Voorlopig is het planmatig onderhoud uitgesteld, hangende de besluitvorming over de toekomst van dit object. Tijdens de bouw van de nieuwe sporthal kan De Schulpwei dienstdoen voor de opvang (geheel of gedeeltelijk) van gebruikers van De Kieviten. Daarbij moet wel kritisch worden bepaald wat dat betekent voor de huidige onderhoudstoestand. Meer en intensiever gebruik (tijdelijk) kan een toename veroorzaken van storingen en klachten. Om die op te lossen is vooralsnog voorzien in een tijdelijk hoger calamiteitenbudget voor 2021 en 2022. 8 Gemeente Wassenaar (27 mei 2020). Beheerplan Vastgoed 2021-2024. Op 29 november 2024 verstuurde het college een informatiebrief aan de raad over de toekomst van sporthal | De Schulpwei.9 Hieruit volgt dat: - | De onderzoeksfase is afgerond, en sloop niet nodig is, mits De Schulpwei van het gas wordt afgesloten. - | Er belangstelling vanuit marktpartijen voor sport is. - | Dit tot een aanvulling op activiteiten kan leiden voor De Duinpan en buitensporten. - | Er draagvlak is voor hernieuwde invulling met sport. - | Benodigde investeringen te dekken zijn met nieuw gebruik.
- | Er een financieel voordeel is voor de gemeente (sloopkosten versus verhuur). - | Er een erfpachtconstructie voor de gronden is en afstoot niet wenselijk is. Figuur 8. Informatiebrief toekomst De Schulpwei Ontwikkeling sporthal De Kieviten Op 16 juli 2019 heeft de raad besloten tot de ontwikkeling van een nieuwe sporthal in plaats van een hal die niet in eigendom is van de gemeente.10 Daarbij is gekozen voor een realisatie- en exploitatiemodel, waarbij de gemeente de hal neerzet en bekostigt en de ontwikkeling trekt, maar de uiteindelijke exploitatie (na oplevering) verzorgd wordt door een lokaal particulier initiatief. Onderdeel van de planvorming is de tijdelijke uitplaatsing van de gebruikers van de oude sporthal, waarvoor nader wordt onderzocht of dat kan worden opgevangen in de sporthal De Schulpwei. Uit latere documentatie blijkt dat deze sporthal De Duinpan is gaan heten en op 18 mei 2024 officieel is geopend. Nieuwbouw gymzaal Burmanlaan In juli 2019 heeft de raad ingestemd met de bouw van de nieuwe zaal met de ambitie om een andere vorm van beweegonderwijs te introduceren. Dit was de formele besluitvorming waarbij de gemeenteraad goedkeuring gaf voor de nieuwbouw van de gymzaal. In het Beheerplan is opgenomen dat de oude gymzaal was gesloopt en dat er een nieuwe gymzaal gebouwd zou worden.
In 2020 zou de aanbesteding worden afgerond en de opdracht z | ou in de 2e helft van 2020 worden gegund. De oplevering van de nieuwe gymzaal stond gepland in de loop van 2021. Daarna zou het vastgoed- object weer in de Kernportefeuille komen en planmatig onderhoud rekening gehouden gaan worden. | Er was een inschatting van de kosten voor beheer en onderhoud | gemaakt en meegenomen in het Beheerplan voor het beheer van de Kernportefeuille. In mei 2022 is de nieuwe gymzaal Gymadora in gebruik genomen. Mei 2024 | Startnotitie Sportvisie Wassenaar 2025-2030 Op 23 mei 2024 werd de Startnotitie Sportvisie Wassenaar behandeld in de commissie Mens & Maatschappij. Dit is de eerste stap voor het opstellen van een sportvisie voor de gemeente. Aanleiding voor de nieuwe sportvisie is dat de gemeente voor grote maatschappelijke opgaven staat | . De georganiseerde sport (sportverenigingen) staat onder druk en een grote groep inwoners beweegt te weinig en/of haakt af. Daar komt bij dat niet alle sportvoor- zieningen toekomstbestendig zijn. De gemeente staat voor de opgave accommodaties te verduurzamen in de komende jaren en sportverenigingen hebben moeite met noodzakelijke investeringen aan hun clubaccommodatie en sportvelden. De startnotitie gaat uit van vier pijlers: 1. | Het versterken en ondersteunen van verenigingen en haar vrijwilligers | . 2.
| Een hogere sportdeelname door de inwoners, deels door het | sportaanbod te vergroten. 3. | Een "beweegvriendelijke openbare ruimte" (van het strand tot speelplekken, infrastructuur van de Groene Zone, duinen, landgoederen). 9 Gemeente Wassenaar (29 november 2024). | Toekomst Dr. Mansveltkade 1 Sporthal Schulpwei. 10 Gemeente Wassenaar (16 juli 2019). Raadsbesluit Realisatie sporthal Dr. Mansveltkade. 15 / 71 16 / 71 4. Toekomstbestendige en verduurzaamde sportaccommodaties. Het Rijk heeft vanuit de Routekaart Verduurzaming Sport een doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030. In 2050 moeten zelfs alle sport- accommodaties CO2-arm zijn. De gemeente staat voor de opdracht om gemeentelijke accommodaties te verduurzamen de komende jaren. 3.1.2. Analyse beleidsontwikkeling Nieuwbouw: investeringen in binnensport De gemeente Wassenaar heeft de afgelopen jaren beleidsmatig zichtbaar geïnvesteerd in de (her)ontwikkeling van binnensportlocaties. Dit zien we terugkomen in het financiële overzicht dat in het kader van dit onderzoek is gemaakt.11 De nieuwbouwopgave wordt enerzijds aangevlogen vanuit de eigendoms-en beheerkant. In - voor een periode van vier jaar afgesloten - Beheerplannen wordt beschreven wat er nodig is aan sloop/nieuwbouw/herontwikkeling van sportaccommodaties die in eigendom zijn.
Anderzijds wordt vanuit de overkoepelende visie op sport de vertaling gemaakt naar behoeften ten aanzien van (nieuwe) accommodaties. Dit heeft concreet geleid tot: - De ontwikkeling van een nieuwe sporthal (De Duinpan). - De ontwikkeling van een nieuwe gymzaal (Gymadora). - Het voornemen om een sporthal (De Schulpwei) niet te slopen maar door een nieuwe gebruiker duurzaam te laten herontwikkelen. Wat duidelijk naar voren komt is dat duurzaamheidsambities en -eisen integraal worden meegenomen in de (her)ontwikkeling. Zo heeft de gemeenteraad in het najaar van 2023 extra krediet beschikbaar gesteld voor de aanschaf van accu’s om energieproblemen bij sporthal De Duinpan op te lossen,12 en is het van het gas af gaan randvoorwaardelijk voor de herbestemming van De Schulpwei. Gymadora is ten slotte opgeleverd volgens de meest recente standaarden rondom duurzaamheid. Voor deze locatie geldt ook dat er een relatie is met het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2024-2039, omdat twee scholen hier bewegingsonderwijs aanbieden. Meer regie op beheer en onderhoud In de Sportnota 2016-2020 is opgenomen dat de gemeente, na eigen investeringen, de verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud overdraagt aan de gebruiker. In de interviews komt echter naar voren dat deze overdracht van verantwoordelijkheden beperkt of wisselend is uitgewerkt in de contracten tussen gemeente en verenigingen.
Dit heeft geleid tot een situatie waarin het niet altijd helder was wie waarvoor aan de lat staat. Zo geven ook sportverenigingen zelf aan dat zij het beheer en onderhoud zelf doen, zonder dat hier duidelijke afspraken onder liggen. De startnotitie voor de nieuwe Sportvisie vormt het fundament van een nieuwe aanpak. Met een nieuwe koers wil de gemeente meer regie en verantwoordelijkheid nemen en het beheer en onderhoud meer naar zich toe trekken. Dit krijgt een plek in de vierde pijler van de Sportvisie (toekomstbestendige accommodaties) waaraan, zo is aangegeven, 27 actiepunten zijn verbonden. De nieuwe Sportvisie was op het moment van schrijven alleen nog maar vastgesteld door het college van BenW. Vanuit het feitelijk wederhoor op het conceptrapport is aangegeven dat de Sportvisie in september is vastgesteld door de raad.13 De doelen en actiepunten, verbonden aan de nieuwe pijler ‘Toekomstbestendige en verduurzaamde sportaccommodaties’, zijn opgenomen in bijlage 2. Met de nieuwe aanpak streeft Wassenaar naar een gelijk(er) speelveld met een duidelijke verantwoordelijkheids- verdeling tussen de gemeente en de sportverenigingen. De gemeente wil wel aandacht blijven houden voor de ‘zelfwerkzaamheid’ van de verenigingen. Eenvoudigere werkzaamheden, zoals het trekken van lijnen, kunnen blijven worden opgepakt door de vereniging.
Ook het beheer en onderhoud van het verenigingsgebouw blijft de verantwoordelijkheid van de vereniging zelf. 11 Zie dashboard. 12 Gemeente Wassenaar (20 oktober 20230). Informatiebrief Toezeggingen Sporthal weth. Van Doeveren cie B&M 3 okt. 2023 . 13 Gemeente Wassenaar (23 september 2025). Vaststelling Sportvisie. 17 / 71 Noodzakelijk vervangingsonderhoud om de sport goed te kunnen beoefenen, bijvoorbeeld de drainage van velden, of ballenvangers, wordt daarentegen expliciet een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Deze nieuw te maken verdeling van afspraken dient, na het vaststellen van de Sportvisie, verder uitgewerkt te worden in de demarcatielijsten. De gemeente wenst op deze manier meer zicht te hebben op het totaal aan onderhoudsbehoeften op de buiten- sportaccommodaties. Deze onderhoudsbehoefte moet voor alle accommodaties voor een langere periode in meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) worden vastgelegd, zodat er gerichter kan worden gestuurd op nood- zakelijk onderhoud. Uit de documenten, gesprekken en data maken we op dat deze meerjarige onderhouds- behoefte voor de recent opgeleverde nieuwbouwaccommodaties en het zwembad wel helder is uitgewerkt en is vastgelegd.
Voor de buitensportaccommodaties zien we de meerjarige onderhoudsbehoefte (nog) niet is uitgewerkt.14 Wel zien we in de Kadernota (2026) dat er reeds middelen, in 2026 en 2027 € 250.000 en vanaf 2028 € 305.000, zijn opgenomen voor onderhoud buitensportaccommodaties.15 3.2. Voorschoten 3.2.1. Beschrijving beleidsontwikkeling Figuur 9 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Voorschoten inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten. Figuur 9. Beleidskaders gemeente Voorschoten inzake sportaccommodaties 31 maart 2016 | Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties Om de verzoeken van sportverenigingen tot uitbreiding of wijziging van hun sportvoorzieningen te kunnen beoordelen en prioriteren, is in 2016 het ‘Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties’ vast- gesteld door de raad.16 Dit toetsingskader moet een objectieve methode bieden om sportaccommodatie- aanvragen te beoordelen binnen de financiële mogelijkheden van de gemeente. Als uitgangspunt staat beschreven alle verenigingen gelijk te behandelen ten aanzien van de aanvragen. Er is daarom een inventarisatie gemaakt van de contracten en afspraken met betrekking tot de diverse accommodaties van de verenigingen, om te zien in hoeverre daar één lijn uit te halen is.
De (contractuele) situaties die in het verleden zijn ontstaan, zijn echter zo verschillend, dat niet ineens overgegaan kan worden tot één dezelfde lijn per vereniging. Wel kwam uit de analyse van de contracten naar voren dat met een aantal clubs heldere afspraken waren gemaakt over hetgeen zij zelf zouden oppakken. Dit heeft geleid tot het volgende criterium: Een vereniging die (vrijwel) geen huur betaalt en daarvoor zelf aanleg en onderhoud voor haar rekening neemt, kan nu ook niet verwachten dat de gemeente grote investeringen doet qua onderhoud of zelfs vernieuwing. Een vereniging die altijd een forse huur heeft betaald voor een veld of locatie, mag verwachten dat de gemeente als verhuurder, als dat zo is afgesproken, ook het nodige onderhoud voor haar rekening neemt als dat nodig blijkt.17 14 Zie dashboard. 15 Gemeente Wassenaar (2025). Kadernota 2026. 16 Gemeente Voorschoten (31 maart 2016). Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties. 17 Ibid, pagina 6.
7 december 2023 | Visie op sport en bewegen 2023-2026 Op 23 maart 2023 is de startnotitie voor een nieuwe sportvisie behandeld in de commissie Mens & Samenleving. In december 2023 is de ‘Visie op sport en bewegen 2023-2026’ vastgesteld.18 Beschreven staat dat Voorschoten een hechte gemeente is met een rijk verenigingsleven. De uitgaven aan sport en bewegen per inwoner zijn echter bijna de helft lager dan gemiddeld in Nederland. Daarnaast is er een hoge grijze druk in de gemeente (vergrijzing). In de visie zijn 15 opgaven benoemd waaraan de gemeente gaat werken, die moeten leiden tot de volgende effecten: 1. | In 2027 is 80% van de sportverenigingen vitaal, toekomstgericht of | wordt waar mogelijk samengewerkt met andere verenigingen. 2. | In 2027 zijn 1.000 inwoners meer in beweging en werken zij aan een gezonde levensstijl op weg naar een gezonde generatie 2040. 3. | Van 2024 tot 2027 zijn meerdere initiatieven gerealiseerd om te komen tot een toekomstbestendig lokaal sport- en beweegklimaat. 4. | De gemeente investeert in een sociaal veilige sportomgeving waar iedere inwoner met een passend sport | - of beweegaanbod in een veilige omgeving kan sporten en bewegen. Sportaccommodaties worden niet expliciet meegenomen in de visie maar | later in een aparte beleidsnota opgenomen.
4 juli 2024 | Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030 Aanvullend op de Sportvisie heeft de raad van Voorschoten in juli 2024 het Sportaccommodatiebeleid 2024-2030 (geamendeerd) vastgesteld.19 Eerder heeft de raad kaders meegegeven via de motie 316.20 Hier wordt in hoofd- stuk 5 nader bij stilgestaan. Dit Sportaccommodatiebeleid vervangt het ‘Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties’, van maart 2016. Specifiek Sportaccommodatiebeleid zag de gemeente als noodzakelijk, zodat de sportaccommodaties het sport- beleid kunnen versterken. De aanleiding bestaat daarnaast uit de behoefte aan: - | Kaders voor besluitvorming over investeringen in sportvoorzieningen. - | Meer duidelijkheid en gelijkheid tussen verenigingen. - | Heldere afspraken over tarieven, rollen, taken en verantwoordelijkheden. - | Een oplossing voor de verouderde voorzieningen/opstallen. De doelstelling van het Sportaccommodatiebeleid is dat Voorschoten betaalbare, bereikbare en toegankelijke sportaccommodaties heeft die goed afgestemd zijn op de vraag van de inwoners en optimaal worden benut. Dit doet Voorschoten door: - | De huidige situatie (nul-situatie) helder in beeld te brengen. - | Een analyse te maken van de beschikbare en benodigde capaciteit. - | Kaders vast te stellen voor besluitvorming over investeringen in (nieuwe) sportaccommodaties.
- | Kaders vast te stellen voor besluitvorming over de instandhouding van sportaccommodaties. - | Een doorkijk te geven naar benodigde maatregelen om de sportaccommodaties toekomstbestendig te maken. Het beleid kent de onderstaande twaalf uitgangspunten die verwerkt moeten worden in een uitvoeringsplan. 18 Gemeente Voorschoten (7 december 2023). Raadsbesluit Visie op Sport en Bewegen 2023-2026. 19 Gemeente Voorschoten (4 juli 2024). Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030. 20 Gemeente Voorschoten (1 februari 2024). Motie 316: Kaders Sportaccommodatiebeleid. 18 / 71 19 / 71 Uitgangspunt Uitvoeringsplan 1. De basis op orde: het bestaande aanbod wordt in stand gehouden. - Vervanging onder- en toplaag atletiekbaan 2025. - Vervanging kunstgrasvoetbal- en kunstgrashockeyvelden, handbal en honk- en softbalveld conform vervangingstermijn. - Opstellen programma van eisen met locatieonderzoek en financiële consequenties nieuwe sporthal in combinatie met het plan van aanpak voor het zwembad, zodat integrale besluit- vorming kan plaatsvinden over de sporthal en het zwembad (Q1 2025). - Realisatie nieuwe sporthal met prioriteit 2027-2028. 2. Voldoende capaciteit om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen voor het huisvesten van het bewegingsonderwijs.
- Samenwerking Integraal Huisvestingsplan (IHP) bij opstellen programma van eisen en locatieonderzoek sporthal om te bezien of er een optimaliseringsslag mogelijk is. 3. Duidelijke rol voor de gemeente als verhuurder van de velden en de binnensport. • De gemeente is als eigenaar van binnensport verantwoordelijk voor vervanging en instandhouding van de sporthal en gymzalen. • De gemeente wordt als eigenaar van buitensportvelden verantwoordelijk voor vervanging. Voor instandhouding worden afspraken gemaakt over beheer en onderhoud. • Voor buitensportverenigingen die zelf verantwoordelijk willen blijven voor vervanging en instandhouding velden, is maatwerk mogelijk. - Opstellen nieuwe huurovereenkomsten. - Evaluatie exploitatie Sportfondsen Voorschoten BV en onderzoek best passende beheer- en exploitatievorm, rekening houdend met de nieuwe situatie. Dit integraal oppakken met het plan van aanpak voor het zwembad en het onderzoek naar de sporthal. 4. Afbakening naar type accommodatie: maatschappelijk en voor breedtesport. - - 5. Opstallen blijven in eigendom van de verenigingen/stichtingen. - Vestigen recht van opstal op opstallen die juridisch nog niet in eigendom zijn van de verenigingen en opnemen in grondbeleid. - Aanpassen bestaande overeenkomsten met de verenigingen. - Beoordelen aanvragen garantstellingsregeling. 6.
Voor nieuwe sportvoorzieningen die in eigendom zijn van de vereniging of stichting kan aanspraak gemaakt worden op de 1/3 regeling. - De gemeente subsidieert max. 1/3 van de kosten die niet onder basisvoorzieningen vallen maar wel bijdragen aan de visie op sport en bewegen 2023-2026 tot een maximum van € 200k. De gemeente staat voor de overige 2/3 garant. - Het totale overzicht van in aanmerking komende aanvragen komt een keer per jaar bij de raad (ter info); definitieve aanvragen worden in de kadernota meegenomen. - Uitwerken en vaststellen 1/3 regeling. - Beoordelen aanvragen 1/3 regeling, subsidieverstrekking. 7. Tarieven worden geharmoniseerd om een gelijk speelveld te creëren. - Voor verhuur velden, banen en binnensportvoorzieningen wordt kostprijsgerelateerde huur berekend. Bandbreedte: 12%-20%. - Wordt verwerkt door college in de tarievennota. Rekening wordt gehouden met vervallen van huurkosten voor verenigingen/ stichtingen die zelf eigenaar blijven van velden en banen. - Doorrekenen kostprijsgerelateerde huur. - Opstellen tarievennota met bijbehorende tarieven voor de verhuur van de velden in overleg met de verenigingen. 20 / 71 Uitgangspunt Uitvoeringsplan 8. Afspraken harmoniseren, niet uniformeren - Op basis van ‘keuzemodel’ demarcatie beheer en onderhoud.
- Opstellen en vaststellen demarcatielijst beheer en onderhoud in samenwerking met verenigingen, met bijbehorende onderhoudstarieven. - Opstellen beheer- en onderhoudsplannen, jaarlijkse bijstelling beheer- en onderhoudsplannen. - Uitbesteden/aanbesteden onderhoudswerkzaamheden. 9. Duurzaamheid - Voldoen aan laatste eisen op gebied van duurzaamheid bij renovatie of vervanging van opstallen of velden. - Toetsen renovatieplannen aan duurzaamheidseisen. 10. Multifunctioneel Sportpark Adegeest: de stip op de horizon. - Onderzoek over- en ondercapaciteit, oplossing voor natuurgrasveld voetbal. - Gezamenlijk proces onderzoek renovatie/vervanging opstallen met diverse verenigingen op Sportpark Adegeest. - Onderzoek optimale inrichting sportpark, eventueel met gecombineerde functies. 11. Versterken contact tussen gemeente en sportaanbieders. - Uitvoeringsplan wordt jaarlijks bijgewerkt/aangevuld. - Verenigingen hebben aanspreekpunt binnen gemeente. - Er is voor incidentele inzet/specifieke projecten budget geraamd in het uitvoeringsplan. 12. Voortbestaan van bestaande verenigingen/stichtingen. - Het college kan gemotiveerd afwijken bij gevaar voortbestaan vereniging/stichting. Figuur 10. Samenvattende tabel Sportaccommodatiebeleid gemeente Voorschoten (2024) 3.2.2.
Analyse beleidsontwikkeling Zichtbare beleidsontwikkeling en meer regie Op basis van de voorgaande beschrijving constateren we dat de gemeente zichtbaar heeft geïnvesteerd in de beleidsontwikkeling rondom sportaccommodaties. Uit de documenten en gesprekken komt een aantal over- wegingen voor deze beleidsontwikkeling naar voren. Allereerst is in Voorschoten geconstateerd dat de gemeentelijke uitgaven voor sport ruim onder het landelijk gemiddelde liggen. Tegelijkertijd hebben diverse verenigingen moeite om het hoofd boven water te houden, mede door een trend van teruglopende vrijwilligers- aantallen en individualisering van sportactiviteiten. Met het Sportaccommodatiebeleid pakt de gemeente zelf meer regie op het investeren in sportaccommodaties. Het beleid dient als een kader waaraan besluitvorming over investeringen in sportvoorzieningen kan worden opgehangen. Een belangrijk uitgangspunt van het nieuwe Sportaccommodatiebeleid is de ‘basis op orde’ brengen en het bestaande aanbod in stand houden. Dit vergt de noodzakelijke investeringen van de gemeente in de vervanging van diverse onder- en toplagen en velden. 21 / 71 Ook wordt er ingezet op de vervanging c.q. bouw van een nieuwe sporthal (business case sporthal), waarvan de voorbereidingen op dit moment plaatsvinden.
Deze investeringen zien we ook duidelijk terugkomen in de financiële prognoses.21 Een andere belangrijke katalysator voor nieuw beleid is de constatering dat er in de afgelopen periode uiteen- lopende afspraken zijn gemaakt met verenigingen over beheer en onderhoud. Al in het Toetsingskader ‘beoordeling aanvragen sportaccommodaties’ (2016) heeft de gemeente het uitgangspunt opgenomen om alle verenigingen gelijk te behandelen ten aanzien van de aanvragen. Toen al werd geconstateerd dat (contractuele) situaties die in het verleden zijn ontstaan, dusdanig verschillend waren dat er niet direct overgegaan kon worden tot eenzelfde lijn per vereniging. In de afgelopen jaren is het creëren van een meer eenduidige lijn nog niet gelukt. Uitgangspunt van het nieuwe beleid is dan ook dat er meer duidelijkheid en gelijkheid tussen verenigingen moet komen met daarbij heldere afspraken over tarieven, rollen, taken en verantwoordelijkheden. De gemeente neemt daarmee zichtbaar zelf meer regie als verantwoordelijk eigenaar voor de sportaccommodaties. 3.3. Oegstgeest 3.3.1. Beschrijving beleidsontwikkeling Figuur 11 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Oegstgeest inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten. Figuur 11.
Beleidskaders gemeente Oegstgeest inzake sportaccommodaties 2010 | Nota Vastgoed onder één dak In het kader van het feitelijk wederhoor op het conceptrapport heeft de gemeente de Nota Vastgoed onder één dak gedeeld met de onderzoekers. In deze nota wordt aangegeven dat de gemeenteraad op 9 juli 2009 het college van BenW heeft verzocht te onderzoeken op welke wijze het onroerend goed optimaal en integraal kan worden ingezet en beheerd, en de effecten van dit onderzoek mee te nemen tijdens de jaarlijkse begrotingsronde. Dit onderzoek heeft geleid tot deze nota die onder andere als doel heeft: - De huidige situatie in kaart brengen en middels een aantal verbeterslagen het beheer van het totale vastgoedbestand te professionaliseren en het gebruik daarvan te optimaliseren, waarbij het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2009-2012 als leidraad geldt bij het huisvestingsbeleid in relatie tot de maximale bezetting. - Aan te geven wat de huidige technische staat is van de diverse gemeentelijke gebouwen en opstallen. - Inzicht krijgen in de maatregelen en kosten die nodig zijn om de gebouwen op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen en te houden, zowel voor de korte termijn als langjarig. - Inzicht geven in de beleidsaspecten die voor het gemeentelijk vastgoed van belang zijn met daarbij vooral de nadruk op aspecten die voortvloeien uit wettelijke kaders en overeenkomsten.
- Het regelen en vaststellen van werkprocessen bij zich voordoende bouw-, verbouw- en renovatieprojecten. - Aangeven welke externe omstandigheden van invloed zijn. - Bepalen van een organisatiestructuur, inclusief het vastleggen van de bijbehorende werkprocessen. Over het beoogde onderhoudsniveau van het vastgoed is aangegeven dat dit aan minimaal de wettelijke eisen dient te voldoen. Voor de doelmatige inzet van middelen wordt per object het onderhoudsniveau gedefinieerd, dat als uitgangspunt zal dienen voor het opstellen van een meerjarenonderhoudsplan (MJOP). 21 Zie dashboard.
22 / 71 Oktober 2019 | Sportakkoord Oegstgeest Beweegt 2019-2024 In oktober 2019 is het lokaal Sportakkoord 2019-2024 Oegstgeest Beweegt 2019-2024 ondertekend door veertien sportverenigingen en de Oegstgeester Sport Federatie.22 In het akkoord zijn vijf ambities opgenomen: 1. Inclusief sporten en bewegen. Iedere inwoner uit Oegstgeest moet een leven lang kunnen sporten en bewegen, belemmeringen worden daarom weggenomen. 2. De diversiteit, capaciteit, kwaliteit van en deelname aan amateursport in stand houden en verder verbeteren, mede in het licht van de verwachte bevolkingsgroei. 3. Verdere uitbouw van de preventieve waarde van de sportvereniging door - behalve aan sport - ook aandacht te schenken aan andere gezondheidsthema’s, zoals gezonde voeding. 4. Uitgangspunt is dat verenigingen waar het kan op eigen kracht functioneren, waar nodig ondersteund door de gemeente, om vitaal en klaar voor de toekomst sport mogelijk te blijven maken. 5. Verduurzaming van sportaccommodaties. Elke ambitie bevat een set afspraken. In totaal bevat het akkoord daarmee 39 afspraken. De, voor dit onderzoek, meest relevante afspraken inzake sportaccommodaties worden gemaakt onder ambitie 4: - 4.3 De gemeente stimuleert de mogelijkheden voor verenigingen om zelf inkomsten te verwerven. - 4.4 Verenigingen zijn/worden zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van hun sportaccommodaties.
- 4.5 De gemeente ondersteunt verenigingen bij investeringen in de accommodaties. - 4.6 De gemeente verlaagt de retributiekosten per m² voor sportverenigingen. - 4.7 De gemeente rekent een symbolische retributie van €1,--. - 4.8 De gemeente stelt de sporthal en gymzalen tegen gereduceerd tarief beschikbaar aan verenigingen. Overige relevante afspraken zijn onder meer: - 2.5 Multifunctioneel gebruik van sportaccommodaties op weekdagen tot 16:00 uur. - 2.6 (Her)investeringen in accommodaties met oog voor ouderen, kinderen en volwassenen met een beperking evenals aanbod, passend bij individualiseringstrend en multifunctioneel gebruik accommodaties. - 5.3 Bij vervangingsinvesteringen zetten verenigingen in op milieuvriendelijke alternatieven. 22 februari 2024 | Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed In februari 2024 is de Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed vastgesteld. De ambitie van deze routekaart is maatregelen te adviseren, die vóór 2030 kunnen worden uitgevoerd, die een vermindering in CO2- uitstoot van minimaal 573 ton/jaar bewerkstelligen. In de portefeuille zijn 17 gebouwen in beschouwing genomen. Toegelicht is dat in de afgelopen jaren al duurzame opwekmaatregelen zijn genomen, door middel van het plaatsen van zonnepanelen op een aantal locaties uit deze routekaart, onder andere bij Gymzaal Poelweyde, Sporthal De Cuyl, en Gymzaal Jan Wolkers.