CConstaterende datLeidschendam-Voorburg
Koppel je AI →
Document · PDF

4585 Programmabegroting 2027-2030

Gecombineerde Commissie 28 oktober 2026, gemeente Leidschendam-VoorburgBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen Programmabegroting 2027-203069.096 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 9

78 gemonitord gaat worden. Naar verwachting worden de volgende programma's gestart, opgesteld of vastgesteld: • Energieprogramma • Integraal omgevingsprogramma voor (onder andere) groen, biodiversiteit en klimaatbestendigheid • Omgevingsprogramma gericht op de concretisering van het STOMP-principe voor de gemeente, de ontwikkelingen rondom bereikbaarheid en de vertaling ervan in concrete uitvoeringsprojecten, waaronder maximumsnelheid van 50 naar 30 km/uur • Visie of omgevingsprogramma op het gebied van economie • Gebiedsprogramma Leidschendammerhout We beginnen met het actualiseren en uitbreiden van het handboek openbare ruimte waarin het integrale openbare ruimte beleid (groen, infrastructuur, spelen etc.) wordt vertaald naar concrete inrichtingsprincipes en materiaalgebruik ten behoeve van een schone, veilige en functionele openbare ruimte. Het handboek draagt bij aan een duurzame, goed beheerbare en aantrekkelijke openbare ruimte. Onder andere duurzaamheidsprincipes, regie op de ondergrond, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteitmaatregelen krijgen meer aandacht in het handboek. Doel 2: Vaststellen Omgevingsplan Activiteiten: • Toewerken naar Omgevingsplan voor het stedelijk gebied Toelichting: We werken toe naar een volledig omgevingsplan in 2032 binnen de kaders van de Omgevingswet.

In het Omgevingsplan worden de ambities uit de omgevingsvisie concreet uitgewerkt in de vorm van planregels, regels die voor burgers, organisaties en de gemeente bindend zijn. Het hoofddoel van een omgevingsplan is het bereiken en behouden van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties in de fysieke leefomgeving en zorgt voor een goede afweging tussen het beschermen van de omgeving en het benutten of ontwikkelen van een locatie. Dat betekent dat we onze gemeentelijke regels stap voor stap overzetten van het tijdelijke naar het definitieve deel van het plan. Eerst richten we ons gefaseerd op het stedelijk gebied. Daar beschrijven we de verschillende gebiedsidentiteiten op basis van de Omgevingsvisie. Deze identiteiten vormen de basis voor de regels: sommige blijven thematisch, andere worden per gebied opgesteld. In sommige gevallen kunnen regels worden vereenvoudigd of zelfs afgeschaft. Vanaf medio 2028 doen we hetzelfde voor het landelijk gebied. Daarna volgen de overige regelingen, zoals gemeentelijke verordeningen die verplicht moeten worden overgezet en nog geldende ruimtelijke plannen die niet onder stedelijk of landelijk gebied vallen. Ook al verleende omgevingsvergunningen worden in dit proces meegenomen. Grondexploitaties Doel 1: Financiële en beleidsmatige grip op ontwikkellocaties Activiteiten: • Actualiseren van grondexploitaties.

Toelichting: De gemeente actualiseert jaarlijks de grondexploitaties en rapporteert hierover in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG). De in 2026 nieuw geopende grondexploitaties worden ook meegenomen in het MPG proces van 2027. Zo blijft de gemeente financieel en inhoudelijk in control over ontwikkellocatie. Wonen Doel 1: | Sturen op betaalbare woningbouw Activiteiten: • | Uitvoering geven aan het Volkshuisvestingsprogramma en de Omgevingsvisie • | Toepassing van de Verordening sociale en middeldure woningbouw Leidschendam- Voorburg 2022. • | Meer datagedreven werken met systematische monitoring van de belangrijkste effectindicatoren Effectindicatoren en streefwaarden: Indicator | Realisatie | Streef | Streef | Streef | Streef | Bron waarden | waarde | waarde | waarde | waarde 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totale | 38.000 | + 1.508 | + 1.759 | + 2.011 | + 2.262 | Volkshuisvestings- woningbouwproductie | woningen | woningen | woningen | woningen | woningen | programma in 2026 Realisatie sociale | Aantallen | + 614 | + 682 | + 750 | Nader te | Volkshuisvestings- woningen | sociale | sociale | sociale | sociale | bepalen | programma woningen | woningen | woningen | woningen Wachttijd reguliere | Aantal | Max. 72 | Max. 72 | Max. 72 | Max.

72 | Volkshuisvestings- woningzoekenden | maanden | maanden | maanden | maanden | maanden | programma zoektijd Wachttijd jongeren tot | Aantal | Max. 48 | Max. 48 | Max. 48 | Max. 48 | Volkshuisvestings- 28 jaar | maanden | maanden | maanden | maanden | maanden | programma zoektijd Toelichting: De druk op de woningmarkt in Leidschendam-Voorburg blijft onverminderd groot. De vraag naar betaalbare woningen neemt verder toe door bevolkingsgroei, vergrijzing, kleinere huishoudens en de toenemende huisvestingsvraag van starters, senioren en aandachtsgroepen. Conform het Volkshuisvestingsprogramma 2026 heeft Leidschendam | -Voorburg de opgave om in de periode 2022–2030 in totaal 2.262 woningen toe te voegen. Per 1 januari 2026 zijn sinds 2019 circa 170 sociale huurwoningen gerealiseerd (blz. 6 Volkshuisvestingsprogramma 2026). Om de doelstelling van minimaal 750 sociale woningen in 2029 te behalen moeten in de periode 2026–2029 nog circa 580 sociale huurwoningen worden toegevoegd. De Omgevingsvisie voorziet in 5000 nieuwe woningen in 2040 en 6000 in 2050, waarvan 30% sociale huurwoningen. Dit zal verder worden uitgewerkt in thematische en omgevingsprogramma's. Doel 2: | Beter benutten van de bestaande woningvoorraad Activiteiten: • | Bevorderen van doorstroming binnen de woningvoorraad, door het beter benutten van bestaande woningen.

• | Inzet van seniorenmakelaars, in samenwerking met woningcorporaties, om passende woningen te vinden. • | Ontwikkelen van geclusterde woonvormen voor ouderen. 79 Effectindicatoren en streefwaarden: Indicator | Realisatie | Streef | Streef | Streef | Streef | Bron waarden | waarde | waarde | waarde | waarde 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Huishouden | Aantallen | Min. 30 | Min. 30 | Min. 30 | Min. 30 | Volkshuisvestingprogram s met | huishouden | huishouden | huishouden | huishouden | huishouden | ma ondersteuni | s | s | s | s | s ng van senioren makelaars naar een meer passende woning Toelichting: Doorstroming binnen de woningvoorraad is noodzakelijk om schaarse woningen beter beschikbaar te krijgen voor gezinnen, starters en aandachtsgroepen. Het woningtekort vraagt niet alleen om versnelling van de nieuwbouw, maar ook om efficiënter gebruik van de woningen die er al zijn. Denk aan woningsplitsen, optoppen, woningdelen en hospitaverhuur. We bevorderen de doorstroming naar passende woningen (onder andere via seniorenmakelaars, het ondersteunen van verhuisbewegingen en geclusterde woonvormen).

Doel 3: Huisvesting van aandachtsgroepen Activiteiten: • | Jaarlijkse prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties • | Realiseren van passende woonvormen met en zonder begeleiding voor aandachtsgroepen • | Evenwichtige spreiding van aandachtsgroepen over wijken en gemeenten Effectindicatoren en streefwaarden: Indicator | Realisatie | Streef | Streef | Streef | Streef | Bron waarden | waarde | waarde | waarde | waarde 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Hoeveelheid | Percentag | Max. | Max. | Max. | Max. | Prestatieafspraken 2026- vrijkomede | e | 30% | 30% | 30% | 30% | 2029/ corporatie | toewijzing | corporati | corporati | corporati | corporati Volkshuisvestingprogramm woningen aan | e | e | e | e | a urgenten en | woningen | woningen | woningen | woningen aandachtsgroepe n Toelichting: De gemeente heeft een wettelijke verantwoordelijkheid voor de huisvesting van aandachtsgroepen, waaronder statushouders, uitstroom uit zorginstellingen, urgenten, woonwagenbewoners en andere groepen, die extra aandacht of ondersteuning nodig hebben op de w | oningmarkt.

Warmtetransitie Doel 1: | Aardgasvrije warmtevoorziening in 2050 Activiteiten: • | Het geven van duurzame subsidies en rentekorting op lening Warmtefonds • | Ondersteunen van VvE’s met de verduurzaming • | Aanbieden van collectieve inkoopacties • | Inzet van energiecoaches en bewonersinitiatieven ondersteunen 80 • | Uitvoeren van wijkbrede soortenonderzoeken voor het opstellen van een soortenmanagementplan gerelateerd aan de isolatieopgave • | Opstellen van routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed Effectindicatoren en streefwaarden: Indicator | Realisatie | Streef | Streef | Streef | Streef | Bron waarden | waarde | waarde | waarde | waarde 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Gemiddeld | 1090 M3 | 1.050 | 1.010 | 970 | 930 | Klimaatmonitor aardgasverbruik in | (2024) huurwoningen en eigen woningen Toelichting: De gemeente werkt toe naar een aardgasvrije warmtevoorziening in 2050. De basis hiervoor ligt in de Transitievisie Warmte (2021). Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een Energieprogramma, zoals beschreven in programma 3: Groen, Milieu en Afval in deze begroting, waarin de nieuwe gemeentelijke aanpak voor de warmtetransitie voor de komende 10 jaar wordt beschreven. De verwachting is dat het Energieprogramma eind 2027 door het college wordt vastgesteld.

We stimuleren inwoners om hun woning te verduurzamen door het bieden van aantrekkelijke subsidieregelingen voor bijvoorbeeld (biobased) isoleren. Daarnaast organiseren we collectieve inkoopacties voor bijvoorbeeld isolatiemaatregelen of warmtepompen. Door mee te doen aan de inkoopacties worden inwoners ontzorgd bij het treffen van duurzame maatregelen. We helpen VvE’s met het organiseren, financieren en realiseren van duurzaamheidsmaatregelen. Dit doen we door het organiseren van VvE-cafés, workshops en spreekuren voor VvE-bestuurders. Daarnaast ondersteunen en activeren we inwoners door de inzet van energiecoaches in samenwerking met Energie Common LV en ondersteunen we bewonersinitiatieven in samenwerking met diverse stakeholders. Voor bepaalde verduurzamingsmaatregelen is een omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit nodig om diersoorten zoals vleermuizen te beschermen. De gemeente werkt aan het opstellen van soortenmanagementplannen door het uitvoeren van wijkbrede soortenond | erzoeken. Met een soortenmanagementplan hoeft geen individuele omgevingsvergunning te worden aangevraagd. Daarmee ontzorgen we gebouweigenaren in het nemen van verduurzamingsmaatregelen. We werken verder aan het opstellen van de routekaart verduurzaming vastgoed.

Hierbij worden maatregelen uitgewerkt om het aardgas- en energieverbruik van gemeentelijke gebouwen te verminderen en bij te dragen aan de gemeentelijke CO | ₂-reductiedoelstellingen. Doel 2: | 1.500 woningen in transitiewijken aardgasvrij in 2030 Activiteiten: • | In de transitiewijk De Heuvel/Amstelwijk werken we aan het uitvoeren van het wijkuitvoeringsplan • | In de transitiewijk Leidschendam-Zuid worden inwoners ondersteund in het aard | gasvrij maken van hun woning Effectindicatoren en streefwaarden: Indicator | Realisatie | Streef | Streef | Streef | Streef | Bron waarden | waarde | waarde | waarde | waarde 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Aantal aardgasvrije | 3 | 33 | 150 | 500 | 1.500 | DEGO woningen in de | viewer VNG transitiewijken 81 Toelichting: In De Heuvel/Amstelwijk is de gemeente in 2021 begonnen met de wijkaanpak aardgasvrij. De gemeente werkt aan een duurzame warmtevoorziening en isolatieaanpak. Inwoners, VvE's, woningcorporaties en andere belanghebbenden worden hierbij nauw betrokken door r | egelmatig overleggen, bijeenkomsten en workshops te organiseren. In 2024 is de gemeente begonnen met de wijkaanpak in Leidschendam-Zuid. In deze wijk worden inwoners de komende jaren ondersteund met een ontzorgingspakket. Dit pakket wordt de komende tijd uitgewerkt. Standaard indicatoren: Nr.

Naam | Eenheid | Peiljaar | Streef | Bron waarde 2027 1 | Nieuw gebouwde woningen | Aantal per 1.000 | 2025 | 8,7 | BAG/ABF - woningen | (landelijk | Systeem 8,3) | woniningvoorraad 2 | Demografische druk | % | 2025 | 80,9 | CBS - (landelijk | Bevolkingsstatistiek 70,7) 3 | Gemeentelijke woonlasten | In Euro's | 2026 | 1.035 | COELO, Groningen eenpersoonshuishouden | (landelijk 1.000) 4 | Gemeentelijke woonlasten | In Euro's | 2026 | 1.115 | COELO, Groningen meerpersoonshuidhouden | (landelijk 1.095) Wat mag het kosten? 8. Ruimte, Bouwen en Wonen | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten | 19.247 | 16.874 | 17.113 | 13.573 | 10.338 Lasten | 36.919 | 24.201 | 22.177 | 17.462 | 14.137 Saldo van lasten en baten | -17.672 | -7.327 | -5.064 | -3.889 | -3.798 Bedragen x € 1.000 Toelichting baten en lasten per onderdeel De baten en de lasten van het programma Ruimte, Bouwen en Wonen bedragen voor 2025 respectievelijk € 16.874.000 en € 24.201.000.

De baten bestaan met name uit: - | Opbrengsten voor de grondexploitatie (GREX) Vlietvoorden - | Leges voor de omgevingswet - | Opbrengsten voor de GREX Overgoo - | Opbrengsten voor de GREX De Star De lasten bestaan met name uit: - | Uitgaven voor de GREX Vlietvoorden - | Uitgaven voor de GREX Overgoo - | Het nationaal Isolatieprogramma 82 - | Planfinanciering Leidschendam-Voorburg gasvrij Ontwikkeling begrotingssaldo 8. Ruimte, Bouwen en Wonen | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Primitieve begroting 2026 | -5.525 | -5.153 | -6.880 | -5.929 Wijzigingen tot 1e Turap 2026 | -1.751 | -1.098 | 2.298 | 1.702 Kadernota 2027-2030 | -100 | -20 | -20 | -20 Startpositie meerjarenbegroting 2027-2030 | -7.375 | -6.271 | -4.603 | -4.247 Exogene en autonome ontwikkelingen | -110 | 460 | -37 | -190 Meicirculaire gemeentefonds | -660 | -6 | -2 | 0 Loon- en prijsontwikkeling | -33 | -33 | -33 | -33 Doorlichting begroting | 16 | 16 | 16 | 16 Financieel technische mutaties | 836 | 771 | 771 | 656 Saldo meerjarenbegroting 2027-2030 | -7.327 | -5.064 | -3.889 | -3.798 Bedragen x € 1.000 Toelichting specifieke financiële mutaties Exogene en autonome ontwikkelingen Investeringsplan 2026-2030 De kapitaallasten worden bijgewerkt op basis van de actualisatie van het investeringsplan 2026 | -2030.

Voor de details zie het hoofdstuk Investeringsplan Zustersdijk Voor het project Zustersdijk wordt toegewerkt naar het moment van grondoplevering. Tot aan dat moment zullen nog werkzaamheden worden uitgevoerd en daarmee samenhangende uren worden gemaakt. Daarnaast dient nog rekening te worden gehouden met de betaling van een afkoopsom. De grondopbrengst, die in 2028 wordt verwacht, dekt de kosten die vooruitlopend hierop worden gemaakt. Meerjarige baten- en lastenramingen kostenverhaalprojecten De baten en lasten van de kostenverhaalprojecten zijn in 2026 en eerdere jaren niet volledig in de begroting verwerkt. Daardoor bood de begroting onvoldoende inzicht in de financiële omvang en ontwikkeling van deze projecten. In 2026 wordt dit gecorrigeerd door per project de verwachte kosten en opbrengsten opnieuw te beoordelen en in de begroting op te nemen. Vanaf het volgende begrotingsjaar worden deze projecten structureel afzonderlijk geraamd en gedurende het jaar waar nodig bijgesteld. Hiermee ontstaat een actueel, transparant en beter beheersbaar beeld van de financiële positie van de kostenverhaalprojecten. Organisatorische ontwikkelingen Een aantal beleidsmatige en organisatorische ontwikkelingen is bij de | Kadernota 2027-2030 aangehouden om te worden betrokken bij de coalitie-onderhandelingen.

Deze ontwikkelingen zijn noodzakelijk voor de voortzetting van lopende programma's en bestaand beleid en worden daarom alsnog verwerkt in de begroting. Het gaat om capaciteit op vastgoed | , mobiliteit en strategisch advies en om extra middelen voor de Toegang Sociaal Domein. 83 84 Toelichting algemene financiële mutaties Meicirculaire gemeentefonds In de meicirculaire worden wijzigingen in de algemene uitkering vanuit het Rijk opgenomen. Dit leidt tot een positief saldo van €970.000 in 2027. Dit positieve saldo groeit tot € 1.385.000 in 2028, waarna het saldo negatief uitvalt. Voor meer informatie zie Raadsbrief Budgetbrief 2025-2030 (iBabs 4800). Loon- en prijsontwikkeling Overeenkomstig de uitgangspunten in de Kadernota 2027-2030 zijn de financiële effecten van de loon- en prijsontwikkelingen in de begroting verwerkt. Doorlichting begroting Jaarlijks wordt bij het opstellen van de begroting opnieuw kritisch naar de budgetten gekeken en worden, daar waar dat noodzakelijk is en een beter inzicht geeft, budgetten bijgesteld. Per programma ontstaan hierdoor kleine afwijkingen. Per saldo wordt de taakstelling uit de Kadernota van € 400.000 hiermee ingevuld en is daar bovenop nog sprake van een voordelig effect op het begrotingssaldo.

Financieel technische mutaties Deze categorie bevat voornamelijk technische begrotingsaanpassingen die voortvloeien uit een actualisatie van de kostenverdeling binnen de organisatie. Een belangrijk deel van deze mutaties betreft verschuivingen tussen programma's en heeft daardoor beperkt effect op het totale begrotingssaldo. Betrokken verbonden partijen VOF LC Gex Samen met een ontwikkelingscombinatie geeft de gemeente uitvoering aan de grondexploitatie van de VOF en daarmee aan de herstructurering van Leidschendam Centrum. Relevante documenten Ondertekenen Regionale Realisatieagenda Wonen Haaglanden (iBabs nr. 3185) Koersnotitie Omgevingsvisie (iBabs nr. 3859) 85 Overige onderdelen Dit deel van de begroting bevat de verplichte onderdelen die elke gemeente moet opnemen en bestaat uit: • Algemene Dekkingsmiddelen: Binnen de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen specifieke en algemene dekkingsmiddelen. Specifieke dekkingsmiddelen zijn gekoppeld aan een bepaald beleidsveld en verlagen de lasten en baten binnen dat programma. Algemene dekkingsmiddelen zijn vrij besteedbaar en vormen de financiële basis voor de programma’s, zonder dat ze aan een specifiek doel zijn gebonden. • Overhead: Overhead omvat alle kosten voor de aansturing en ondersteuning van het primaire proces, waaronder personele en overige kosten.

Volgens het BBV moeten deze baten en lasten apart worden opgenomen om meer transparantie te creëren, betere sturing op de bedrijfsvoering mogelijk te maken en vergelijking met andere gemeenten te bevorderen. De overhead bestaat uit diverse personele functies (zoals leiding, HRM, financiën en ICT) en overige kosten zoals huisvesting, verzekeringen, opleidingen en bijdragen aan verbonden partijen. • Vennootschapsbelasting: de belasting die betaald moet worden over reclame-inkomsten omdat het voor de belastingdienst om ondernemingsactiviteiten gaat. Wat willen we bereiken? Leidschendam-Voorburg wil een financieel gezonde gemeente zijn, waarin de lasten voor inwoners en ondernemers zo laag mogelijk blijven. Dit vraagt om een sluitende begroting en een positief meerjarenperspectief. Een solide financiële huishouding is geen doel op zich, maar een noodzakelijke voorwaarde om ambities te realiseren, voorzieningen te behouden en ruimte te geven aan mensen. De gemeente staat er op dit moment financieel goed voor: de begroting sluit meerjarig, het toezicht door de provincie is licht, en er is een gezonde reservepositie die onvoorziene tegenvall ers of tijdelijke impulsen op kan vangen. Toch vraagt de toekomst om behoedzaamheid: onvoorziene ontwikkelingen kunnen leiden tot nieuwe investeringen.

Bovendien is de gemeente afhankelijk van variërende en deels ongewisse inkomsten vanuit het Rijk. Het ‘ravijn’ is minder diep en deels uitgesteld, maar nog wel een reëel risico. Daarom kiest de gemeente voor een realistisch, voorzichtig financieel beleid. Wat gaan we ervoor doen? Financiën Doel 1: Een transparant en behoedzaam financieel beleid voeren Activiteiten: • Samenwerking met VNG en gemeenten om de rijksmiddelen voor gemeenten te verbeteren • Inzichtelijk en begrijpelijk verantwoorden van de besteding van belastinggeld • Doorlopend verbeteren van de financiële communicatie en transparantie richting inwoners en raad

Effectindicatoren en streefwaarden: Indicator | Realisati | Streef | Streef | Streef | Streef | Bron e | waarde | waarde | waarde | waarde waarden | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 De gemeente | 2026: | Ja | Ja | Nee | Nee | Gemeentelijke begroting biedt een | Nee materieel | 2025: Ja sluitende | 2024: Ja begroting aan De financiële | Plek 9 | In top 10 | In top 10 | In top 10 | In top 10 | BDO-Benchmark gezondheid | (2026, | Nederlandse gemeenten van de | van 64) gemeente in | Plek 9 vergelijking | (2025, met andere | van 63) gemeenten | Plek 21 met 50.000- | (2024, 100.000 | van 59) inwoners Het verschil | 2025: | 3% | 3% | 3% | 3% | Gemeentelijke begroting tussen het | 2,7% | en jaarrekening saldo in de | 2024: begroting en | 3,2% jaarrekening | 2023: 2,8% 2022: 1,2% Percentage | 2025: | < 100% | < 100% | < 100% | < 100% | Controleverordening 2025 onrechtmatige | 30,0% uitgaven en | 2024: inkomsten in | 74,2% relatie tot de | 2023: afgesproken | 65,4% tolerantiegrens Solvabiliteitsrat 2025: | 30% | 30% | 30% | 30% | Motie Gezonde io blijft onder | 61,8% | gemeentefinanciën de door de | 2024: raad | 61,7% vastgelegde | 2023: norm | 63,8% 2022: 63,1% Gemeentelijke | LV € | Gemiddeld | Gemiddeld | Gemiddeld | Gemiddeld | BBV verplicht woonlasten | 1.035, | e van | e van | e van | e van | www.waarstaatjegemeente voor | ZH € | Zuid- | Zuid- | Zuid- | Zuid- | .nl eenpersoons- | 1.014 |

Holland | Holland | Holland | Holland | Atlas lokale lasten huishouden in | (2026) | (COELO) vergelijking | LV € met de | 1.007, provincie Zuid- | ZH € 972 Holland* | (2025) LV € 924, ZH € 925 (2024) Gemeentelijke | LV € | Gemiddeld | Gemiddeld | Gemiddeld | Gemiddeld | BBV verplicht woonlasten | 1.115, | e van | e van | e van | e van | www.waarstaatjegemeente voor | ZH € | Zuid- | Zuid- | Zuid- | Zuid- | .nl meerpersoons- | 1.129 | Holland | Holland | Holland | Holland | Atlas lokale lasten huishouden in | (2026) | (COELO) vergelijking | LV € 86 met de | 1.085, provincie Zuid- | ZH € Holland | 1.083 (2025) LV € 995, ZH € 1.032 (2024) Toelichting: De gemeente maakt haar Planning & Control-producten continu inzichtelijker en begrijpelijker. Ook worden laagdrempelige alternatieven ingezet, zoals budgetbrieven of publicaties in lokale media, om inwoners te informeren over de gemeentelijke financiën. De gemeente streeft naar een gezonde financiële positie, met een realistische én behoedzame begroting. Ze blijft actief samenwerken met de VNG en andere gemeenten om een eerlijker verdeelsystematiek van het gemeentefonds te bepleiten. Zo wordt gewerkt aan het terugdringen van het structurele tekort en het creëren van een betere balans tussen taken en middelen. Om transparantie te bevorderen, legt de gemeente op begrijpelijke wijze verantwoording af over de besteding van belastinggeld.

Dit gebeurt via de begroting, jaarrekening en aanvullende communicatiemiddelen zoals infographics en visuele samenvattingen. Tege | lijkertijd zet de gemeente zich in om de woonlasten voor inwoners en ondernemers zo laag mogelijk te houden. Organisatie Doel 1: | Zorgen dat de gemeentelijke organisatie efficiënt en effectief kan werken Activiteiten: • | Herinrichting gemeentelijke organisatiestructuur • | Inzetten AI-toepassingen • | Start bouw nieuwe huisvesting en werkomgeving Raadhuisplein 1 Effectindicatoren en streefwaarden: Indicator | Realisa | Streef | Streef | Streef | Streef | Bron tie | waarde | waarde | waarde | waarde waarde | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 n Overheadkos | 2025: | 13% | 13% | 13% | 13% | BBV verplicht, ten (in % vd | 12,7% | Gemeentelijke totale lasten) | 2024: | registratie 13,3% 2023: 13,8% 2022: 11,7% Externe | 2025:17 | 17% | 16% | 15% | 15% | BBV verplicht, Inhuur* | % | Gemeentelijke (Kosten | 2024: | registratie inhuur als % | 22% van totale | 2023: loonsom + | 23% totale kosten inhuur) Bezetting fte | 2023 | tussen 90% en | tussen 90% en | tussen 90% en | tussen 90% en Personeelsmo per 1.000 | 8,6 | 110% van het | 110% van het | 110% van het | 110% van het | nitor A&O inwoners LV | 2024 | gemiddelde | gemiddelde | gemiddelde | gemiddelde | fonds 9,2 | van | van | van | van | gemeenten 87 2025 | vergelijkbare | vergelijkbare | vergelijkbare |

vergelijkbare 9,2 | gemeenten | gemeenten | gemeenten | gemeenten volgens de | volgens de | volgens de | volgens de Personeelsmo | Personeelsmo | Personeelsmo | Personeelsmo nitor A&O | nitor A&O | nitor A&O | nitor A&O fonds | fonds | fonds | fonds Gemeenten | Gemeenten | Gemeenten | Gemeenten Percentage | 2024 | tussen 90% en | tussen 90% en | tussen 90% en | tussen 90% en Eigen Opleidingsko | 1,63% | 110% van het | 110% van het | 110% van het | 110% van het | registratie sten t.o.v. | 2025 | gemiddelde | gemiddelde | gemiddelde | gemiddelde loonkosten | 1,55% | van | van | van | van vergelijkbare | vergelijkbare | vergelijkbare | vergelijkbare gemeenten | gemeenten | gemeenten | gemeenten volgens de | volgens de | volgens de | volgens de Personeelsmo | Personeelsmo | Personeelsmo | Personeelsmo nitor A&O | nitor A&O | nitor A&O | nitor A&O fonds | fonds | fonds | fonds Gemeenten | Gemeenten | Gemeenten | Gemeenten Verzuim | 2024 | tussen 90% en | tussen 90% en | tussen 90% en | tussen 90% en Eigen 5,9% | 110% van het | 110% van het | 110% van het | 110% van het | registratie 2025 | gemiddelde | gemiddelde | gemiddelde | gemiddelde 5,5% | van | van | van | van vergelijkbare | vergelijkbare | vergelijkbare | vergelijkbare gemeenten | gemeenten | gemeenten | gemeenten volgens de | volgens de | volgens de | volgens de Personeelsmo | Personeelsmo | Personeelsmo | Personeelsmo

nitor A&O | nitor A&O | nitor A&O | nitor A&O fonds | fonds | fonds | fonds Gemeenten | Gemeenten | Gemeenten | Gemeenten Toelichting: De organisatie ontwikkelt zich door beter aan te sluiten op de ambities en maatschappelijke opgaven van deze tijd. In 2026 is met name aandacht geweest voor het concretiseren van de opgaven en het verkrijgen van bestuurlijke kaders, en zijn daarnaast diverse interventies in gang gezet die bijdragen aan meer samenhang, duidelijkheid en sturing in de uitvoering. Deze ontwikkeling is gericht op het versterken van wendbaarheid, slagkracht en het samenspel tussen bestuur en ambtelijke organisatie. Vanaf 2027 wordt deze lijn voortgezet met de gefaseerde implementatie en verdere bestendiging van de organisatie-inrichting, gericht op een organisatie die effectiever en samenhangender opereert. Over de voortgang wordt gerapporteerd via de paragraaf bedrijfsvoering in begroting en jaarrekening. Daarnaast worden technologische innovaties zoals kunstmatige intelligentie (AI) ingezet om met behulp van data-analyse processen te verbeteren, samenwerking te versterken en besluitvorming te ondersteunen. In 2026 zet de gemeente verder in op AI-toepassingen en AI-trainingen. Daarbij is blijvende aandacht voor ethiek en privacy (voor de ambtelijke organisatie en de gemeenteraad) van groot belang.

88 Tot slot wordt in 2027 gestart met de bouw van de nieuwe huisvesting op het Raadhuisplein 1 in Leidschendam als onderdeel van een toekomstbestendige werkomgeving voor raad, griffie en ambtenaren. Standaard indicatoren: Nr. Naam | Eenheid | Peiljaar | Streef | Bron waarde 2027 1 | Gemiddelde WOZ-waarde | 1.000 euro | 2025 | 444 | CBS - woningen | (landelijk | Statistiek 398) | waarde onroerende zaken Wat mag het kosten? Overige onderdelen | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten | 200.007 | 205.541 | 198.673 | 196.621 | 201.208 Lasten | 41.295 | 42.339 | 42.517 | 44.519 | 46.888 Saldo van lasten en baten | 158.713 | 163.203 | 156.156 | 152.103 | 154.320 Bedragen x € 1.000 Toelichting baten en lasten per onderdeel De baten en de lasten van het programma Overige onderdelen bedragen voor 2027 respectievelijk € 205.541.000 en € 42.339.000.

De baten bestaan met name uit: • | Rente op verstrekte geldleningen en eigen vermogen alsmede de dividenduitkeringen van Stedin en de BNG Bank • | Opbrengsten uit de belastingen • | Algemene uitkering, de integratie-uitkeringen en decentralisatie-uitkeringen uit het gemeentefonds • | Reclamebelasting De lasten bestaan met name uit: • | Personeelslasten en materiële lasten behorende bij de ondersteunende functies • | Huisvesting en het wagenpark • | Ambtelijke huisvesting • | ICT-voorzieningen • | Rente van opgenomen kort- en langlopende geldleningen • | Uitvoeringskosten van de heffing op en waardering van woningen • | Het behandelen van bezwaar en beroep en de uitvoering van kwijtscheldingprocedures Ontwikkeling begrotingssaldo Overige onderdelen | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Primitieve begroting 2026 | 153.415 | 151.589 | 152.917 | 153.012 89 Kadernota 2027-2030 | -164 | 436 | -149 | -84 Startpositie meerjarenbegroting 2027-2030 | 153.251 | 152.025 | 152.768 | 152.928 Exogene en autonome ontwikkelingen | -959 | -2.934 | -2.345 | -1.348 Meicirculaire gemeentefonds | 5.415 | 1.637 | -3.753 | -3.576 Loon- en prijsontwikkeling | 2.483 | 2.059 | 2.110 | 2.056 Doorlichting begroting | 558 | 467 | 467 | 467 Financieel technische mutaties | 2.454 | 2.902 | 2.856 | 3.793 Saldo meerjarenbegroting 2027-2030 | 163.203 | 156.156 | 152.103 |

154.320 Bedragen x € 1.000 Toelichting specifieke financiële mutaties Exogene en autonome ontwikkelingen Concessie laadpalen Voor het plaatsen van laadpalen worden in de nieuwe concessie | (collegebesluit 4303) geen palen meer op aanvraag geplaatst, maar gaat dit op basis van een plankaart tot 2030. Provincie Zuid | - Holland heeft het conceptplan laten opstellen; de gemeente moet dit plan valideren en onderhouden. Om dit uit te voeren is extra capaciteit nodig, wat wordt gedekt door de inkomsten uit de concessie. Areaaluitbreiding Overgoo Onlangs zijn overeenkomsten ondertekend voor de ontwikkeling van Overgoo Fleetpark (iBabs 4214). Vanaf de oplevering van het project komt het beheer van de openbare ruimte voor rekening van de gemeente. De extra onderhoudskosten voor onder andere wegen, gr | oen en speeltuinen, worden gedekt uit de stelpost Beheer en onderhoud openbare ruimte. Gladheidsbestrijding In 2026 is de gladheidsbestrijding voor het eerst aanbesteed op basis van het in 2023 vastgestelde beleidsplan gladheidsbestrijding 2023-2028. Dit heeft geleid tot uitbreiding van het te strooien areaal met 7 strooiroutes (voorheen 5) om binnen de vastgestelde strooitijd te blijven en tot verlenging van het strooiseizoen van 5 naar 7 maanden in overeenstemming met de landelijke richtlijnen. Hierdoor zijn de kosten van gladheidsbestrijding toegenomen.

Afval Op het gebied van afval zijn de jaarlijkse Single Used Plastics (SUP)-vergoeding, de Prullenbakvergoeding, de diensten van Avalex buiten de dienstverleningsovereenkomst om en de lagere provisie vanuit de Huisvuilcentrale (HVC) opgenomen. Jeugdzorg De jeugdzorgkosten zijn hoger dan waarmee eerder in de begroting rekening is gehouden. De hogere kosten worden met name veroorzaakt door de ontwikkeling van de kosten voor de Landelijke Transitiearrangementen (LTA) en jeugdhulp met verblijf zonder behandel | ing. Daarnaast wordt er rekening gehouden met een kwantitatieve ontwikkeling van het zorggebruik. Ook | worden de overeenkomsten voor jeugdhulp verlengd en de bijbehorende tarieven aangepast. Deze ontwikkelingen hebben gezamenlijk een verhogend effect op de verwachte jeugdzorgkosten. Investeringsplan 2026-2030 De kapitaallasten worden bijgewerkt op basis van de actualisatie van het investeringsplan 2026 | -2030. Voor de details zie het hoofdstuk Investeringsplan 90 91 Dividend BNG De verwachte dividenduitkering van BNG ontwikkelt zich minder gunstig dan in voorgaande jaren werd verondersteld. Dit hangt samen met een daling van de winst van de bank, onder meer als gevolg van veranderde marktomstandigheden en lagere rentebaten. Op basis van de huidige vooruitzichten is het aannemelijk dat de dividenduitkeringen ook de komende jaren op een lager niveau uitkomen.

Dividend Stedin De raming van het dividend van Stedin is voor de komende jaren aangepast op basis van een actuele inschatting van de verwachte uitkeringen. Daarbij is als uitgangspunt het niveau van de meest recent ontvangen uitkering gehanteerd. Renteontwikkelingen De rentetoerekening aan investeringen en grondexploitaties is geactualiseerd op basis van de meest recente inzichten. Daarnaast zijn de rentelasten van langlopende leningen herzien als gevolg van gewijzigde renteontwikkelingen. Ook is de rentevergoeding voor de inzet van eigen financieringsmiddelen verwerkt binnen de reguliere financieringssystematiek. Organisatorische ontwikkelingen Een aantal beleidsmatige en organisatorische ontwikkelingen is bij de Kadernota 2027-2030 aangehouden om te worden betrokken bij de coalitie-onderhandelingen. Deze ontwikkelingen zijn noodzakelijk voor de voortzetting van lopende programma's en bestaand beleid en worden daarom alsnog verwerkt in de begroting. Het gaat om capaciteit op vastgoed, mobiliteit en strategisch advies en om extra middelen voor de Toegang Sociaal Domein. Toelichting algemene financiële mutaties Meicirculaire gemeentefonds In de meicirculaire worden wijzigingen in de algemene uitkering vanuit het Rijk opgenomen. Dit leidt tot een positief saldo van €970.000 in 2027. Dit positieve saldo groeit tot € 1.385.000 in 2028, waarna het saldo negatief uitvalt.

Voor meer informatie zie Raadsbrief Budgetbrief 2025-2030 (iBabs 4800). Loon- en prijsontwikkeling Overeenkomstig de uitgangspunten in de Kadernota 2027-2030 zijn de financiële effecten van de loon- en prijsontwikkelingen in de begroting verwerkt. Doorlichting begroting Jaarlijks wordt bij het opstellen van de begroting opnieuw kritisch naar de budgetten gekeken en worden, daar waar dat noodzakelijk is en een beter inzicht geeft, budgetten bijgesteld. Per programma ontstaan hierdoor kleine afwijkingen. Per saldo wordt de taakstelling uit de Kadernota van € 400.000 hiermee ingevuld en is daar bovenop nog sprake van een voordelig effect op het begrotingssaldo. Financieel technische mutaties Deze categorie bevat voornamelijk technische begrotingsaanpassingen die voortvloeien uit een actualisatie van de kostenverdeling binnen de organisatie. Een belangrijk deel van deze mutaties betreft verschuivingen tussen programma's en heeft daardoor beperkt effect op het totale begrotingssaldo. 92 Betrokken verbonden partijen BNG Bank N.V. De bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De bank draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten voor maatschappelijke voorzieningen voor de inwoners. Stedin N.V. Stedin maakt het met haar netwerken mogelijk dat energie altijd beschikbaar is: voor deze generatie en voor volgende generaties.

Relevante documenten Wet financiering decentrale overheden Financiële Verordening Leidschendam-Voorburg Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Treasurystatuut Leidschendam-Voorburg 93 Paragrafen Lokale heffingen Algemeen Deze paragraaf geeft informatie over het beleid en de ontwikkeling van de tarieven van de lokale heffingen en over het kwijtscheldingsbeleid. Ook wordt in deze paragraaf ingegaan op de kostendekkendheid van de belangrijkste gemeentelijke heffingen, zoals de afvalstoffenheffing, de riool- en waterzorgheffing, de lijkbezorgingsrechten en de leges. Beleidsuitgangspunten De uitgangspunten van het beleid voor de heffingen van gemeentelijke belastingen en tarieven zijn: • Lastendruk per belastingtarief onder het gemiddelde tarief van andere gemeenten in de regio Haaglanden met uitzondering van de toeristenbelasting; • Streven naar kostendekkende heffingen en leges. Ontwikkelingen 2027-2030 Leges Voor 2027 is dezelfde structuur van de legesverordening gehanteerd van de Omgevingswet als voor 2026. Hierbij is de modelverordening van de VNG gevolgd. Voor nadere toelichting wordt verwezen naar het tarievenvoorstel 2027.

Onroerende Zaak Belasting (OZB) Conceptbegroting 2027-2030 en meerjarenraming 2027 In de conceptbegroting 2027-2030 is voor de hoogte van de OZB-opbrengsten rekening gehouden met nieuwbouw, sloop, leegstand, de inflatiecorrectie en de verwachte uitkomsten van de herwaardering 2027. Het verschil tussen de verwachte totale WOZ-waarde en de uiteindelijke definitieve WOZ-waarde kan leiden tot een verschil in gerealiseerde OZB-baten. Daarnaast worden bij een (gemiddelde) WOZ-waardestijging de tarieven van de OZB gecorrigeerd met een tariefdaling, waardoor woonlasten alleen stijgen met de CEP-indexatie. Gemiddelde lokale waardeontwikkeling Voor deze waardebepaling zijn de beschikbare verkoopcijfers geanalyseerd die zijn gerealiseerd rond de waardepeildatum 1 januari 2026. Deze verkoopcijfers laten een gemiddeld genomen lokale WOZ- waardestijging zien van 9% voor woningen. Voor niet-woningen is er een gemiddeld genomen lokale WOZ-waardestijging van 1%. Dit is een gevolg van de ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Toeristenbelasting Investeringen in de lokale voorzieningen komen ook ten gunste van toeristen. Met d e toeristenbelasting kan daarom een deel van deze lokale voorzieningen bekostigd worden. De toeristenbelasting ligt nu op het niveau van de gemeente Den Haag.

Woonlasten De woonlastenberekening geeft een goed inzicht in de veranderingen van de belangrijkste gemeentelijke heffingen en de consequenties ervan voor onze inwoners. Deze berekening volgt aan het einde van deze paragraaf. Tarief van de overheadkosten Bij het berekenen van de tarieven voor 2027 wordt een bedrag van € 54 per uur gehanteerd voor overheadkosten volgens het rekenmodel overhead op basis van vast bedrag per fte. Gemeentelijk belastinggebied De gemeentelijke belastingen omvatten de onroerendezaakbelastingen, de reclamebelasting en de toeristenbelasting. De raad stelt de tarieven van de gemeentelijke heffingen vast met het | Tarievenvoorstel en belastingverordeningen 2027. Onroerendezaakbelastingen (OZB) In geld gemeten is de onroerendezaakbelasting de belangrijkste belasting. Voor woningen en niet | - woningen betalen alleen de eigenaren OZB. De opbrengstraming van de onroerendezaakbelasting (OZB) is in de gemeentebegroting 2027 gebaseerd op de waarde van de onroerende zaken en de verwachte minder- en meeropbrengsten van respectievelijk sloop en nieuwbouw van woningen en niet-woningen. Voor de berekening van de tarieven voor 202 | 7 wordt uitgegaan van de WOZ-waarde per 1 januari 2026. De prognoses duiden op een gemiddelde waardestijging van 1 | -1-2026 ten opzichte van 1-1-2025 van: 1. | Woningen | 9% 2.

| Niet-woningen | 1% In onderstaande tabel zijn de OZB-tarieven voor 2026 en de nieuwe tarieven 2027 (als percentage van de WOZ-waarde) opgenomen. Tarief L-V 2026 in % | Tarief L-V 2027 in % 1. Woningen: a. eigenaren | 0,06647 | 0,06295 2. Niet-woningen: a. eigenaren | 0,50441 | 0,50308 b. gebruikers | 0 | 0 Eigenaren van woningen Door een gemiddeld genomen stijgende lokale WOZ-waardestijging van woningen met 9%, wordt voorgesteld het tarief van eigenaren van woningen te verminderen met 9%. Vervolgens wordt het tarief verhoogd met de prijsindexatie van 2,74% conform het meest recente Centraal Economisch Plan (CEP). Daarnaast wordt rekening gehouden met de uitgangspunten voor de begroting zoals opgenomen in de kadernota 2027. Eigenaren van niet-woningen Door een gemiddeld genomen stijgende lokale WOZ-waardestijging van niet-woningen met 1%, wordt voorgesteld om het tarief van eigenaren van niet-woningen te verminderen met 1%. Vervolgens wordt het tarief verhoogd met de prijsindexatie van 2,74% conform het meest recente Centraal Economisch Plan (CEP). Daarnaast wordt rekening gehouden met de uitgangspunten voor de begroting zoals opgenomen in de kadernota 2027. Gebruikers van niet-woningen Voor de gebruikers van niet-woningen blijft het tarief in 2027 op 0%. Reclamebelasting De gemeente heft reclamebelasting op basis van de WOZ-waarde van niet-woningen.

De belastingtarieven worden in de Verordening Reclamebelasting 2027 meegenomen. De opbrengsten van de reclamebelasting worden via een subsidie teruggegeven aan de ondernemersfondsen. Deze afspraken zijn vastgelegd in de afzonderlijke convenanten met de stichtingen. Voor 2027 is met ondernemersfonds Leidschendam Centrum afgesproken om de opbrengst gelijk te houden aan die 94 van 2026. Voor het Huygenskwartier Voorburg is met het ondernemersfonds afgesproken om de tarieven met 5 procent te verhogen en het maximumbedrag te verhogen van € 1.500 naar € 2.000. Toeristenbelasting De toeristenbelasting blijft, los van de indexatie, in 2027 op hetzelfde niveau als in 2026. Gemeentelijke heffingen De gemeentelijke heffingen betreffen de afvalstoffenheffing, de riool- en waterzorgheffing, de begraafrechten, de marktgelden en de leges. Dit zijn inkomsten van door de gemeente geleverde diensten en producten. De tarieven van de gemeentelijke heffingen worden vastgesteld door de raad met het vaststellen van het 'Tarievenvoorstel en belastingverordeningen 2027'. Overzicht opbrengsten Belastingen, heffingen en leges Realisatie | Prim.

| Begroting Belastingsoort | 2025 | begroting | 2027 2026 Afvalstoffenheffing | 15.268 | 15.713 | 16.657 Onroerende zaakbelasting | 18.380 | 19.305 | 19.317 Rioolheffing | 9.300 | 10.993 | 10.311 Leges (inclusief bouwleges) | 5.886 | 6.297 | 6.162 Lijkbezorgingsrechten | 945 | 975 | 992 Reclamebelasting | 161 | 179 | 192 Toeristenbelasting | 388 | 640 | 640 Marktgelden | 68 | 65 | 67 Totaal | 50.400 | 54.168 | 54.339 Bedragen x € 1.000 Begrotingsvoorschriften en kostenonderbouwing heffingen Voor het bepalen van de kostprijs wordt een systeem van kostprijstoerekening gehanteerd conform de Financiële verordening van de gemeente Leidschendam | -Voorburg. Naast de directe kosten worden bij de kostentoerekening alleen die indirecte kosten betrokken die rechtstreeks samenhangen met de door de gemeente verleende diensten. Bij de indirecte kosten worden betrokken: • | de overheadkosten; opslag op basis van uurtarief • | de bijdragen en onttrekkingen aan voorzieningen voor de noodzakelijke vervanging van de betrokken activa • | de kapitaallasten van de in gebruik zijnde activa • | de compensabele BTW en de kosten van het kwijtscheldingsbeleid (beide voor de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing).

95 Overzicht van de kostendekkendheid van de opbrengsten leges Kostendekkendheid afvalstoffenheffing Omschrijving | Realisatie | Primitieve | Begroting 2025 | begroting | 2027 2026 Kosten taakveld T73 Afval | 11.654 | 12.099 | 12.602 Kosten taakveld T21 Verkeer en Vervoer | 524 | 586 | 545 Kosten taakveld T63 Inkomensregelingen | 802 | 785 | 822 Inkomsten taakveld T73 Afval | -272 | -508 | -150 Inkomsten Garantieprovisie HVC | -140 | -175 | -140 Netto kosten taakveld | 12.568 | 12.787 | 13.679 Toe te rekenen kosten: Overhead | 391 | 434 | 377 BTW | 2.405 | 2.480 | 2.599 Totale kosten | 15.364 | 15.701 | 16.655 Opbrengst afvalstoffen heffingen | 15.268 | 15.713 | 16.657 Kostendekkendheid | 99,4% | 100,1% | 100,0% Storting in de voorziening Afval | 12 | 2 Onttrekking aan de voorziening Afval | 96 Dekkingspercentage ná mutatie voorziening | 100,0% | 100,0% | 100,0% Bedragen x € 1.000 Toelichting kostendekkendheid afvalstoffenheffing De kosten voor het inzamelen van huishoudelijk afval worden bekostigd vanuit de opbrengsten van de gemeentelijke afvalstoffenheffing. Bij de bepaling van de hoogte van de afvalstoffenheffing zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • | Het tarief is maximaal 100% kostendekkend.

• | De direct te relateren uitgaven geraamd op Taakveld T73 Afval (bijdrage gemeenschappelijke regeling Avalex en kwijtscheldingen) worden voor 100% meegenomen in het tarief. • | De direct te relateren uitgaven geraamd op Taakveld T21 Verkeer en Vervoer (onderdelen straatreiniging, legen afvalbakken en onderhoud veegmachines) worden voor 35% meegenomen in het tarief. • | Op de toe te rekenen directe ambtelijke uren aan Taakveld T73 Afval en aan Taakveld T21 Verkeer en Vervoer (onderdelen straatreiniging, legen afvalbakken en onderhoud van de veegmachines) wordt een overheadopslag meegenomen. • | De BTW op de directe kosten wordt meegenomen in de afvalstoffenheffing. • | De ontvangen garantieprovisie van HVC wordt toegerekend aan T73 Afval. • | In 2027 wordt een bedrag van € 2.000 gestort in de voorziening afval. 96 Kostendekkendheid rioolheffing Omschrijving | Realisatie | Primitieve | Begroting 2025 | begroting | 2027 2026 Kosten taakveld T72 Riolering | 5.141 | 6.212 | 6.091 Kosten taakveld T21 Verkeer en Vervoer | 569 | 636 | 606 Kosten taakveld T63 Inkomensregelingen | 481 | 404 | 522 Inkomsten taakveld T72 Riolering, excl.

Heffingen | -11 | -18 | -18 Kosten taakveld T57 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 334 | 381 | 357 Netto kosten taakveld | 6.514 | 7.615 | 7.558 Toe te rekenen kosten: Overhead | 874 | 1.007 | 1.082 BTW | 969 | 1.170 | 1.123 Totale kosten | 8.357 | 9.792 | 9.763 Opbrengst heffingen | 9.300 | 10.186 | 10.211 Kostendekkendheid | 100,0% | 100,0% | 100,0% Storting in de voorziening Riolering | 944 | 394 | 448 Onttrekking aan de voorziening Riolering | 5 Dekkingspercentage ná mutatie voorziening | 100,0% | 100,0% | 100,0% Bedragen x € 1.000 Toelichting Kostendekkendheid rioolheffing Bij de bepaling van de hoogte van de rioolheffing zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • | Het tarief is maximaal 100% kostendekkend. • | Eerste aanleg van riolering wordt gedekt vanuit de betreffende grondexploitatie. • | De direct te relateren uitgaven geraamd op Taakveld T72 Riolering worden voor 100% meegenomen in het tarief. • | De direct te relateren uitgaven geraamd op Taakveld T21 Verkeer en Vervoer (onderdelen straatreiniging, legen afvalbakken en onderhoud veegmachines) worden voor 35% meegenomen in het tarief.

• | De direct te relateren uitgaven geraamd op Taakveld T57 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (onderdelen Doorstromen watergangen (baggeren & duikers) wordt voor 75% meegenomen in het tarief en Onderhoud beschoeiingen/oeverbeschoeiingen/watergangen/sloten) wordt voor 50% meegenomen in het tarief. • | De direct te relateren uitgaven op Taakveld T57 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (onderdeel Grondwaterstanden) worden voor 100% meegenomen in het tarief. • | Op de toe te rekenen directe ambtelijke uren aan Taakveld T72 Riolering en Taakveld T21 Verkeer en Vervoer (onderdelen straatreiniging, legen afvalbakken en onderhoud van de veegmachines) wordt een overheadopslag meegenomen. • | De BTW op de kostenelementen worden meegenomen in de rioolheffing. • | Met ingang van 2021 worden uren van de eigen organisatie toegerekend aan de betreffende taakvelden; hierdoor zijn deze uitgaven niet langer afzonderlijk zichtbaar in de tabel. De uitgaven van de afzonderlijke taakvelden zijn mede hierdoor gestegen. • | In 2027 wordt een bedrag van afgerond € 448.000 gestort in de voorziening Riool. 97 Kostendekkendheid leges Omschrijving | Realisatie | Primitieve | Begroting 2025 | begroting | 2027 2026 Kosten legesverordening, taakvelden T02,T21,T83 | 4.324 | 5.333 | 4.645 Netto kosten taakveld | 4.324 | 5.333 | 4.645 Toe te rekenen kosten: Overhead, incl.

omslagrente | 1.393 | 1.499 | 1.637 Totale kosten | 5.717 | 6.832 | 6.282 Opbrengst heffingen | 5.886 | 6.297 | 6.162 Dekkingspercentage ná mutatie voorziening | 103,0% | 92,2% | 98,1% Bedragen x € 1.000 Toelichting Kostendekkendheid leges Bij de bepaling van de hoogte van de legestarieven zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • | Het tarief is maximaal 100% kostendekkend. • | De direct te relateren uitgaven geraamd op Taakveld 02, 21, en 83 worden voor 100% meegenomen in het tarief. • | Voor de toe te rekenen directe ambtelijke uren is gebruik gemaakt van de personeelsbegroting van de desbetreffende afdeling(en). Daarnaast is gebruik gemaakt van de ureninschatting op basis van het aantal aanvragen en de gemiddelde behandeltijd per aanvraag. • | Op de toe te rekenen directe ambtelijke uren wordt een overheadopslag meegenomen. • | Voor een aantal producten zoals paspoorten, ID-kaarten en rijbewijzen gelden maximale tarieven die door het rijk worden vastgesteld. • | De baten zijn gebaseerd op ramingen in de meerjaren | Begroting 2027-2030. Leges uit de legestabel mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Dit geldt echter op totaalniveau over alle leges. Het kan dus voorkomen dat individuele hoofdstukken uit de tabel, of titels meer dan 100% kostendekkend zijn. Het totaal van de tabel is nooit | meer dan 100% kostendekkend.

Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Toelichting Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Omschrijving | Realisatie | Primitieve | Begroting 2025 | begroting | 2027 2026 Kosten taakveld T75 Begraafplaatsen en crematoria, incl. rente | 1.168 | 1.018 | 1.090 Inkomsten taakveld T75 Begraafplaatsen en crematoria excl. heffingen | -73 | -164 | -164 Netto kosten taakveld | 1.095 | 854 | 926 Toe te rekenen kosten: Overhead, incl. (omslag)rente | 317 | 402 | 386 Totale kosten | 1.412 | 1.256 | 1.312 Opbrengst heffingen | 955 | 987 | 1.004 98 Dekkingspercentage | 67,6% | 78,6% | 76,5% Bedragen x € 1.000 De kosten voor begraafplaatsen en crematoria worden bekostigd vanuit de opbrengsten van de gemeentelijke begraaftarieven. Bij de bepaling van de hoogte van de begraaftarieven zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • | Het tarief is maximaal 100% kostendekkend. • | De direct te relateren uitgaven geraamd op Taakveld T75 Begraafplaatsen en crematoria worden voor 100% meegenomen in het tarief. • | De direct te relateren inkomsten op Taakveld T75 (onttrekking uit de voorziening afkoopsommen grafonderhoud) worden voor 100% meegenomen in het tarief. • | Op de toe te rekenen directe ambtelijke uren aan Taakveld T75 Begraafplaatsen en crematoria wordt een overheadopslag meegenomen van € 54 per persoon, per uur. • | De BTW op de directe kosten (excl.

kapitaallasten) wordt meegenomen in de begraaftarieven. • | De gehanteerde omslagrente is 1,2%. • | De begraaftarieven zijn ten opzichte van de begraaftarieven 2026 met 2,74% gestegen. Netto | Overhead | Totale | opbrengst Titel | Hoofdstuk | kosten | (incl. | kosten | heffingen | Dekking (taakveld) omslagrente) T1-1 | Burgelijke stand | 167.906 | 111.432 | 279.338 | 211.940 | 75,87% T1-2 | Reisdocumenten | 990.204 | 318.984 | 1.309.188 | 1.095.794 | 83,70% T1-3 | Rijbewijzen | 290.761 | 157.581 | 448.342 | 402.364 | 89,74% T1-4 | Verstrekkingen BRP | 104.172 | 38.723 | 142.895 | 74.235 | 51,95% T1-5 | Huisvestingswet 2014 | 41.298 | 13.446 | 54.744 | 10.326 | 18,86% T1-6 | Leegstandwet | 790 | 630 | 1.420 | 1.506 | 106,06% T1-7 | Verkeer en vervoer | 432.547 | 207.711 | 640.258 | 578.078 | 90,29% T1-8 | Diversen | 105.905 | 49.132 | 155.037 | 57.330 | 36,98% Subtotaal titel 1 | 2.133.583 | 897.639 | 3.031.222 | 2.431.573 | 80,22% Initiatieffase / T2-2 | Haalbaarheidsfase | 25.297 | 16.794 | 42.091 | 43.967 | 104,46% Aanvraag T2-3 | omgevingsvergunning | 1.516.292 | 1.516.292 | 0,00% T2-4 | Bouwactiviteit | 874.361 | 521.208 | 1.395.569 | 3.209.860 | 230,00% Omgevingsactiviteit bestaande uit een T2-5 | bouwactiviteit | 86.749 | 56.592 | 143.341 | 148.072 | 103,30% Omgevingsplanactiviteit bestaande uit een T2-6 | sloopactiviteit | 289 | 216 | 505 | 561 | 111,09%

Omgevingsactiviteit met betrekking tot een gemeentelijk, provinciaal en/of rijksmonument en/of een T2-7 | rijksmonumentenactiviteit | 7.657 | 5.535 | 13.192 | 13.926 | 105,56% 99 Omgevingsplanactiviteit en/of sloopactiviteit met betrekking tot het slopen in een rijksbeschermd , provinciaal beschermd en/of gemeentelijk beschermd T2-11 | stafs- of dorpsgezicht | 145 | 108 | 253 | 268 | 105,93% Omgevingsplanactiviteit voor het aanleggen, onderhouden / repareren of verwijderen van een kabel of leiding in T2-13 | openbaar gebied | 1.865 | 1.620 | 3.485 | 3.855 | 110,62% Omgevingsplanactiviteit voor het graven in een gebied met een archeologische T2-14 | verwachtingswaarde | 1.254 | 864 | 2.118 | 2.342 | 110,58% Omgevingsplanactiviteit voor het graven in een T2-15 | beperkingengebied leidingen | 313 | 216 | 529 | 585 | 110,59% Omgevingsplanactiviteit voor het plaatsen van voorwerpen T2-16 | op of aan de weg / plaats | 9.537 | 7.128 | 16.665 | 18.579 | 111,49% Omgevingsplanactiviteit voor het aanleggen of veranderen T2-17 | van een weg | 207 | 162 | 369 | 409 | 110,84% Omgevingsactiviteit voor het maken, veranderen of veranderen van het gebruik T2-18 | van een uitweg/uitrit | 620 | 486 | 1.106 | 1.173 | 106,06% Omgevingsplanactiviteit voor het kappen / vellen van een T2-20 | houtopstand | 8.995 | 6.723 | 15.718 | 16.610 | 105,68% Toestaan dat roerende zaken worden opgeslagen in T2-23

| een onroerendzaak | 145 | 108 | 253 | 268 | 105,93% Overige gevallen waarvan in een verordening of in het omgevingsplan is aangegeven dat een omgevingsvergunningplicht T2-24 | geldt | 289 | 216 | 505 | 561 | 111,09% Buiten behandeling stellen T2-28 | van een aanvraaag/activiteit | 217 | 162 | 379 | 399 | 105,28% T2-31 | Externe advieskosten | 71.708 | 53.595 | 125.303 | 126.250 | 100,76% Subtotaal titel 2 | 2.605.940 | 671.733 | 3.277.673 | 3.587.685 | 109,46% T3-1 | Horeca | 13.265 | 10.571 | 23.836 | 18.568 | 77,90% Organiseren evenementen of T3-2 | markten | 69.396 | 7.560 | 76.956 | 22.105 | 28,72% Seksinrichting en T3-4 | escortbedrijven | 706 | 563 | 1.269 | 659 | 51,93% T3-5 | Huisvestingswet 2014 | 2.713 | 1.890 | 4.603 | 0,00% 100 T3-7 | Overige | 56.593 | 46.855 | 103.448 | 100.986 | 97,62% Subtotaal titel 3 | 142.673 | 67.439 | 210.112 | 142.318 | 67,73% Totaal | 4.882.196 | 1.636.811 | 6.519.007 | 6.161.576 | 94,52% Bedragen x € 1.000 Kwijtscheldingsbeleid gemeentelijke belastingen en heffingen Voor de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing kunnen inwoners een beroep doen op de gemeentelijke kwijtscheldingsregeling. De kosten van kwijtschelding zijn meegenomen in de tarieven en worden gedekt met de opbrengst van de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing.

Gemeentelijke woonlasten De woonlasten zijn een graadmeter voor de mate van stijging of daling van de gemeentelijke lasten. De berekening van de woonlasten is gebaseerd op de onroerendezaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. Voor een goede vergelijking is in de onderstaande tabel een overzicht over meerdere jaren gemaakt. Woonlasten | Eenpersoonshuishouden | Meerpersoonshuishouden 2026 | 2027 | Stijgings- | 2026 | 2027 | Stijgings- percentage | percentage a. Onroerende zaakbelasting* | € 333,28 | € 339,93 | 2,00% | € 333,28 | € 339,93 | 2,00% b. Afvalstoffenheffing | € 381,12 | € 400,20 | 5,01% | € 461,04 | € 484,20 | 5,02% c. Rioolheffing | € 264,48 | € 271,80 | 2,77% | € 264,48 | € 271,80 | 2,77% Totale woonlasten | € 978,88 | € 1.011,93 | 3,38% | € 1.058,80 | € 1.095,93 | 3,51% * De OZB-cijfers zijn gebaseerd op een WOZ-waarde van € 495.000 voor 2026, € 540.000 voor 2027. 101 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen In de paragraaf Weerstandsvermogen van zowel de begroting als van de jaarrekening wordt inzicht gegeven in de omvang, de dekking en de beheersing van de risico’s waarmee de gemeente kan worden geconfronteerd. Dit geeft aan hoe robuust de financiële positie | is en gaat in op de vraag hoe financiële risico’s opgevangen kunnen worden.

Voor het beoordelen van deze robuustheid is inzicht nodig in de omvang en achtergronden van de risico’s die de gemeente loopt en de aanwezige weerstandscapaciteit voor de dekking van deze risico’s. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet begrote kosten, die zich onverwacht kunnen voordoen en die van substantiële aard zijn, te kunnen dekken. De samenstelling van de weerstandscapaciteit over 2027 staat in onderstaande tabel. Weerstandscapaciteit | Soort | 1-1-2027 | 31-12-2027 Algemene reserve met bufferfunctie | Incidenteel | 11.418 | 11.418 Algemene reserve (vrij besteedbaar) | Incidenteel | 59.270 | 50.718 Onvoorzien | Structureel | 100 | 1 Totaal | 70.789 | 62.138 Bedragen x € 1.000 De gemeenteraad heeft in zijn vergadering van 7 maart 2017 (iBabs 1754284) besloten de reserve met bufferfunctie te normeren op een bandbreedte van 1,0 tot 1,4 maal de hoogte van het berekende financiële risicoprofiel. Het risicoprofiel is bepaald op € 9.724.000. Hiermee is de bandbreedte genormeerd op 9.724 (1,0) tot 13.614 (1,4). Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de ongedekte financiële risico’s en de financiële weerstandscapaciteit om deze risico’s op te kunnen opvangen.

Om een waardeoordeel te kunnen geven over het weerstandsvermogen is het noodzakelijk dat het wordt afgezet tegen een norm. Een algemeen gehanteerde norm bij gemeenten is gebaseerd op een waarderingstabel die is opgesteld door het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) in samenwerking met de Universiteit van Utrecht: Ratio waardering | Betekenis weerstandsvermogen > 2,0 | Uitstekend 1,4 – 2,0 | Ruim voldoende 1,0 – 1,4 | Voldoende 0,8 – 1,0 | Matig 0,6 – 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende 102 In de onderstaande tabel wordt in de vorm van een ratio het weerstandsvermogen berekend. Jaarrekening | Begroting | Begroting Ratio | 2025 | 2026 | 2027 1. Risicoprofiel | 8.817 | 11.056 | 9.724 2. Weerstandscapaciteit | 73.514 | 71.084 | 62.138 3. Ratio (verhouding tussen 1 en 2) | 8,3 | 6,4 | 6,4 4. Ruimte (verschil tussen 1 en 2) | 64.697 | 60.028 | 52.414 Bedragen x € 1.000 Uit voorgaande tabel blijkt dat het weerstandsvermogen gemeten aan de algemene norm van de NAR, uitstekend is. De geraamde totale weerstandscapaciteit voor 2027 is 6,4 maal zo groot als het risicoprofiel. Dit betekent dat de gemeente op basis van de uitgevoerde risicoanalyse, uitstekend in staat is om onverwachte ontwikkelingen op te vangen. Risicobeheersing Binnen de organisatie worden risico’s van processen regelmatig geïnventariseerd en | worden waar noodzakelijk beheersmaatregelen getroffen.

Ook voor projectbeheersing wordt met risicoanalyses gewerkt en worden de belangrijkste risico’s beperkt door het nemen van adequate maatregelen. Risico-inventarisatie en -kwantificering In onderstaande tabel zijn de risico’s gekwantificeerd, waarbij door een inschatting van de kans dat de gebeurtenis zou kunnen optreden, het risicoprofiel ontstaat | . Omschrijving | Maximale | Kans | Gemiddelde | Risicoprofiel omvang | (in procent) | omvang Gemeentefonds Uitkeringen Gemeentefonds | 4.500 | 70 | 2.250 | 1.575 Grondexploitaties Grondexploitatie | 2.760 | Risk-mapping | 2.760 | 2.760 Open-einde regelingen Specifieke uitkeringen (niet | 4.400 | 30 | 2.200 | 660 BUIG) Bijstandsuitkeringen (BUIG) | 3.400 | 30 | 1.700 | 510 Jeugdhulp | 3.200 | 70 | 1.600 | 1.120 Wmo | 2.100 | 70 | 1.050 | 735 Overige Risico cyberaanvallen | 9.900 | 30 | 4.950 | 1.485 Dividend | 2.864 | 30 | 1.432 | 429 Bodemsaneringen | 1.500 | 10 | 750 | 75 Bouwleges | 1.000 | 70 | 500 | 350 Rente | 507 | 10 | 253 | 25 Stikstofproblematiek | PM Ontwikkelingen in de | PM arbeidsmarkt Onderwijshuisvesting | PM Netcongestie | PM Totaal | 9.724 Bedragen x € 1.000 Hieronder wordt nader op de risico’s ingegaan. Gemeentefonds 103 104 Uitkeringen Gemeentefonds De gemeente loopt het risico dat de inkomsten uit het Gemeentefonds lager uitvallen door aanpassingen op rijksniveau. De inkomsten kunnen tegenvallen door: 1.

Ontwikkeling van het accres gemeentefonds 2. Onvoldoende prijscompensatie voor loon- en prijsstijging 3. Een lagere onderbesteding of overbesteding van het btw-compensatiefonds met als gevolg een lagere algemene uitkering uit het Gemeentefonds 4. Rijksingrijpen Beheersmaatregelen: De beheersmaatregelen beperken zich tot het voortdurend volgen van de ontwikkelingen van het Gemeentefonds en het actualiseren van de ramingen aan de laatste ontwikkelingen en maatstaven. Daarnaast neemt de gemeente deel aan de overleggen die de VNG organiseert met betrekking tot de ontwikkelingen rondom het gemeentefonds en wordt deelgenomen aan gesprekken binnen de M50, het netwerk van middelgrote gemeenten. Toelichting: Gezien de macro-economische ontwikkelingen lijkt de kans dat het Rijk de komende jaren zal (moeten) bezuinigen reëel. Wereldwijde ontwikkelingen zoals de voortdurende oorlog in Oekraïne hebben impact op de Nederlandse economie. Dit blijft lastig in te schatten, maar vormt een risico. Het gemeentefonds omvat voor Leidschendam-Voorburg in 2027 ongeveer € 181 miljoen per jaar. Ondanks de voorzichtige raming van de groei (accres), blijft de kans reëel dat de groei van het gemeentefonds (op basis van het historisch BBP) mogelijk lager uitvalt. Een lagere groei van 1% betekent een lagere uitkering gemeentefonds van circa € 1,81 miljoen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leidschendam.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/6b9ccd5a-9aec-45d2-9423-258b9efe3351?agendaItemId=25b7250c-312d-4378-88b0-619233719734