4054 Evaluatieonderzoek - Leidschendam-Voorburg

Kosten aanbieders De aansluiting van een aanbieder kost ongeveer € 1.000,- (aldus E. Versluis, projectmedewerkers Ooievaarspas), zo wordt in een nota uit 2019 vermeld. Bureau Ooievaarspas licht toe dat het aansluiten van een partner kosten met zich meebrengt, zoals personeelskosten voor het onderhouden van het contact, kassasystemen, het aansluiten van een webkassa via Intersolve (€ 50,- per aanbieder), onderhoudskosten en een scannerapp. Soms hebben partners kassasystemen die apart moeten worden gekoppeld; dat brengt technische kosten met zich mee. Al deze kosten worden echter niet doorbelast aan de partner, maar worden opgenomen in de jaarbegroting van Bureau Ooievaarspas. Als de vergoedingen voor de kortingen die partners aan pashouders verlenen boven de € 450,uitkomen, dan betaalt de partner die kosten zelf. Dit worden compensatiekosten genoemd: de vergoeding die de aanbieder van de activiteit voor het verlenen van de korting aan de Ooievaarspashouder tot een bepaald maximum van de gemeente ontvangt.

De gemeente stelt periodiek de hoogte van de maximale kortingen en vergoedingen vast en deelt in geval van wijzigingen dit tijdig schriftelijk mee aan de bij de Ooievaarspas aangesloten partners.24 De hoogte van de compensatiekosten verschilt per partner en is afhankelijk van het aanbod, bijvoorbeeld een vereniging die een aanbieding doet voor een abonnement ter waarde van € 350,- heeft geen extra kosten. Het zwembad krijgt als vergoeding voor een Ooievaarspashouder € 33,- per maand voor kinderen die deelnemen aan zwemlessen. Als een kind meer zwemlessen nodig heeft, bijvoorbeeld voor zwemdiploma A (gemiddeld 51 zwemuren), komt het bedrag misschien boven de € 450,- per jaar uit. Het theater heeft ten slotte weer andere afspraken: het theater mag maximaal 50% korting geven per kaartje waarvan ze 20% van die korting zelf moeten dekken.

Kosten gemeente De kosten voor de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn in twee groepen te verdelen. Ten eerste de kosten om de Ooievaarspas te laten functioneren, de overhead voor het systeem, personeel, communicatie en de licentiekosten per gemeente. Ten tweede de vergoedingen voor de kortingen die partners aan pashouders verlenen, die transactiekosten genoemd worden25. Transactiekosten zijn maximaal € 450,- per kind en volwassene per jaar. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft inzicht gegeven in het totale begrote en gerealiseerde bedrag voor de kosten van de Ooievaarspas voor de jaren 2021-2024.

24 25

Voorwaarden en verplichtingen partners Ooievaarspas 2018. Brief gemeente Den Haag actualiseren regionale afspraken kostenverdeling Ooievaarspas 2018.

| 22 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Tabel 3

Begrote en gerealiseerde kosten Ooievaarspas Leidschendam-Voorburg 2021-2024

Begroot Gerealiseerd

2021

2022

€ 227.740 € 244.010

€ 365.651 € 326.089

2023 € 365.651 € 370.671,98

2024 € 500.000

In de factuur Ooievaarspas 2023 van de gemeente Den Haag is ook een kostenraming opgenomen. Deze laat zien dat de totale kosten grotendeels bestaan uit transacties. In 2023 was dat € 284.785 op een totaal van € 370.671,98. Tabel 4

Kostenraming doorbelasting Ooievaarspas Randgemeenten 2023 2023

Transacties Apparaat Exploitatie Licenties Afschrijving passysteem Promotie en communicatie Totaal

€ 284.785 € 56.581 € 17.949 € 4.563 € 4.500 € 2.294 € 370.671,98

Bron: Factuur Ooievaarspas 202326

3.3 Doeltreffendheid In deze paragraaf proberen we in kaart te brengen in hoeverre de doelen van het minimabeleid en de Ooievaarspas worden bereikt door het huidige gebruik. De Rekenkamercommissie27 stelde vorig jaar vast dat het moeilijk is om de doeltreffendheid van het minimabeleid en de regelingen vast te stellen, omdat in de vier gemeenten (Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Oegstgeest) de gestelde doelen onvoldoende SMART zijn. Daardoor is het voor ambtenaren, college en raad moeilijk om op realisatie van de gestelde doelen te sturen. Het bereik wordt wel gemeten, en is in Leidschendam-Voorburg vrij stabiel, maar een deel van de inwoners voor wie de regelingen zijn, wordt niet bereikt.

3.4 Andere (Ooievaars)passen in Den Haag, Rijswijk, Zoetermeer en de Gelrepas Om inzichtelijk te maken hoe het aanbod en de uitvoering van de Ooievaarspas in Leidschendam-Voorburg zich verhoudt tot de andere Ooievaarspas-gemeenten (Den Haag en Rijswijk) en passen van andere gemeenten (Zoetermeerpas en X), geven we een korte beschrijving van het beleid, de uitvoering, het aanbod en het gebruik van deze passen.

Factuur Ooievaarspas 2023. Minimabeleid in Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Oegstgeest. Eindrapport onderzoek (Rekenkamercommissie WVOLV, 2023). 26 27

| 23 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

3.4.1 Ooievaarspas Den Haag De Ooievaarspas is één van de minimaregelingen van de gemeente Den Haag. Onlangs heeft de gemeente Den Haag de grens voor deelname verhoogd tot 150% van het minimuminkomen. Het nieuwe college van bestuur heeft ervoor gekozen om zoveel mogelijk mensen mee te kunnen laten doen. De wethouder vindt het met name belangrijk dat zoveel mogelijk kinderen kunnen meedoen op het gebied van sport en cultuur. In Den Haag heeft de Ooievaarspas ook een toetsfunctie. Dit betekent dat inwoners met een Ooievaarspas voor aanvragen voor andere regelingen, zoals subsidieregelingen voor zonnepanelen, geen bewijsstukken meer hoeven te overleggen. De uitvoering van de Ooievaarspas gebeurt door Bureau Ooievaarspas. Op de website van de Ooievaarspas wordt het aanbod per gebied weergegeven. Leidschendam-Voorburg is één van die gebieden. De stad Den Haag is in verschillende gebieden opgedeeld, waardoor het aanbod alleen per gebied te selecteren is. Dat aanbod kan tussen gebieden erg verschillen. Zo zijn er 62 aanbiedingen in Centrum Den Haag. Opvallend is dat het aanbod hier vooral bestaat uit cultuur en dat er geen aanbieding voor zwemmen is. In Mariahoeve, Marlot en Haagse bos, bijvoorbeeld, zijn elf aanbiedingen, waarvan er zeven onder sport vallen, waaronder zwemmen en drie keer zelfverdediging.

3.4.2 Ooievaarspas Rijswijk Beleidsmedewerkers van de gemeente Rijswijk geven aan dat ook zij de Ooievaarspas aan het evalueren zijn. In Rijswijk worden de kindregelingen herzien en daartoe wordt er nu een evaluatieonderzoek inclusief focusgroepen met ouders uitgevoerd dat naar verwachting halverwege 2024 wordt opgeleverd. Deze evaluatie is urgent omdat de inflatie en de kosten hoger zijn dan begroot. De Ooievaarspas wordt gezien als een belangrijke kindregeling, maar er zijn aanbiedingen voor alle leeftijden. De gemeente Rijswijk krijgt vanuit inwoners signalen dat er behoefte is aan een hogere vergoeding voor hogere contributies van sportclubs. Daarbij voelt de gemeente Rijswijk ook de druk van de gemeente Den Haag om de inkomensgrens van 130% naar 150% van het minimuminkomen te verhogen. De gemeente Rijswijk is vorig jaar bovendien een pilot gestart voor een gratis HTM-regeling voor ouderen middels de Ooievaarspas. Een beleidsmatige uitdaging voor de gemeente Rijswijk is de instroom van nieuwe inwoners. Rijswijk is een groeiende gemeente met veel nieuwbouw op komst en een verwachte nieuwe asielstroom. Bovendien houdt Rijswijk rekening met minder geld vanuit het Rijk naar de gemeenten vanaf 2026 en vraagt zij zich af hoe zij met minder geld meer mensen kan bedienen (o.a. middels de Ooievaarspas).

De uitvoering is net als bij de gemeente Leidschendam-Voorburg deels ondergebracht bij Bureau Ooievaarspas. Beleidsmedewerkers van de gemeente Rijswijk geven aan dat er veel onduidelijkheden zijn met betrekking tot de taken, verantwoordelijkheden en financiën rondom de Ooievaarspas. Er wordt bijvoorbeeld niet gestuurd op het aantal en typen aanbieders, omdat er geen (financieel) overzicht is. Verschillende beleidsmedewerkers, bijvoorbeeld van sport en cultuur, onderhouden contact met aanbieders. Daarnaast is er veel overleg met maatschappelijke partners zoals Stichting KEI28.

28

Stichting KEI Rijswijk | Regelingen in Rijswijk

| 24 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Onderstaande tabel laat het aantal aanbiedingen in 2024 van de Ooievaarspas in Rijswijk per categorie zien. Er zijn in totaal 31 aanbiedingen, dat is minder dan in Leidschendam-Voorburg (totaal 47). Tabel 5

Aanbiedingen van de Ooievaarspas in Rijswijk per categorie

Categorieën

Aantal aanbiedingen

Cultuur

14

Recreatie

1

Sport

17

Bibliotheek

1

Zwemmen

1

Tijdelijke aanbieding

1

De gemeente Rijswijk evalueert momenteel hoe het aanvragen en gebruik van de Ooievaarspas simpeler kan. Bijvoorbeeld door middel van een rechtstreekse link op de website van de Ooievaarspas naar de site van de gemeente Rijswijk. Inwoners van de gemeente Rijswijk hebben aangegeven dat aanvragen lastig zijn, onder andere door taalgebruik en de formulieren. Beleidsmedewerkers vinden de gemeente Utrecht inspirerend omdat daar slechts één keer bewijsstukken voor alle minimaregelingen gevraagd worden. De gemeente Rijswijk is momenteel ook bezig met een communicatiecampagne om alle minimaregelingen kenbaar te maken. Beleidsmedewerkers geven aan dat schaamte en stigma moeilijk zijn te verminderen vanuit de gemeente.

3.4.3 Zoetermeerpas en GelrePas In deze paragraaf vergelijken we de Zoetermeerpas (Zoetermeer) en de GelrePas (Arnhem) met de Ooievaarspas. Deze vergelijking biedt mogelijk inspiratie voor de toekomstscenario's voor de gemeente Leidschendam-Voorburg. Zoetermeerpas De Zoetermeerpas is een digitale pas met verschillende tegoeden. Elke activiteit heeft zijn eigen bedrag. Inwoners mogen per jaar het maximum bedrag per activiteit uitgeven. Daarnaast geven aanbieders korting op bijvoorbeeld het inschrijfgeld of een percentage van de kosten. Het doel van de Zoetermeerpas is het bevorderen van maatschappelijke participatie op sportief, educatief en cultureel gebied. De Zoetermeerpas is een gratis pas waarmee de pashouder met korting of gratis kan deelnemen aan vooraf bepaalde sportieve, culturele activiteiten. Inwoners kunnen een aanvraag doen via de website van de Zoetermeerpas. GelrePas De GelrePas is een digitale pas voor inwoners met een laag inkomen waarmee zij tegen een gereduceerd tarief kunnen deelnemen aan sportieve, culturele en sociale activiteiten. Zeven gemeenten maken momenteel gebruik van de GelrePas, te weten Arnhem, Duiven, Renkum,

| 25 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Rheden, Rozendaal, Westervoort en Zevenaar. Het doel van de pas is om inwoners met een lager inkomen financieel de mogelijkheid te bieden om zo drempelloos mogelijk mee te doen met sportieve, culturele en sociale activiteiten. Inwoners kunnen een aanvraag doen via de website van de GelrePas. Iedereen moet bij de digitale aanvraag een BSN invoeren en een identiteitsbewijs uploaden. Een aantal gemeenten gebruikt de GelrePas als toegang voor alle minimaregelingen. Dat betekent dat alle minimaregelingen via de GelrePas worden aangeboden, bijvoorbeeld de energietoeslag of een budget voor de dierenarts of gratis OV. Hierdoor wordt het gebruik ook vaak hoger dan gemiddeld. Onderstaande tabel maakt de verschillen en overeenkomsten tussen de Ooievaarspas, de Zoetermeerpas en de GelrePas inzichtelijk. Tabel 6

Vergelijking van de Ooievaarspas met de Zoetermeerpas en de GelrePas Ooievaarspas

Zoetermeerpas

GelrePas

Doelgroep

130% Wsm

120% Wsm

120%-130% Wsm (verschilt per gemeente)

Vorm

Fysieke pas die inwoners aanbieden bij de aanbieders.

Fysieke pas met tegoed. Via een website kijken wat je wilt en dan bij de aanbieders de pas scannen.

Digitale pas in een app of op een website. Inwoner geeft aan of hij gebruikmaakt van een tegoed of een korting en vervolgens scant de aanbieder de pas.

Aanvraag pas

Mensen met een bijstandsuitkering via DigiD. Overige mensen telefonisch.

Via de website.

Website Aanvraagformulier Automatisch

Bewijsstukken

Bankafschrift en identiteitsbewijs

Mensen met een bijstandsuitkering alleen bewijs van inkomen. Overige aanvragers: ● bankafschrift ● identiteitsbewijs ● bewijs van inkomen

Bewijs van inkomen en identiteitsbewijs

Bedrag

Kinderen: tegoed tot € 450,voor kortingen en activiteiten.

Kinderen: tegoed tot € 216,voor kortingen en activiteiten pus een vast bedrag voor bibliotheek en uitjes.

Verschilt per gemeente: een vast budget per doelgroep en daarnaast nog een aantal extra budgetten, zoals peuteropvang, bus tegoed en een aantal activiteiten waar minimaal 25% korting op gegeven wordt.

Volwassenen: kortingen tot een bedrag van € 450,-.

Volwassenen: tegoed tot een bedrag van € 235,- voor kortingen en activiteiten plus een vast bedrag voor bibliotheek en uitjes.

Aanbieders

47

240 aanbieders sport, cultuur en educatie

1.400 activiteiten, kortingen

Activiteiten volwassenen

Sport/cultuur/educatie Bibliotheek Zwemles Uitjes

Sport/cultuur/educatie Bibliotheek Uitjes

Dierenarts budget van € 135,-. Peuteropvang voor kinderen 2-4 jaar: € 264,-. Busabonnement. Sportabonnement, muziekles, et cetera. Korting op bioscopen, theater.

| 26 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Activiteiten kinderen

Sport/cultuur/educatie Bibliotheek Zwemles Uitjes

Sport/cultuur/educatie Bibliotheek Uitjes Zwemles

€ 100,- voor sportkleding kinderen 4-12 jaar. Extra tegoed schoolspullen van € 100,- kinderen 4 tot 17 jaar. Busabonnement. Kortingsacties.

Kosten aanbieders

Als het abonnement duurder is dan het budget moet de aanbieder de kosten zelf betalen.

Geen kosten.

Geen kosten.

Kosten inwoners

Geen kosten.

Geen kosten.

Geen kosten.

Gebruik

4.135 pashouders

10.000 pashouders

40.000 pashouders

Bereik

50%

55% van de personen met een inkomen tot 120% hebben een pas.

Gemiddeld 75%, verschilt per gemeente.

Uitvoering

Bureau Ooievaarspas en gemeente

BS&F

Passpartout

3.5 Contract- en samenwerkingsafspraken in de Ooievaarspas-gemeenten In deze paragraaf brengen we in beeld hoe het huidige contract met de gemeente Den Haag en de samenwerkingsafspraken tussen de Ooievaarspas-gemeenten eruitzien. Dat doen we chronologisch: we beginnen met het contract in 2012 en bespreken vervolgens de actualisaties.

Contract 2012 In 2012 zijn er geactualiseerde regionale afspraken gemaakt tussen Den Haag, Rijswijk en Leidschendam-Voorburg over de Ooievaarspas en de verdeling van de kosten in de brief BenW/2011.3105 dd 22 mei 201229. De afspraken in het contract over de doelgroep en partners komen grotendeels overeen met de beschrijving van het Ooievaarspasbeleid in paragraaf 3.1. Relevant voor het mogelijk herzien van het contract met Den Haag en Rijswijk zijn de afspraken met betrekking tot informatieverstrekking, overheadkosten, kosten Ooievaarspas en ambtelijk overleg. Deze afspraken worden hieronder benoemd. Informatieverstrekking ● De gemeente Den Haag geeft inzage in de wijze waarop partners wel of niet worden toegelaten als aanbieder in het kader van de Ooievaarspas. ● De gemeente Den Haag stelt de gemeenten Rijswijk en Leidschendam-Voorburg op de hoogte van het beschikbare budget. Overheadkosten De kosten van communicatie en het accounthouderschap Ooievaarspas worden naar rato van het percentage passen per gemeente verdeeld. In 2012 worden de structurele kosten voor de nieuwe pas hieraan toegevoegd. De wethouders Sociale Zaken van de betrokken gemeenten zijn akkoord met dit voorstel. 29

Afspraken Ooievaarspas definitief 22-5-2012.

| 27 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Het is onbekend of Bureau Ooievaarspas naar rato ieder jaar de kosten bijstelt of dat er wordt gerekend op basis van de ‘naar rato'-verdeling uit 2012. Kosten Ooievaarspas ● De kosten per Ooievaarspas worden berekend door deze naar rato te delen door het percentage verstrekte passen per gemeente. ● Eventuele kosten die worden gemaakt uitsluitend ten behoeve van Haagse pashouders worden niet doorberekend aan de gemeenten Rijswijk en Leidschendam-Voorburg. ● In het ambtelijk overleg worden in november tevens de kosten voor het komend jaar begroot. ● Overheadkosten vormen een onderdeel van de kosten van de Ooievaarspas. Kostenbepaling en facturering door Den Haag aan Rijswijk en Leidschendam-Voorburg Vooraf wordt, op basis van de begroting, een vaste kostenverdeling naar rato vastgesteld. Eventuele structurele over- of onderbesteding wordt in de begroting van het volgend jaar verwerkt. Hierdoor is het voor alle betrokken partijen vooraf duidelijk wat de kosten zullen zijn. Ambtelijk overleg ● Binnen iedere gemeente is er minstens één contactpersoon bekend en beschikbaar als aanspreekpunt. ● Teneinde elkaar te informeren over bijvoorbeeld beleidswijzigingen, budgetwijzigingen en plannen voor het inzetten van de Ooievaarspas zullen de betrokken beleidsmedewerkers tenminste éénmaal per kwartaal ambtelijk overleg voeren.

Actualisatie 2018: een vernieuwd geautomatiseerd systeem In de brief BSW/2018.99 d.d. 29 november 201830 worden deze afspraken op één punt geactualiseerd, zoals besproken in het ambtelijk overleg op 28 juni 2018 tussen de drie gemeenten. De aanleiding is dat door de ingebruikname van een vernieuwd geautomatiseerd systeem het mogelijk is geworden om de werkelijk gemaakte transactiekosten voor het gebruik van de Ooievaarspas per gemeente in rekening te brengen. Het is onduidelijk of dit document is ondertekend en het voorstel voor actualisatie is goedgekeurd. De wethouder van Sociale Zaken, Armoedebestrijding en Maatschappelijke Opvang, Bert van Alphen, stelt daarom voor: “De afspraken over de kostenverdeling van de overhead zullen zoals gebruikelijk naar rato van het aantal passen per gemeente worden verdeeld. Hoewel de structurele kosten van de Ooievaarspas per 2012 in rekening zouden worden gebracht, is dit tot nu toe verzuimd. Het betreft vooral de kosten voor het geautomatiseerd systeem en de benodigde licenties per gemeente. De overheadkosten wil ik nu vanaf 1 augustus 2018 toevoegen aan de berekening. Over 2018 ontvangt u een factuur voor 7/12 op basis van de oude afspraken en 5/12 op basis van de nieuwe afspraken betreffende deze overhead Kosten.

Ik wil de afspraak om de werkelijk gemaakte transactiekosten voor het gebruik van de Ooievaarspas per gemeente in rekening te brengen vanaf 1 januari 2019 laten ingaan. Het is immers redelijk dat het werkelijk gebruik van de Ooievaarspas per gemeente wordt betaald.”

30

Brief gemeente Den Haag actualiseren regionale afspraken kostenverdeling Ooievaarspas 2018.

| 28 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Pasmanagementsysteem en pasproductie sinds 2019 De afdeling Ooievaarspas van de gemeente Den Haag heeft samen met Intersolve in 2018 een nieuw pasmanagementsysteem ingericht. Het contract voor dit pasmanagementsysteem van Intersolve, evenals het vervaardigen van de passen, is ondergebracht bij Comparex. De hoofdafspraken van de overeenkomst31 zijn: ● Intersolve levert het pasmanagementsysteem, dit is het platform. ● DBF verzorgt het aanmaken en leveren van de Ooievaarspassen, de pasproductie. De hoofdlijnen van de overeenkomst zijn: ● Doel van de samenwerking is het bieden van een oplossing voor een passysteem onder de naam PASS van leverancier Intersolve. ● Comparex is een mantelovereenkomst, Intersolve de hoofdaannemer, DBF pasleverancier de onderaannemer. ● Jaarlijkse evaluatie tussen SZW en Intersolve, samen met contractmanagement en Bureau Ooievaarspas. ● Looptijd van het contract is één jaar met drie optiejaren tot verlenging. ● Tarieven staan vast voor deze looptijd, indexatie niet inbegrepen. Dat betekent dat de kosten jaarlijks kunnen stijgen. ● 8% marge van Intersolve op de tarieven van de pasleverancier wordt tenietgedaan. ● Kostenoverzicht totale looptijd en jaarlijks bedrag is in dit document opgenomen, zie volgende pagina.

● Verwerkersovereenkomst van Intersolve wordt getekend door SZW, met als doel eind dit jaar onze eigen verwerkersovereenkomst aan te bieden en te laten ondertekenen. ● Factuurbedragen zullen afwijken van de offertebedragen, hierin wordt de daadwerkelijke afname betaald. Het is onduidelijk wat de huidige stand van zaken met betrekking tot het contract is.

Verwerkersovereenkomst Op 1 januari 2019 heeft de gemeente Den Haag ook een verwerkersovereenkomst opgesteld met Intersolve Technologies B.V. met betrekking tot de diensten van het PASS-platform en het leveren van de Ooievaarspassen32. In 2020 is er een addendum toegevoegd waarbij ook de gemeenten Leidschendam-Voorburg en Rijswijk zijn opgenomen in de verwerkersovereenkomst33. Via Bureau Ooievaarspas worden momenteel de passen in Den Haag, Rijswijk en Leidschendam-Voorburg geleverd.

Voorwaarden en verplichtingen voor partners Ooievaarspas Naast een individuele overeenkomst voor partners van diensten of activiteiten aan houders van de Ooievaarspas, stelt de gemeente Den Haag voorwaarden en verplichtingen voor partners34. De belangrijkste zijn in bovenstaande paragrafen (3.1 t/m 3.3) benoemd.

Addendum Randgemeenten omtrent Ooievaarspas (2020). Verwerkersovereenkomst uitvoering de Haagse Ooievaarspas 2019. 33 Addendum Randgemeenten omtrent Ooievaarspas (2020). 34 Voorwaarden en verplichtingen partners Ooievaarspas 2018. 31 32

| 29 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

2023: hernieuwd ambtelijk overleg tussen de drie Ooievaarspas-gemeenten Door personeelswisselingen heeft het ambtelijk overleg omtrent de Ooievaarspas een tijd stilgelegen. Eind 2023 is het kwartaaloverleg tussen de drie Ooievaarspas-gemeenten hernieuwd op initiatief van de gemeente Den Haag.

2024: inventarisatie van behoeften bij de drie Ooievaarspas-gemeenten Het hernieuwde ambtelijk overleg wordt door alle drie de Ooievaarspas-gemeenten gewaardeerd, al zou de bereikbaarheid van betrokken beleidsmedewerkers verbeterd kunnen worden. De drie gemeenten en Bureau Ooievaarspas benoemen dat het goed zou zijn om naast een ambtelijk overleg tussen de drie Ooievaarspas-gemeenten ook een uitvoeringsoverleg met de vier partijen te organiseren. De beleidsmedewerker van de gemeente Den Haag heeft daarnaast behoefte aan een gezamenlijke evaluatie van de Ooievaarspas onder inwoners, bijvoorbeeld driejaarlijks. Op basis daarvan kunnen de processen, zoals de inkomensgrenzen, en producten worden aangepast aan de behoeften van de inwoners. Ook de beleidsmedewerkers van de gemeente Rijswijk hebben behoefte om gezamenlijk te leren.

3.6 Deelconclusies Met dit hoofdstuk beantwoorden we de deelvragen 1 tot en met 5. De Ooievaarspas is één van de minimaregelingen van de gemeente Leidschendam-Voorburg, die idealiter past binnen de doelstellingen en kaders van het nieuwe minimabeleid (2024). De Ooievaarspas is beschikbaar in drie gemeenten: Leidschendam-Voorburg, Rijswijk en Den Haag, en wordt grotendeels uitgevoerd door Bureau Ooievaarspas. Het huidige aanvraagproces lijkt niet makkelijk voor de inwoners van de gemeente Leidschendam-Voorburg te zijn. Dat komt doordat er op de website van de Ooievaarspas in eerste instantie alleen aanvraagmogelijkheden voor inwoners van Den Haag worden getoond. Pas onderaan de site wordt vermeld wanneer inwoners online of telefonisch een aanvraag moeten doen. Daarnaast moeten inwoners digitaal vaardig zijn (inloggen met DigiD) en financiële bewijsstukken aanleveren (uploaden). Als inwoners niet bijstandsgerechtigd zijn, kan het zijn dat ze voor verschillende regelingen meerdere keren financiële bewijsstukken moeten aanleveren; dit kan leiden tot frustratie en ergernis. De voorwaarden op de website van de gemeente Leidschendam-Voorburg worden alleen voor kinderen benoemd en er worden geen budgetten vermeld waardoor het voor inwoners niet duidelijk is welke kosten er voor hen (mogelijk) zijn. De reactietermijn van de gemeente na een aanvraag is maximaal acht weken.

Daarna kan het nog tot drie weken duren voordat de inwoners de pas ontvangen. Dit is erg lang en kan ervoor zorgen dat inwoners niet (meer) gemotiveerd zijn om deel te nemen. Dit kan ervoor zorgen dat de doelen van het minimabeleid met betrekking tot de Ooievaarspas niet bereikt worden. Het doel van de Ooievaarspas is het bevorderen van maatschappelijke participatie van houders van een Ooievaarspas, specifiek op het gebied van sport, cultuur en recreatie. Dat gebeurt langs twee lijnen: ● door financiële drempels die mensen met een minimuminkomen ervan weerhouden aan maatschappelijke activiteiten deel te nemen, weg te nemen dan wel te verlagen; ● door houders van een Ooievaarspas te stimuleren actief gebruik te maken van het activiteitenaanbod van de Ooievaarspas.

| 30 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Zoals ook door de Rekenkamercommissie in eerder onderzoek wordt benoemd, zijn er echter weinig monitoringsgegevens beschikbaar om het gebruik en de kosten inzichtelijk te maken. Het doel van de Ooievaarspas is het bevorderen van maatschappelijke participatie, maar het valt op dat de gemeente Leidschendam-Voorburg weinig zicht heeft op en/of stimuleert of mensen die recht hebben op een pas dit ook daadwerkelijk aanvragen of gebruiken. Er is geen initiatief om het bereik van specifieke groepen (bijvoorbeeld anderstaligen of mensen met een beperking) te vergroten. Bovendien lijkt het aanbod deels bepaald in de afspraken tussen de gemeente en het Bureau Ooievaarspas en deels tussen de aanbieders en het Bureau Ooievaarspas en deels door de aanbieders zelf. Voor veel activiteiten biedt de pas slechts een korting. Een bijdrage van 50% kan voor mensen op of rond het bestaansminimum nog steeds een te grote drempel zijn. Een vergelijking met het aanbod in de gemeente Den Haag en de gemeente Rijswijk laat zien dat het aanbod gevarieerd en geografisch verspreid is, maar dat er weinig aandacht is voor doelgroepen zoals anderstaligen en mensen met een andere culturele achtergrond. De vergelijking met andere minimapassen (de Zoetermeerpas en de Gelrepas) laat zien dat er in de toekomst andere (uitvoerings)vormen mogelijk zijn.

De huidige contractuele afspraken stammen uit 2019 en zijn toen met drie jaar verlengd. Het is onduidelijk wat de huidige geldende afspraken zijn.

| 31 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

H4 | Perspectief inwoners Deelvraag 6: In hoeverre voorziet de Ooievaarspas in de behoeften van de inwoners?

Dit hoofdstuk geeft inzicht in hoeverre de Ooievaarspas daadwerkelijk in de behoeften van inwoners voorziet. We hebben daartoe niet zelf met inwoners gesproken, maar gebruikgemaakt van recente onderzoeken uit 2023 en 2024 naar het minimabeleid en een doelgroepenanalyse in het kader van de nieuwe cultuurvisie van de gemeente Leidschendam-Voorburg, waarbij ook het perspectief van inwoners is onderzocht. Deze onderzoeken richtten zich op het brede minimabeleid en niet (alleen) op het Ooievaarspasbeleid, maar de kwalitatieve bevindingen zijn (deels) wel van toepassing. We kijken specifiek naar de informatievoorziening (paragraaf 4.1), het aanvraagproces (paragraaf 4.2), het aanbod (paragraaf 4.3), het gebruik (paragraaf 4.4) en het stigma op het gebruik van de pas (paragraaf 4.5). We sluiten dit hoofdstuk af met conclusies op basis van bestaand onderzoek (paragraaf 4.6).

4.1 Informatievoorziening De evaluatie van het minimabeleid door Regioplan in 202335 maakt inzichtelijk dat inwoners bekend zijn met minimaregelingen met of zonder hulp van maatschappelijke organisaties die praktische of psychosociale ondersteuning bieden aan inwoners die problemen ervaren op gebieden als werk, inkomen, huisvesting en gezin. De eerste groep met hulp wordt gewezen op (en geholpen met het aanvragen van) minimaregelingen door een vrijwilliger, begeleider/maatschappelijk werker of bewindvoerder. De tweede groep zonder hulp zoekt zelf informatie op en neemt rechtstreeks contact op met de gemeente.36 De meeste inwoners hoorden via bekenden over het bestaan van minimaregelingen: via school (vooral via andere ouders) en via hulporganisaties waar inwoners al mee in contact zijn, zoals een vrijwilliger, een begeleider, maatschappelijk werker of bewindvoerder. Scholen en hulporganisaties lijken hiermee de belangrijkste informatiebron37. Momenteel wordt informatie over de Ooievaarspas aan huidige pashouders in alle Ooievaarspas-gemeenten verstrekt door Bureau Ooievaarspas. Inwoners (pashouder of niet) van de gemeente Leidschendam-Voorburg kunnen met vragen terecht bij de flitsbalie van de gemeente.

Uit de rapporten van Regioplan en de Rekenkamercommissie38 wordt duidelijk dat de inwoners die zij spraken de beschikbare regelingen, waaronder de Ooievaarspas, slecht zichtbaar en vindbaar vinden. Schriftelijke informatie wordt vaak niet gelezen en wordt weinig toegankelijk gevonden. Wel is geconstateerd dat de informatie op de algemene website van de gemeente Leidschendam-Voorburg is verbeterd.

Evaluatie klantbeleving minimabeleid (Regioplan, 2023). Evaluatie klantbeleving minimabeleid (Regioplan, 2023). 37 Evaluatie klantbeleving minimabeleid (Regioplan, 2023). 38 Minimabeleid in Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Oegstgeest. Eindrapport onderzoek (Rekenkamercommissie WVOLV, 2023). 35 36

| 32 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Als inwoners daar bij de zoekfunctie “Ooievaarspas” intypen, komen zij op een pagina om een aanvraag voor de Ooievaarspas te kunnen doen. Ook wordt de link naar www.ooievaarspas.nl daar vermeld39. In het onderzoek ten behoeve van de cultuurvisie wordt onderzocht in hoeverre de Ooievaarspas een effectief instrument voor cultuurdeelname in Leidschendam-Voorburg is of kan zijn om kansengelijkheid te bevorderen40. Kunstgebouw heeft een doelgroepenanalyse gemaakt van de gemeente Leidschendam-Voorburg met een focus op wijken waar relatief veel huishoudens wonen met een ‘licht cultuurgebruik’ (De Heuvel/Amstelwijk, Prinsenhof, Bovenveen, Leidschendam-Zuid e.o., Voorburg-Midden en ’t Lien/De Rietvink). 36% van de huishoudens in de gemeente Leidschendam-Voorburg is een ‘lichte cultuurgebruiker’. Uit de voorlopige participatieresultaten (inclusief de doelgroep inwoners) is gebleken dat niet alle inwoners bekend zijn met de lokale culturele voorzieningen en programmering. Bovendien komt veelvuldig aan bod dat lokale en landelijke subsidieregelingen niet goed bekend zijn bij betrokkenen (zowel inwoners als aanbieders).

4.2 Aanvraagproces Het aanvragen van minimaregelingen, waaronder de Ooievaarspas, is voor inwoners vaak zo complex en vereist dusdanige digitale vaardigheden, dat inwoners om deze redenen afzien van een aanvraag, zo blijkt uit onderzoek van Regioplan. Inwoners met financiële problemen ervaren vaak al zoveel stress, dat een complexe aanvraag daar niet nog even bij kan41. Dit geldt specifiek ook voor jongeren die 18 jaar worden. Professionals benoemen dat deze jongeren zoveel moeten regelen en wellicht nog geen (geactiveerd) DigiD hebben, waardoor het aanvragen van een Ooievaarspas vaak niet gebeurt. Bij het aanvragen van minimaregelingen moeten veel stukken worden aangeleverd (zoals bankafschriften, loonstrookjes, jaaropgave). Veel van dit soort documenten zijn lastig te vinden en moeten digitaal worden opgezocht met een DigiD, terwijl inwoners in de doelgroep vaak onvoldoende over de juiste vaardigheden beschikken. Bij het aanvragen van sommige regelingen kunnen bewijsstukken niet digitaal aangeleverd worden, waardoor stukken geprint moeten worden, terwijl inwoners veelal niet over een printer beschikken, zo komt naar voren uit onderzoek van Regioplan42. Het aanvragen van een Ooievaarspas kan zowel digitaal als per post. Medewerkers van de flitsbalie helpen inwoners met het printen van bewijsstukken, indien nodig, al is dat eigenlijk de taak van het Sociaal Servicepunt.

Uit onderzoek van Regioplan43 blijkt dat veel inwoners zich afvragen of al deze bewijsstukken echt nodig zijn bij het aanvragen van minimaregelingen. Veel bewijsstukken en andere informatie die moet worden aangeleverd, zijn al beschikbaar bij de gemeente (vanwege een uitkering of een eerdere aanvraag van een regeling of inschrijving op een school). Vanwege AVG-redenen moet deze informatie toch steeds opnieuw worden aangeleverd44.

Ooievaarspas | Gemeente Leidschendam-Voorburg (lv.nl) 3596 Koersbrief bijlage cultuurvisie (Gemeente Leidschendam-Voorburg, 2024). 41 Evaluatie klantbeleving minimabeleid (Regioplan, 2023) en Minimabeleid in Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Oegstgeest. Eindrapport onderzoek (Rekenkamercommissie WVOLV, 2023). 42 Evaluatie klantbeleving minimabeleid (Regioplan, 2023). 43 Evaluatie klantbeleving minimabeleid (Regioplan, 2023). 44 Rapport evaluatie beleid minimaregelingen (Leidschendam-Voorburg, 2023). 39 40

| 33 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Ten slotte valt op dat in zowel het onderzoek van Regioplan als het onderzoek van de Rekenkamercommissie ‘instantieangst’ wordt geconstateerd. Er is angst dat de regeling niet wordt toegekend of dat ze het op een later moment weer moeten terugbetalen. Deze ‘instantieangst’ kan ertoe leiden dat inwoners toeslagen en regelingen waar wel recht op is, zoals de Ooievaarspas, niet aanvragen45.

4.3 Aanbod De Ooievaarspas wordt gewaardeerd door inwoners: het stelt inwoners in staat om uitstapjes te maken, musea te bezoeken of de bioscoop, en de kinderen zwemlessen te laten volgen.46 Sommige respondenten geven aan dat ze deze dingen anders niet zouden kunnen doen, omdat ze het niet kunnen betalen. Wel geven inwoners aan dat sommige regelingen, waaronder de Ooievaarspas, steeds kariger worden en/of onvoldoende bieden doordat de bedragen niet meestijgen met de inflatie47. In zowel het onderzoek van Regioplan als de Rekenkamercommissie wordt geconstateerd dat het aanbod erg kindgericht is. Wat betreft de Ooievaarspas klopt het dat kinderen meer korting krijgen dan volwassenen: via de regeling Kinderen Doen Mee kunnen Ooievaarspashouders van 4 tot 18 jaar gratis hun zwemdiploma A, B en C halen en meedoen aan één culturele en één sportactiviteit. Daarnaast krijgt een kind nog eens 50% korting op een tweede sportieve en/of culturele activiteit. Volwassenen krijgen een korting van 50%.48 Wat betreft doelgroepen is er behoefte aan meer mogelijkheden voor volwassenen.

Het huidige aanbod kan volgens inwoners verbeterd worden door a) meer mogelijkheden voor sportdeelname: de huidige bedragen zijn volgens de inwoners onvoldoende om een abonnement, kleding, schoenen en materiaal te kunnen aanschaffen en b) er wordt geconstateerd dat het aanbod via de Ooievaarspas steeds beperkter wordt, en dat de pas dus steeds minder aantrekkelijk wordt. Zo vielen vroeger ook Drievliet en de zwembaden hieronder, en kon je voor € 50,- vrij reizen per kwartaal met het OV. Sommige inwoners geven aan liever een vast bedrag op de pas te krijgen dat naar eigen inzicht besteed kan worden (zoals in Utrecht het geval is) dan toegang te krijgen tot beperkte kortingen op een grote hoeveelheid mogelijkheden waar geen gebruik van wordt gemaakt. Er is ook behoefte aan nieuw aanbod, zoals een regeling om schoenen en kleding aan te schaffen (voor kinderen én volwassenen). In Den Haag kunnen kinderen tot 18 jaar materialen meestal gratis aanschaffen bij Stichting Leergeld Den Haag voor een bedrag tot € 150,- voor de eerste aanvraag en € 95,- voor een vervolgaanvraag49. Medewerkers van Bureau Ooievaarspas geven aan dat inwoners van Leidschendam-Voorburg en Rijswijk ook graag een gemeentelijke vergoeding voor materiaal en kleding zouden willen.

Sinds 2006 worden kinderen uit gezinnen met geldzorgen in Leidschendam-Voorburg wel geholpen met schoolspullen, sport, een laptop, fiets of een verjaardagscadeau. De stichting wordt gevormd door vrijwilligers en krijgt zijn geld van de gemeente, bedrijven, organisaties (o.a. serviceclubs) en particulieren50.

Rapport evaluatie beleid minimaregelingen (Leidschendam-Voorburg, 2023). Rapport evaluatie beleid minimaregelingen (Leidschendam-Voorburg, 2023). 47 De korting van de Ooievaarspas is onlangs verhoogd van € 330,- naar € 450,- per pashouder per seizoen (juli tot en met juni). 48 Regeling Kinderen Doen Mee (KDM) - Ooievaarspas 49 Materiaal / kleding lidmaatschap - 4 t/m 17 jaar - Ooievaarspas 50 Wie zijn wij? (leergeldleidschendam-voorburg.nl) 45 46

| 34 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

In hetzelfde onderzoek komt ook de behoefte van inwoners aan een aanbod voor een abonnement van de bibliotheek naar voren51, terwijl dit aanbod al bestaat. Wellicht dat de deelnemende inwoners aan het onderzoek hier niet bekend mee zijn. Ten slotte blijkt uit de participatiebijeenkomsten ten behoeve van de doelgroepenanalyse van het Kunstgebouw52 dat de vraag vanuit inwoners en het aanbod van het culturele veld niet altijd goed op elkaar aansluiten. Inwoners hebben met name (meer) behoefte aan een lokaal aanbod. Het college streeft naar meer kansengelijkheid en wil de groep ‘lichte cultuurgebruikers’ stimuleren om meer te participeren aan cultuur en erfgoed. Dat betekent dat het aanbod mogelijk beter afgestemd kan worden op de beleving van deze doelgroep. Voor hen is het ondernemen van een cultureel uitje wellicht ‘ongebruikelijk’, maar dat betekent niet dat zij helemaal geen interesse hebben in cultuur53.

4.4 Gebruik en bereik Dat inwoners een Ooievaarspas aanvragen en in bezit hebben, betekent niet dat zij daar ook gebruik van maken (zo blijkt ook uit de cijfers in hoofdstuk 3). Uit onderzoek ten behoeve van de cultuurvisie blijkt dat inkomen een rol speelt in de reismogelijkheden van inwoners naar culturele instellingen toe54. Het college wil met name voor kinderen en jongeren, ouderen en kwetsbare inwoners kijken naar de bereikbaarheid van de culturele programmering. Wijkregisseurs benoemen dat beperkte reismogelijkheden door inwoners ook als belemmering kunnen worden ervaren voor deelname op het gebied van sport, recreatie, zwemmen en bibliotheek.

4.5 Stigma Regioplan en de Rekenkamercommissie55 benadrukken dat inwoners soms wel bekend zijn met de regelingen, maar een hoge drempel kunnen ervaren om deze ook aan te vragen. Soms is sprake van schaamte: vooral gepensioneerden vragen niet snel om hulp. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat sociale en psychologische kosten een belangrijke oorzaak van niet-gebruik op het niveau van de burger zijn56. Baumberg (2021) deed expliciet onderzoek naar de rol van stigma in het aanvraagproces van een inkomensondersteunende regeling. Stigma is iets wat een persoon zelf ervaart. In het geval van stigma heeft de persoon zelf het gevoel dat hij/zij ‘minder’ is dan een ander, omdat hij gebruikmaakt van een regeling. Stigma uit zich onder andere in de wens om niet geassocieerd te worden met een groep, een angst om respect te verliezen en weerstand om persoonlijke informatie te geven (Van Mechelen en Janssens, 2017).

Rapport evaluatie beleid minimaregelingen (Leidschendam-Voorburg, 2023). 3596 Koersbrief bijlage cultuurvisie (gemeente Leidschendam-Voorburg, 2024). 53 3596 Koersbrief cultuurvisie bijlage doelgroepenanalyse (gemeente Leidschendam-Voorburg, 2024). 54 3596 Koersbrief bijlage cultuurvisie (gemeente Leidschendam-Voorburg, 2024). 55 Evaluatie klantbeleving minimabeleid (Regioplan, 2023) en Minimabeleid in Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Oegstgeest. Eindrapport onderzoek (Rekenkamercommissie WVOLV, 2023). 56 Significant APE, in opdracht van Inspectie SZW (2023), Niet-gebruik inkomensondersteunende regelingen SZW. Een synthesestudie. 51 52

| 35 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Aanbieders vertellen tijdens interviews dat het fysiek moeten scannen van de pas de nadruk legt op het anders zijn dan de rest. Ooievaarspashouders kunnen bijvoorbeeld alleen een ticket voor het theater aan de deur kopen, waarvoor alle kaarthouders (het hele gezin bijvoorbeeld) fysiek aanwezig moeten zijn. De scouting gaat om schaamte en stigmatisering te voorkomen vijf keer per jaar bij mensen thuis langs, zodat zij niet voor een apart 'scanmoment’ naar de vereniging hoeven te komen. Al deze redenen zouden ertoe kunnen leiden dat er minder gebruik wordt gemaakt van een regeling zoals de Ooievaarspas.

4.6 Deelconclusie De Ooievaarspas wordt gewaardeerd door inwoners: het stelt inwoners in staat om uitstapjes te maken, musea te bezoeken of de bioscoop, en de kinderen zwemlessen te laten volgen. Toch wordt met het huidige Ooievaarspasaanbod in de gemeente Leidschendam-Voorburg nog niet volledig aangesloten op de behoeften van inwoners. Ten eerste is de Ooievaarspas en het aanbod niet bij alle inwoners bekend. Ten tweede is het aanvraagproces complex en vereist het dusdanige digitale vaardigheden, dat inwoners om deze redenen kunnen afzien van een aanvraag. Ten derde zou het aanbod inhoudelijk kunnen worden uitgebreid met activiteiten voor jongeren, volwassenen, ouderen en mensen met niet-Nederlandse komaf. Op het gebied van cultuur hebben inwoners behoefte aan meer en lokaal aanbod, waardoor de belemmering van reistijd kleiner wordt. Er is ook behoefte aan aanbod middels de Ooievaarspas op het gebied van kleding en materialen die nodig zijn voor deelname aan aanbiedingen (deze kunnen nu worden aangevraagd via de regeling Tegemoetkoming school-, cultuur-, sportkosten en Stichting Leergeld). Ten slotte kan schaamte een reden zijn waarom inwoners geen gebruikmaken van het Ooievaarspasaanbod.

Schaamteverhogend zijn met name het inzichtelijk moeten maken van bankafschriften bij het aanvragen van de Ooievaarspas en het (meerdere keren per jaar) fysiek moeten langskomen om de pas te scannen bij aanbieders.

| 36 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

H5 | Perspectief welzijnsprofessionals Deelvraag 7: Welke belemmerende en bevorderende factoren ervaren welzijnsprofessionals in het informeren over, aanvragen en gebruikmaken van de pas door inwoners?

Dit hoofdstuk geeft de ervaringen van professionals in het ondersteunen en begeleiden van inwoners bij het informeren over en het gebruikmaken van de pas door inwoners weer. De bevindingen zijn gebaseerd op interviews met professionals in de praktijk, zoals gebiedsregisseurs, brugfunctionaris van de Waterlelie (basisschool in Leidschendam), vrijwilliger van het Sociaal Servicepunt en Stichting Leergeld. Ook in dit hoofdstuk ligt de nadruk op informatievoorziening (paragraaf 5.1), het aanbod (paragraaf 5.2), het gebruik (paragraaf 5.3) en stigma (paragraaf 5.4). Het begeleiden van het aanvraagproces is niet aan de orde; geen van de professionals heeft hier ervaring mee. In paragraaf 5.5 sluiten we af met een deelconclusie.

5.1 Informatievoorziening Niet alle geïnterviewde professionals zijn precies bekend met het aanbod van de Ooievaarspas en weten ook niet precies hoe inwoners worden geïnformeerd over de Ooievaarspas. Zij nemen aan dat mensen met een uitkering hier in ieder geval over worden geïnformeerd door de gemeente. Professionals denken dat informatie via het krantje, flyers en activiteitenagenda's bij organisaties, zoals de bibliotheek, wijkcentra en scholen, en mond-tot-mondreclame via school of kennissen het beste werkt voor mensen met een laag inkomen. Het is volgens hen daarbij belangrijk dat niet alleen pashouders worden geïnformeerd, maar dat ook potentiële pashouders het aanbod kunnen zien, zodat zij geënthousiasmeerd worden om een pas aan te vragen. Voor jongeren is een digitaal overzicht passender. Gebiedsregisseurs benadrukken dat jongeren vooral op hun telefoon naar informatie zoeken. Volgens hen is de site van de gemeente Leidschendam-Voorburg (inclusief verwijzing naar de website van de Ooievaarspas) niet toegankelijk. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft ervoor gekozen om inwoners alleen in de Nederlandse taal te informeren. Al geeft een gebiedsregisseur aan dat er in het programma Sterk voor Noord57 in Leidschendam-Noord ook in het Arabisch wordt gecommuniceerd.

Eén professional merkt op dat informatie in andere talen niet per se nodig is; digitale informatie kan makkelijk vertaald worden met Google Translate. De suggestie van een andere professional is wellicht een compromis: “Alleen het woord Ooievaarspas en de slogan in een andere taal zou al genoeg zijn om interesse te kunnen wekken.” (welzijnsprofessional Leidschendam-Voorburg) Voor laaggeletterden zou Bureau Ooievaarspas filmpjes of gesproken berichten kunnen maken, die vervolgens worden afgespeeld op openbare plekken zoals het gemeentehuis, de bibliotheek en wijkcentra en via informatiekanalen van welzijnsorganisaties. 57

Tegemoetkoming school-, cultuur-, sportkosten | Gemeente Leidschendam-Voorburg (lv.nl)

| 37 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Ook kan de gemeente Leidschendam-Voorburg een link opnemen met een filmpje of gesproken bericht in communicatie per brief.

5.2 Aanbod Professionals zijn niet precies bekend met het aanbod van de Ooievaarspas in de gemeente Leidschendam-Voorburg, maar denken dat het met betrekking tot sport en cultuur wel in orde is. Gebiedsregisseurs benadrukken het belang van een passend aanbod voor jongeren rond de 18 jaar. Jongeren in deze leeftijdscategorie sporten minder vaak; het is belangrijk voor hen een aantrekkelijk aanbod te creëren. Bovendien komt er voor jongeren uit gezinnen met geldzorgen die 18 jaar worden, veel op hen af; zij moeten veel zelf gaan regelen. Zo moeten zij ook zelf een Ooievaarspas aanvragen, iets wat ze vaak niet doen omdat ze niet weten hoe of er geen ruimte voor vinden. Een aantrekkelijk aanbod, zoals een lidmaatschap van de sportschool, zou deze jongeren kunnen motiveren om wel een Ooievaarspas aan te vragen. Daarnaast kan de gemeente Leidschendam-Voorburg het aanbod van de Ooievaarspas uitbreiden met voorzieningen voor kinderen en volwassenen zoals een fiets, sportkleding en -materiaal en muziekinstrumenten. Deze zijn vaak nodig om mee te kunnen doen en moeten nu apart worden aangevraagd via de regeling school-, cultuur- sportkosten58 bij de gemeente of bij Stichting Leergeld.

5.3 Gebruik Volgens professionals zou een app in plaats van een fysieke Ooievaarspas het gebruik door met name jongeren kunnen vergroten. Een telefoon hebben zij altijd bij zich; een Ooievaarspas niet. Een professional merkt op dat onder oudere gebruikers digitale vaardigheden en het gebruik van apps beperkt zijn; een andere professional relativeert dat deze vaardigheden bij ouderen veel is toegenomen en steeds meer zal worden. Een belemmering in het gebruik van de Ooievaarspas is volgens professionals de bereikbaarheid van de gemeente Leidschendam-Voorburg en/of Bureau Ooievaarspas voor inwoners en professionals om vragen te kunnen stellen. Een professional vertelt: “Bij een cliënt van mij was een paar weken volstrekt onduidelijk of de pas leverbaar was of niet. Het was voor mij ook niet duidelijk hoe er contact kon worden opgenomen. Er zijn geen contactgegevens, telefoonnummer of mail bekend.” ) welzijnsprofessional LeidschendamVoorburg)

5.4 Stigma Of inwoners zich door schaamte en stigma laten weerhouden om de Ooievaarspas aan te vragen en/of te gebruiken, is voor professionals moeilijk te beoordelen. Enerzijds geven professionals aan dat schaamte altijd aanwezig is bij de doelgroep, anderzijds zijn veel mensen vaak ook al hun schaamte voorbij om regelingen waar ze recht op hebben te benutten. Het gevoel van schaamte wordt volgens professionals vergroot als er bekenden ook lid van de vereniging zijn of als zij in groepsverband gebruikmaken van cultuur bijvoorbeeld.

58

Tegemoetkoming school-, cultuur-, sportkosten | Gemeente Leidschendam-Voorburg (lv.nl)

| 38 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Partners zouden volgens professionals rekening kunnen houden met schaamte bij het scannen van de pas; dit zou buiten het zicht van anderen moeten gebeuren. Een andere professional suggereert dat het (openlijk) gebruiken van de Ooievaarspas juist een goed ‘middel’ is om te communiceren dat iemand een laag inkomen heeft, zonder dat diegene erover hoeft te praten.

5.5 Deelconclusie De belangrijkste deelconclusie van dit hoofdstuk is misschien wel dat de in dit onderzoek betrokken professionals nauwelijks ervaring hebben met het informeren over en aanvragen van de Ooievaarspas. Dit betekent dat zij weinig zicht hebben op de ervaringen van inwoners met de Ooievaarspas en hen hier moeilijk bij kunnen ondersteunen. In dit hoofdstuk hebben we desondanks onderzocht welke belemmerende en bevorderende factoren welzijnsprofessionals ervaren in het informeren over, aanvragen en gebruikmaken van de pas door inwoners. De in dit onderzoek betrokken professionals weten niet precies hoe inwoners worden geïnformeerd over de Ooievaarspas en hoe zij inwoners zelf kunnen informeren. Het gebrek aan informatie belemmert hen ook in het begeleiden van inwoners bij het aanvragen van een pas; geen van de professionals heeft hier ervaring mee. Andere belemmerende factoren zijn volgens de professionals een gebrek aan een passend aanbod via de pas voor jongeren van de 18 jaar en een aanbod voor een fiets, sportkleding en -materiaal en muziekinstrumenten. Het ontbreken van contactgegevens om vragen te kunnen stellen werkt zowel voor inwoners als professionals belemmerend. Schaamte kan een belemmerende factor zijn voor inwoners in het gebruiken van de pas, maar professionals ondervinden zelf geen belemmering in hun eigen contact met inwoners.

Bevorderende factoren (kunnen) zijn: passende informatievoorziening voor zowel professionals als inwoners, activiteitenagenda's en reclame via het krantje, flyers en mond-tot-mond, bij voorkeur ook in andere talen en vormen zoals filmpjes en contactgegevens van Bureau Ooievaarspas voor het stellen van vragen.

| 39 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

H6 | Perspectief partners Deelvraag 8: Welke belemmerende en bevorderende factoren ervaren partners bij het informeren over, aanvragen en gebruikmaken van de pas door inwoners?

De bevindingen in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op interviews met verschillende (maatschappelijk) partners die ‘aanbieder’ zijn in het kader van de Ooievaarspas (zie bijlage 5 voor een overzicht) en op evaluaties door Sport & Welzijn, beleidsdomein Cultuur en Bureau Ooievaarspas, onder andere over de redenen waarom potentiële partners zich niet aansluiten. In dit hoofdstuk gaan we eerst in op de motivatie van partners om zich wel aan te sluiten (paragraaf 6.1), informatievoorziening (paragraaf 6.2), contact met Bureau Ooievaarspas en de gemeente Leidschendam-Voorburg (paragraaf 6.3) en het gebruik van de pas (paragraaf 6.4). In paragraaf 6.5 bespreken we de redenen van potentiële aanbieders om zich niet aan te sluiten. Ook dit hoofdstuk eindigen we met een conclusie (paragraaf 6.6).

6.1 Motivatie partners om zich aan te sluiten Voor de negen aangesloten partners die betrokken zijn bij dit onderzoek geldt dat zij allemaal aanbieder zijn om mensen met een laag inkomen die zelf niet de middelen hebben, de kans te bieden om mee te doen. Met name in de gesprekken met sportverenigingen ligt vaak de nadruk op kinderen, omdat het aantal leden met een Ooievaarspas groter is onder kinderen, maar aanbieders vinden dat volwassenen even goed zouden moeten kunnen meedoen. De bibliotheek is aangesloten vanuit de maatschappelijke gedachte dat de bibliotheek voor iedereen toegankelijk moet zijn. De bibliotheek is steeds meer een huiskamer van de stad, waar het niet alleen maar om lezen gaat maar ook om meedoen. Sommige partners zijn fysiek gesitueerd in een wijk waar minder betaaldkrachtige mensen wonen, die wel willen komen sporten. Voor de voetbalvereniging is een hoger aantal leden dankzij de Ooievaarspas ook een motivatie omdat een grote vereniging meer subsidie kan aanvragen en zeggingskracht heeft. Bovendien zijn de kosten voor de velden per lid lager en zijn er relatief minder vrijwilligers nodig. Niet elke gesprekspartner kan de motivatie overigens precies benoemen; de meeste partners zijn al lang aangesloten en het bestuur van verenigingen wisselt relatief snel.

Groot draagvlak onder aanbieders Ondanks de in de volgende paragrafen genoemde belemmeringen valt op, dat het draagvlak voor de Ooievaarspas onder aanbieders groot is. Aanbieders zijn ervan overtuigd dat inwoners door middel van de Ooievaarspas kunnen meedoen. Zij waarderen de variëteit in het aanbod en zien het aansluiten bij de Ooievaarspas als een middel om bij te kunnen dragen aan de gemeente.

6.2 Informatievoorziening Partners hebben de indruk dat inwoners wel bekend zijn met de Ooievaarspas en het aanbod, al weten ze niet waar die informatie te vinden is. Kinderen en nieuwkomers die bij partners komen, zijn het best geïnformeerd, via school respectievelijk de gemeente.

| 40 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Partners zijn verplicht om actuele informatie over hun Ooievaarspasaanbod op hun eigen website te vermelden. Sportverenigingen vermelden de mogelijkheid tot deelname met een Ooievaarspas vaak op het inschrijfformulier. Het theater maakt melding op de kaartverkooppagina onder ‘kortingen’: mensen met een Ooievaarspas kunnen 50% korting krijgen en alleen kaarten kopen bij de theaterkassa. Aanbieders benoemen dat begrijpelijke informatie over de Ooievaarspas er wel is, maar niet in andere talen. Dit terwijl volgens sommige aanbieders misschien wel 75% van de mensen met een Ooievaarspas een niet-Nederlandse achtergrond heeft. Volgens deze aanbieders kan taal een barrière zijn voor het gebruik van de pas. Bovendien is overzicht voor deze doelgroep belangrijk. Informeren over alle minimaregelingen inclusief de Ooievaarspas zou een goede strategie zijn.

Informatie voor niet-Ooievaarspashouders ontbreekt of komt te laat Het zwembad geeft ouders van kinderen die beginnen met zwemles een starttas mee met informatie, onder andere over de Ooievaarspas. Het zwembad merkt op dat de informatie over de Ooievaarspas hier eigenlijk te laat komt; als kinderen al zijn begonnen met zwemmen. Het zou beter zijn om ouders te informeren als kinderen starten op school (met vier jaar). Voorheen had het zwembad ook een sticker op de deur met daarop de tekst “Hier kan je gebruikmaken van de Ooievaarspas”, maar die is nu verwijderd. De dansschool informeert kinderen en ouders overigens zelf op school, door flyers uit te delen: “Als we flyers uitdelen op school noemen wij het ook “Met de Ooievaarspas kun jij ook meedoen”. En als ze niet weten wat de Ooievaarspas is, dan leggen we het uit.” (Dansschool) Een ander moment waarom mensen geïnformeerd worden over de Ooievaarspas door partners, is als zij de contributie niet betalen. De meeste verenigingen gaan dan een gesprek met de leden aan. Al merken zij ook op: “We zijn niet de sociaal werkers.” (Scouting) Ook de badmintonvereniging neemt leden niet aan de hand mee naar Bureau Ooievaarspas of Stichting Leergeld, al denkt de vereniging wel mee en worden kosten voor bijvoorbeeld een zomerkamp soms betaald door een weldoener.

Verenigingen met wachtlijsten, zoals LV Gymnastics en de scouting, informeren bewust niet extra, omdat ze de vraag niet kunnen verwerken.

Informeren is de taak van de gemeente Partners zijn het erover eens dat het goed zou zijn als de gemeente Leidschendam-Voorburg informatie over de Ooievaarspas aan alle inwoners verstrekt. De gemeente zou bovendien (in samenwerking met Sport en Welzijn en Bureau Ooievaarspas) evenementen in Leidschendam-Voorburg kunnen organiseren, zoals een sport-inn, waarbij verenigingen zich kunnen presenteren en duidelijk wordt gemaakt waarvoor de Ooievaarspas gebruikt kan worden. Daarbij kunnen ook de verschillen tussen sport en cultuur duidelijk worden gemaakt. Het aanbod is voor alle kinderen beschikbaar zodat zij kunnen kennismaken met sport- en cultuuraanbieders.

| 41 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Cultuuraanbieders en de Ooievaarspas kunnen zich presenteren tijdens het Cultuur Zomerfestival. De bibliotheek biedt ruimte aan om folders neer te leggen en posters op te hangen, met name tijdens de start van het schooljaar en tijdens themaweken. Gebiedsregisseurs benoemden eerder al dat posters op scholen volgens jongeren de beste vorm van informeren is voor deze doelgroep (zie hoofdstuk 5).

Onduidelijke vergoedingsafspraken De meeste partners maken niet zelf nog extra reclame voor de Ooievaarspas; zij hebben geen extra leden nodig en/of verdienen er niet aan. Voor sommige partners kost deelname juist geld omdat zij de korting deels moeten vergoeden. Hoeveel dit precies is en waarom, is niet voor alle partners duidelijk. Zo vertelt het theater: “Van de 50% korting krijgen we maar 80% vergoed. Dat is de afspraak met Bureau Ooievaarspas. Die overige 20% zijn de kosten van het theater zelf. Voor de jeugdigen zou wel 100% vergoed worden. Ik zou wel heldere informatie op de website van Bureau Ooievaarspas willen hebben.” (Theater Veur) Een andere aanbieder vertelt dat zij 10% per leerling ‘inleveren’ bij Bureau Ooievaarspas voor administratiekosten. De dansschool krijgt (van de gemeente Leidschendam-Voorburg via Bureau Ooievaarspas) 90% vergoed per kind. Volwassenen krijgen een korting van 50%, waarbij ook 10% wordt ingehouden voor administratiekosten. Een andere aanbieder heeft met een accounthouder van Bureau Ooievaarspas afgesproken dat als Ooievaarspas-leden gedurende het jaar stoppen, de aanbieder het resterende bedrag naar Stichting Leergeld overmaakt. Het is onduidelijk of andere verenigingen dat ook doen. Deze voorbeelden suggereren dat vergoedingsafspraken tussen aanbieders kunnen verschillen en in veel gevallen niet duidelijk zijn voor aanbieders.

6.3 Contact tussen partners en Bureau Ooievaarspas en/of de gemeente Leidschendam-Voorburg is er nauwelijks De meeste partners hebben alleen contact met Bureau Ooievaarspas, en niet met de gemeente Leidschendam-Voorburg. Dit contact is sporadisch en gaat meestal over administratieve zaken, zoals het bijwerken van de website of nieuwe tarieven, of een foutmelding bij het scannen. Het contact verloopt per mail en wordt als goed ervaren. Alleen de voetbalvereniging heeft negatieve ervaringen, doordat er vaak geen antwoord komt op hun mails. De voetbalvereniging vindt dat zij klant zijn bij Bureau Ooievaarspas en ook zo behandeld moeten worden. Bureau Ooievaarspas zou sneller en vollediger moeten reageren, zodat kinderen ook snel geholpen kunnen worden. De meeste partners hebben geen contact met de gemeente Leidschendam-Voorburg over de Ooievaarspas. Alleen het zwembad heeft gesproken over herindexering van de vergoeding voor kortingen en over de periode van scannen van de Ooievaarspassen ten behoeve van de facturatie. De bibliotheek zou graag in gesprek gaan met de gemeente Leidschendam-Voorburg over promotie. “Want als er bijvoorbeeld wel meer promotie komt, dan kunnen wij meer leden verwachten. Daar moeten we wel rekening mee houden - dit zou in samenwerking moeten verlopen.” (Bibliotheek Leidschendam-Voorburg)

| 42 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

6.4 Gebruik Aantal gebruikers/leden met een Ooievaarspas Het aantal gebruikers of leden dat met een Ooievaarspas gebruikmaakt van het aanbod van de partners betrokken in dit onderzoek varieert tussen de 0,4% en 17%. Zo is het percentage Ooievaarspashouders dat gebruikmaakt van het theater de laatste tien jaar gemiddeld 0,4% (in 2023 0,2%). Bij de zwemlessen maakt bijna 17% van de totaal 1.200 leerlingen gebruik van de Ooievaarspas. Bij de scouting is dit percentage 2%, bij badminton 4%, bij LV gymnastics 8% en bij de voetbalvereniging 10%. Bij deze aanbieders zijn de Ooievaarspasgebruikers bijna alleen kinderen. Zo is er bij LV gymnastics één volwassene met een Ooievaarspas lid, maar er zijn dan ook maar weinig lessen voor senioren. Ook bij de dansvereniging is 90% van de leden kind. Een andere reden dat vooral kinderen gebruikmaken van de Ooievaarspas, is dat volwassenen 50% van de contributie zelf moeten betalen. De voetbalvereniging vertelt dat maar 1% à 2% van de volwassenen leden zijn met een Ooievaarspas, omdat de contributie voor deze volwassenen alsnog te hoog is. Bij het theater zijn de gebruikers juist met name volwassenen. “We zien voornamelijk ouders met jeugd en senioren en daartussen zie je weinig gebeuren.” (Theater Veur) De bibliotheek geeft aan dat het aantal gebruikers met een Ooievaarspas lastig te onderzoeken is.

Boeken lenen is namelijk maar één onderdeel, naast bijvoorbeeld internetgebruik, printen en deelname aan activiteiten (die vaak al gratis zijn). Bovendien is het lidmaatschap voor kinderen ook zonder Ooievaarspas gratis. Op het totaal van 6.300 volwassenen zijn er 430 leden met een Ooievaarspas: bijna 7%. Voor partners met een aanbod lager dan of ter waarde van € 450,- maakt het niet uit hoeveel inwoners er gebruikmaken van hun aanbod met een Ooievaarspas; zij krijgen deze kosten immers vergoed door de gemeente Leidschendam-Voorburg. Partners met een aanbod dat duurder is, zoals het zwembad, ervaren dit wel als problematisch. Het zwembad krijgt voor de zwemlessen van Ooievaarspashouders € 37,50 per maand. Dit is bijna 50% minder dan de betalende inwoners. Het Sportfondsenbad is een commercieel bedrijf en draagt dus het risico voor de hele exploitatie. Het zwembad legt € 2,50 per kind met een Ooievaarspas zelf bij. Dit is anders dan bijvoorbeeld in Den Haag waar de gemeente eigenaar is van de zwembaden. De Ooievaarspasregeling voor de zwembaden in Den Haag is wel passend, of bijvoorbeeld voor zwemverenigingen die het zwembad huren maar niet zelf exploiteren, maar niet voor het Sportfondsenbad in Leidschendam-Voorburg.