4054 Evaluatieonderzoek - Leidschendam-Voorburg

Meedoen met de Ooievaarspas: hoe kan het beter? Deel 1: Evaluatieonderzoek voor de gemeente Leidschendam-Voorburg

Rapport | 4 juli 2024

Partners in verbetering

Meedoen met de Ooievaarspas: hoe kan het beter? Deel 1: Evaluatieonderzoek voor de gemeente Leidschendam-Voorburg

Rapport Gemeente Leidschendam-Voorburg

Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Inhoudsopgave Samenvatting

1

H1 | Inleiding en doel van het onderzoek

4

1.1 De Ooievaarspas

4

1.2 Eenvoudig en doeltreffend gebruik

4

1.3 Ontbrekende gegevens en onduidelijkheden

4

1.4 Doel- en vraagstelling

5

1.5 Leeswijzer

5

H2 | Onderzoeksmethoden

6

H3 | Evaluatie huidige Ooievaarspas

8

3.1 Het vastgestelde minima- en Ooievaarspasbeleid

8

3.1.1 Het minimabeleid in de gemeente Leidschendam-Voorburg

8

3.1.2 Werkprocessen

11

3.1.3 Het aanbod van de Ooievaarspas

15

3.2 Het gebruik en de kosten van de Ooievaarspas

19

3.3 Doeltreffendheid

23

3.4 Andere (Ooievaars)passen in Den Haag, Rijswijk, Zoetermeer en de Gelrepas 23 3.4.1 Ooievaarspas Den Haag

24

3.4.2 Ooievaarspas Rijswijk

24

3.4.3 Zoetermeerpas en GelrePas

25

3.5 Contract- en samenwerkingsafspraken in de Ooievaarspas-gemeenten 3.6 Deelconclusies

27 30

H4 | Perspectief inwoners

32

4.1 Informatievoorziening

32

4.2 Aanvraagproces

33

4.3 Aanbod

34

4.4 Gebruik en bereik

35

4.5 Stigma

35

4.6 Deelconclusie

36

H5 | Perspectief welzijnsprofessionals

37

5.1 Informatievoorziening

37

5.2 Aanbod

38

5.3 Gebruik

38

5.4 Stigma

38

5.5 Deelconclusie

39

H6 | Perspectief partners

40

6.1 Motivatie partners om zich aan te sluiten

40

6.2 Informatievoorziening

40

6.3 Contact tussen partners en Bureau Ooievaarspas en/of de gemeente Leidschendam-Voorburg is er nauwelijks

42

Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

6.4 Gebruik

43

6.5 Redenen om niet aan te sluiten

45

6.6 Deelconclusies

46

H7 | Conclusies en aanbevelingen op basis van het evaluatie-onderzoek

47

7.1 Conclusie

47

7.2 Aanbevelingen

47

Bijlage 1 | Documentenoverzicht

49

Bijlage 2 | Overzicht aangesloten partners Ooievaarspas

50

Bijlage 3 | Interviewprotocol beleidsmedewerkers

51

Bijlage 4 | Interviewprotocol partners

53

Bijlage 5 | Overzicht participanten interviews

55

Colofon

57

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Samenvatting De gemeente Leidschendam-Voorburg maakt gebruik van de Ooievaarspas als instrument om inwoners die moeten rondkomen van 130% of minder van het wettelijk sociaal minimum (wsm), tot 100% korting te geven op cultuur, sport, zwemmen, bibliotheek en recreatieactiviteiten. Het doel van dit onderzoek is het schetsen van drie scenario’s voor de organisatie en financiering van de Ooievaarspas op basis van een evaluatie van de huidige pas en een inventarisatie van behoeften en ervaringen van inwoners, professionals en partners. Het onderzoeksrapport bestaat uit twee delen: deel 1 (dit deel) betreft het evaluatieonderzoek en deel 2 het scenario-onderzoek.

Aanpak van het onderzoek Het evaluatieonderzoek is gebaseerd op een deskresearch van beleidsdocumenten, eerdere evaluaties en onderzoeken naar het minimabeleid in Leidschendam-Voorburg, een vergelijking met andere minimapassen/-regelingen en interviews met aanbieders, professionals bij maatschappelijke organisaties en gemeentemedewerkers (flitsbalie en beleid). Op basis van de evaluatie zijn er aanbevelingen en randvoorwaarden geschetst voor de toekomst van de Ooievaarspas, ongeacht het scenario waarvoor wordt gekozen.

Wat biedt de Ooievaarspas? Met de gratis Ooievaarspas kunnen inwoners van Leidschendam-Voorburg met een inkomen van <130% van het Wsm met korting deelnemen aan allerlei activiteiten (dit wordt een aanbieding genoemd). Kinderen kunnen gratis deelnemen. Bijvoorbeeld naar het museum gaan, zwemmen of lid worden van een sportclub of bibliotheek. De vergoeding voor activiteiten voor zowel kinderen als volwassenen is € 450,- (sinds 2024). Bij deelname aan een activiteit wordt de pas gescand en het bedrag in mindering gebracht. In Leidschendam-Voorburg zijn in totaal 47 aanbiedingen van 47 aanbieders. 64% daarvan valt in de categorie ‘sport’ en 40% (ook) in de categorie ‘cultuur’. Het grootste deel (75%) van het aanbod is geschikt voor alle leeftijden. 53% is (ook) geschikt voor inwoners jonger dan 18 jaar. Voor chronisch zieken en mindervaliden zijn twee van de 47 aanbiedingen geschikt.

Werkproces en -afspraken tussen inwoners, gemeente en Bureau Ooievaarspas en aanbieders De Ooievaarspas wordt grotendeels uitgevoerd door de afdeling 'Bureau Ooievaarspas' van de gemeente Den Haag. De gemeente, het bureau en aanbieders hebben eigen werkprocessen en afspraken om het systeem te laten functioneren. De huidige contractuele afspraken tussen de gemeente Leidschendam-Voorburg en Bureau Ooievaarspas stammen uit 2019 en zijn met drie jaar verlengd, maar de huidige afspraken zijn onduidelijk. Inwoners van Leidschendam-Voorburg kunnen de pas via de website of telefonisch aanvragen. Als nodig, ontvangen zij een aanvraagformulier met een lijst van benodigde bewijsstukken, die per mail of post teruggestuurd kunnen worden. De aanvraag wordt beoordeeld door medewerkers van de flitsbalie in de gemeente Leidschendam-Voorburg, die de aanvragen verwerken, mensen helpen aan de balie, informatiebrieven sturen, verhuizingen verwerken en duplicaten aanvragen. Er wordt niet gecontroleerd op onrechtmatig gebruik van de pas.

| 1 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Bureau Ooievaarspas heeft twee hoofdactiviteiten: 1. Uitvoeren van de regeling voor Den Haag en randgemeenten, inclusief het regelen van passen, aanleveren van cijfers, schrijven van rapporten en organiseren van evenementen. 2. Relatiebeheer met ongeveer 600 partners (cultuur, sport, zwemmen, bibliotheek en recreatie). Jaarlijks evalueren accounthouders met de aanbieders. Bureau Ooievaarspas heeft een eigen begroting voor deze taken. Elke aanbieder wordt getoetst op beleidsdoelstellingen en tekent een overeenkomst. De compensatiekosten verschillen per aanbieder en aanbod. Als de vergoedingen boven € 450,- uitkomen, betaalt de aanbieder het verschil zelf. De meeste aanbieders hebben alleen contact met Bureau Ooievaarspas, zelden met de gemeente Leidschendam-Voorburg, en dit contact gaat meestal over administratieve zaken. Uit het evaluatieonderzoek blijkt dat werkprocessen complex en onduidelijk kunnen zijn. Verbeteringen zoals een klachtenregeling voor gebruikers en aanbieders en controles op onrechtmatig gebruik zijn mogelijk.

Ervaringen pasgebruikers Ongeveer de helft van de huishoudens in Leidschendam-Voorburg die recht heeft op de Ooievaarspas, maakt daar ook daadwerkelijk gebruik van. Hoeveel kinderen daartoe behoren is niet bekend. Pasgebruikers waarderen de mogelijkheden om mee te kunnen doen. Het aanvragen van de pas vraagt dusdanige digitale vaardigheden en bewijsmateriaal dat sommige inwoners er hierdoor vanaf zien. Na aanvraag kan het nog tot twaalf weken duren voordat iemand de pas in huis heeft. Het aanbod sluit qua locatie, activiteiten en doelgroep niet altijd aan. Een korting van 50% is voor mensen vaak nog steeds een te hoge financiële drempel. Het fysiek moeten aantonen dat je een 'pasgebruiker' bent, kan bovendien als stigmatiserend worden ervaren.

Ervaringen professionals Niet alle geïnterviewde professionals zijn precies bekend met het aanbod van de Ooievaarspas. Volgens professionals zou een app in plaats van een fysieke Ooievaarspas het gebruik van met name jongeren kunnen vergroten. Verder geven zij aanbevelingen met betrekking tot de informatievoorziening voor anderstaligen (vertalen, filmpjes) en het uitbreiden van het aanbod voor jongeren (sportschool, materialen en muziekinstrumenten).

Ervaringen aanbieders Er zijn in Leidschendam-Voorburg 47 aanbieders. Aanbieders doen mee met de Ooievaarspas vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid. Bijkomende kosten en administratief werk nemen zij daarom, tot een bepaalde hoogte, voor lief. De onduidelijkheid over welke vergoeding je krijgt als aanbieder, het (meerdere keren per jaar) fysiek moeten scannen van de pas, wachtlijsten voor bijvoorbeeld zwemles en onvoldoende begrijpelijke informatie aan pashouders vanuit de gemeente zijn enkele drempels die door aanbieders worden genoemd.

| 2 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Conclusies en aanbevelingen De huidige Ooievaarspas ondersteunt ongeveer 50% van de inwoners in Leidschendam-Voorburg met een minimuminkomen (<130% van het Wsm) door hen te helpen met de kosten voor cultuur, sport, zwemmen, bibliotheek en recreatieactiviteiten. Dit stelt hen in staat om deel te nemen aan deze activiteiten, wat bijdraagt aan het doel van het minimabeleid van de gemeente. Op basis van de behoeften en ervaringen van inwoners, professionals en aanbieders zijn er verbeteringen mogelijk om de Ooievaarspas effectiever te maken. Hierdoor kunnen nog meer inwoners profiteren van de regeling en meedoen. De belangrijkste aanbevelingen op basis van het evaluatieonderzoek zijn: ● Voor inwoners: o Vereenvoudig de aanvraagprocedure. o Maak het gebruik van de fysieke pas eenvoudiger. ● Voor aanbieders: o Verminder administratieve lasten door bijvoorbeeld een app of webfunctie voor de pas toe te voegen. o Koppel het scannen van de pas aan het sport-/contributieseizoen. o Zorg voor voldoende compensatie voor aanbieders. o Informeer inwoners gericht, bijvoorbeeld op specifieke groepen of levensgebeurtenissen zoals verhuizingen of het bereiken van de leeftijd van 18 jaar. • Voor de organisatie gemeente Leidschendam-Voorburg: o Breng werkprocessen, inclusief taken en verantwoordelijkheden, in kaart zodat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is.

o Vereenvoudigde werkprocessen zijn gewenst. o Vernieuwde afspraken met de gemeente Den Haag, Rijswijk en Bureau Ooievaarspas zijn noodzakelijk. o Verbeter de monitoring van het gebruik en de kosten van de Ooievaarspas, zodat kan worden bijgestuurd op effectiviteit. Deze verbeteringen kunnen worden doorgevoerd in alle drie de toekomstscenario's: 1. Een participatieregeling zonder pas 2. De Ooievaarspas 2.0; een verbeterde Ooievaarspas 3. Een lokale L-V pas

| 3 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

H1 | Inleiding en doel van het onderzoek 1.1 De Ooievaarspas In de gemeente Leidschendam-Voorburg kunnen mensen met een laag inkomen gebruikmaken van de Ooievaarspas. De Ooievaarspas is een kortingspas met als doel minima te laten deelnemen aan de samenleving en te ondersteunen door bijvoorbeeld (meer) te bewegen, eenzaamheid te voorkomen en op te heffen en cultuurdeelname te stimuleren. De gemeenten Leidschendam-Voorburg, Rijswijk en Den Haag voeren de Ooievaarspas gezamenlijk uit met een aantal lokale accenten als het om (lokale) partners gaat. De organisatie en een belangrijk deel van de administratie worden door de gemeente Den Haag gedaan. Ondertussen is er in Nederland veel veranderd op het gebied van bestaanszekerheid en armoede. Het minimabeleid van de gemeente is in 2023 geëvalueerd en wordt voor de komende vier jaar opnieuw vastgesteld. In het eerste kwartaal 2024 worden aan het college en de raad keuzes voorgelegd voor het toekomstige minimabeleid. Het streven is om in 2025 het nieuwe minimabeleid in werking te laten treden. Nu het minimabeleid van de gemeente herzien wordt, is ook de vraag actueel of het gebruik van de Ooievaarspas in de huidige vorm inderdaad effectief bijdraagt aan het beleid. Worden de doelen behaald? Hoe is het gebruik? Sluit het aanbod aan bij de behoeften van de inwoners? Zijn er alternatieven voor de huidige Ooievaarspas?

1.2 Eenvoudig en doeltreffend gebruik De gemeente Leidschendam-Voorburg wil graag een eenvoudige pas, zowel in termen van organisatie door de gemeente als in het gebruik door de inwoners, die daadwerkelijk bijdraagt aan deelname in de samenleving door minima. De gemeente wil bovendien uitgaan van de huidige situatie en, indien nodig, stap voor stap wijzigingen kunnen doorvoeren. Dit onderzoek begint daarom met het in kaart brengen en evalueren van de huidige Ooievaarspas, het gebruik daarvan en de doelen van de gemeente. De volgende stap is het inventariseren van de behoeften en ervaringen van inwoners, van professionals die werken met de doelgroep en de partners. Ten slotte wil de gemeente verkennen welke aanpassingen of alternatieven er voor de pas mogelijk zijn in de vorm van drie scenario’s. We besteden daarbij aandacht aan de bijbehorende kosten en wenselijke aanpassingen in het contract dat er nu met Den Haag is.

1.3 Ontbrekende gegevens en onduidelijkheden De gemeente Leidschendam-Voorburg vraagt zich af of de huidige Ooievaarspas inderdaad bijdraagt aan het ondersteunen van de inwoners bij het deelnemen aan de maatschappij. Het is onbekend of de doelen die zijn gesteld voor het gebruik van de Ooievaarspas ook worden behaald. De gemeente weet niet of het huidige aanbod voldoende aansluit bij de behoeften van de inwoners. De ervaringen van inwoners zijn cruciaal voor beleid, uitvoering en inkoop. Ze maken de kwaliteit van dienstverlening en ondersteuning inzichtelijk. Onlangs zijn er twee onderzoeken uitgevoerd in relatie tot het minimabeleid, waarbij ook inwoners en professionals zijn geïnterviewd.

| 4 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Zij hebben naar waarschijnlijkheid uitspraken gedaan met betrekking tot de Ooievaarspas maar de gemeente weet niet welke conclusies daaruit kunnen worden getrokken. Ten slotte is er weinig zicht op de partijen en organisaties waar houders van de Ooievaarspas gebruik van kunnen maken en hun behoeften.

1.4 Doel- en vraagstelling Het doel van dit onderzoek is het schetsen van drie scenario’s voor de organisatie en financiering van de Ooievaarspas op basis van een evaluatie van de huidige pas en een inventarisatie van behoeften en ervaringen van inwoners, professionals en partners. We formuleren de volgende onderzoeksvraag: Hoe kan de Ooievaarspas in Leidschendam-Voorburg worden vormgegeven om effectief bij te dragen aan de doelen van het minimabeleid en de behoeften van de inwoners? We hebben deze hoofdvraag opgedeeld in deelvragen en gecategoriseerd in drie onderdelen:

1. Evaluatie huidige Ooievaarspas Deelvraag 1: Wat is het vastgestelde minimabeleid en het beleid met betrekking tot de Ooievaarspas? Deelvraag 2: Wat is het kwantitatieve gebruik van de Ooievaarspas en wat zijn de kosten? Deelvraag 3: In hoeverre worden de doelen van het minimabeleid en de Ooievaarspas bereikt door het huidige gebruik? Deelvraag 4: Hoe verhoudt het aanbod en de uitvoering van de Ooievaarspas in Leidschendam-Voorburg zich tot de andere Ooievaarspas-gemeenten (Den Haag en Rijswijk) en passen van andere gemeenten (Zoetermeerpas en U-pas)? Deelvraag 5: Hoe zien het huidige contract met de gemeente Den Haag en de samenwerkingsafspraken tussen de Ooievaarspas-gemeenten eruit? 2. Perspectief inwoners, professionals en partners Deelvraag 6: In hoeverre voorziet de Ooievaarspas in de behoeften van de inwoners? Deelvraag 7: Welke belemmerende en bevorderende factoren ervaren professionals in het informeren over, aanvragen en gebruikmaken van de pas door inwoners? Deelvraag 8: Welke belemmerende en bevorderende factoren ervaren partners bij het informeren over, aanvragen en gebruikmaken van de pas door inwoners? 3. Toekomst Ooievaarspas in scenario’s Deelvraag 9: Hoe zien toekomstige scenario’s voor de Ooievaarspas eruit die bijdragen aan de doelen van de gemeente Leidschendam-Voorburg?

1.5 Leeswijzer De rapportage van dit scenario-onderzoek is opgedeeld in twee rapporten. In dit rapport (rapport 1) leest u over de onderzoeksaanpak, de bevindingen en antwoorden op de deelvragen 1 tot en met 8, conclusies en aanbevelingen. In rapport 2 staan de scenario’s centraal. We schetsen in dat rapport drie toekomstscenario’s voor de gemeente Leidschendam-Voorburg op basis van het onderzoek.

| 5 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

H2 | Onderzoeksmethoden De verschillende deelvragen worden met behulp van verschillende onderzoeksmethoden beantwoord. De onderzoeksaanpak bevat een deskresearch van beleidsdocumenten, een analyse van bestaand onderzoek en een online search naar vergelijkbare minimapassen, interviews met beleidsmedewerkers, professionals en partners en een scenario-onderzoek.

Deskresearch We beginnen met het in kaart brengen van de huidige situatie. Veel daarover is al te vinden in beleidsdocumenten. Daarnaast is er recentelijk onderzoek gedaan naar het minimabeleid, waar de Ooievaarspas onderdeel van is. De documenten die we hebben bestudeerd vindt u in bijlage 1. Daarnaast hebben we een online search gedaan naar twee passen die worden ingezet door andere gemeenten: de Zoetermeerpas en de GelrePas. De online search (in combinatie met aanvullende interviews met de uitvoerende organisaties) maakt alternatieve mogelijkheden voor de Ooievaarspas in het scenario-onderzoek inzichtelijk.

Interviews Naast de papieren werkelijkheid interviewen we beleidsmedewerkers van de gemeente Leidschendam-Voorburg, Den Haag en Rijswijk, Bureau Ooievaarspas, medewerkers van de flitsbalie en medewerkers van Sport & Welzijn Leidschendam-Voorburg om een beter beeld van de huidige stand van zaken met betrekking tot (de uitvoering van) de Ooievaarspas te krijgen. Het interviewprotocol, dat steeds op maat gemaakt is, vindt u in bijlage 3. Het perspectief van professionals is van belang om zicht te krijgen op het gebruik en de toegang tot de aanbiedingen van de Ooievaarspas. Zo krijgen we een completer beeld van wie waarom en wanneer de pas aanvraagt en gebruikt (of juist niet). Professionals hebben zicht op kenmerken van specifieke doelgroepen en hun gedrag. Zo merken zij in de praktijk waar inwoners tegenaan lopen bij het aanvragen en gebruiken van de Ooievaarspas. De interviews met partners geven inzicht in de uitvoering van de Ooievaarspas. We hebben hen gevraagd naar de motivatie om aanbieder te zijn en welke belemmerende en bevorderende factoren zij ervaren in (het mogelijk maken van) het gebruik van de pas door inwoners. Aanbieders zijn geselecteerd op categorie (sport, cultuur, zwemmen, bibliotheek en locatie in Leidschendam-Voorburg). Het interviewprotocol voor aanbieders vindt u in bijlage 4. Een overzicht van deelnemers aan het interviewonderzoek vindt u in bijlage 5.

Alle kwalitatieve interviewdata is geanalyseerd met behulp van een zogenaamde codeboom om systematisch te kunnen analyseren en de eerste acht deelvragen te beantwoorden.

Scenario-onderzoek De deelvragen 1 t/m 8, die we beantwoorden op basis van deskresearch en interviews, geven ons de informatie die we nodig hebben om de scenario’s op te stellen. In rapport 2 beschrijven we drie scenario’s en beoordelen we deze op een aantal voor de gemeente Leidschendam-Voorburg belangrijke criteria. De drie scenario’s zijn: 1. Een participatieregeling zonder pas 2. De Ooievaarspas 2.0; een verbeterde Ooievaarspas 3. Een lokale L-V pas.

| 6 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

| 7 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

H3 | Evaluatie huidige Ooievaarspas Deelvraag 1: Wat is het vastgestelde minimabeleid en het beleid met betrekking tot de Ooievaarspas? Deelvraag 2: Wat is het kwantitatieve gebruik van de Ooievaarspas en wat zijn de kosten? Deelvraag 3: In hoeverre worden de doelen van het minimabeleid en de Ooievaarspas bereikt door het huidige gebruik? Deelvraag 4: Hoe verhoudt het aanbod en de uitvoering van de Ooievaarspas in Leidschendam-Voorburg zich tot de andere Ooievaarspas-gemeenten (Den Haag en Rijswijk) en passen van andere gemeenten (Zoetermeerpas en U-pas)? Deelvraag 5: Hoe ziet het huidige contract met de gemeente Den Haag en de samenwerkingsafspraken tussen de Ooievaarspas gemeenten eruit?

Dit hoofdstuk brengt de huidige situatie omtrent de Ooievaarspas in beeld op basis van documenten en interviews met (beleids)medewerkers van de gemeente Leidschendam-Voorburg, Rijswijk, Den Haag en Bureau Ooievaarspas. Achtereenvolgens beschouwen we het vastgestelde minima- en Ooievaarspasbeleid en het aanbod van de pas (paragraaf 3.1), het gebruik en de kosten van de Ooievaarspas (paragraaf 3.2), de doeltreffendheid (paragraaf 3.3), het aanbod en de uitvoering van andere minimapassen (paragraaf 3.4) en de contract- en samenwerkingsafspraken in de Ooievaarspas-gemeenten (paragraaf 3.5). We sluiten dit hoofdstuk af met conclusies omtrent de huidige situatie van de Ooievaarspas (paragraaf 3.6).

3.1 Het vastgestelde minima- en Ooievaarspasbeleid 3.1.1 Het minimabeleid in de gemeente Leidschendam-Voorburg Onder het minimabeleid wordt verstaan: de bijzondere bijstand en aanvullende regelingen voor inwoners die moeten rondkomen met een inkomen op of lager dan het sociaal minimum. Deze regelingen zijn gericht op de individuele inwoner. De lokale regelingen zijn enerzijds bedoeld om noodzakelijke uitgaven te financieren van mensen die hiervoor geen geld kunnen reserveren (bijzondere bijstand) en anderzijds om deelname in de samenleving te stimuleren (bijvoorbeeld deelname aan sociale, culturele en sportactiviteiten). Dit beleid is onderdeel van de grotere opgave om de bestaanszekerheid van inwoners te vergroten. Voor het kindpakket (computer, internet, schoolspullen, schoolkosten), de collectieve zorgverzekering en de Ooievaarspas wordt een inkomensgrens van 130% van het sociaal minimum gehanteerd. Voor de bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag is de grens 110% van het sociaal minimum. Voor de kwijtschelding gemeentelijke belastingen is de grens op 100% van het sociaal minimum gesteld. Het minimabeleid en de uitvoering daarvan doet de gemeente Leidschendam-Voorburg ook namens de gemeenten Wassenaar en Voorschoten. Het huidige minimabeleid is vastgesteld voor de periode 2019-2022.

Er is tijdens en na die periode veel gebeurd op het terrein van inkomensondersteuning. Door corona, de Oekraïne-oorlog en de energiecrisis zijn er tijdelijke nieuwe inkomensondersteunende regelingen geweest in opdracht van het Rijk.

| 8 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Ook staat het landelijke sociale zekerheidsbeleid niet stil (bijvoorbeeld ‘Breed Offensief’ van de Participatiewet). In 2023 is het gemeentelijke beleid van Leidschendam-Voorburg op verschillende manieren geëvalueerd. Dit alles geeft input voor de herijking van het minimabeleid. In een koersdocument schetst de gemeente Leidschendam-Voorburg de visie op het minimabeleid en op basis daarvan worden voorstellen uitgewerkt hoe het minimabeleid verbeterd en veranderd kan worden. Het streven is om vanaf 2025 te beginnen met werken vanuit het nieuwe minimabeleid. Speerpunten in de visie voor het nieuwe minimabeleid1 zijn: ● Regelingen/beleid moeten specifiek gericht zijn op inwoners in kwetsbare situaties. De gemeente zet onverminderd in op ondersteuning van kinderen gezien de gevolgen van armoede en uitsluiting voor hun ontwikkeling en toekomst. Ook huishoudens met een niet-westerse achtergrond en statushouders vragen extra inzet. ● Regelingen zijn gericht op het kunnen participeren in de samenleving. Belangrijk daarbij is dat de aangeboden voorzieningen aansluiten bij de behoefte en inwoners daadwerkelijk in staat stellen om mee te doen. ● Het systeem van de regelingen en het aanvraagproces moeten eenvoudiger en toegankelijker zodat inwoners er (zoveel mogelijk) op eigen kracht en in eigen regie gebruik van kunnen maken.

De dienstverlening is integraal en in staat tot het organiseren van maatwerk. ● De maatschappelijke kracht in de gemeente wordt aangewend en versterkt voor de ondersteuning van inwoners met een minimum inkomen. De gemeente faciliteert en stimuleert dit. ● Het Rijk is verantwoordelijk voor voldoende bestaanszekerheid. De gemeente is verantwoordelijk voor het bieden van extra ondersteuning door maatwerk en sociale participatie, aansluitend op de lokale situatie en gemeenschap. De gemeente is niet aan zet en financieel niet in staat om de tekorten op het bestaansminimum aan te vullen. ● Het streven is om binnen de bestaande budgetten van de bijzondere bijstand en de minimaregelingen te blijven. Twee belangrijke aanpalende beleidsterreinen die hieraan bijdragen zijn re-integratie en participatie en schuldhulpverlening. Het re-integratie- en participatiebeleid is onlangs herzien en vastgesteld in december 20232. Met dit nieuwe beleid is er, naast onverminderde inzet op toeleiding naar werk, een grotere focus gekomen op participatie. Het beleid rondom schuldhulpverlening is zich meer gaan richten op preventie van schulden.

Het Ooievaarspasbeleid De Ooievaarspas is één van de minimaregelingen. De Ooievaarspas is een kortingspas voor mensen met een laag inkomen woonachtig in de gemeenten Den Haag, Leidschendam-Voorburg en Rijswijk. De Ooievaarspas is beschikbaar voor inwoners van Den Haag, Rijswijk en Leidschendam- Voorburg met een laag inkomen, gebaseerd op de van toepassing zijnde inkomensgrens van het plaatselijk minimabeleid. In Leidschendam-Voorburg is dat <130% van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm).

1 2

Koersbrief ‘Iedereen telt mee’- Koers voor het nieuwe minimabeleid, maart 2024. ‘Opstap naar Werk’ Beleidsplan Re-integratie en Participatie Gemeente Leidschendam-Voorburg, december 2023.

| 9 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Er zijn gezinnen die formeel een hoger inkomen hebben, maar door het aflossen van schulden een besteedbaar inkomen hebben dat lager is dan de bijstandsnorm. De kinderen in deze gezinnen kunnen hierdoor soms geen sport beoefenen of meedoen met culturele activiteiten. Door de Ooievaarspas ook beschikbaar te stellen aan kinderen in deze gezinnen, wordt gezorgd dat gemiddeld 200 kinderen per jaar méér kunnen meedoen. Toelating van deze doelgroep sluit aan bij het plan financiële zelfredzaamheid en het minimabeleid. Kinderen zouden namelijk geen negatieve gevolgen mogen ondervinden van de financiële situatie van hun ouders. Het doel is dat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen en kunnen meedoen in de samenleving3. Het doel van de Ooievaarspas is het bevorderen van maatschappelijke participatie van houders van een Ooievaarspas, specifiek op het gebied van sport, cultuur en recreatie. Dat gebeurt langs twee lijnen: 1. Door financiële drempels die mensen met een minimuminkomen ervan weerhouden aan maatschappelijke activiteiten deel te nemen, weg te nemen dan wel te verlagen. 2. Door houders van een Ooievaarspas te stimuleren actief gebruik te maken van het activiteitenaanbod van de Ooievaarspas.

Per 1 januari 2024 is de vergoeding voor activiteiten voor zowel kinderen als volwassenen verhoogd van € 330,- naar € 450,-, waardoor er meer mogelijkheden zijn om gebruik te maken van activiteiten. Dit bedrag staat als tegoed op de Ooievaarspas. Bij deelname aan een activiteit wordt de pas gescand en het bedrag in mindering gebracht. De activiteiten die in het kader van de Ooievaarspas worden aangeboden zijn: ● Cultureel: in die zin dat pashouders actief of passief kunnen deelnemen aan uitingen op het gebied van kunst, zoals muziek, film, dans, handnijverheid en dergelijke. ● Sportief: in die zin dat pashouders actief kunnen deelnemen aan diverse sporten. ● Zwemmen: kinderen kunnen gratis hun zwemdiploma A, B en C halen en volwassenen krijgen 50% korting. ● Bibliotheek; gratis lidmaatschap. ● Recreatief/gratis: er worden dagtochten en bijzondere evenementen en groepslessen aangeboden die eenmalig (gratis) worden aangeboden.4 Met de gratis Ooievaarspas kunnen inwoners van Leidschendam-Voorburg met korting deelnemen aan allerlei activiteiten. Kinderen kunnen gratis deelnemen. Bijvoorbeeld naar het museum gaan of lid worden van een sportclub of bibliotheek5. De eigen bijdrage van de volwassen pashouders is € 165,- per jaar. De gemeente vergoedt 50% van het restant tot maximaal € 285 per pashouder per jaar. Dit was voor 1 januari 2024 € 165,-.

In de praktijk zou het dan als volgt gaan: Als een volwassene wil sporten bij een aanbieder en de kosten zijn bijvoorbeeld € 300,-, dan is de korting vanuit de Ooievaarspas € 150,- en de eigen bijdrage van de pashouder € 150,-. Maar stel dat een volwassen wil sporten bij een aanbieder en de kosten zijn € 500,- per jaar, dan betaalt de pashouder € 165,- (maximale eigen bijdrage van de pashouder) en de Raadsbrief minimaregelingen 2020. Voorwaarden en verplichtingen partners Ooievaarspas 2018. 5 Ooievaarspas | Gemeente Leidschendam-Voorburg (lv.nl) 3 4

| 10 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

vergoeding vanuit de Ooievaarspas is dan maximaal € 285,- Samen is het bedrag waarvoor de pashouder kan sporten € 450,-. De aanbieder neemt het resterende bedrag van € 50,- voor eigen rekening. Deelnemen aan activiteiten kan kosten met zich meebrengen, bijvoorbeeld voor lidmaatschap. Maar ook voor kleding en attributen, zoals een sporttenue, danskleding of schildersmateriaal. In Den Haag kunnen kinderen via Stichting Leergeld Den Haag gratis materiaal aanschaffen. In Leidschendam-Voorburg is die mogelijkheid om een aanvraag te doen er ook, maar dit is geen gemeentelijke regeling. In de gemeente Leidschendam-Voorburg is er wel een jaarlijks aan te vragen regeling Tegemoetkoming school-, cultuur- en sportkosten voor schoolgaande kind(eren) uit gezinnen met een inkomen lager dan 130% van het minimum inkomen. De bedragen zijn voor kinderen op de basisschool € 238 per kind per jaar en in het voortgezet onderwijs € 500 per kind per jaar. Bij een maximaal inkomen van 110% krijgen inwoners 100% van het bedrag en bij een maximaal inkomen tussen de 110% en 130% krijgen zij 50% van het bedrag6.

Regeling maatschappelijke participatie Voorschoten-Wassenaar De regeling maatschappelijke participatie Voorschoten-Wassenaar is opgenomen in de beleidsregels van Wassenaar en Voorschoten. Met deze regeling kan een inwoner een tegemoetkoming krijgen voor deelname aan sociale, culturele en sportieve activiteiten. De inwoner met een inkomen tot 130% van de bijstandsnorm kan contact opnemen met de gemeente als hij/zij hier gebruik van wil maken (de uitvoering van deze regeling ligt bij Leidschendam-Voorburg). De inwoner geeft aan waarvoor het gebruik is, maar hoeft het niet eerst voor te schieten en te bewijzen met bonnetjes of iets dergelijks. De inwoners geven aan waarvoor de tegemoetkoming gebruikt gaat worden en dan wordt dit bedrag verstrekt (als aan de voorwaarden wordt voldaan). Voor Wassenaar is dit een bedrag € 205,- per persoon per jaar bij een inkomen tot 110% van de bijstandsnorm. Bij een inkomen tussen de 110% en 130% krijgt de inwoner 50%. Een volwassene in Voorschoten krijgt € 141,- per jaar en een kind tot 18 jaar € 216,- per jaar. Bij een inkomen van 110% tot de bijstandsnorm wordt 100% van het bedrag verstrekt. Bij een inkomen tussen de 110% en 130% wordt 50% van het bedrag verstrekt.

3.1.2 Werkprocessen De inwoners van Leidschendam-Voorburg vragen een pas aan bij de gemeente en gebruiken deze pas vervolgens bij partners. In deze paragraaf brengen we de werkprocessen in kaart van inwoners, partners, Bureau Ooievaarspas en de gemeente. Vanuit de inwoner Inwoners van Leidschendam-Voorburg kunnen de pas via de website of telefonisch aanvragen. Via de website Ooievaarspas.nl kunnen inwoners gaan naar “Over de Ooievaarspas”, maar daar worden in eerste instantie alleen aanmeldopties voor inwoners uit de gemeente Den Haag getoond.

6

Tegemoetkoming school-, cultuur-, sportkosten | Gemeente Leidschendam-Voorburg (lv.nl)

| 11 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Pas als we in de gele banner onderaan de site klikken op “overige informatie pas” komen we, na wederom de aanmeldprocedure voor inwoners van Den Haag, terecht bij de link naar de website van de gemeente Leidschendam-Voorburg (Ooievaarspas | Gemeente Leidschendam-Voorburg (lv.nl)).7 Hier worden inwoners verwezen naar óf de website eDiensten voor Aanvragen gemeente Leidschendam-Voorburg (lv.nl) waarbij ze moeten inloggen met DigiD óf moeten bellen naar een telefoonnummer. Helemaal onderaan de site staat vermeld: “Heeft u een bijstandsuitkering, dan kunt u de pas digitaal aanvragen via sociaal.lv.nl. In alle andere gevallen belt u voor een afspraak.”

De voorwaarden voor het aanvragen van een Ooievaarspas zijn: ● U woont in Leidschendam-Voorburg. ● Uw inkomen voldoet aan één van de volgende voorwaarden: ○ Uw inkomen is lager dan 130% van de bijstandsnorm. ○ U neemt deel aan een minnelijk schuldhulpverleningstraject via Kredietbank Nederland (let op: alleen Ooievaarspas voor de kinderen mogelijk). ○ U zit in een traject voor de Wet schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) (let op: alleen Ooievaarspas voor de kinderen mogelijk). ● Nadat u de regeling heeft aangevraagd, ontvangt u binnen acht weken onze reactie. ● Alle deelnemende verenigingen en acties vindt u op www.ooievaarspas.nl. ● Den Haag en Rijswijk geven ook een Ooievaarspas uit aan hun inwoners, met voor elke gemeente een eigen aanbod. U kunt alleen gebruikmaken van het aanbod voor inwoners van Leidschendam-Voorburg. ● Kinderen met een Ooievaarspas kunnen gratis hun zwemdiploma A, B, en C halen en meedoen aan één culturele en één sportactiviteit. Op alle activiteiten daarna krijgen kinderen 50% korting. ● Voldoet u aan de voorwaarden, dan ontvangt u de pas na ongeveer drie weken thuis. ● Zolang u blijft voldoen aan de voorwaarden, dan wordt de pas ieder jaar automatisch verlengd. ● Woont u in Voorschoten of Wassenaar? Dan kunt u gebruikmaken van de Regeling maatschappelijke participatie. Bewijsstukken bij laag inkomen ● (Kopie) geldig legitimatiebewijs.

● Bankafschriften van al uw rekeningen van de laatste drie maanden8. ● Bewijs waaruit de hoogte van uw gezinsinkomen blijkt (kopie van laatst ontvangen uitkeringsspecificatie, uw laatst ontvangen loonstrook, een ontvangstbewijs/afschrift voor alimentatie, heffingskortingen, studiefinanciering of andere inkomsten). Bewijsstukken bij traject via Kredietbank Nederland of schuldsanering (WSNP)9 ● (Kopie) geldig legitimatiebewijs. ● Kopie schuldbemiddelingsovereenkomst Kredietbank Nederland of vonnis waaruit blijkt dat u bent toegelaten tot de WSNP. ● Verdere bewijsstukken van uw inkomen hoeft u dan niet mee te nemen. Ook geen bankafschriften.

Gedurende het onderzoek heeft de gemeente Leidschendam-Voorburg dit aangepast zodat inwoners van Leidschendam-Voorburg direct naar de juiste pagina verwezen worden. 8 Inwoners met een bijstandsuitkering kunnen digitaal een aanvraag doen met DigiD. Er zijn verder geen bewijsstukken nodig. 9 Zie ook: A5-flyer Ooievaarspas voor schuldhulpverleningstrajecten. 7

| 12 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Indien van toepassing, ontvangt de aanvrager van de flitsbalie een aanvraagformulier met daarbij een lijst van benodigde bewijsstukken, die de aanvrager per mail of per post kan terugsturen. De aanvraag wordt vervolgens beoordeeld door medewerkers van de flitsbalie gemeente Leidschendam-Voorburg. Als de aanvraag compleet is, wordt deze behandeld. Als de aanvraag niet compleet is, stuurt een medewerker van de flitsbalie een verzoek om bewijsstukken nogmaals toe te sturen. Medewerkers van de flitsbalie schatten dat een derde van de aanvragen niet compleet is. Als de aanvrager de aanvraag na twee weken niet compleet heeft gemaakt, wordt de aanvraag afgewezen. Nadat inwoners de Ooievaarspas hebben aangevraagd, ontvangen zij binnen acht weken een reactie van de flitsbalie. Voldoet de aanvraag aan de voorwaarden, dan ontvangen inwoners van Bureau Ooievaarspas de pas na ongeveer drie weken thuis. Vanuit de aanbieder De aanbieder is een organisatie, bedrijf of persoon die diensten of activiteiten aanbiedt/levert aan pashouders in het kader van de Ooievaarspas. Partners die activiteiten aanbieden die passen binnen de algemene doelstelling van de Ooievaarspas, kunnen deze activiteiten met korting aanbieden aan houders van een geldige Ooievaarspas. Zowel aan de activiteiten als aan de aanbieder zijn voorwaarden gesteld10.

Zo moeten partners bijvoorbeeld op het moment van de aanvraag tot samenwerking minimaal één jaar bestaan, niet uitsluitend pashouders willen bedienen, een KvK-nummer hebben, tarieven openbaren en gelijkstellen tussen (niet)pashouders. De betreffende aanbieder kan de te verlenen korting gecompenseerd krijgen door de gemeente volgens onderstaande procedure: ● Een aanbieder die in aanmerking wil komen voor compensatie van de aan de pashouder te verlenen korting, meldt zich aan bij Bureau Ooievaarspas door een e-mail te sturen11. ● Bureau Ooievaarspas toetst de aanvraag en de aanbieder aan de doelstellingen van de Ooievaarspas en het bredere gemeentelijke armoedebeleid. Hierbij wordt rekening gehouden met het bestaande activiteitenaanbod, de kosten van de activiteit en het beschikbare budget binnen de Ooievaarspas. ● De aanbieder dient bereid te zijn om te voldoen aan de (technische) vereisten voor aansluiting op de mogelijkheden van declaratie via de pas en de aanschaf van benodigde apparatuur. ● Indien de aanbieder aangemerkt kan worden als aanbieder van de Ooievaarspas sluiten partijen een overeenkomst. Op grond van deze overeenkomst komt de aanbieder in aanmerking voor compensatie van aan pashouders te verlenen korting.

● De gemeente houdt zich het recht voor om in bijzondere situaties partners uit te sluiten van deelname en de overeenkomst en de geboden compensatie te beëindigen12. Een medewerker van Sport & Welzijn, die veel contact heeft met (potentiële) partners onder sportverenigingen, geeft aan dat de aanmeldprocedure erg complex is middels veel formulieren. Zoals we in hoofdstuk 6 beschrijven, is dit voor sommige verenigingen zelfs een reden om geen aanbieder te worden.

Voorwaarden en verplichtingen partners Ooievaarspas 2018. Partner worden? - Ooievaarspas. 12 Voorwaarden en verplichtingen partners Ooievaarspas 2018. 10 11

| 13 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

In de Voorwaarden en verplichtingen partners Ooievaarspas (2018) die ook online beschikbaar zijn13,wordt in artikel 2.6 gesteld dat de aanbieder verplicht is zijn gegevens actueel te houden op de website van de Ooievaarspas. Bureau Ooievaarspas stelt partners technisch in staat aan deze verplichting te voldoen. Medewerkers van Bureau Ooievaarspas vertellen dat zij jaarlijks controleren of de informatie op de website van partners nog actueel is. Zo niet, dan verzoeken zij de aanbieder wijzigingen te doen. Dit verloopt over het algemeen soepel. Als een organisatie zich als aanbieder heeft aangesloten bij de Ooievaarspas, kunnen inwoners gebruikmaken van de diensten met korting. Aanbieders vermelden op de website de korting. Veel sportaanbieders vermelden ook op het inschrijfformulier de optie om in te schrijven met korting. Als een inwoner hier gebruik van maakt, wordt de pas gescand en de korting afgeschreven van het tegoed. Indien van toepassing betaalt de gebruiker 50% zelf. De aanbieder krijgt 100% of 50% van de gemeente Leidschendam-Voorburg via Bureau Ooievaarspas vergoed. Het aantal keren dat de pas gescand wordt bij een aanbieder verschilt: bij cultuuraanbieders is dit per activiteit, bij verenigingen is dit per seizoen.

Overigens moet bij sommige verenigingen, die bijvoorbeeld maandelijks of tweemaandelijks factureren, zoals het zwembad en de scouting, de pas meerdere keren per seizoen worden gescand. Meer hierover leest u in hoofdstuk 6. Vanuit Bureau Ooievaarspas De Ooievaarspas wordt grotendeels uitgevoerd door de afdeling ‘Bureau Ooievaarspas’ van de gemeente Den Haag. Bij Bureau Ooievaarspas werken momenteel achttien medewerkers die in dienst zijn van de gemeente Den Haag. Het aantal fte is onduidelijk omdat een aantal medewerkers afbouwt middels een pensioenregeling. Bureau Ooievaarspas heeft twee belangrijke taken: 1) het uitvoeren van de regeling Ooievaarspas voor Den Haag en de randgemeenten, zoals het regelen van de passen met de betreffende passenleverancier (inclusief ICT-systeem), het aanleveren van cijfers, het schrijven van rapporten voor de randgemeenten en het organiseren van evenementen en 2) relatiebeheer van ongeveer 600 partners in verschillende categorieën (cultuur, sport, zwemmen, bibliotheek en recreatie/ gratis). Accounthouders zorgen ervoor dat (potentiële) partners activiteiten aanbieden. De partners, inclusief die uit Leidschendam-Voorburg, zijn random verdeeld over de accounthouders. De partners worden regelmatig herverdeeld, zodat alle accounthouders kennis kunnen maken met partners en er vervanging mogelijk is bij ziekte.

In mei 2024 zijn er twee nieuwe accounthouders aangesteld die samen de relaties met partners in Leidschendam-Voorburg en Rijswijk beheren. Middels jaarlijkse evaluaties door accounthouders met de aanbieders controleert Bureau Ooievaarspas welke partners erbij komen en welke stoppen, of contactgegevens en Kamer van Koophandel-inschrijvingen nog kloppen en of het aanbod en de tarieven op de website nog kloppen. Daarnaast vragen zij specifiek naar het aantal transacties van afgelopen jaar en of het scannen goed verloopt. Bureau Ooievaarspas maakt een verslag, vraagt goedkeuring van de partner en archiveert dit.

13

Partner worden? - Ooievaarspas.

| 14 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Mocht er aanleiding zijn, zoals bijzonderheden in scangedrag, dan vindt er nog een gesprek plaats. Bureau Ooievaarspas heeft een eigen begroting waar kosten voor bovengenoemde taken in opgenomen zijn. Vanuit de gemeente LV De gemeente Leidschendam-Voorburg is zelf verantwoordelijk voor het vaststellen van welke personen in aanmerking komen voor een Ooievaarspas. Dit doen twee medewerkers van de flitsbalie. De reguliere werkzaamheden bestaan uit de binnengekomen aanvragen in behandeling nemen en toe- of afwijzen, mensen op afspraak helpen aan de balie, informatiebrieven versturen aan jongeren die 18 jaar zijn geworden, verhuizingen verwerken en duplicaten aanvragen in het passysteem. In geval van verhuizing mogen inwoners tot 31 december van dat jaar nog gebruikmaken van de Ooievaarspas, ook al wonen zij buiten de gemeente. Duplicaten zijn nodig als iemand een pas verloren is. Het aanvragen gebeurt aan de balie omdat ervoor betaald moet worden. In sommige gevallen is de magneetstrip beschadigd waardoor de pas niet meer werkt (deze wordt dan kosteloos vervangen). Sommige mensen weten niet dat de pas automatisch verlengd wordt en komen voor niets om een nieuwe aanvraag te doen. Ten slotte wordt er wekelijks een nieuwe ‘uploadlijst’ van aanvragen met adresgegevens veilig naar Den Haag verzonden.

De aanvrager krijgt van Bureau Ooievaarspas een verzoek om een pasfotoformulier in te vullen voor de pas. Als dit fout gaat, moeten flitsbaliemedewerkers van de gemeente Leidschendam-Voorburg dit probleem oplossen. Het zou volgens de medewerkers handiger zijn als Bureau Ooievaarspas dit zelf doet, maar dat zou niet mogelijk zijn in verband met privacy wetgeving. Hierover zijn echter geen concrete contractuele afspraken gemaakt (zie ook paragraaf 3.5). Aan het eind van het jaar komen er extra werkzaamheden bij zoals het beëindigen van de Ooievaarspas van de 18-jarigen (ongeveer vier uur) en de overledenen (ongeveer twee uur) en de automatische verlengingen en verhuizingen. Het is nog moeilijk in te schatten hoeveel tijd dit in beslag neemt omdat de huidige werknemers deze werkzaamheden pas halverwege het jaar hebben overgenomen van een andere collega. De flitsbaliemedewerksters geven aan dat zij het prettig vinden nu alle werkzaamheden met betrekking tot de Ooievaarspas samen uit te voeren, zodat zij overzicht hebben én taken aan elkaar kunnen overdragen bij afwezigheid van iemand. Een taak waarvan het onduidelijk is of die bij de flitsbaliemedewerkers hoort, is het behandelen van klachten. De medewerkers geven aan dat er soms klachten binnenkomen over het gebruik van de pas bij partners.

De flitsbaliemedewerkers geven nu het e-mailadres van Bureau Ooievaarspas door of verwijzen inwoners naar de website van de aanbieder. Ook een overzicht van alle betrokkenen bij (het gebruik van) de Ooievaarspas zou voor de flitsbaliemedewerkers prettig zijn: “We verwijzen vaak door naar www.ooievaarspas.nl, want we weten het zelf ook vaak niet. Een overzicht wie waar verantwoordelijk voor is, zou wel makkelijk zijn, evenals een overzicht van de partners en bedragen.” (medewerker flitsbalie Leidschendam-Voorburg).

3.1.3 Het aanbod van de Ooievaarspas In maart 2024 zijn er 47 partners en 47 aanbiedingen in Leidschendam-Voorburg voor de Ooievaarspas.

| 15 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Aanbiedingen (activiteiten met korting) kunnen in meerdere categorieën vallen. Zo is de categorie ‘recreatie’ bijvoorbeeld een subcategorie van ‘cultuur’ en valt ‘judo’ onder cultuur maar ook onder ‘overige sporten’14. Alleen een bibliotheekabonnement is gratis voor kinderen én volwassenen. Tabel 1 Aanbiedingen van de Ooievaarspas in Leidschendam-Voorburg per categorie en doelgroep Aantal aanbiedingen Categorieën Cultuur

19

Recreatie

2

Sport

30

Bibliotheek

1

Zwemmen

4

Tijdelijke aanbieding

1

Doelgroepen Alle leeftijden Vanaf 3 jaar Vanaf 4 jaar 4 t/m 12 jaar Jonger dan 18 jaar Ouder dan 17 jaar Ouder dan 50 jaar Ouder dan 65 jaar Chronisch zieken Mindervaliden

14

Aanbiedingen - Ooievaarspas

| 16 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

35 0 6 0 25 7 2 1 0 2

Doelgroepen Geen van de Ooievaarspas-gemeenten heeft specifieke doelgroepen benoemd binnen hun Ooievaarspasbeleid. Doelgroepen zijn wel benoemd als criterium/suggestie voor deelname aan de activiteiten door Bureau Ooievaarspas. Als we kijken naar de aanbiedingen per doelgroep, valt op dat het grootste deel (75%) geschikt is voor alle leeftijden. 53% is (ook) geschikt voor inwoners jonger dan 18 jaar. Het beeld dat de Ooievaarspas met name kindgericht is, lijkt dus niet te kloppen. Wellicht dat dit beeld ontstaat doordat de toegang tot de Ooievaarspas vaak beter is voor kinderen, omdat zij via school worden gestimuleerd om te sporten (bij een vereniging). Voor jongeren ouder dan 17 jaar is er ook een speciaal aanbod (zeven aanbiedingen). Volgens professionals is dit een belangrijke leeftijd om jongeren te blijven enthousiasmeren, omdat zij vaak geen Ooievaarspas meer aanvragen als zij 18 jaar zijn geworden. Voor chronisch zieken en mindervaliden is het aanbod zeer beperkt: twee van de 47 aanbiedingen zijn voor hen toegankelijk. Het is onbekend of de aanbiedingen toegankelijk zijn voor anderstaligen. Er is in ieder geval geen informatie over de Ooievaarspas in andere talen beschikbaar. Er zijn geen aanbieders die zich specifiek richten op mensen met een andere culturele achtergrond.

Sport In 2017 heeft de gemeente Leidschendam-Voorburg geïnventariseerd welke sportclubs aanbieder zijn van sporten met de Ooievaarspas en aan andere verenigingen gevraagd of ze ook aanbieder willen worden15. Van de 68 sportverenigingen was de helft, 34 verenigingen, Ooievaarspasaanbieder. Van de andere helft, ook 34, waren er vijf niet geschikt als Ooievaarspasaanbieder volgens de gemeente. Dit heeft te maken met het zeer kleine aantal leden van die vereniging, de zeer beperkte organisatie of de voorwaarden die nodig zijn om lid te kunnen worden. Op basis van een uitgebreide mailing geven vijf van de overgebleven 29 verenigingen aan serieus geïnteresseerd te zijn om pasaanbieder te worden, drie denken erover na en twee geven aan geen aanbieder te willen worden (vanwege al lage contributiekosten of een te ingewikkelde organisatiestructuur). In 2019 heeft de gemeente Leidschendam-Voorburg opnieuw het aantal sportpartners geïnventariseerd omdat a) de gemeente heeft aangegeven dat het streven is om alle sportverenigingen lid te maken van de Ooievaarspas en b) de indruk bestaat dat steeds minder verenigingen zich om verschillende redenen niet hebben aangesloten16. In 2019 zijn er 75 partners onderzocht: 37 waren er aangesloten bij de Ooievaarspas en 38 niet, twee zijn in gesprek om lid te worden.

Redenen om niet aan te sluiten zijn geen leden met een Ooievaarspas te hebben, te kleine aanbieder (vinden ze zelf), materiaal van deze sport kost veel geld en veel administratief werk. Verder wordt er in 2019 geconcludeerd dat kinderen en volwassenen veel keus hebben als ze willen gaan sporten: vier grote (voetbal)verenigingen zijn aangesloten behalve Forum Sport. Op basis van deze conclusie heeft Sport & Welzijn vier adviezen opgesteld en gedeeld met beleidsmedewerkers Sport en de organisatie WIJZ: 1. Belonen van de verenigingen die meedoen: De gemeente (WIJZ/Sport/Sport & Welzijn zou partners meer kunnen belonen voor het aansluiten bij de Ooievaarspas, in de vorm van bijvoorbeeld aandacht, ondersteuning op de vereniging of in de vorm van financiële ondersteuning. 15 16

Memo stand van zaken Ooievaarspas sportverenigingen LV 02102017. Stand van zaken Ooievaarspaspartners van sportverenigingen 2019.

| 17 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

2. Stompwijk ’82 wijst op het ontbreken van de communicatie. 3. Ondergrens aangeven van de grootte van de aanbieder (aantal leden): de gemeente wil dat alle partners lid worden maar de vraag is of dit een haalbaar en wenselijk doel is, gezien de kosten van het aansluiten in verhouding tot het aantal leden. Wellicht zou in overleg een alternatief kunnen worden bedacht voor kleine verenigingen. En het einddoel van 100% lidmaatschap kunnen worden bijgesteld naar beneden. 4. In gesprek gaan met de organisatie Stichting Zwemmen voor gehandicapten. Tot op dit moment is er geen reactie gekomen op het advies en is er geen contact geweest met Stichting Zwemmen voor gehandicapten. Momenteel zijn 30 van de 70 sportverenigingen (waarvan 50 ‘klassieke’ verenigingen) aangesloten als partner (zie voor een overzicht bijlage 2). Sport & Welzijn geeft aan dat het doel om alle verenigingen aan te sluiten wordt losgelaten, omdat dit niet haalbaar en bij nader inzien ook niet wenselijk is (voor kleine verenigingen). Bovendien is de spreiding goed (genoeg). Cultuur Momenteel wordt er, onder andere op basis van een onderzoek naar de gebruikers van cultuur, een cultuurvisie voor de gemeente Leidschendam-Voorburg ontwikkeld. Hierin wordt ook geconstateerd dat er meer aanbieders zijn op het gebied van sport in vergelijking tot cultuur (30 respectievelijk 19).

Bovendien zou de fysieke afstand een drempel kunnen zijn om gebruik te maken van cultuuraanbiedingen. Figuur 1 laat de geografische spreiding van het aanbod zien. Figuur 1 De geografische spreiding van het aanbod sport, cultuur en totaal in Leidschendam-Voorburg op kaart (47 partners).

Sport

Cultuur

Totaal

Bron: Aanbiedingen, 47 resultaten voor leidschendam voorburg, pagina 1 van 5 - Ooievaarspas

De figuur laat zien dat het aanbod verspreid is over Leidschendam en Voorburg, inclusief de wijken waar de doelgroep woont, zoals Leidschendam Noord.

| 18 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

3.2 Het gebruik en de kosten van de Ooievaarspas Het gebruik van de Ooievaarspas maken we inzichtelijk op basis van het bereik, het aantal aanvragen, de toekenningen en afwijzingen, het aantal passieve pashouders en het daadwerkelijke gebruik door inwoners. Indien data beschikbaar is, geven we het gebruik weer vanaf 2019. De kosten maken we inzichtelijk voor inwoners, partners en de gemeente Leidschendam-Voorburg.

Bereik Met bereik wordt bedoeld de mate waarin inwoners die recht hebben op een regeling, hier ook gebruik van maken. Wie hebben er recht op de Ooievaarspas? Er zijn 4.471 huishoudens <130% Wsm geschat in Leidschendam-Voorburg. Van de minimahuishoudens die in beeld zijn bij de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn enkele achtergrondkenmerken bekend. Zo heeft 40% een hoofdinkomen vanuit de Participatiewet en 27% vanuit de AOW. 33% heeft het hoofdinkomen uit een andere bron, zoals arbeidsongeschiktheid, ww of werk. Landelijk neemt de groep met inkomen uit een andere bron toe. Meer dan de helft is alleenstaand, en datzelfde geldt ook voor de herkomst: ruim de helft heeft een niet-westerse migratieachtergrond.17 Naar schatting zijn er 2.326 kinderen in minimahuishoudens. Van de kinderen in minimahuishoudens in beeld heeft 70% een niet-westerse migratieachtergrond. 67% groeit op in een gezin met een inkomen tot 100% van het Wsm. De helft groeit op in een gezin waar het hoofdinkomen komt uit ww of werk. 52% van de kinderen groeit op in een 1-oudergezin. Het geschatte bereik van de Ooievaarspas in 2022 is 2.244 huishoudens die gebruikmaken van de Ooievaarspas. Dat is 50% (ten opzichte van 40-45% gemiddeld in andere Nederlandse stedelijke gemeenten met 50.000-100.000 inwoners).18 Het is niet bekend hoeveel kinderen in minimahuishoudens gebruikmaken van de Ooievaarspas.

Flitsbaliemedewerkers van de gemeente Leidschendam-Voorburg geven aan dat er weinig jongeren zijn die, nadat zij 18 jaar zijn geworden, reageren op de uitnodiging per post om een Ooievaarspas aan te vragen. Flitsbaliemedewerkers denken dat dit komt doordat jongeren over het algemeen niet snel zelf actie ondernemen. Soms komen ze er in de praktijk achter dat actie nodig is, bijvoorbeeld als een bibliotheekpas niet meer werkt. In andere gevallen kan het zo zijn dat ze een hoger inkomen hebben door bijvoorbeeld een bijbaan. Flitsbaliemedewerkers weten niet hoeveel jongeren er reageren op het verzoek zelf een pas aan te vragen: zij hebben er een paar honderd aangeschreven en tientallen hebben gereageerd.

Aanvragen Flitsbaliemedewerkers weten niet hoeveel aanvragen er jaarlijks voor een Ooievaarspas worden gedaan. Ook de achtergrond van deze aanvragers, bijvoorbeeld inkomen lager dan 130% van de bijstandsnorm, deelname aan een minnelijk schuldhulpverleningstraject of WSNP, of bijstandsgerechtigde, is bij hen onbekend.

17 18

Rapport evaluatie beleid minimaregelingen 2023 Leidschendam-Voorburg (2024). Duidingsrapportage dashboard minima gemeente Leidschendam-Voorburg, meting over 2022, Kwiz

| 19 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Het aanvraagproces verloopt meestal goed. Bij onduidelijkheden of ontbrekende bewijsstukken, vragen de flitsbaliemedewerkers om een correctie of aanvulling. Als de aanvrager na twee weken de aanvraag niet compleet heeft gemaakt met benodigde bewijsstukken, wordt de aanvraag afgewezen. Flitsbaliemedewerkers vinden het vreemd dat aanvragers niet in één keer een goede aanvraag doen; volgens hen is de lijst met benodigde bewijsstukken compleet en heel duidelijk. Sommige mensen hebben wel moeite met het aanleveren van bankafschriften; zij vinden dit privacygevoelige informatie en niet prettig om te delen. Met name de voorwaarde dat bijschrijvingen zichtbaar moeten zijn, kan een reden zijn dat aanvragers afhaken. Veel mensen met een minimuminkomen ontvangen giften van ouders of kennissen om boodschappen of bijvoorbeeld shag van te kunnen kopen à € 150,-. Als je dat bedrag van meerdere maanden optelt, kom je boven de bijstandsnorm uit (het giftbedrag is € 1.800,- per jaar). Ouderen hebben soms moeite met het bijvoegen van bankafschriften, die komen soms aan de balie om kopieën te maken. Die hulp zou eigenlijk geboden moeten worden door het Sociaal Servicepunt, maar volgens flitsbaliemedewerkers zijn zij niet bekend met de werkwijze van de Ooievaarspas. In de enkele gevallen dat het nodig is, helpen de flitsbaliemedewerkers daarom zelf.

Toekenningen en afwijzingen De flitsbaliemedewerkers weten niet hoeveel aanvragen er worden toegekend dan wel afgewezen. Zij schatten een afwijzingspercentage van 20%. Reacties op afwijzingen zijn onbekend. Meestal horen de flitsbaliemedewerkers niets: “Vroeger ging men vaker in bezwaar. Als je maar duidelijk uitlegt wat de normen zijn dan is het oke.” (flitsbaliemedewerker Leidschendam-Voorburg).

Pashouders In 2023 zijn er totaal 4.135 mensen in Leidschendam-Voorburg die een Ooievaarspas hebben. Daarvan zijn er 2.295 mensen het hoofd van het gezin, 493 zijn de partners en 1.369 zijn kind. Er is weinig verschil te zien in de aantallen ten opzichte van 2022 en 2021 (bron: mailcorrespondentie beleidsmedewerker W&I, 20-2-2024).

Pasgebruik De Ooievaarspas is in 2022 de meest gebruikte minimaregeling. Deze wordt door 2.244 huishoudens gebruikt19. Het gebruik van de meeste regelingen is de afgelopen jaren gedaald. De Rekenkamercommissie stelt dat de daling van het gebruik van de Ooievaarspas verband kan houden met de coronapandemie20. Uit cijfers over de jaren 2017-2019 blijkt dat het niet-gebruik ruim een derde van de pashouders betreft. Tabel 2 laat het aantal transacties en het gebruik van de Ooievaarspas in Leidschendam-Voorburg over de jaren 2021, 2022 en 2023 zien. Transacties zijn de vergoedingen voor de kortingen die partners aan pashouders verlenen. Het gebruik is het aantal keer dat inwoners van de gemeente Leidschendam-Voorburg de pas hebben gebruikt in het betreffende jaar.

Evaluatie beleid minimaregelingen Leidschendam-Voorburg 2019-2022. Minimabeleid in Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Oegstgeest. Eindrapport onderzoek (Rekenkamercommissie WVOLV, 2023). 19 20

| 20 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Tabel 2

Transacties en gebruik Ooievaarspas Leidschendam-Voorburg 2021-202321

2021

2022

2023

€ 180.020,36 € 116.588,53 € 28.228,50 € 25.178,18 € 10.025,15

€ 271.473,94 € 183.067,66 € 34.088,42 € 40.109,64 € 14.208,22

€ 287.558,68 € 180.962,52 € 34.928,42 € 52.916,07 € 18.751,67

3.732 1.718 367 1.253 394

7.381 3.205 674 2.743 759

8.515 3.236 735 3.684 860

Transacties Transacties Totaal Transacties 0 - 12 jaar Transacties 13 - 17 jaar Transacties 18 - 65 jaar Transacties 66+ Gebruik Gebruik Totaal Gebruik 0 - 12 jaar Gebruik 13 - 17 jaar Gebruik 18 - 65 jaar Gebruik 66+

Het totale gebruik is in 2022 bijna verdubbeld ten opzichte van 2021 (+197%). Deze stijging kan wellicht verklaard worden door corona; in 2020 en 2021 kon de pas vanwege maatregelen waarschijnlijk veel minder gebruikt worden. Daarnaast geeft een beleidsmedewerker W&I aan dat er veranderingen in beleid kunnen zijn geweest en een groter activiteitenaanbod. Bovendien is de doelgroep in aantal toegenomen. In 2023 is de stijging van het gebruik ten opzichte van 2022 +115%.

Onrechtmatig gebruik Flitsbaliemedewerkers geven aan dat de Ooievaarspas misschien soms onterecht wordt toegekend, omdat zij de bewijsmaterialen die aanvragers aanleveren niet kunnen verifiëren. Zij moeten erop vertrouwen dat aanvragers eerlijk zijn. Als inkomsten stijgen (hoger dan 130% van wettelijk sociaal minimum) in de loop van de tijd kan het zijn dat iemands recht op de Ooievaarspas vervalt zonder dat mensen daar zelf bewust van zijn of dat niet direct melden. Hier wordt al een aantal jaar niet meer op gecontroleerd in de gemeente Leidschendam-Voorburg, omdat het nemen van steekproeven en controleren veel tijd en geld kost. Bovendien moeten pashouders bij een jaarlijkse controle steeds opnieuw bewijsmateriaal aanleveren, wat vervolgens gecontroleerd moet worden. Door het niet controleren kan het zijn dat een aantal inwoners onrechtmatig gebruikmaakt van de Ooievaarspas. Uit de Armoedemonitor van Kwiz (2023) blijkt echter dat driekwart (76%) van de minimahuishoudens in Leidschendam-Voorburg (4.471 geschat totaal) een langdurig laag inkomen heeft (drie jaar of langer).22 Het aantal pashouders dat de afgelopen jaren een te hoog inkomen heeft om de Ooievaarspas te mogen gebruiken betreft naar schatting dus maximaal 24% van deze huishoudens (1.073 huishoudens). Het is onbekend hoeveel Ooievaarspasgebruikers dit precies betreft.23

Cijfers gebruik en transacties 2021: document Leidschendam-Voorburg gebruik en transacties 2021 stand Q1 & Q2 + prognose Q3 & Q4 (idem 2022 en 2023). 21

22 23

Armoedemonitor Kwiz, 2023. Armoedemonitor Kwiz, 2023.

| 21 | Meedoen met de Ooievaarspas: Hoe kan het beter?

Kosten inwoners Zoals eerder beschreven in paragraaf 3.1.1 is het aanvragen van de Ooievaarspas voor inwoners gratis (met uitzondering van het laten maken van een pasfoto), mits zij voldoen aan de voorwaarden. De kosten voor deelname door kinderen worden vergoed tot € 450,- per pasjaar. Er kunnen wel kosten voor kleding en attributen zijn. Voor volwassenen zijn de kosten 50% van de deelname aan aanbiedingen. Er zijn ook (eenmalige) aanbiedingen die gratis zijn voor kinderen én volwassenen.