3562 Bijlage Instandhoudingsplan park Vreugd & Rust 2023-2029

Hondenpoepafvalbakken staan pontificaal in beeld bij parkentrees en in historische zichtlijnen. Dit doet afbreuk aan de beleving van het historische aanleg; ◦ De Overplaats bevat een groeiende collectie kunstobjecten en dit vormt een steeds nadrukkelijker onderdeel van de parkbeleving of doet zelfs afbreuk hieraan; ◦ Er zijn recent diverse gebouwtjes toegevoegd in de voormalige moestuin.

24-04-2023

Beplantingen  Parkbos, bomen en heesters ◦ Als Overplaats heeft dit deelgebied van oudsher een bosrijker en landelijker karakter dan de Huisplaats, wat zich uit in een natuurlijker bossortiment voor de bosvakken en de kweektuinen en boomgaard in de omgeving van de voormalige moestuin; ◦ Qua bomenbestand is er veel uitval van oude bosbomen (eik, beuk, linde, iep). Recent zijn er vooral bijzondere parkboomsoorten bijgeplant, zowel in de gazons als in de bosvakken, als in de randen van de zichtas. In de beeldtaal van Zocher jr. is er in de parkcompositie een balans van bosbomen en parkbomen (1e, 2e, 3e orde). Deze balans raakt in de toekomst verstoord door de nieuwe aanplant van vooral groot wordende parkbomen. Het zal tevens leiden tot een verschuiving in de massa-ruimte verhouding en de zichtlijnen groeien verder dicht; ◦ Qua heesterbeplanting is de oorspronkelijke soortenrijkdom van bladverliezende heesters in de afgelopen decennia sterk verschraald. Sterke wintergroene heesters (hulst, rhodo, bonte broodboom) en sneeuwbes zijn steeds meer sfeerbepalend, maar dragen beperkt bij aan de biodiversiteit. Een bosbodem met boskruiden en stinzeplanten ontbreekt op veel plekken; ◦ Vergeleken met historische foto’s ontbreken er in de actuele situatie enkele heestergroepen als onderdeel van de parkcompositie langs de zichtlijn. De inmetingskaart uit 1916 geeft een incompleet beeld.

Op markante plekken in de aanleg, zoals bij de parkentrees en rond de monumentale gebouwen (oranjerie, kas), ontbreekt de accentbeplanting met bijzondere boomvormen en heesters met sierwaarde; ◦ Rhodo-groepen zijn op sommige plekken uitgegroeid tot grote omvang en blokkeren zicht; ◦ Recent vinden er natuurmaatregelen in de bosvakken plaats, zoals vaste plekken met takkenrillen en staand/liggend dood hout in de bosvakken. Dit past bij het historische en natuurlijkere karakter van de aanleg in de Overplaats, mits beperkt tot de bosvakken; ◦ De voormalige boomgaard en het diensterf voor de tuinmannen zijn in de huidige situatie onherkenbaar door verwildering, dumpen van snoei– en bladafval en als opslagterrein voor containers en tuinmeubilair.  Gazons ◦ De gazons hebben voor het publiek een belangrijke functie als zon-, picknick en speelweide. Er worden honden uitgelaten. De gazons hebben een uitbundige voorjaarsbloei van vooral crocus. Dit is passend voor oude parken en wordt door het publiek gewaardeerd; ◦ In de 19e en begin 20e eeuw werden de gazons van de Overplaats beheert als parkweiden met bloem- en kruidenrijk hooiland, passend bij de beeldtaal van Zocher jr. De gazons in de grote zichtlijn worden ook in de huidige situatie grotendeels beheerd als hoog gras; ◦ Echter, deze gazons hebben weinig (ecologische) kwaliteit en structuur.

Onder de bomen zijn er grote kale plekken en het hogere gras wordt platgelopen door honden. Padbermen worden niet/nauwelijks gemaaid. Al met al tonen de gazons rommelig en versleten en sluiten niet aan bij de beeldtaal van Zocher jr.; ◦ Ten opzichte van historische beelden missen de vijvers hun scherpe belijning met bloem– en kruidenrijk grasland langs de gehele oever. Langs de gracht/vijver bij het Oosteinde wordt niet gemaaid tot aan de waterlijn en achterlangs de bomen met plaatselijk ongewenste opslag van riet, wilgen en elzen als gevolg.  Sierbeplanting ◦ Op oude foto’s en prenten was de Overplaats overwegend sober en natuurrijk qua aanplant, passend bij de 19e-eeuwse aanleg in landschapsstijl met 20e-eeuwse toevoegingen van bloemperken rond de kas, oranjerie en in de moes- en kweektuin; ◦ In de huidige situatie ontbreken de accenten, zoals kuipplanten, bloemperken en sierheesters in de omgeving van kas en oranjerie en bij de parkentrees. 29

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

24-04-2023

Juliana-Bernhardpark, foto overzicht toen-nu

7.

8.

9.

1920 ca| De met hagen afgeschermde toegang naar het erf van hofboerderij ’Vreugd en Rust’, gezien vanuit de naastgelegen parkaanleg. Sloop na 1929. Coll. particulier

1940 ca. | Ansichten van het Juliana-Bernhardpark tonen de gehandhaafde oude bomen, uitbundige bloembedden en vrijstaande sierheesters en jonge (treur)bomen langs de oevers van de vijvers. Op de voorgrond een lintbed met dahlia’s. In en om de vijver groeien enkele vijver– oeverplanten. De sierbeplantingen ontbreken in de huidige situatie. De conische vijverpartij heeft een bolaflopende oeverafwerking met een beschoeiing tot de waterlijn. Foto overgenomen uit: HO Korneel Aschman Erfgoedadvies, 2022

1957 ca. | De Juliana Bernhardbank, onthuld in 1937. Dit monument in de stijl van de Amsterdamse School is een gecombineerd object met bank en bloembak. Coll. Haags gemeentearchief, nr. 624090

Bosvak ter hoogte van de verdwenen boerderij met oude kastanjebomen. Recent zijn er beuken bijgeplant. Een bloeiende vervanger voor de paardenkastanje in de toekomst is meer passend. Stichting In Arcadië, 2022

Foto genomen in dezelfde kijkrichting. Links van de vijver is de zichtas met oude en nieuwere laanbomen. Er is geen doorzicht naar het Boerenbos. De bloembedden (lintbedden) in het gazon ontbreken. De oevers worden niet meegemaaid met het gazon, waardoor deze een ruige aanblik hebben. Kroos in de vijvers. Foto: Klaas de Boer, 2022

Het monument in de huidige situatie. Gerestaureerd in 2012 . Stichting In Arcadië, 2021

30

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

24-04-2023

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

Juliana-Bernhardpark - aandachtspunten actuele terreininrichting Zichtlijnen De historische zichtlijnen zijn aanwezig in de huidige situatie: ◦ De grote zichtas wordt in de huidige situatie geflankeerd door bomenrijen in gazon. Het doorzicht wordt in de huidige situatie geblokkeerd door hoge heesterbeplanting langs de Noordenburglaan; ◦ Er zijn dwarszichten naar en vanuit de omliggende woonwijk; ◦ Vanaf de rondwandeling is de monumentale bank van alle zijden zichtbaar. De gebeeldhouwde leeuw kijkt naar de Parkweg. Water en oevers Er bestaat een originele technische uitwerking van de vijver, inclusief profielen van de oevers. Deze is als afbeelding opgenomen in het historisch onderzoek. Archief: tek.nr 2390. HGA, arch.nr 5340-01, Verzameling technische tekeningen; ◦ De aanwezige vijver is qua ligging ongewijzigd t.o.v. de aanleg uit ca. 1937; ◦ De conische vijverpartij heeft oorspronkelijk een bolvormige oeverafwerking met een beschoeiing net boven de waterlijn. Deze is nu niet zichtbaar door de ruige begroeiing; ◦ Op de oude foto’s heeft de vijver een strak gemaaide grastaluds die worden meegemaaid met het gazon. In de huidige situatie wordt er enkele keren per jaar gemaaid, waardoor de oevers een ruige aanblik hebben. Dit doet afbreuk aan de oorspronkelijke beleving van het park in gemengde (architectonische) stijl; ◦ Vijver met stilstaand water.

Op oude foto’s zijn vijverplanten te zien. Deze ontbreken in de huidige situatie en zomers is de vijver volledig bedekt met kroos en er drijft afval in de vijver; ◦ De perceelsloot is een ouder element van de aanleg en moeilijk bereikbaar voor onderhoud. Paden en toegangen ◦ Luchtfoto’s uit 1938 en 1964 tonen de padenstructuur, zoals deze ook nu nog redelijk gaaf aanwezig is. In de huidige situatie is op één plaats het slingerende pad verlegd en er is een extra parkentree met gemetselde pilaren ter hoogte van de Parkweg; ◦ De huidige padafwerking is in asfalt met op enkele plekken slijtage en wortelopdruk. De oorspronkelijke padafwerking is onbekend; ◦ Rond het monument ligt een terras met de oorspronkelijke tegelverharding waar twee paden samenkomen. In de originele technische uitwerking van de vijverpartij is een principe tekening opgenomen voor het legverband van de tegelverharding (wildverband). Bouwkundige elementen ◦ De voormalige hofboerderij ‘Vreugd en Rust’ is gesloopt ca.1930 en de omliggende aanleg en het erf is verdwenen en niet meer herkenbaar als plek in het park, met uitzondering van de aanwezige oude paardenkastanjes; ◦ Het centrale monument (bj. 1937) is gerestaureerd in 2012.

Dit monument in de stijl van de Amsterdamse School is een gecombineerd object bestaand uit een getoogde dam midden in de conische vijver, een breed terras getegeld in wildverband op de ontmoeting van twee paden, een gemetselde bank en bloembak (ontwerper: J.E. de Waard architect B.N.A.) en een gebeeldhouwde leeuw op een piëdestal (beeldhouwer A.P. Termoote). Een plattegrond van het monument is opgenomen in de technische uitwerking van de vijver (zie ‘Water en oevers); ◦ Er zijn gemetselde lage pilaren bij de parktoegangen. Er bestaat een originele technische uitwerking van de entreehekken voor de entrees aan de Parklaan en de Noordenburglaan. Deze is als afbeelding opgenomen in het historisch onderzoek. Archief: HGA, arch.nr 5340-

01, Verzameling technische tekeningen; ◦ Sinds de aanlegperiode zijn er, afgezien van nieuwe kunstobjecten, parkbanken en vuilnisbakken, nauwelijks bouwkundige toevoegingen aan de terreininrichting gedaan in het kader van veranderend recreatief gebruik of -programma. Dat is vrij bijzonder. Beplantingen Bomen en heesters ◦ De huidige opzet van de beplantingsstructuur met bomen in gazon en bosvakken langs de parkranden met een onderbeplanting van (sier)heesters is vrijwel onveranderd gebleven; ◦ De bomenrijen die de grote zichtlijn flankeren zijn deels herplant/verlengd met eiken; ◦ Op de locatie van de gesloopte boerderij aan de Parkweg staan karakteristieke monumentale kastanjebomen die herinneren aan de oude boerderijlocatie. Recent zijn er jonge beuken bijgeplant. Dit is een gemiste kans om een bloeiende vervanger voor de kastanje te planten, zoals de Indische paardenkastanje (Aesculus indica); ◦ Tuinarchitect H. Roeters van Lennep heeft mogelijk geadviseerd bij de aanleg van de beplantingen, al zijn er geen plantlijsten bekend. Vergeleken met het tijdsbeeld en overige werken van Roeters van Lennep is het huidige heestersortiment in de bosvakken waarschijnlijk sterk versimpeld ten opzichte van de aanlegperiode: er zijn oude heesters (o.a. hulst, forsythia, weigelia, gele kornoelje, grootbladige laurier) die erg groot zijn uitgegroeid en het beeld teveel zijn gaan domineren.

Er heeft de afgelopen decennia ook herplant plaatsgevonden in grote vakken van één soort (o.a. sneeuwbes, ligustrum, dwergmispel). Dit heeft het beplantingsbeeld sterk versoberd. Sierbeplanting ◦ De eerste foto’s van het Juliana-Bernhardpark (periode 1938-WW2) tonen een uitbundige sierbeplanting in de bloembak bij het monument, bloembedden en vrijstaande heesters in gazon en jonge (treur)bomen langs de oevers (beplantingsplan mogelijk van tuinarchitect H. Roeters van Lennep). Naoorlogse foto’s laten zien dat de beplantingen in het JulianaBernhardpark dan reeds zijn versoberd: de bloembedden ontbreken met uitzondering van die op de kopse kanten (met dahlia’s) van de conische vijver; ◦ Bloembedden in het gazon ontbreken in de huidige situatie volledig. Mogelijk ontbreekt er een rechthoekig bloembed naast het monument in de huidige situatie; ◦ De bloembak als onderdeel van het monument is met eenjarigen beplant. Gazons ◦ De gazons hebben een uitbundige voorjaarsbloei van vooral crokus, gelijk aan de Overplaats en de Huisplaats; ◦ Er zijn geen vrije padbermen aan de zijde van de heestervakken. Heesters zijn uitgegroeid en aangeplant tot aan het pad. Dit geeft een rommelige uitstraling; ◦ Gazons onder bomen hebben kale plekken en naast de paden is er spoorvorming door de brede voertuigen van de onderhoudsdienst; ◦ Voor oeverafwerking: zie ‘Water en oevers’.

31

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

24-04-2023

Boerenbosje, foto overzicht toen-nu (er zijn geen oude foto’s bekend)

13 12

10 10.

11

De plantsoenen in het Boerenbosje hebben een zeer beperkt sortiment. Stichting In Arcadië, 2021

↑ 1964 | Luchtfoto Boerenbosje. Luchtfoto beschikbaar gesteld door K. Aschman, 2022.

11. Hoge heesters langs de Noordenburglaan blokkeren de zichtlijn door het Boerenbosje. Stichting In Arcadië, 2022 32

12. Een sloot met verruigde oevers langs de noordgrens van het Boerenbosje. Stichting In Arcadië, 2022

13. De Broeksloot met verruigde oevers. Aan de overzijde het Noteboompark (gemeente Den Haag). Stichting In Arcadië, 2021

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

Boerenbosje - aandachtspunten actuele terreininrichting Zichtlijnen ◦ De grote zichtas wordt sinds de aanleg van het huidige park (ca. 1955) geblokkeerd, al is het uitzicht wel als panorama opgenomen in de aanleg. In de huidige situatie wordt de zichtas vanuit het Juliana-Bernhardpark geblokkeerd door een uitgegroeide sierkers en door hoge heesterbeplanting langs de Noordenburglaan; ◦ Het panorama vanaf het halfcirkelvormige pad is in de huidige situatie aanwezig als een vrij zicht over de Broeksloot door de Loo-zone (grondgebied gemeente DH). De afschermende beplantingsstrook van het voormalige zwembadterrein (Vliegermolen) aan de overzijde Broeksloot is gekapt. Echter, (zomers) wordt het panorama belemmert door de ruige oevers en enkele boomkronen langs beide zijden van de Broeksloot. Water en oevers ◦ De oorspronkelijk haakse loop van de Broeksloot op deze locatie is komvormig uitgegraven, mogelijk als onderdeel van het ontwerp voor het Boerenbosje ca. 1955; ◦ De oevers van de Broeksloot zijn in de huidige situatie matig soortenrijk en kampen met de opslag van els, wilg en brandnetel. Vooral de houtige gewassen hebben een rommelige uitstraling en belemmeren het panorama en de zichtas.

Dit wordt jaarlijks afgezet/gemaaid; ◦ Oeverbeplanting aan beide zijden, zoals gele lis, is wel passend bij de uitstraling van de Broeksloot als overblijfsel van het agrarisch cultuurlandschap; ◦ De perceelsloot is moeilijk bereikbaar voor onderhoud en de beplanting daarlangs is verruigd. Paden en parktoegangen ◦ De luchtfoto uit 1964 toont de padenstructuur, zoals deze ook nu nog aanwezig is. De breedte van de paden en kruisingen is iets gewijzigd. De grasberm aan de buitenzijde van het pad ontbreekt in de huidige situatie; ◦ Voor de brug over de Broeksloot ligt een dubbel pad; ◦ De oorspronkelijke padafwerking is onbekend. De asfaltpaden zijn recent vernieuwd en voorzien van een afstrooilaag van parelgrind;

24-04-2023

Beplantingen De luchtfoto uit 1964 is het eerst en enige bekende historische beeld van de beplantingsopzet in het Boerenbosje. De plantvakken lijken op de luchtfoto recent deels (her)plant of goed teruggesnoeid en geschoffeld. Op luchtfoto’s uit daaropvolgende decennia (1975 en 1977, 1980, etc.) zijn de wijzigingen in de beplantingen te volgen: ◦ In de omgeving van de Noordenburglaan staan enkele grote bomen (eik, beuk) als overblijfsel van het vooroorlogse Boerenbosje. De parkbomen (o.a. sierkers) die in de naoorlogse periode zijn aangeplant zijn inmiddels flink uitgegroeid. Bij de brug over de sloot staat in 1964 al een boom (treurwilg). Dit is ongeveer de locatie van de verdwenen tuinkoepel van de buitenplaats; ◦ In de jaren ‘70 zijn er langs de Broeksloot een rij bomen (esdoorns) geplant. Deze behoren dus niet tot de oorspronkelijke aanleg uit ca. 1955. Destijds werd ook het panorama aan de overzijde van de Broeksloot dichtgeplant. Één esdoorn is inmiddels herplant en staat in de voormalige zichtas. ◦ De heesterbeplanting aan de buitenzijde van het halfcirkelvormige pad is in de huidige situatie mogelijk versoberd en minder gelaagd: er heeft herplant van heesters plaatsgevonden in grote vakken in één soort (o.a. Hypericum 'Hidcote', struikkamperfoelie, mahonia) en er zijn heesters langs het pad tot blokhagen geschoren (cotoneaster, liguster).

Door de hagen zijn de heesters daarachter moeilijk bereikbaar voor onderhoud en groot uitgegroeid en verruigd; ◦ In 1964 ligt er aan de buitenzijde van het halfcirkelvormige pad een brede berm gazon met een slingerende contour. In de huidige situatie is hier een heestervak met blokhaag tot aan het pad. De bovengenoemde punten tezamen maakt dat uitstraling van het halfrond oorspronkelijk meer gelaagd, luchtiger/ruimer en verzorgd oogde dan in de huidige situatie; ◦ In 1964 liggen er langs het halfcirkelvormige pad langgerekte bloembedden/lintbedden in gazon. In de huidige situatie liggen hier bloembedden met voornamelijk rozen. Deze zijn qua vorm verbreed en ingekort. Het oorspronkelijke sortiment is onbekend.

Bouwkundige elementen ◦ De locatie van de voormalige koepel aan de Broeksloot is herkenbaar/beleefbaar als plek (op de hoek bij de brug richting de Westerlookade); ◦ De (voorganger van) de brug over de sloot in het verlengde van de Schellinglaan is vooroorlogs en aangelegd als doorsnijdende route vóór de aanleg van het huidige park; ◦ Sinds 2006 ligt er weer een brug over de Broeksloot (verwijderd ca. 1964). De vorige brug over de Broeksloot lag in het verlengde van het Groene Laantje; ◦ Sinds de aanlegperiode zijn er, afgezien van nieuwe kunstobjecten, parkbanken en vuilnisbakken, geen toevoegingen aan de terreininrichting gedaan in het kader van veranderend recreatief gebruik of -programma. Dat is vrij bijzonder.

33

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

34

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

24-04-2023

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

24-04-2024

3 Visie en streefbeeld

35

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

3.1 Visie instandhoudingsplan Vreugd en Rust is een oude buitenplaats in landschapsstijl (o.a. naar ontwerp J.D. Zocher jr.). De rijksmonumentale tuin- en parkaanleg van Vreugd en Rust heeft een hoge tuinhistorische waarde en is beeldbepalend voor Voorburg als onderdeel van het beschermd dorpsgezicht. De gemeente (eerst Den Haag, later Voorburg) heeft zich opgeworpen om dit soort historische parken in stand te houden en geschikt te maken als openbaar park. De huidige parkinrichting is een staalkaart van het gemeentelijk (groen)beheer van de afgelopen eeuw. Het huidige parkgebruik geeft uiting van ‘het Haagse’ of ‘Voorburgse’: door bezoekers en omwonenden wordt bijvoorbeeld waarde gehecht aan de geschiedenis van de plek, de aanwezige natuurwaarden, het is een geliefd wandelpark, de hertenweide is in gebruik als kinderboerderij en er is een tennispark in de voormalige moestuin. Naast tuinhistorische waarden zijn ook dit waardevolle aspecten van Vreugd en Rust. Uit historisch onderzoek is gebleken dat de tuin- en parkaanleg van Vreugd en Rust gefaseerd tot stand is gekomen, waarbij de 19e eeuw de meest belangrijke aanlegperiode is geweest. Deze historische aanleg is in de parkdelen Huisplaats en Overplaats redelijk gaaf aanwezig, maar is op sommige plekken aangetast, versoberd, verrommeld en verschraald, met name qua botanische waarden.

Hetzelfde geldt voor de aangrenzende Broekplaats van de buitenplaats Vreugd en Rust, waarin het ‘Juliana-Bernhardpark’ en het ‘Boerenbosje’ zijn aangelegd. Binnen de parkenreeks en het rijksmonument hebben deze parken qua uitstraling een eigen identiteit: de Broekplaats is ondanks de stadsuitbreiding in de vorige eeuw gespaard gebleven van bebouwing en compleet heringericht met vijvers en plantsoenen die typerend zijn voor publieke parken uit de eerste helft van de 20e eeuw en de wederopbouwtijd. Ook deze parkdelen hebben te kampen met een zekere mate van verschraling, met name wat betreft de samenstelling van het heesterbestand. Om de reeds geregistreerde problemen binnen het rijksmonument (complex historische buitenplaats Vreugd en Rust) te tackelen heeft de gemeente Voorburg-Leidschendam in samenwerking met Stichting Mooi Voorburg een lijst met 28 prestaties en doelstellingen opgezet. Doel van dit instandhoudingsplan is om de verschillende lopende uitvoeringsprojecten en beheermaatregelen te integreren tot één samenhangende visie en streefbeeld. Uit een aanvullende analyse van de historische en huidige terreininrichting (hoofdstuk 2.3) is gebleken dat de aanleg als geheel toe is aan kwaliteitsverbetering.

Dat betekend:  Groot onderhoud op korte termijn en een beheerbare aanleg in de toekomst;  Restauratie van aangetaste onderdelen waar mogelijk;  Gedeeltelijk herontwerp en inpassing van nieuwe onderdelen;  Bovenstaande maatregelen komen voor een deel bovenop de bestaande lijst met 28 prestaties. De opgave van het instandhoudingsplan 2022-2028 is:  Het implementeren van de lopende uitvoeringsprojecten (prestaties) tot een totaalplan;  Deze aan te vullen met maatregelen op structuurniveau (zichtlijnen, water-, paden- en beplantingsstructuur);  Een meerjarenplan op te stellen voor het groenbeheer waarbij er wordt toegewerkt naar de gewenste samenstelling van beplantingen. De visie wordt nader toegelicht aan de hand van een conserveringsstrategie en een ontwikkelingsstrategie. Het streefbeeld wordt per deelgebied toegelicht en uitgewerkt. 36

Een belangrijke pijler onder het voorliggende project is de conserveringsstrategie voor de waardevolle historische tuin- en parkaanleg van het complex historische buitenplaats Vreugd en Rust. Er is daarbij veel aandacht voor het versterken van de verschillende tijdslagen in de ontwikkelingsgeschiedenis. In de ontwikkelstrategie gaat versterking van het historische karakter van Vreugd en Rust, JulianaBernhardpark en Boerenbosje samen met het beoogde nieuwe gebruik en het bij de tijd brengen van de Voorburgse parken. Verschillende bestaande en nieuwe voorzieningen zullen zorgvuldig in de historische aanleg worden ingepast.

Conserveringsstrategie Het doel is een goed verzorgde parkaanleg, waarin de erfgoedwaarde centraal staat en de gelaagde geschiedenis herkenbaar en beleefbaar is. Daarbij geldt voor het gehele complex historische buitenplaats Vreugd en Rust geldt als conserveringsstrategie (complexnummer 508177, monumentnummer 508178):  Behouden en versterken van de zichtas tussen de Vliet en het hoofdhuis ‘Vreugd en Rust’ en de 18e eeuwse zichtas tussen het hoofdhuis door de Loo-zone (onderdeel Landgoedbiotoop ZH);  De monumentale gebouwen, zoals hoofdhuis, oranjerie en de kas, zijn een integraal onderdeel van de parkcompositie in tegenstelling tot de geïsoleerde enclaves in het park die het in de afgelopen eeuw zijn geworden. De ensemblewaarde van de monumentale gebouwen in de parkaanleg wordt daarom waar mogelijk versterkt/hersteld;  De huidige beplantingen vormen een staalkaart van ruim twee eeuwen parkaanleg en beheer, waarvan de helft in gemeentelijk plantsoenbeheer. De oorspronkelijke botanische en natuurlijke soortenrijkdom is sterk verschraald en er is urgentie vanwege de uitval van de oude parkbomen. Door middel van omvormingsmaatregelen vindt er groot onderhoud en herstel plaats gedurende een langere periode. In dit plan is er voor gekozen om de voor de komende zes jaar de concrete maatregelen op te nemen. Deze strategie sluit aan bij de looptijd van beheersubsidies.

Na zes jaar dient een tweede meerjarenplan te worden opgesteld voor een tweede periode van zes jaar. Beheerplannen over langere periodes in publieke parken worden immers ingehaald door de realiteit;  Wat betreft de soortkeuze wordt er een afweging gemaakt tussen historisch ‘correct’ plantsortiment volgens de plantlijsten van Zocher, de verkrijgbaarheid van plantmateriaal, de sterkste en minst woekerende cultivars en de beheerbaarheid door de dienst Stadsbeheer. Ziektegevoelige boomsoorten, zoals es en paardenkastanje worden niet of bij uitzondering aangeplant en er wordt een passende vervanger gezocht. Het doel is het realiseren van een duurzame beplantingssfeer, geïnspireerd door de aanlegperiode (‘Zocheresk’ of bijvoorbeeld in de geest van de jaren ‘30) en tevens ecologische winst. Voor de Huisplaats en de Overplaats geldt als conserveringsstrategie:  “Verder met Zocher” bij restauratie, herstel en beheer van de 19e eeuwse aanleg in landschapsstijl. De inmetingskaart uit 1916 geldt als belangrijke basis en onderlegger voor het streefbeeld. Ontbrekende onderdelen (bv. paden, zichtlijnen, bosvakken en perken) worden waar mogelijk teruggebracht en het onderhoud op peil gebracht;  Sinds 1917 zijn de Huisplaats en Overplaats in gemeentelijk bezit en beheer en zijn er bewust wijzigingen gedaan en ook daar zitten interessante, waardevolle en noodzakelijke zaken tussen.

Deze latere toevoegingen worden bij de tijd gebracht en beter ingepast in de (sfeer van) de aanleg in landschapsstijl.

24-04-2023

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

24-04-2023

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

Voor de Broekplaats geldt als conserveringsstrategie:  De 18e-eeuwse grote zichtlijn wordt hersteld als verbindende factor;  Voor het Juliana-Bernhardpark zijn de jaren ‘30 als aanlegperiode leidend. Bij restauratie en herstel gerefereerd naar de gemengde, architectonische ontwerpstijl. Bij omvorming van beplantingen zijn de rijke beplantingsplannen uit het oeuvre van de betrokken tuinarchitect H. Roeters van Lennep (1889-1971) leidend. Vanwege de beheerbaarheid door de dienst Stadsbeheer worden niet alle sierbeplantingen gereconstrueerd, maar dit kan wel uitgebouwd.  Voor het Boerenbosje is de wederopbouwperiode het meest beeldbepalend voor de opzet-, sfeer en samenstelling van beplantingen. De gedetailleerde luchtfoto uit 1964 geldt als ijkpunt en inspiratie. De beplantingen zijn eenvoudiger dan in het Juliana-Bernhardprak, maar desondanks met aandacht aangelegd en verzorgd.

Ontwikkelingsstrategie  Het doel is om de parkaanleg bij de tijd te brengen door: ◦ Als kwaliteitsimpuls de verschillende lopende uitvoeringsprojecten (de 28 prestaties) zorgvuldig in te passen in de historische parkaanleg; ◦ Vreugd en Rust als wandelpark te ontwikkelen (herstel kunst- en narcissenroute, technisch vernieuwen paden, herplaatsen verdwenen bruggen); ◦ Gebruikswaarde van de gazons te verbeteren (picknick– en ligweide op de hertenweide, het maaibeheer rond de muziekkoepel afstemmen voor evenementen); ◦ Voorzieningen voor kinderen te integreren in het park (zoekgebied natuurlijke speeltuin hertenweide, varen op Bootjesvijver en bosspeeltuin Overplaats).  De educatieve-museale dimensie van een historische en natuurrijke omgeving vergroten: ◦ Mogelijkheid voor rondleidingen (bijv. prestatie 28, aanlegsteiger rondvaartboot); ◦ Informatievoorziening verbeteren (prestatie 24); ◦ Het parkbos heeft ook een natuurfunctie met o.a. boomruïnes voor natuureducatie.  Ondernemen en nieuwe functies bewust van de historische context van het park: ◦ In de directe omgeving van monumentale gebouwen is de terreinaankleding sober en chique en wordt de zichtrelatie tussen gebouw en omliggend park waar mogelijk hersteld; ◦ In het beplantingsplan geldt de verloren historische functie van de plek als inspiratie.

Bv: aankleding oranjerie en hoofd huis -> kuipplanten; herkenbaarheid Tennispark in voormalige moestuin - > restauratie tuinmuren en boomgaard; locatie voormalige volièretuin -> heraanleg gedempte vijver als bosvijver.  In de stoffering van alle parkdelen wordt gestreefd naar meer eenheid: ◦ De afwerking van de paden: paden in asfalt afstrooien met licht grind. Bestratingsdetails in gebakken klinkers (bv. stoepen rond monumenten, parkentrees, parkbanklocaties); ◦ Parkmeubilair: versleten parkbanken vervangen voor type Zocher (prestatie 15 ); ◦ Parkentrees: verzorgde en veilige entrees, verwijderen overbodige entrees; ◦ Een familie van bebording: parkentrees, routing, informatieborden etc. zo veel mogelijk in één uniforme en herkenbare stijl; ◦ Verlichting: het uitgangspunt is géén verlichting in het park om ecologische lichtvervuiling te voorkomen met uitzondering van (sociaal) onveilige locaties zoals parktoegangen, en ter verlichting van de monumentale gebouwen en de directe omgeving; ◦ Kunst: binnen de parken zijn kunstobjecten toegestaan mits zorgvuldig ingepast zodat deze bijdraagt/geen afbreuk doet aan de cultuurhistorische waarde (o.a. niet in de zichtlijnen). Nieuwe (tijdelijke en vaste) kunstobjecten planmatig inpassen in de parkaanleg, bijvoorbeeld als kunstroute. Bestaande kunstlocaties en kunstobjecten heroverwegen.

 Vreugd en Rust ontwikkelen als natuurrijke omgeving. De ecologische waarde en corridorfunctie (Loo-zone/Vlietzone) van het park worden versterkt en de biodiversiteit vergroot door middel van: ◦ Beschermen van rustigere zones voor fauna in het park, zoals de kernen van de grotere bosvakken; ◦ Hondenbeleid afstemmen en handhaven om verstoring en schade aan de beplantingen, gazons en oevers te beperken; ◦ Het parkbos heeft ook een natuurfunctie. Het jaarrond voedselaanbod (bloesem, bessen, insecten) voor fauna en insecten als bijen, vlinders wordt verhoogd: het omvormingsbeheer is gericht op soortenrijke en gelaagde bosvakken met grotendeels inheems plantmateriaal. Op bijzondere plekken in de aanleg wordt het sortiment vermengd met een accentbeplanting van sierheesters en parkbomen met een uitbundige bloei– of vruchtdracht, conform de historische samenstelling van de beplantingen. Op de Overplaats worden wilde fruitboomsoorten en vruchtdragende heesters aangeplant met nadruk op ecologische winst (niet voor fruitproductie) op de locatie van de verdwenen boomgaard naast de voormalige moestuin.

Samen met de hagen en kruiden als onderbeplanting vormt dit een meerjarig ecosysteem waarvan veel insecten- en spinnensoorten deel uitmaken; ◦ De bloemrijkdom van de parkweiden, bermen, grasoevers en gazons wordt verhoogd door aangepast maaibeheer, wat zorgt voor meer voedsel en variatie voor insecten en insecteneters. Het doel is om een soort– en structuurrijke grasmat te verkrijgen die er toch verzorgd uitziet. Er komt bloem– en kruidenrijk grasland waar minder kans op vertrapping is, bijvoorbeeld langs de brede oevers van de hertenweide. In de gazons komen bloemperken met vaste planten of lage heesters; ◦ Als natuurmaatregel is er in de bosvakken plaats voor enkele boomruïnes (staande dode bomen, liggende bomen) en takkenrillen ten behoeve van holenbroeders, spechten, kevers, paddenstoelen, etc.. Dit zolang het niet storend is voor de parkbeleving als historisch Zocherpark. Zodra de mogelijkheid zich voordoet dient de boom herplant te worden: de dode boom vormt een risico of een andere boom sterft af ter vervanging; ◦ De doorstroming en waterkwaliteit van vijvers en waterpartijen waar mogelijk verbeteren. Lijst met de genummerde prestaties die betrekking hebben op de parkaanleg: Bron: Stichting Mooi Voorburg 2. Hekwerken en slootranden 3. Eiland 4. Duiventil 5. Kruidentuin 6. Herindeling rond huis 7. Padenstructuur 8. Bloemperken 9.

Muur tennispark 10.Werkgebied tuinmannen 11. Entreepoort Parkweg 12. Zwitsersche brug 13. Brug langs de Vliet 14. Looproute over vijver 15. Banken 19. Entrees tot het park 20. Grote Kas

21. Boomgaard 22. Hek aan de Oosteinde 23. Informatiepanelen 24. Boombestand 25. Theekoepel 26. Oosteinde 28. Aanlegsteiger 29. Broekplaats Overige prestaties: 1. Narcissenroute 16. Tentoonstelling 17. Boek V&R (HVV) 18. Inventarisaties 27 Film Groen zoekt Oranje

37

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

Streefbeeld Huisplaats

38

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

24-04-2023

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

3.2 Uitwerking streefbeeld Huisplaats Algemene uitgangspunten streefbeeld Huisplaats: De Huisplaats vormt de kern van de buitenplaats Vreugd en Rust sinds de 17e eeuw en heeft sindsdien verschillende transformaties ondergaan. In de 19e eeuw is het park heringericht als totaalcompositie van waterpartijen, groen– en padenstructuur en gebouwen, naar totaalontwerp van J.D. Zocher jr. (1838) en latere deelontwerpen van J.D. Zocher jr. en L.P. Zocher. Na 1916 is dit ensemble grotendeels in stand gehouden en doorontwikkeld als publiek park. De aanleg in de directe omgeving van de monumentale bebouwing (het hoofdhuis) is de laatste decennia ontwikkeld tot een geïsoleerde hotel/horeca-enclave binnen het omliggende publieke park en heeft daarmee ingeboet aan tuinhistorische waarde. Het uitgangspunt in dit instandhoudingsplan betreft het herstellen van de tuin- en parkaanleg in landschapsstijl met het volgende streefbeeld.  De parksfeer en daarmee samenhangend de kwaliteit en onderhoudsstaat van de parkaanleg in landschapsstijl naar ontwerp van Zocher jr. in de periode van particuliere bewoning (t/m 1916), die daarna nog enige tijd in stand is gehouden in gemeentelijk beheer.

De belangrijkste bronnen zijn daarbij de inmetingskaart uit 1916 en historische foto’s en beeldmateriaal uit deze periode;  Het hoofdhuis en de directe omgeving is verankerd in de omliggende parkaanleg d.m.v.: ◦ vrije doorzichten tussen huis en park; ◦ een beplantings- en padenstructuur die zich vanuit het park voortzet rond het hoofdhuis.  ‘chique en sober’ qua beplantingsopzet en tuindecoratie, passend bij de aankleding van de 19eeeuwse aanleg in landschapsstijl (zoals zichtbaar op oude foto’s van het huis) en beheerbaar voor de dienst Stadsbeheer;  Inpassen van nieuwe en bestaande voorzieningen die samenhangen met het gebruik als publiek park, waarbij behoud en versterking van de erfgoedwaarde(n) een belangrijk uitgangspunt is (o.a. de ‘prestaties’).

24-04-2023

Het streefbeeld voor de Huisplaats van Vreugde en Rust wordt in deze paragraaf uitgewerkt voor de volgende deelgebieden die in de praktijk in elkaar overvloeien. De namen van de deelgebieden zijn aangeleverd door het projectteam. Deelgebied A: Oosteinde Deelgebied B: voorzijde huis Deelgebied C: parkeerterrein naast huis Deelgebied D: huistuin achterzijde Deelgebied E: parkbos bij Vliet Deelgebied F: Grote vijver achter huis Deelgebied G: Bootjesvijver Deelgebied H: langs de Vliet Deelgebied I: Hertenweide Deelgebied J: gazon bij muziekkoepel Deelgebied K: parkbos langs erfgrens huisplaats NB: het streefbeeld is niet uitgewerkt voor deelgebied A, Oosteinde. De planvorming voor de wegtracé’s wordt in een latere fase uitgewerkt.

Het streefbeeld is uitgewerkt tot een schetsontwerp en is afgebeeld op de vorige pagina.

39

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

24-04-2023

Deelgebied A: Oosteinde

Deelgebied B: voorzijde huis

Kenmerken/bijzonderheden

Kenmerken/bijzonderheden

 Zichtlijnen ◦ Diverse zichtlijnen doorkruisen dit gebied, waaronder de 18e-eeuwse zichtas als onderdeel van de Landgoedbiotoop (zie ook streefbeeldkaart).

 Zichtlijnen ◦ de 18e-eeuwse zichtas tussen de Vliet en het hoofdhuis ‘Vreugd en Rust’.  Water en oevers ◦ Oorspronkelijke waterpartij is gedempt bij de verbreding van wegprofiel Oosteinde.

Streefbeeld De Huisplaats, de Overplaats en het tussenliggende Oosteinde dienen als één parkeenheid beleefd te worden, refererend naar het ontwerp van Zocher. Vreugd en Rust had vóór de verbreding van het wegprofiel en het dempen van de sloot/vijver langs het Oosteinde een vrij open aanleg en lag in een parkachtige reeks van tuinen en landhuizen nabij de dorpskern van Voorburg. Het streefbeeld betreft:  Herstel van het lichtgebogen profiel van het Oosteinde uit de 18e/19e eeuw over de hele lengte van de Huisplaats en Overplaats (prestatie 26, Oosteinde), indien mogelijk gecombineerd met (gedeeltelijk) herstel van de bermen en de waterpartij voorlangs het hoofdhuis en minder geparkeerde auto’s. Referentie: kaart 1916;  Kwaliteitsverbetering hoofdentree van de Huisplaats en de hoofdentree van de Overplaats;  Herstel en verbetering van diverse bestaande en verdwenen zichtrelaties tussen de Huisplaats en de Overplaats, waaronder de 18e-eeuwse grote centrale zichtas, zichten op de Oranjerie, de Grote kas en de hertenweide.

Maatregelen De planvorming voor de wegtracé ’s ontbreekt in deze rapportage en wordt in een latere fase uitgewerkt. Er zijn wel maatregelen opgesteld voor de terreininrichting grenzend aan de Overplaats en Huisplaats:  Hoofdentree Huisplaats en directe omgeving: ◦ Heesterbeplanting langs het Oosteinde laten terugwijken en aan andere zijde naar voren laten komen ter begeleiding van het zicht op het hoofdhuis conform kaart 1916. De oude beuk als oriëntatiepunt; ◦ Zijtuin hoofdhuis (Central Park) vanaf de hoofdentree visueel afschermen d.m.v. heesterbeplanting. Behouden/verbeteren van vrije doorzichten over de hertenweide; ◦ Aanleg van een bestratingsdetail in klinkerverharding ter markering van de verdwenen brug en toegangspoort. Deze dient ter verduidelijking van het keuzemoment voor het publieke deel (rechtsaf richting de te herplaatsen Zwitsersche Brug) en het particuliere deel (linksaf voor het huis langs). Herhalen bij de andere toegangspoort in deelgebied C; ◦ Herstel van bestaande asfaltpaden en voorzien van een afstrooilaag van licht grind. 1-op-1 restauratie als geschoffelde zandpaden is vanwege het huidige intensieve gebruik en beheer niet wenselijk; ◦ Herstel/restauratie hekpijlers verlichting (bj. 1927) aan het Oosteinde.

Ter overweging: reconstructie ijzeren hekken naar voorbeeld van de originele ontwerptekeningen; ◦ In de eilandvormige bosschage het gedenksteken een eigen plek geven.  Hoofdentree Overplaats en directe omgeving: ◦ Bestaande brug aanpassen met nieuwe leuningen (prestatie 12). Streefbeeld is een brug die qua vormgeving verwijst naar de rustieke 19e eeuwse knuppelhouten brug, zoals bekend van oude foto’s.

40

Streefbeeld Een vrije zichtas tussen de stoep en voorgevel van het hoofdhuis door de Overplaats en vice versa. De directe omgeving van het hoofdhuis dient ‘chique en sober’ te zijn qua beplantingsopzet en tuindecoratie, passend bij de aankleding van de 19e-eeuwse aanleg in landschapsstijl (zoals zichtbaar op oude foto’s van het huis) en ontdaan van de vele hedendaagse elementen. Nagaan of de vijverpartij voor het huis is terug te brengen (deelgebied A) conform kaart 1916.

Maatregelen

 Herstel van de contouren van de heestervakken aan weerzijden van de centrale zichtas. Zie hoofdstuk 4 voor de omvormingsmaatregelen per heestervak;  Verwijderen Lonicera haag uit de zichtas en vervangen door een transparant ijzeren parkhek;  Verwijderen van hedendaagse elementen zoals bebording, de haag rond het plantvak, betonnen palen langs de oprit, vlaggenmasten. Verplaatsen tuinvaas naar locatie elders;  Verwijderen niet-historische geveltuinen. Aanleg van nieuwe beplantingen langs de gevels ter vervanging van de blokhagen. Eventueel in combinatie met een smalle klinkerstoep langs de voorgevel van het hoofdhuis (streefbeeld ‘sober en chique’);  Herplant van het centrale bloemperk in de zichtas tegenover de stoep van het huis, geïnspireerd op de bloembedden op oude afbeeldingen en foto’s van deze plek (prestatie 8);  Plaatsen kuipplanten langs de oprit ter vervanging van de betonnen palen;  Herstel van bestaande asfaltpaden en voorzien van een afstrooilaag van licht grind.

Deelgebied C: parkeerterrein naast huis Kenmerken/bijzonderheden

 Oorspronkelijke locatie verdwenen stal en koetshuis.

Streefbeeld Kwaliteitsverbetering van de pleinruimte die als keerterrein en aanspanplaats door Zocher jr. in de 19e eeuw is ontworpen en in de huidige situatie in gebruik is als parkeerplaats voor hotelgasten. Via het plein een aantrekkelijke publieksroute naar de Kleine vijvertuin.

Maatregelen

 Herstel van bestaande asfaltverharding en voorzien van een afstrooilaag van licht grind gelijk aan de overige paden in het park;  Aanleg van een bestratingsdetail in klinkerverharding ter markering van de verdwenen brug en toegangspoort. Zie ook deelgebied A;  Herstel/restauratie hekpijlers verlichting (bj. 1927) aan het Oosteinde. Zie deelgebied A;  Creëren van een berm langs de halfronde oprit langs de voorgevel van het hoofdhuis;  Heesterbeplanting aan de parkzijde als losse heestergroepen en herstel doorzicht door het heestervak naar het gebied naast het huis (deelgebied E);  Goedereningang hoofdhuis visueel afschermen met beplanting. Looproute achterlangs het huis niet toegankelijk voor het publiek.

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

24-04-2023

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

Deelgebied D: huistuin achterzijde

Deelgebied E: parkbos bij Vliet

Kenmerken/bijzonderheden

Kenmerken/bijzonderheden

 Huidig gebruik conform overeenkomsten vanaf 1920 en 1984;  Padenstructuur ◦ Er ontbreken oorspronkelijke padaansluitingen naar het hoofdhuis vanuit het park;  Bouwkundige elementen ◦ 20e-eeuwse hotel– en horeca inrichting en tuindecoratie.

Streefbeeld

 Kwaliteitsverbetering van de terreininrichting rond het hoofdhuis (prestatie 6 Herindeling rond huis, prestatie 5 kruidentuin). Terreininrichting beter aan laten sluiten bij het omringende park in landschapsstijl d.m.v. wijzigen beplantingsstructuur, zichtlijnen en entrees. Eventueel de gebruiksovereenkomst en perceelcontour herzien;  Herstel zichtlijnen ◦ Herstel 18e-eeuwse zichtas vanaf de Vliet op de achtergevel van het huis en vice versa. Deze zichtas is in de 19e eeuw als zichtrelatie/panorama over de vijver opgenomen naar (her) ontwerp door Zocher; ◦ Herstel overige zichtlijnen en doorzichten naar omringende oriëntatiepunten binnen en buiten de parkaanleg (op toren Nootdorp, huisvijver en hertenweide).

Maatregelen NB: onderstaande nader uit te werken in overleg met Central Park;  Verbeteren zij-entree naar de naastgelegen Kleine vijvertuin en het parkbos (deelgebied E, parkbos bij Vliet);  Herstel van de contouren van de heestervakken in de gazons rond het hoofdhuis. Zie hoofdstuk 4 voor de omvormingsmaatregelen per heestervak;  Verwijderen/verplanten van recent aangeplante solitaire bomen in de centrale zichtas;  Verwijderen van de haag rond de tuin en vervangen door een transparant ijzeren parkhek op >1m van het pad, zodat er een ruime grasberm ontstaat;  Bij de tijd brengen van de 20e-eeuwse hotel- en horeca inrichting en tuindecoratie en beter integreren in de herstelde beplantingsstructuur (o.a. buitenbar, piratenhek rond terras, rozenboog, bloembedden, prestatie 5-kruidentuin ).

 Relatief rustig onderdeel van de Huisplaats, van belang als rust- en schuilplaats voor fauna;  De oorspronkelijke inrichting van een deel van het terrein als Volière tuin met kleine vijver is niet meer herkenbaar in de huidige situatie.

Streefbeeld Natuurrijk oud parkbos in landschapsstijl. Afwisseling van schaduwrijke delen en plekken met meer lichtinval, een verstilde rustplek in het park en slingerende wandelpaden met hoge tuinhistorische waarde. Het verwaarloosde deelgebied meer eigenheid qua beplantingssfeer geven, geïnspireerd op beplantingen van Zocher en passend voor het relatief rustige en natuurrijke deel van de Huisplaats:

Maatregelen

 Groot onderhoud bestaande boom- en heesterbestand en omvormingsbeheer naar een meer gevarieerde en gelaagde beplanting met behoud van oude bomen;  Aanplant van enkele kleine sierbomen als accenten langs de randen. Aanplant van een basis assortiment van inheemse struiken plus sierheesters die aangeplant kunnen worden als accent langs de bosrand of bij grotere heesters in het bosvak. De kernen van de vakken ook beplanten;  Heesterbeplanting aan de parkeerplaatszijde van het pad als losse heestergroepen en herstel doorzicht vanaf de parkeerplaats (deelgebied C);  Deels aanpassen van de contouren van de heesterbeplantingen en bosvakken, gebaseerd op de 1916 kaart, zodat er vanaf het kleine gazon een doorkijkje naar de Grote vijver ontstaat.  Stimuleren van de kruidlaag en bosbodem, voornamelijk langs het pad en in de doorzichten naar de kernen met stinzenplanten en boskruiden;  Vrije padbermen 60-150cm langs het pad;  Alle paden technisch vernieuwen en voorzien van een afstrooilaag van licht grind.

41

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

Deelgebied F: Grote vijver achter huis

Deelgebied H: langs de Vliet

Kenmerken/bijzonderheden

Kenmerken/bijzonderheden

 Zichtlijnen ◦ Over de Grote vijver loopt de 18e-eeuwse zichtas vanaf de Vliet op de achtergevel van het huis. Deze zichtas is in de 19e eeuw als zichtrelatie/panorama over de vijver opgenomen naar (her)ontwerp door Zocher; ◦ De Grote vijver was visueel afgeschermd van de Bootjesvijver (deelgebied G) door een dam/ brug c.q. smalle brug en opgaande beplanting.

Streefbeeld Parkaanleg in landschapsstijl, waarbij de vijverpartijen met slingerende oevers een natuurlijke beekloop/meer met daarin een eiland verbeelden. Vijver, eiland, vijverranden en wandelpaden langs de oevers rondom herstellen in ‘Zocherdetaillering’. De vijver wordt door middel van een wandelverbinding (brug) afgesplitst van de Bootjesvijver conform de historische situatie in de 20e eeuw.

Maatregelen

 Herstel vijveroevers en gazon tot aan de waterlijn. Herstel of vervangen beschoeiing rond vijver en eiland, aanvullen grond;  Oeverbeplanting en opslag van wilgen en elzen verwijderen. Oever- en waterplanten (gele lis, varens etc.) alleen pluksgewijs toestaan, conform historisch beeldmateriaal. Verspreid langs de oeverlijn gele lis planten;  Maaien tot aan de waterlijn, dus ook onderlangs de bomen die vlak langs de oevers staan;  De bestaande bamboe op het eiland in twee groepen handhaven (rond de bomen) en de rest van het eiland vrij houden (beheren) van bamboe (prestatie 3 Eiland). Op de vaste oevers de bestaande groepen bamboe handhaven en beheren;  Bijplanten van een kleine solitaire boom (magnolia) op het eiland;  Aankleding van speciale punten van de aanleg langs de oevers, zoals bij de belangrijkste zichtlijnen, parkbanken met accentbeplanting en tuinornamenten. Eventueel plaatsen van een vaas op piëdestal op het eiland;  Alle paden technisch vernieuwen en voorzien van een afstrooilaag van licht grind.  Toevoegen wandelpad en brug met licht getoogde vorm tussen de huisvijver en bootjesvijver;

Deelgebied G: Bootjesvijver Streefbeeld De Bootjesvijver heeft een meer besloten karakter (bosmeer) dan de Grote vijver. Het doel is de wandelverbinding over de vijver te herstellen en bij de Vliet de waterverbinding te herstellen met weer een brug op deze oude bruglocatie.

Maatregelen

 Toevoegen van een fors getoogde ‘boogbrug’ waarbij de toegankelijkheid voor mindervaliden een randvoorwaarde is. Daaronder beschoeiing en doorvaartbescherming.(prestatie 13, Brug langs de Vliet);  Herstel vijveroevers met bol aflopende taluds en gazon tot aan de waterlijn. Herstel of vervangen beschoeiing. Een deel van de heesterbeplantingen mag wel vrijuit tot aan/over de waterlijn groeien voor een besloten karakter;  Oeverbeplanting en opslag van wilgen en elzen verwijderen. Oever- en waterplanten (riet, gele lis, varens etc.) alleen pluksgewijs toestaan. 42

24-04-2023

 Bouwkundige elementen ◦ ca. 1891 is de tuinkoepel aan de Vliet afgebroken in verband met de verbreding van de Vliet. De verdwenen koepel aan de Vliet bood een vergezicht over het polderlandschap.  Padenstructuur ◦ Langs de verbrede Vliet is een recht wandelpad aangelegd. De oude gebogen parkpaden ‘botsen’ sindsdien tegen deze Vlietzone en bieden vanaf de wandeling uitzicht op de Vliet. In de laanbeplanting langs het pad is een vrije zichtas tussen de Vliet en het hoofdhuis uitgespaard.

Streefbeeld Wandelgebied langs de Vliet met verschillende rustplekken. Concentreren op behoud, vervanging en toevoeging van bomen. Accenten langs de Vliet zijn: aanlegplaats (prestatie 28, uitgevoerd), tuinkoepel (prestatie 25, in studie), brug over insteekhaven (prestatie 13), zichtas op hoofdhuis door het halfronde gazon, twee doorzichten over de hertenweide als schilderachtig tafereel; de verschillende vrije zichten op de Vliet vanaf de gebogen wandelpaden in de Huisplaats, en de inleiding/voortzetting van de rondwandeling door de aangrenzende parkbossen.

Maatregelen

 Herstel van de laanbeplanting langs de Vliet (oorspronkelijk eiken en beuken) waar mogelijk in een enkele rij aan de zijde van de Huisplaats. Herplant van 2 laanbomen aan weerszijden van de open zichtas, op de oude plantlocaties;  Herstel van laanprofiel met grasbermen;  Alle paden en padaansluitingen technisch vernieuwen en voorzien van een afstrooilaag van licht grind;  Aanleg nieuwe aanlegplaats (prestatie 28, reeds uitgevoerd), buiten de zichtlijnen;  Plaatsen nieuwe brug (prestatie 13) op de historische locatie in combinatie met het herstel van de doorsteek Bootjesvijver-Vliet;  Parkmeubilair Vliet vervangen en aantal parkbanken uitbreiden: ◦ Verplaatsen van al het parkmeubilair uit de zichtlijnen; ◦ Parkbanken vervangen door een passende parkbank (prestatie 15, als kopie van het origineel bewaard gebleven exemplaar of een nieuw aan te schaffen model ‘Gardeluxe, type Zocher’); ◦ Parkbanken plaatsen met rugdekking van heesters en met zicht op de Vliet.

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

24-04-2023

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

Deelgebied I: hertenweide

Deelgebied J: gazon bij muziekkoepel

Kenmerken/bijzonderheden

Streefbeeld

 Water ◦ De omgrachting met slingerende oevers verbeeldt een beekloop met een rondwandeling.  Zichtlijnen ◦ Zichtlijnen lopen kruislings over de hertenweide of volgen de slingerende beek; ◦ De zijvleugel van het hoofdhuis ligt prominent aan de hertenweide.

Streefbeeld Hertenweide inrichten met als uitgangspunt de aanleg in landschapsstijl in de beeldtaal van Zocher. Hierbij wordt er gestreefd naar een grotere ecologische waarde van de oevers. Vanaf de romantische rondwandeling buitenom zijn er doorzichten over de hertenweide met schilderachtige taferelen en zichtlijnen naar het hoofdhuis. Belangrijke accenten langs de rondwandeling zijn: de Zwitsersche brug (prestatie 12), ‘hertenhuis’, verschillende boomgroepen en groepen sierbeplanting langs de buitenoevers. Op de hertenweide wordt een rondgaande wandeling aangelegd met een padenlus conform kaart 1916 en met één type ijzeren landgoedhekwerken. De bestaande voorzieningen en verhardingen uit de 20e-21e eeuw worden opgeruimd of beter ingepast en bij de tijd gebracht. Een rondwandeling wordt mogelijk en er komen voorzieningen voor kinderen van verschillende leeftijden en een lig– en picknickweide (gazon, geen meubilair).

Maatregelen Binnen de vijverpartij. Nader uitgewerkt in inrichtingsvoorstel door Korneel Aschman, 20-04-2023.  Bestaand weidegebouw aanpassen aan gebruik 21e eeuw en de gevels een meer Zochereske uitstraling geven door bijvoorbeeld gevels en luiken te overschilderen en eventueel het gebouw te voorzien van een royaal overstek met eronder gelegen volières en speelplein in klinkerverharding voor jonge kinderen. Bestaand houten hertenhuis uit ca. 1980 verwijderen na opheffing van de functie. Plaatsten rustiek vorm te geven klein geitenhuis;  Aanleg wandel– en rijpad met een rondgang over het eiland in halfverharding;  Binnenste oeverranden herstellen in een 19e-eeuws profiel (‘Zocheresk’): bol aflopend naar waterlijn. Bij het speelplein in combinatie met een hekwerk voor de veiligheid. Betonnen beschoeiing uit beeld. Brede zones langs de oevers beheren als bloem– en kruidenrijk gras;  Herplant bomen op de oude plantlocaties en een enkele grote vrijgroeiende heester.  Plaatsen /vervangen boombescherming rond de bomen in de dierenweide tegen vraat, historisch type. Aanplant verschillende soorten bomen en enkele grote vrijstaande heesters;  Bestaande betonnen brug aanpassen met leuningen in eigentijdse vormgeving (prestatie 12).

Streefbeeld is een brug die qua vormgeving verwijst naar de rustieke 19e eeuwse knuppelhouten brug, zoals bekend van oude foto’s;  Te vernieuwen hekwerken rond de centrale dierenweide (prestatie 2 Hekwerken). IJzeren hekwerk geïnspireerd op het 19e-eeuws model. Andere deel van de hertenweide als publiek toegankelijk gebied (seizoensgebonden openingstijden, honden niet toegestaan);  Aanleg van een kleine avontuurlijke speelplaats met natuurlijke speeltoestellen. Zoekgebied. Buiten de vijverpartij  Buitenste oeverranden herstellen met bol aflopende taluds en gras tot aan de waterlijn;  Oeverbeplanting en opslag van wilgen en elzen verwijderen. Oever- en waterplanten (riet, gele lis, sierrabarber etc.) alleen pluksgewijs toestaan. Verspreid langs de gehele oeverlijn enkele gele lis planten en nabij het huis een gunnera, conform historische foto’s;  Omvorming bestaande heesterpartijen langs de beek conform 1916 kaart. Zie hoofdstuk 4;  Alle paden technisch vernieuwen en voorzien van een afstrooilaag van licht grind.

Gazon behorend bij de functie muziekkoepel (sinds bouw 2004). De kwaliteitsverbetering in dit deelgebied betreft de vergroting van de belevingswaarde van dit deelgebied als onderdeel van de aanleg in landschapsstijl en de gebruikswaarde als (kleinschalig) evenemententerrein, lig– en picknickweide.

Maatregelen

 Het gazon beheren als intensief gazon, waarbij rekening gehouden wordt met de voorjaarsbloei van crocus. Afwatering verbeteren;  Uitgangspunten voor evenementen: geen tenten, voertuigen alleen bij hoge uitzondering op het gazon en met gebruik van rijplaten, geen motorvoertuigen in de kroonprojectie van bomen;  Kwaliteitsverbetering secundaire parkentree van het Oosteinde d.m.v. accentbeplanting en verzorgde padbermen (prestatie 19 Entrees tot park);  Aanleg van een klinkerverharding en uitbreiding van de heesterbeplanting achter de koepel. Ter verbetering van de bereikbaarheid en een goede inpassing van de koepel;  Heraanleg van een rond plantvak op de historische locatie van een bloemperk, conform kaart 1916, als voorgrond van een lange zichtlijn als onderdeel van de rondwandeling;  Heraanleg van een heestervak, maar dan kleiner dan op de 1916 kaart, vanwege de benodigde ruimte vanuit het huidige gebruik van het gazon.

Deelgebied K: parkbos langs erfgrens huisplaats Streefbeeld Natuurrijk oud parkbos in landschapsstijl. Een relatief gesloten parkbos met zichtlijnen naar het centrale deel van de huisplaats, als onderdeel van de slingerende rondwandeling.

Maatregelen

 Groot onderhoud bestaande boom- en heesterbestand en omvormingsbeheer naar een meer gevarieerde en gelaagde beplanting;  Aanplant van enkele kleine sierbomen als accenten langs de randen waar mogelijk. Niet in de kernen vanwege de beperkte lichttoetreding. Aanplant van een basis assortiment van inheemse struiken plus sierheesters die aangeplant kunnen worden als accent langs de bosrand of bij grotere heesters in het bosvak;  Vrije padbermen 60-150cm langs het pad, dus geen geschoren heesters. Stimuleren van de kruidlaag en bosbodem, voornamelijk in stroken langs het pad met stinzenplanten en boskruiden;  Het gazon aan de Vliet beheren als intensief gazon, vanwege vertrapping;  Herstel van oriëntatiepunt op een voormalig rododendron plantvak overwegen (nu hulst);  Parkbanken vervangen door een passende parkbank (Prestatie 15, als kopie van het origineel bewaard gebleven exemplaar of nieuw aanschaffen model ‘Gardeluxe, type Zocher’);  Alle paden technisch vernieuwen en voorzien van een afstrooilaag van licht grind.

43

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

Streefbeeld Overplaats

44

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

24-04-2023

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

3.3 Uitwerking streefbeeld Overplaats Algemene uitgangspunten streefbeeld Overplaats: In de 19e eeuw is de bosrijke Overplaats geheel heringericht als totaalcompositie van waterpartijen, groen– en padenstructuur en gebouwen, naar ontwerp van J.D. Zocher jr. Na 1916 is dit ensemble grotendeels in stand gehouden en doorontwikkeld als publiek park. Het padenpatroon in het park is daarbij sterk versoberd. De voormalige oranjerie heeft een horeca functie en de voormalige grote kas doet dienst als tenniskantine. Binnen de contour van de verdwenen moestuin is een tennisvereniging gevestigd. Het uitgangspunt in dit beheerplan betreft het herstellen van de parkaanleg in landschapsstijl met het volgende streefbeeld:  De parksfeer en daarmee samenhangend de kwaliteit en onderhoudsstaat van de parkaanleg in landschapsstijl naar ontwerp van Zocher jr. in de periode van particuliere bewoning (t/m 1916), die daarna nog enige tijd in stand is gehouden in gemeentelijk beheer. De belangrijkste bronnen zijn daarbij de inmetingskaart uit 1916 en historische foto’s en beeldmateriaal uit deze periode;  De nadruk ligt op herstel van de krachtige totaalcompositie, kenmerkend voor de ontwerpkwaliteit van m.n. J.D.

Zocher jr.: de integratie van de lange zichtlijn en het uitgesproken padenpatroon van lange lussen in S-motief, heestergroepen en enkele accentpunten langs de rondwandeling, zoals solitaire bomen en de oranjerie;  Ontwikkelen van een eigen identiteit in relatie tot de Huisplaats: de Overplaats is een bosrijk werklandschap en wandellandschap. Dus soberder qua aankleding (minder sierplantsoen), er is ruimte voor productie (wilde fruitsoorten, hoog gras etc.) en meer natuurlijke beplanting (nadruk op bosbomen en bosheesters);  (Beter) inpassen van nieuwe en bestaande voorzieningen die samenhangen met het gebruik als publiek park, waarbij behoud en versterking van de erfgoedwaarde(n) een belangrijk uitgangspunt is.

24-04-2023

Het streefbeeld voor de Overplaats van Vreugde en Rust wordt in deze paragraaf uitgewerkt voor de volgende deelgebieden die in de praktijk in elkaar overvloeien. De namen van de deelgebieden zijn aangeleverd door het projectteam. Deelgebied A: Oosteinde (zie paragraaf 3.2.A) Deelgebied L: Entreegebied Oosteinde Deelgebied M: voor de Grote kas Deelgebied N: gazon voor de Oranjerie Deelgebied O: parkbos langs erfgrens Overplaats Deelgebied P: gazon achter de Oranjerie Deelgebied Q: parkbos langs Tennispark Deelgebied R: rondom zichtas Huis ten Bosch Deelgebied S: parkbos Overplaats Deelgebied T: voormalige moestuin

Het streefbeeld is uitgewerkt tot een schetsontwerp en is afgebeeld op de vorige pagina. NB: het streefbeeld is niet uitgewerkt voor het terrein van het Tennispark als onderdeel van deelgebied T (voormalige moestuin), omdat dit terrein is verpacht. Langs de contouren van het deelgebied zijn wel tuinhistorische elementen aanwezig, zoals de kas en de bouwkundige restanten van tuinmuren, poorten, schuren, muurkassen en het werkterrein van de tuinmannen.

45

HISTORISCH GROENBEHEER i.s.m. STICHTING IN ARCADIË

PARK VREUGD EN RUST TE VOORBURG - INSTANDHOUDINGSPLAN

Deelgebied L: entreegebied Oosteinde

Deelgebied M: gazon voor de Grote kas

Streefbeeld

Kenmerken en bijzonderheden

Dit deel van de Overplaats vormt de start van de rondwandeling en geeft de toegang tot andere delen. Als parkentree uitnodigend en verrassend. Sommige paden hebben een oriëntatiepunt verder weg (bijvoorbeeld naar deelgebied M&N) en andere een meer gesloten beeld (bijvoorbeeld naar deelgebied Q&S). Het streefbeeld voor deze plek is een vloeiende padbelijning met langs de randen een verzorgd beplantingsbeeld met vrije padbermen (met stinzenplanten), een gesloten sierheesterbeplanting en zicht op de stammen van de oude bomen op deze plek en in de aangrenzende deelgebieden. De monumentale Van der Vetbank (bj. 1926) wordt beter ingepast door middel van een passende klinkerstoep. De brug wordt (op onderdelen) vernieuwd als kwaliteitsimpuls voor de parkentree.

Maatregelen

 Aanleg nieuwe klinkerstoep van gebakken klinkers rond de monumentale Van der Vet bank (1926, ontwerp H. van der Kloot Meijburg), met behoud van de historische tegelverharding;  Herstel padlijnen en padbermen: vloeiender in Zocher-idioom. Alle paden technisch vernieuwen en voorzien van een afstrooilaag van licht grind (prestatie 7). Verwijderen overbodige verhardingsvlakken;  Groot onderhoud heester– en boombestand grenzend aan pad en oever. Accentbeplanting langs de paden en verzorgde padbermen;  Stobbe van de verdwenen solitaire boom op de padsplitsing verwijderen. Stamvoet van de daarnaast geplante vervangende boom (Tamme kastanje), eventueel in halfverharding conform de 1916 kaart;  Bestaande brug aanpassen met nieuwe leuningen (prestatie 12). Streefbeeld is een brug die qua vormgeving verwijst naar de rustieke 19e eeuwse knuppelhouten brug of naar de ‘jaren-1930brug’ met lichtgekleurde leuningen en staanders. Beide bekend van oude foto’s.