210101 Bijlage 1 Nota Ontwikkelperspectief Leiden-Noord

69

70

Huidig

Ontwikkelingsrichting

Woonmilieu

In 2021 is het Oude Lint een aantrekkelijk woongebied aan het water, met een grote variatie aan verschillende soorten gevels. De stapsgewijze ontwikkeling in verschillende bouwperioden is in het gebied goed te zien en de Pasteurstraat is een duidelijke scheidingslijn tussen het Oude Lint en Nieuw Leyden. In het gebied wonen de meeste mensen in een rijtjeswoning met een individueel karakter of in een ensemble van rijtjeswoningen. Langs de Willem de Zwijgerlaan bevindt zich een appartementencomplex, dat in 2013 gerealiseerd is en hoger en steviger van massa is. Tussen de oude bebouwing staat hier en daar nieuwere bebouwing en aan de Madame Curiestraat staat een klein appartementenblok. Aan de Maresingel staan rijtjeswoningen en stevigere volumes die ruimte bieden aan appartementen, bedrijven en een school. Aan het Groenoordsplein staan een aantal gemeentemonumenten.

• Het Oude Lint is een gebied waar wordt ingezet op het behouden en versterken van de bestaande karakteristieken van de buurt. Uitgangspunt is behoud en hergebruik van historische bebouwing. Er wordt voor gezorgd dat de basis op orde is, daarbij wordt niet actief gestuurd op ontwikkeling. Alleen langs het spoor en de Willem de Zwijgerlaan biedt het Oude Lint ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. • Ontwikkelingen die plaatsvinden, komen voort uit lokaal initiatief en passen in maat, schaal en korrelgrootte bij de bestaande buurt. • Bij ieder initiatief afwegen in hoeverre het initiatief een kwalitatieve bijdrage levert aan de leefomgeving. • Bestaande doorsteekjes door de bouwblokken van de Haarlemmerweg naar de Hansenstraat behouden en versterken.

Voorzieningen en werkgelegenheid

In 2021 is er op kleinschalig niveau bedrijvigheid te vinden • Behouden van het rustige karakter van het gebied rond de Haarlemmerweg aan de Maresingel. Ten noorden van de Willem de Zwijgerlaan door alleen bedrijvigheid toe te staan die qua maat, schaal en karakter passen is een autodealer gevestigd. bij het gebied. Het toevoegen van voorzieningen of bedrijvigheid kan op kleine Het ‘huis van de buurt’ aan de Raamstraat is één van de schaal toegestaan worden, mits aan bovenstaande eisen is voldaan, en dit geen ontmoetingsplekken in het gebied. onevenredige verkeershinder oplevert. • Rond de Maresingel behoort horeca of bedrijvigheid die ten goede komt aan de uitstraling en de levendigheid van het gebied, tot de mogelijkheden, mits dit geen onevenredige geluid- of verkeershinder teweeg brengt. • De wenselijkheid van sociaal-maatschappelijke voorzieningen zoals een buurtkamer hangt af van de vraag naar dergelijke locaties bij toekomstige bewoners. De aanwezigheid van sociaal-maatschappelijke voorzieningen is in dit deel van de wijk daarmee geen vereiste. Het toevoegen van eerstelijnszorg kan gezien de toenemende groei van het aantal bewoners in de wijk wenselijk zijn.

Openbare ruimte

In 2021 heeft het Oude Lint een vrij groen karakter dankzij de groene oever langs de Haarlemmertrekvaart. Deze doorgaande strook met bomen en onderbegroeiing geeft de straat een groen en aantrekkelijk karakter. Deze groene zone strek zicht uit over de zuidzijde van het Oude Lint, maar wordt onderbroken door de Willem de Zwijgerlaan en niet verder vervolgd. Aan de noordzijde is de zone ingevuld met parkeerplaatsen en hierdoor heeft de noordzijde een versteend karakter. Ook het Groenoordplein kent een bescheiden hoeveelheid groen en heeft daardoor een stenig karakter. De straten zijn verder smal en bieden hier en daar ruimte aan een boom en een groene boomspiegel. Sommige woningen hebben aantrekkelijke geveltuinen gemaakt, maar verder kent het Oude Lint weinig open en groene verblijfsplekken. Achter de woningen bevinden zich op sommige plekken binnenhoven, die ingevuld zijn met speelvoorzieningen of parkeerplaatsen. De straten in het gebied zijn voor auto’s éénrichtingsverkeer en op de Haarlemmerweg loopt een regionale fietsroute, die ook onderdeel is van het recreatieve netwerk. De rijbanen zijn ingericht met klinkers, waardoor het historische en kleinschalige karakter van het Oude Lint benadrukt wordt. De Hansenstraat kent problemen met wateroverlast en het hele gebied van het Oude Lint is een onderbemalingsgebied.

• Versterking en behoud van het groene karakter van de Haarlemmerweg door verlenging van de groene zone aan het water richting de noordzijde; • Versterken van de ruimtelijke samenhang van jaagpad en trekvaart; • Ontwerpen van een klimaatadaptieve verblijfs- en kindvriendelijke inrichting van de openbare ruimte, die voor iedereen goed toegankelijk en beweegvriendelijk is; • Vergroenen van parkeerplaatsen, waar mogelijk; • Behoud en versterking van de geveltuinen; • Behouden en opwaarderen van de bestaande speelvoorzieningen in de buurt, zodat deze voldoende uitdaging bieden om te spelen; • Nieuwe voetgangersbrug over de Haarlemmertrekvaart onderzoeken; • Verbeteren kwaliteit van de doorsteekjes door de bouwblokken tussen de Haarlemmerweg en de Hansenstraat; • Bij (her)inrichting van de openbare ruimte gelden de Leidse Beweegsleutels als uitgangspunt.

71

72

Foto: De Haarlemmerweg in het Oude Lint. (foto buro JP)

Duurzaamheid en klimaatadaptatie

Het Oude Lint is één van de oudste delen van Leiden-Noord, er bevinden zich relatief veel woningen met een laag energielabel. Bij heftige regenbuien zal op bepaalde plekken in de wijk het water op straat blijven staan. Het Oude Lint is grotendeels een onderbemalingsgebied. Op warme dagen is het gebied gevoelig voor hittestress. Er zijn weinig schaduwplekken aanwezig en onvoldoende groene locaties die voor verkoeling kunnen zorgen. Het water en groen zijn voornamelijk te vinden naast de bouwblokken aan de oostzijde van de buurt en er zijn enkele geveltuintjes en wat snippergroen.

• Zoveel mogelijk energieneutraal, natuurinclusief, klimaatadaptief en circulair bouwen en transformeren; • Klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte. • Inzetten op duurzame energie en warmte. In de toekomst wellicht gebruik maken van aquathermie bij de Haarlemmertrekvaart. Opwekken van duurzame energie door middel van zonnepanelen op de daken; • Isoleren van woningen met behulp van maatwerkadvies, voor de oudere woningen. Gezien het bouwjaar van de woningen en het bestaande warmtenet in Groenoord ligt uitbreiding van dit warmtenet voor de hand. • Zo groen mogelijk inrichten van zowel de openbare ruimte als buitenruimtes bij de bebouwing, ten behoeve van biodiversiteit, verkoeling en een gezonde leefomgeving; • Natuur, waar mogelijk, met elkaar verbinden; • Het viaduct onder de Willem de Zwijgerlaan geschikt maken als corridor voor verplaatsing van insecten en dieren.

Mobiliteit

In 2021 wordt het Oude Lint door de Willem de Zwijgerlaan als stedelijke stroomweg verdeeld in een noordelijk en zuidelijk deel. Het noordelijk deel wordt voor auto’s ontsloten via Groenoord Noord, via de Pasteurstraat en de Haarlemmerweg. Het zuidelijke deel is toegankelijker en beter bereikbaar vanuit verschillende kanten. De straten in het gebied zijn voor auto’s éénrichtingsverkeer. Voor de fietsers ligt er een goede doorgaande route (hoofdfietsroute en onderdeel van het recreatieve netwerk) langs de Haarlemmerweg, deze loopt onder de Willem de Zwijgerlaan door. De route is ook veilig voor voetgangers. In 2021 wordt, ter hoogte van Groenoord, een nieuwe HOV halte aan de Willem de Zwijgerlaan gerealiseerd, waardoor het Oude Lint in zijn geheel goed bereikbaar is met het openbaar vervoer.

• Behouden bestaande ontsluiting; • Versterken van de regionale en recreatieve fiets- en voetgangersroutes; • Nieuwe voetgangersbrug over de Haarlemmertrekvaart onderzoeken; • Vernieuwen en herinrichten Haarlemmerweg als fietsstraat voor het deel gelegen tussen de brug van de Willem de Zwijgerlaan tot het spoor; • Geleidelijke vermindering van de auto in het straatbeeld.

73

Groenoord Beeldkwaliteit • In samenhang en als een geheel ontworpen, met een samenhangend openbare ruimte systeem; • Karakter van een woongebied met een gemengd gebied langs de Willem de Zwijgerlaan; • Duurzame en hoogwaardige materialen die mooi verouderen en waar mogelijk circulair zijn; • Variatie en hoogwaardige detaillering van de gevels; • Multifunctioneel gebruik van gevels en daken, waar mogelijk; • Geleding en plastiek van de gevels; • Van dichtbij en veraf een aantrekkelijk beeld; • Zorgvuldige inpassing hoogteaccenten; • Installaties, logistiek, containers, bergingen en dergelijke binnen het bouwvolume en meegenomen in het totaalontwerp; Fase 1: • Overheersend laagbouw in Fase 1 met rijtjeswoningen van 2 tot 3 lagen met kap. • Iets hoger, waar de molenbiotoop dit toelaat en het passend is in de buurt; Fase 2: • Actieve en hoge plinten; • Toenemende hoogte en stevigere massa’s, aansluitend bij de woonbuurt en oplopend tot maximaal 70 meter aan de Willem de Zwijgerlaan; • Overheersend appartementen; • In kleur, materiaal en stijl aansluiten bij Fase 1; Bedrijventerrein: • Bedrijfsgebouwen oriëntatie, transparantie en aantrekkelijke gevels richting de openbare ruimte; • Signing passend binnen kleur, vormgeving en uitstraling van Groenoord en het bedrijventerrein.

Erfgoed kernkwaliteiten • De Slaaghsloot met icoongebouw de Stadsmolen (Rijksmonument) Hoogteopbouw Gemengd gebied; hoogte oplopend richting de Willem de Zwijgerlaan. Hoogtes worden deels bepaald door de molenbiotoop: Op het bedrijventerrein tot maximaal 9 meter hoog; woninghoogtes lopen op vanaf 1 laag met kap, in Fase 2 verder oplopend richting de Willem de Zwijgerlaan. Van circa 15 meter aan de randen tot 70 meter aan de Willem de Zwijgerlaan. 74

Foto: De Evenementenlaan in Groenoord. (foto buro JP)

7.2

Toekomstbeeld Groenoord 2040

Groenoord is in 2021 een relatief nieuwe woonwijk in Leiden-Noord. In 2040 is dit gebied in zijn karakter en uitstraling behouden en versterkt. De woonwijk werd vanaf 2008 ontwikkeld op het terrein van de voormalige Groenoordhallen. In 2010 werden de Groenoordhallen gesloopt en alleen de Eschertoren en een gedeelte van de Groenoordplaza werden behouden. Het vrijgekomen deel werd als Fase 1 ontwikkeld tot woonwijk en in 2040 is de woonwijk Groenoord met Fase 2 afgerond en is de aantrekkelijke woonwijk tot aan de Willem de Zwijgerlaan doorgetrokken. In Fase 2 is een gemengd stedelijk gebied ontstaan, waar de gebouwen naast wonen ook ruimte bieden aan werkplekken en (sociaalmaatschappelijke) voorzieningen. Hierdoor is Groenoord in zijn geheel een aantrekkelijk inclusieve woonwijk geworden. De grondgebonden woningen van Fase 1 zijn vertaald in hogere stedelijke blokken aan de Willem de Zwijgerlaan, die contact maken met de straat en die een aantrekkelijk woonmilieu bieden met verschillende woningtypen. Ook aan de Willem de Zwijgerlaan bieden de blokken voorkanten, entrees en aantrekkelijke gevels en

plinten. De groene, klimaatadaptieve openbare ruimte is in Fase 2 doorgetrokken en tussen de nieuwe gebouwen zijn ook aantrekkelijke verblijfs- en speelplekken gerealiseerd. In het gebied is een nieuwe doorgang ontstaan die, met de bestaande gelijkvloerse oversteek over de Willem de Zwijgerlaan, de Evenementenlaan met de Pasteurstraat in Nieuwe Leyden verbindt. Hierdoor is een directe route ontstaan vanaf De Singel naar de Slaaghsloot, dat onderdeel is van de Tweede Groene Ring. In Fase 1 is het bestaande karakter behouden en versterkt en hebben de woningen bescheiden mogelijkheden gekregen tot vernieuwing en uitbreiding, passend binnen de buurt en binnen de molenbiotoop. De samenhang tussen de molen en de waterstaatkundige omgeving is versterkt. De molenbiotoop blijft behouden en daarbij is aandacht voor de zichtassen op de molen. De openbare ruimte in Fase 1 is verder vergroend en de kwaliteit en biodiversiteit van het groen en het water zijn verder versterkt. Hierbij is de Hallenweg/Gabriël Metzustraat groener ingericht met doorgaande laanbeplanting en een doorgaande rij bomen met groene bermen. De verharding is verminderd en de bestaande speelplekken in Fase 1 zijn behouden en versterkt. De oversteekbaarheid van de weg en daarmee de veiligheid zijn verbeterd.

Het bedrijventerrein rond de Hallenweg is in 2040 een breed gedifferentieerd bedrijventerrein geworden met een gemengd programma en bedrijvigheid die passend is in de stedelijke wooncontext van Groenoord en voorziet in een zekere behoefte vanuit de buurt. Daarnaast liggen er in de toekomst wellicht mogelijkheden voor circulaire uitwisseling met de naastgelegen waterzuiveringscentrale. Er wordt ingezet op een dynamisch, aantrekkelijk en duurzame locatie. De Slaaghsloot is versterkt als ecologische corridor en de kwaliteit van de natuur en het water zijn verbeterd. De biodiversiteit is vergroot en dankzij een verbeterde route in de Merenwijk langs het water is de Slaaghsloot een aantrekkelijke recreatieve route geworden voor langzaam verkeer, mede als onderdeel van de Tweede Groene Ring.

75

76

Huidig

Ontwikkelingsrichting

Woonmilieu

In 2021 is Groenoord een woon- en werkgebied waarin de rijtjeshuizen samengaan met het bedrijventerrein aan de Hallenweg. De woningen liggen ingesloten tussen het Oude Lint, het bedrijventerrein en de bedrijvigheid en voorzieningen aan de Gooimeerlaan en de Willem de Zwijgerlaan. Hierdoor is de woonwijk een geïsoleerd gebied dat alleen aan de westzijde contact maakt met andere woningen. De kwaliteit binnen de woonbuurt is echter goed en met een groene openbare ruimte, veel water, speelplekken en aantrekkelijke woningen, is dit een geliefde woonbuurt. De ligging nabij de binnenstad en Station Leiden Centraal maakt dit een populaire woonwijk, waar bewoners nog grote woningen met tuinen hebben.

• Fase 1 en 2 zijn in samenhang ontworpen; • Behouden en versterken van de bestaande buurt en er wordt in Fase 1 niet actief gestuurd op ontwikkeling; • De kwaliteiten van Fase 1 zijn overgenomen in Fase 2; • In Fase 2 zijn hogere en meer stedelijke blokken gerealiseerd, die ruimte bieden aan appartementen en voorzieningen. Fase 2 biedt ook functies die aantrekkelijk zijn voor Fase 1 en het gebied van het Oude Lint. • De gebouwen maken contact met de straat. In Fase 2 zijn de plinten transparant en bieden een mix aan functies; • Door menging van verschillende doelgroepen en woningtypes is het woonprogramma divers.

Voorzieningen en werkgelegenheid

In 2021 is op een aantal locaties in Groenoord bedrijvigheid aanwezig. Langs de kruising van de Haarlemmerweg en de Gabriël Metzustraat is bedrijvigheid categorie 2 met een meer gesloten karakter aanwezig, evenals aan de Hallenweg waar zwaardere bedrijvigheid gevestigd is (categorie 3.1). Grenzend aan de woonwijk is categorie 2 bedrijvigheid gevestigd in panden met een jonger bouwjaar en een meer open uitstraling. Naast deze bedrijvigheid is aan de Gabriël Metzustraat een kinderopvang gevestigd. Aan de Willem de Zwijgerlaan is op het terrein van Groenoord fase 2 een sportschool en een locatie met flexwerkplekken te vinden.

• Behouden van woonfunctie in huidige woongebieden. Gemengde woonwerkgebieden mogelijk maken aan de randen van het gebied langs de Gabriël Metzusstraat en bij Groenoord Fase 2. • Het bedrijventerrein De Hallen ontwikkelen tot een gebied met functiemenging, waar naast bedrijvigheid ruimte is voor maatschappelijke functies, wellness voorzieningen, sportvoorzieningen, (zakelijke ) dienstverlening en vrijetijdsbesteding. • Mengen van wonen met voorzieningen en werkgelegenheid bij Groenoord Fase 2, zodat er een levendig en aantrekkelijk gebied ontstaat. • Groenoord fase 2 is aangewezen als zoekgebied voor eerstelijnszorg- en/of sociaalmaatschappelijke voorzieningen. • Benutten van kansen bij Groenoord fase 2 om bedrijvigheid toe te voegen in de vorm van kleine retailers, speciaalzaken en/of kleinschalige maakbedrijven die een bijdrage leveren aan de uitstraling van het gebied en kansen tot ontplooiing bieden voor bewoners.

Openbare ruimte

In 2021 volgt Groenoord met de openbare ruimte het Masterplan dat voor deze buurt op is gesteld. De openbare ruimte van Groenoord heeft door het Masterplan een eenduidige uitstraling met dezelfde materialen, redelijk veel groen en op bepaalde delen ook water. Er zijn meerdere speelplekken in het gebied en het parkeren vindt op straat plaats en in de binnenhoven. De bebouwing die in het zonnetje staat, heeft op sommige plekken geveltuintjes en de bewoners zijn betrokken bij de openbare ruimte. Sommige delen van het gebied zijn nog erg versteend en het parkeren is dominant aanwezig in de buurt. Het bedrijventerrein sluit met de inrichting van de openbare ruimte aan bij het Masterplan en hier is ook groen gerealiseerd. Tussen de bedrijven in liggen stroken met groen en water, die aansluiten op het groen rond de Slaaghsloot. In de noordoosthoek van het gebied staat de Stadsmolen met een kleine groene zone er omheen.

• Versterking van het groene karakter van de openbare ruimte met groenstroken en bomen in de straten en het realiseren van nog meer geveltuinen; • Benutten van eventuele herinrichting van de straten om meer ruimte te creëren voor sporten, spelen, ontmoeten, verblijven en groen; • Benutten van kansen voor het vergroten van de biodiversiteit op bestaande groene plekken in Groenoord; • Fase 2 sluit met de inrichting van de openbare ruimte aan op Fase 1, met groen, speelplekken en verblijfsplekken; • Realiseren van een doorgaande route voor langzaam verkeer van de Evenementenlaan, door Fase 2, naar de Pasteurstraat; • Versterken van de Slaaghsloot als ecologische, luwe corridor als onderdeel van de Tweede Groene Ring; • Bij (her)inrichting van de openbare ruimte gelden de Leidse Beweegsleutels als uitgangspunt.

Duurzaamheid en klimaatadaptatie

De aanwezige nieuwbouw is relatief duurzaam: goed geïsoleerd, de hoogbouw is aangesloten op het warmtenet en veel woningen zijn voorzien van zonnepanelen. De grondgebonden woningen in dit gebied hebben bijna allemaal tuinen, binnen de bouwblokken is echter veel versteend ten behoeve van parkeren. Er is veel water aanwezig en er zijn groene speelplekken. Bewoners hebben geveltuintjes. Het groen in het gebied is versnipperd behalve langs de Slaaghsloot, waar zich een aaneengesloten ruige ecologische zone bevindt. Ook de molenweide bij de Stadsmolen is van ecologische waarde. De bodem in Groenoord bestaat voornamelijk uit klei; in combinatie met de waterstanden is er geringe infiltratiecapaciteit. In het oostelijk deel van de wijk is er daardoor ook risico op behoorlijke wateroverlast. Het gebied is zettingsgevoelig. De zuidzijde van het gebied is erg versteend. Het centrale deel van de wijk is gevoelig voor hittestress. Er zijn weinig schaduwrijke plekken.

• Benutten duurzame energie en warmte. Duurzaam opwekken door middel van zonnepanelen en nieuwbouw eventueel aansluiten op de retourleiding van het stadswarmtenet; • Ecologische zone versterken met behoud van rust. De beleefbaarheid en de zichtbaarheid van de Slaaghsloot vergroten; • Aanwezige groen behouden o.a. door het versterken en waar mogelijk verbinden. Aandacht voor biodiversiteit Stimuleren van geveltuinen; • Benutten waterkeringen voor versterken biodiversiteit; • Nieuwbouw zoveel mogelijk energieneutraal, natuurinclusief, klimaatadaptief en circulair bouwen; • De openbare ruimte bij het project Groenoord fase 2 zo groen mogelijk inrichten, gezonde leefomgeving creëren.

77

78

Foto: De Cornetkade in Groenoord. (foto buro JP)

Mobiliteit

De auto ontsluiting van de Groenoord loopt via de Hallenweg richting de Gabriel Metzustraat in het noordelijke deel. Hier komt ook het verkeer over voor het bedrijventerrein en het woonwagencentrum aan de andere zijde van het spoor. Op deze weg wordt regelmatig de snelheidslimiet overschreden, waardoor de weg slecht oversteekbaar is. Er is geen directe aftakking vanaf de Willem de Zwijgerlaan op dit gebied. De buurt is met de fiets beter bereikbaar. Dankzij een nieuwe HOV-halte aan de Willem de Zwijgerlaan, ter hoogte van Groenoord, zal de buurt beter bereikbaar zijn met het openbaar vervoer.

• Nieuwe ontsluitingsweg voor Groenoord fase 2 vanaf de Gooimeerlaan; • De mogelijkheden benutten bij de ontwikkeling van Groenoord Fase 2 om een verbinding voor voetganger en fiets te maken, in het verlengde van de Pasteurstraat; • Verbeteren oversteekbaarheid en veiligheid op de Gabriël Metzustraat/Hallenweg; • Afwaardering meest westelijke deel van de Gabriël Metzustraat naar 30km/uur.

79

Tuin van Noord Beeldkwaliteit • De hoofdfunctie is groen, recreatie en sport; • Clusters van gebouwen staan vrij in de ruimte en hebben een eenduidige hoofdvorm; • De gebouwen hebben een sterke oriëntatie op de omgeving en zo min mogelijk dichte gevels; • Vormgeving, uitstraling en kleur terughoudend en passend in de groene context; • Transparante en aantrekkelijke uitstraling, levendige plinten; • Accentueren van entrees; • Gebouwen zijn met zorg gedetailleerd. Dit geldt ook voor bijgebouwen; • Overheersend lage bouwhoogte, maximaal 10 meter hoog; • Aan de Willem de Zwijgerlaan en de Gooimeerlaan hogere bouwhoogte bij de bestaande gebouwen; • Parkeerplaatsen zijn landschappelijk ingepast. Erfgoed kwaliteiten • Historische structuur Slaaghsloot Hoogteopbouw Overheersend lage bebouwing (maximaal 10 meter hoog) met hoogte oplopend in bestaande bebouwing aan de Willem de Zwijgerlaan en Gooimeerlaan.

80

Foto: Het Noorderpark. (foto Inge van den Berg)

7.3

Toekomstbeeld Tuin van Noord 2040

Het deelgebied Tuin van Noord is in 2040 behouden en versterkt als groene kern in LeidenNoord en een belangrijke schakel in de Tweede Groene Ring. Het park, het wijksportpark en het volkstuinencomplex vormen samen een toegankelijk gebied met een sterke betekenis voor de wijk en de stad. De doorwaadbaarheid van het park en de verbondenheid tussen verschillende functies is vergroot en ook in functie werken de verschillende voorzieningen samen. Het wijksportpark biedt ruimte aan een grote diversiteit van georganiseerde en vrije sporters. Het clubgebouw van het wijksportpark is versterkt in zijn multifunctionaliteit en vormt door de uitbreiding met sociaal-maatschappelijke functies het hart van het park. De Tuin van Noord is door nieuwe routes toegankelijker geworden en vervult daardoor niet alleen voor de wijk Leiden-Noord, maar ook voor de binnenstad en de Merenwijk een functie. De zichtbaarheid van de verschillende functies is verbeterd en het park, de volkstuinen en het sportpark zijn door versterking van het wandelgebied beter beleefbaar. De biodiversiteit en ecologische waarden van de Tuin van Noord zijn toegenomen. Het volkstuinencomplex werkt samen met o.a. het wijksportpark en verschillende scholen, waardoor het een belangrijke functie heeft gekregen in het educatieve-, sport- en sociale netwerk van Leiden-Noord. De bestaande speeltuin en het

theehuis zijn behouden en zijn versterkt in hun functie binnen de Tuin van Noord. Het volkstuinencomplex Ons Buiten behoort tot de Leidse volkstuinparken, die een integraal onderdeel van de Groene Hoofdstructuur vormen. Het zijn jaarrond openbaar toegankelijke parken (van zonsopgang tot zonsondergang). De Leidse volkstuinparken zijn verbonden met hun omgeving en worden actief gebruikt door omwonenden. Door openbare functies en activiteiten, ook voor niet-leden, trekken de tuinparken bezoekers, jong en oud. Het is een leuke plek om naar toe te gaan, je kunt er genieten van rust en van de natuur. De Slaaghsloot heeft een functie als ecologische corridor tussen De Zijl, Ons Buiten en Bos van Bosman. Het water en groen zijn een aantrekkelijk leefgebied voor insecten, vogels en andere kleine dieren. De biodiversiteit is in 2040 vergroot en met het pad in de Merenwijk langs de Slaaghsloot is een aantrekkelijke recreatieve route voor langzaam verkeer ontstaan. Een nieuwe voetgangersbrug over de Slaagh­ sloot kan, samen met de bestaande brug, de verbinding met de Merenwijk en de bereik­ baarheid van de Tuin van Noord verbeteren. De haven in de noordoosthoek van het gebied nabij de Zijl is beter bereikbaar geworden en de haven is onderdeel geworden van het recrea­ tieve- en sport netwerk van de stad en de regio.

81

82

Huidig

Ontwikkelingsrichting

Woonmilieu

Dit is een groen gebied, wonen is niet van toepassing.

• Dit is een groen gebied.

Voorzieningen en werkgelegenheid

In 2021 is het Theehuis een van de overdekte ontmoetingsplekken van de Tuin van Noord. Aan de rand van de Tuin van Noord zijn het Stedelijk Gymnasium Leiden en Islamitisch Centrum Imam Malik te vinden. Aan de Noordzijde van het gebied zijn volkstuinen gevestigd van tuinvereniging Ons Buiten. Op het sportpark zijn voetbalvereniging Roodenburg en korfbalvereniging Pernix gevestigd. Op niet sportdagen kent de kantine van Roodenburg ook andere gebruikers zoals een fysiotherapeut en Stichting Platform vluchtelingen. Naast de aanwezige sportclubs zijn er op het sportpark schooltuintjes te vinden.

• Behoud Theehuis, de Moskee en de middelbare school; • Behoud van het ruimtelijke karakter van het gebied; • Sportpark Noord omvormen tot wijksportpark met breder aanbod van verschillende sporten en voorzieningen; • Het openbaar toegankelijk maken van het wijksportpark en ruimte bieden voor anders- en niet georganiseerde sporters; • Het wijksportpark biedt mogelijkheden voor functies als jeugd- en jongerenwerk of bewegingsonderwijs voor (de nieuwe) basisschool. Het toevoegen van dergelijke functies dient ontmoeting te stimuleren en de levendigheid van het sportpark te vergroten gedurende de hele week; • Multifunctionaliteit van het clubgebouw en de velden van het sportpark bevorderen; • Behoud en versterking van het volkstuinencomplex in het kader van de Leidse volkstuinparken.

Openbare ruimte

In 2021 is de Tuin van Noord een belangrijke groene plek in Leiden-Noord. Het park, de speeltuin, het theehuis, het sportpark en het volkstuinencomplex functioneren echter los van elkaar en goede verbindingen onderling en met de omgeving ontbreken. Het is een grote wens om de verschillende functies beter met elkaar te verbinden en de toegankelijkheid en zichtbaarheid te vergroten. Individueel hebben de functies een grote waarde, maar samen kan de waarde vergroot worden als stadspark waarin sport, recreatie, verblijven en de natuur samengaan.

• Behouden en versterken van de bestaande groen- en waterstructuren; • Vergroten biodiversiteit, ecologische waarde en waterkwaliteit; • Betere toegankelijkheid en zichtbaarheid van het park, sportpark en het volkstuinencomplex; • Uitbreiding van het doorgaande voetpadennetwerk in het park en de verbindingen met de omgeving; • Realiseren Tweede Groene Ring met oost-west verbinding van Oegstgeest naar de Zijl; • Inrichting van het park die uitnodigt tot bewegen en verblijven; • Behouden en opwaarderen van bestaande speelvoorzieningen zodat deze voldoende uitdaging bieden om te spelen; • Opwaarderen Slaaghsloot als ecologische zone en onderdeel van de Tweede Groene Ring en realiseren doorgaande wandelroute langs het water in de Merenwijk; • Nieuwe bebouwing dient geïntegreerd te worden in het park en er is aandacht voor aansluiting van de gebouwen op de openbare ruimte; • Bij (her)inrichting van de openbare ruimte gelden de Leidse Beweegsleutels als uitgangspunt.

Duurzaamheid en klimaatadaptatie

In 2021 is de Tuin van Noord het groene hart van de wijk. Het overgrote deel van het gebied bestaat uit groen, daardoor is het een aantrekkelijke en verkoelende plek. Het park is een groen eiland binnen de wijk maar is niet overal toegankelijk en heeft geen goede groene verbindingen met andere groenstructuren. Het gebied heeft waardevolle beplanting, maar de ecologische waarde kan verbeterd worden. Zo heeft de Tuin van Noord veel gazon, veel vakken met uitheemse struiken en weinig bosplantsoen. In het gebied bevindt zich ondergronds een lange inlaat voor water vanuit boezem naar poldergebied (Nieuw Leyden).

• Verbinden missende schakels tussen de aanwezige groenstructuren; • De Slaaghsloot versterken als ecologische- corridor en zone; • De kwaliteit van het water verbeteren door o.a. een betere doorstroming en verbeterde verbindingen in het watersysteem. • Kansen benutten om de aanwezige inlaat in het gebied te verkorten of te vervangen door open water; • Versterken ecologische waarde van de Tuin van Noord door toevoeging van andere beplanting; • Behouden en versterken aanwezige biodiversiteit; • Het sportpark en het volkstuinencomplex worden, in overleg met de betrokken partijen, toegankelijker gemaakt, waardoor het gehele park een grotere betekenis krijgt als groene kern voor de wijk en de stad.

83

84

Foto: Ingang Voetbalvereniging Roodenburg (foto Anneke Sluijter)

Mobiliteit

De Tuin van Noord is vanuit verschillende richtingen bereikbaar en toegankelijk. Zo is de Tuin van Noord voor voetgangers en fietsers uit het centrum direct bereikbaar via de overkluizing bij Nieuw Leyden. In het westen is de Tuin van Noord bereikbaar via de Gooimeerlaan en in het oosten via de IJsselmeerlaan, die de groenstructuur tevens doorsnijdt. De bereikbaarheid is echter minder goed vanuit de Merenwijk en de het Noorderkwartier en de Hoven. Naast de Gooimeerlaan en IJsselmeerlaan zijn er geen noord-zuidverbindingen die het park, het sportpark en het volkstuinencomplex vanuit het noorden en zuiden ontsluiten. De Willem de Zwijgerlaan is een barrière voor langzaam verkeer vanuit het zuiden en de oversteekbaarheid laat te wensen over. Vanuit de Merenwijk is het de Tuin van Noord alleen bereikbaar via de hoofd autostructuur. Langs de Slaaghsloot liggen in de Merenwijk en in Leiden-Noord voetpaden en een voetgangersbrug, maar deze sluiten niet aan op de voetpadenstructuur van het volkstuinencomplex.

• Bestaande routes voor fietsers en/of voetgangers zijn beter met elkaar verbonden en hebben de toegankelijkheid van de Tuin van Noord en de verbondenheid tussen verschillende functies in het gebied vergroot; • In overleg met de betrokken partijen en met oog voor veiligheid is het volkstuinencomplex toegankelijker voor voetgangers. Te onderzoeken is de mogelijkheid voor een nieuwe voetgangersbrug over de Slaaghsloot om zo de potentie van het wandelgebied te versterken. • Het sportpark is voor iedereen toegankelijk, veilig en beter bereikbaar; • Het groene park is beter verbonden met andere groene plekken in de stad waarbij de recreatieve route langs de Slaaghsloot door is getrokken, als onderdeel van de Tweede Groene Ring; • De haven in het noordoosten van het gebied is beter zichtbaar, en is een aangename plek in het sport- en recreatienetwerk.

85

Hart van Noord Beeldkwaliteit • Sterke gebouwen met een eigen identiteit; • Gebouwen maken aan alle zijden contact met de straat; • Actieve en hoge plinten met levendige functies; • Entrees aantrekkelijk en duidelijk herkenbaar; • Hoogteverschillen opgelost in de bouwvolumes • Variatie en hoogwaardige detaillering gevels; • Geleding en plastiek van de gevels; • Van dichtbij en veraf een aantrekkelijk beeld; • Zorgvuldige inpassing hoogteaccenten; • Duurzame en hoogwaardige materialen en waar mogelijk circulair; • Installaties, logistiek, containers, bergingen en dergelijke binnen het bouwvolume en meegenomen in het totaalontwerp. Erfgoed kernkwaliteiten: • Kerk Apostolisch Genootschap (huidige R.K. kapel O.L.V. van de H. Rozenkrans); Icoongebouw. Hoogteopbouw Zone met variatie in hoogte, lopend van 8 tot 30 meter en accenten van maximaal 50 meter. Uitzondering hierop is het deel van het Hart van de wijk dat onderdeel uitmaakt van het project De Zwijger (vanaf het Kooiplein over de Willem de Zwijgerlaan richting de noordelijke Hoven). Hier zijn accenten van maximaal 70 meter mogelijk.

86

Foto: Het Kooiplein in het Hart van Noord. (foto buro JP)

7.4

Toekomstbeeld Hart van Noord 2040

In 2040 is het Hart van Noord versterkt en uitgebreid als hart van de wijk. In deze zone is renovatie en/of nieuwe bebouwing gerealiseerd aan de noordzijde van de Willem de Zwijgerlaan. Langs de Sumatrastraat is nieuwbouw gerealiseerd. De bestaande functies in dit gebied zijn versterkt. In de plinten van de gebouwen is het sociaal maatschappelijke programma en de detailhandel en (dag)horeca verder uitgebreid en versterkt. Dit is het Hart van Noord waar de hele wijk naartoe gaat, waar iedereen zich mee verbonden voelt en waar iedereen terecht kan. Aan de Noordzijde van de Willem de Zwijgerlaan is door renovatie en/of sloop-nieuwbouw het Hart van Noord verder uitgebreid. Verpleegtehuis Overrhijn biedt verpleeghuiszorg en vervult als ontmoetingscentrum, met activiteiten voor dementerenden en als buurtrestaurant een belangrijke functie voor de wijk. Er is aansluiting gezocht bij het bestaande Hart van Noord en bij het woongebied van De Hoven. Indien nieuwbouw plaatsvindt biedt deze in de plinten de mogelijkheid voor het realiseren van werkruimten/voorzieningen/horeca/sociaal maatschappelijk/zorg en daarboven een diversiteit aan typen woningen in diverse marktsegmenten. De oversteekbaarheid van de Willem de Zwijgerlaan is verbeterd en de

Kooilaan is nu voor langzaam verkeer directer doorgetrokken tot in de Hoven. Mogelijkheden zijn benut om de route aantrekkelijker te maken en meer ruimte te bieden voor voetgangers en fietsers, waardoor het Hart van Noord beter bereikbaar is. Het Kooiplein is daarbij ook aantrekkelijker geworden als groen verblijfs­ gebied, waar (dag)horeca met terrasjes op het plein voor levendigheid zorgt, het water met groene zachte kades toegankelijk is geworden en de groene inrichting op hete dagen zorgt voor verkoeling. De moskee op het plein is behouden en heeft een belangrijke betekenis voor een deel van de bewoners in de wijk. Zo komen rond het Kooiplein de verschillende groepen samen. Het hart van de wijk is bereikbaar, divers en heeft voor iedereen een betekenis.

ochtends vroeg tot aan het einde van de middag hebben de kinderen hier een plek. Het Gebouw is dankzij deze ingrepen toegankelijker geworden en duidelijker in zijn functie, waardoor de betekenis voor de wijk en de stad versterkt is. Zwembad de Zijl heeft in 2040 een bredere betekenis gekregen voor de stad en voor LeidenNoord. Het binnenzwembad blijft behouden en blijft een gewaardeerde ontmoetingsplek. Het buitenterrein is aangevuld met andere sportvoorzieningen en sportgerelateerde horeca, en is toegankelijker en zichtbaarder geworden. Hierdoor is het buitenterrein een aantrekkelijke plek aan de Zijl geworden en onderdeel van het recreatieve netwerk en sportnetwerk.

Het winkelgebied heeft in 2040 een betekenis gekregen voor alle bewoners van Leiden-Noord. Het winkelprogramma is gevarieerd en naast de grote supermarkten kent het gebied ook de kleinschalige en lokaal gebonden winkels. De bestaande functies zijn versterkt en uitgebreid. Dit betekent dat in 2040 Het Gebouw versterkt is als educatief centrum van de wijk. In deze multifunctionele accommodatie kunnen kinderen zich ontwikkelen op school en aansluitend in het KDV en de BSO. Van ’s

87

Woonmilieu

88

Huidig

Ontwikkelingsrichting

In 2021 is het woningaanbod in het Hart van Noord divers en gemengd met diverse voorzieningen. Aan de noordzijde van de Willem de Zwijgerlaan staat een appartementenblok met sociale woningbouw, dat onderdeel is van een groter ensemble. Aan de Kralendijkkade en de Ringkade zijn de appartementen en rijtjeswoningen in 2017 gerealiseerd in een groot blok waarin ook diverse winkels en een grote parkeergarage te vinden zijn. In de Bonairestraat en de Timorstraat is het contrast met het winkelhart groot met rijtjeswoningen uit de jaren ’30 en jaren ’70. En aan de Sumatrastraat wordt gewerkt aan een nieuw appartementengebouw op de plaats van de oude school aan het Sumatrahof. Daarnaast staan aan de Timorstraat een aantal jaren ’30 woningen en een appartementencomplex van woningbouwcorporatie Portaal uit de jaren ’70. Zo biedt het Hart van Noord een heel gemengd woonmilieu, met diverse soorten woningen, uit verschillende jaartallen en met verschillende soorten bewoners.

• Inzetten op het versterken en uitbreiden van het bestaande Hart; • Ontwikkeling is mogelijk waar deze bijdraagt aan de leefbaarheid en woningkwaliteit. • Aan de noordzijde van de Willem de Zwijgerlaan is op termijn nieuwbouw mogelijk met een gemengd bouwblok dat ruimte biedt aan voorzieningen en appartementen; • Bij ieder initiatief afwegen in hoeverre het initiatief een kwalitatieve bijdrage levert aan de leefomgeving; • Zowel bij renovatie als sloop en nieuwbouw krijgt de bebouwing een eigen identiteit en een zorgvuldige inpassing; • Inzetten op behoud van de mix aan typen woningen en verschillende typen bewoners. • Behoud kerk Apostolisch Genootschap (huidige R.K. kapel O.L.V. van de H. Rozenkrans), eventueel herbestemmen.

Voorzieningen en werkgelegenheid

In 2021 is het Kooiplein het hart van de wijk. Op en direct aan het Kooiplein zijn drie supermarkten gevestigd. Daarnaast zijn hier verschillende retailers, voedselvoorzieningen en kappers aanwezig. Het Gebouw is in 2021 het sociaal-maatschappelijk hart van de wijk. Hier zijn naast drie basisscholen ook een peuterspeelzaal, een huisarts, het sociaal wijkteam, centrum voor jeugd en gezin, sport- en jongerenwerk en een bibliotheek gevestigd. In het hart van de wijk zijn twee religieuze voorzieningen te vinden. Aan het Kooiplein is de Mimar Sinan moskee gevestigd, en aan de Sumatrastraat is de Rooms Katholieke kerk ‘Onze Lieve Vrouwekapel’ te vinden. Aan de Sumatrastraat is de Vrijeschool het Marecollege gevestigd. Tegenover het Marecollege aan de Sumatrastraat 201 is een schoolgebouw gevestigd dat wordt gebruikt als dependance door het Marecollege en het Mareland, en daarnaast door creatieve broedplaats Nieuwplaatz. Aan de Paramaribostraat is het Zwembad de Zijl gevestigd voor zowel wedstrijd- als recreatieve zwemmers.

• Benutten van het Kooiplein als hart van de wijk door een aantrekkelijke inrichting van de openbare ruimte en vergroten van de levendigheid door meer ruimte te bieden aan (dag)horeca. Behouden van huidige type ondernemers met grotere supermarkten/winkelketens en kleinere retailers; • Vergroten van de onderwijsfunctie van Het Gebouw door meer ruimte te bieden aan reeds aanwezige basisscholen en andere voor- of naschoolse voorzieningen. Overige aanwezige functies dienen een bijdrage te leveren aan ontmoeting en het sociaal-maatschappelijk welzijn van bewoners en bij voorkeur ondersteunend te zijn aan de onderwijsfunctie; • Behoud aanwezige religieuze instellingen zoals de Mimar Sinan moskee en de Onze Lieve Vrouwekapel voor een sterk sociaal-maatschappelijk netwerk in de wijk, mits de vraag naar deze instellingen ook in de toekomst voldoende aanwezig blijft; • Behoud van de schoolfunctie van het huidige Marecollege; • Het schoolgebouw aan de Sumatrastraat 201 behoudt zijn gedeeltelijke onderwijsfunctie; • De culturele broedplaats heeft een waardevolle functie voor de wijk en stad Leiden.

De inzet is om deze in Leiden-Noord te behouden; • Behoud functie Overrhijn (Topaz) met verpleeghuis-accommodatie, ontmoetingscentrum en buurtrestaurant; • Zwembad de Zijl versterken door toevoeging van andere sportfuncties, sportgerelateerde horeca en een betere toegankelijkheid en zichtbaarheid.

Openbare ruimte

In 2021 heeft de openbare ruimte in het Hart van Noord een stenig karakter en heeft alleen de Ringkade een groen karakter met doorgaande rijen bomen en onderbegroeiing. Door het gebied heen loopt verder een groen- en waterstructuur, die van de Zijl naar het Noorderkwartier en de Tuin van Noord loopt. Deze waterlijn heeft een groene oever en een doorgaande bomenrij, maar de kwaliteit en biodiversiteit zijn matig. Op het Kooiplein wordt de groenstructuur onderbroken en het plein heeft een ondanks een gedeeltelijk groene inrichting een stenig karakter. De kwaliteit van het water wordt onvoldoende benut. Aan de noordzijde van de Willem de Zwijgerlaan staat de bebouwing in een groene omgeving en de woningen omsluiten een parkeerhof.

• Realiseren van een aantrekkelijke verblijfsruimte op het Kooiplein; • Behouden bestaande groenvoorzieningen in het gebied; • Ontwerpen van een klimaatadaptieve verblijfs- en kindvriendelijk inrichting van de openbare ruimte, die voor iedereen goed toegankelijk is; • Benutten van kansen voor het vergroten van de biodiversiteit op bestaande groene plekken in het gebied; • Versterken van de Ringkade als groen-blauwe structuur; • Mogelijk doortrekken van de Kooilaan naar het noordelijke deel van het Hart van Noord en de Hoven voor fietsers en voetgangers; • Bij (her)inrichting van de openbare ruimte gelden de Leidse Beweegsleutels als uitgangspunt.

89

90

Foto: De Kralendijkkade in het Hart van Noord. (foto buro JP)

Duurzaamheid en klimaatadaptatie

Het Hart van Noord is grotendeels verhard in het centrale deel. Op en rond het Kooiplein is voornamelijk nieuwbouw met een laag energieverbruik en weinig groen. Ook de omgeving van Het Gebouw is versteend maar de daken zijn vergroend. Op het dak van het Marecollege zijn veel zonne­ panelen aangelegd. De randen van het gebied zijn groener. Aan de noordzijde bevindt zich de bebouwing (Overrhijn en een woonblok) in het groen, de uitlopers van de Tuin van Noord. Ook rond het zwembad, gelegen aan de oostzijde langs de Zijl is meer groen aanwezig. Door het gebied loopt een watergang richting de Zijl. Het gebied is erg gevoelig voor hittestress en er zijn weinig schaduwplekken bijvoorbeeld op de overkluizing en ten zuiden van het Kooiplein. Het Kooiplein is gevoelig voor wateroverlast net als de tunnel van de Willem de Zwijgerlaan. Het oostelijk deel van dit gebied, vanaf het Kooiplein, van het Gebouw richting het zwembad heeft een zeer zettingsgevoelige ondergrond.

• Zo groen mogelijk inrichten van de bestaande openbare ruimte, meer toevoegen in de verharde gebieden, bijvoorbeeld op het Kooiplein en langs de Kooilaan met aandacht voor tegengaan van hittestress en wateroverlast; • Bij bestaande bebouwing zoveel mogelijk klimaatadaptieve maatregelen toepassen, bv groene daken; • Watergang groener maken, waar mogelijk natuurvriendelijke oevers; • Benutten oevers ten behoeve van biodiversiteit; • De woningen in het noorden zoveel mogelijk energieneutraal, natuurinclusief, klimaatadaptief en circulair bouwen en inrichten van de openbare ruimte; • Aansluiting zoeken met het bestaande groen in de Tuin van Noord, meer groen verwezenlijken door bijvoorbeeld daktuinen en groene daken; • In overleg met gemeente WKO in nieuwbouw of gebruik maken van de retourleiding van het stadswarmtenet.

Mobiliteit

De bereikbaarheid van het Hart van Noord met de vele voorzieningen is in het centrale deel goed. Het deel ten noorden van de Willem de Zwijgerlaan is minder goed bereikbaar zowel voor langzaam- als snelverkeer. De overkluizing is voor langzaam verkeer een obstakel en voor auto’s is het geen doorgaande weg. Het Kooiplein is goed bereikbaar via de Kooilaan. Het oostelijke deel van het gebied is goed te bereiken via de Sumatrastraat. Beide gebiedsontsluitingswegen takken aan op de Willem de Zwijgerlaan. Fietsverbindingen zijn er via deze ontsluitingswegen (ventweg langs Willem de Zwijgerlaan) en via detussengelegen buurten. De buurt is voorzien van zowel hoogwaardig OV als lokaal OV-vervoer.

• Oversteek Kooilaan voor langzaam verkeer comfortabeler, directer en veiliger maken en eventueel doortrekken in het noordelijke deel van het Hart van Noord en de Hoven; • Optimaliseren routes langzaam verkeer, waar mogelijk meer ruimte bieden op Kooilaan, Sumatrastraat; • Goede balans tussen bereikbare wijk en ruimte voor verblijven, groen en spelen; • Bij nieuwe ontwikkelingen benutten van kansen voor nieuwe mobiliteitsconcepten en autoluw maken.

91

De Hoven Beeldkwaliteit • Openbare ruimte, groen en bebouwing in samenhang ontworpen; • Waarderen en heruitvinden van het karakter van de wederopbouw buurt; • Gebouwen maken aan alle zijden contact met de straat; • Levendige plinten met woonfuncties of andere levendige functies; • Entrees aantrekkelijk en duidelijk herkenbaar; • Hoogteverschillen opgelost in de bouwvolumes; • Variatie en hoogwaardige detaillering gevels; • Geleding en plastiek van de gevels; • Van dichtbij en veraf een aantrekkelijk beeld; • Hoogte oplopend richting de Willem de Zwijgerlaan; • Zorgvuldige inpassing hoogteaccenten; • Duurzame en hoogwaardige materialen en waar mogelijk circulair; • Kleur, materiaal en stijl in het gebied passend en op elkaar afgestemd; • Multifunctioneel gebruik van daken en gevels, waar mogelijk; • Installaties, logistiek, containers, bergingen en dergelijke binnen het bouwvolume en meegenomen in het totaalontwerp. Erfgoed kernkwaliteiten: • Wederopbouwstempels ter weerszijden Antillenstraat, bebouwing en groenstructuur Hoogteopbouw Variatie in bouwhoogtes aan de hand van functies en typen woningen. In de basis 20-25 meter hoog, met uitzonderingen 10 meter hoog of juist hoogteaccenten tot 70 meter hoog. Gevarieerd beeld in afstemming op de omgeving.

92

Foto: De Stuyvesanthof in de Hoven. (foto buro JP)

7.5

Toekomstbeeld De Hoven 2040

De Hoven is in 2040 een nieuwe, levendige en gemende stedelijke buurt geworden, dat verschillende typen woningen en functies biedt. De unieke kwaliteit van dit gebied is de ligging aan de Tuin van Noord. De open bouwblokken bieden ruimte aan het groen dat het gebied intrekt en daarmee is het een aantrekkelijke, groene woonwijk geworden. De bebouwing in De Hoven bouwt voort op het historische karakter van wederopbouwbuurt. Delen van de oude bebouwing zijn behouden en geïntegreerd in de nieuwe bebouwing. Zo is De Hoven een aantrekkelijke buurt, die qua uitstraling en programma aansluit bij het Hart van Noord. De gebouwen zijn duurzaam en modern en dragen dankzij natuurinclusief bouwen bij aan het ecologische systeem in de buitenruimte. In het gebied wordt de wederopbouw verkaveling en het karakter van de oude bebouwing gecombineerd met moderne technologische mogelijkheden. Bewoners zijn stedelijk georiënteerd en maken gebruik van de verschillende (culturele) voorzieningen, (dag)horeca en werkplekken die er te vinden zijn. Het gebied biedt zowel sociale woningen als koop- en huurwoningen in verschillende prijsklassen. Dankzij de grote diversiteit aan woningen is de leefbaarheid van het gebied sterk verbeterd en het gebied biedt ruimte aan een diverse groep bewoners. Dankzij de gefaseerde uitvoering en de afstemming tussen projecten in Leiden-Noord zijn

mogelijkheden gecreëerd waardoor de huidige bewoners in de wijk kunnen blijven wonen. De Hoven is een inclusief gebied waar ontmoeting en contact makkelijk tot stand komen en waar ook ruimte is voor kwetsbare bewoners. Bij nieuwbouw langs de Willem de Zwijgerlaan wordt ingezet op een gemengd woon-werk-voorzieningen gebied. De hoge plinten van de nieuwe gebouwen bieden ruimte aan verschillende functies met oog voor betaalbaarheid. De ruimtes zijn betaalbaar geprijsd en daardoor geschikt voor startende ondernemers en voor sociaal maatschappelijkeen zorgfuncties. Ook bieden de werkvloeren in de Hoven ruimte aan flexibele werkconcepten voor bijvoorbeeld startups, flexwerkers en creatieve bedrijven. Het gaat om flexibel te gebruiken ruimtes zodat leegstand wordt voorkomen. Daarnaast wordt er ook vanuit huis gewerkt. De aanwezige voorzieningen zijn aanvullend en niet concurrerend met het Hart van Noord waar Retail en de maatschappelijke voorzieningen in Het Gebouw zijn gevestigd. De bereikbaarheid voor auto’s is in 2040 uitstekend. Omdat het gebied veel intensiever gebruikt wordt, is geïnvesteerd in een betere toegankelijkheid voor fietsers en/of voetgangers. Binnen de ontwikkeling is de haalbaarheid van een nieuwe verbinding voor fietsers en/of voetgangers over de Willem de Zwijgerlaan heen onderzocht.

Hiermee worden het noordelijk en zuidelijk deel van het gebied beter met elkaar verbonden. De Tuin van Noord wordt beter

bereikbaar. Daarbij wordt aansluiting gezocht op de wandelpadenstructuur van de Tuin van Noord, waarbij onderzocht is of het volkstuin­ complex ook via de Merenwijk te ontsluiten is. Aan de zuidzijde sluit deze route via het Gebouw aan op de Driftstraat, dat het hart van De Kooi is. De Willem de Zwijgerlaan is, als onderdeel van de Leidse Ring Noord, ter hoogte van de Sumatra­ straat in een tunnel gelegd. Hierdoor is de doorgaande verkeersstroom van het kruispunt afgehaald en er is ruimte gecreëerd voor directere fietsroutes en er is een veilig netwerk voor ontstaan. De Willem de Zwijgerlaan is in De Hoven omgeven door groene randen waardoor langs de weg een aantrekkelijk, leefbaar en groen woonmilieu is ontstaan. Voor een prettig leefklimaat is de openbare ruimte verder zo autoluw mogelijk ingericht en zijn kansen benut voor duurzame mobiliteitsconcepten. De openbare ruimte is klimaatadapatief ingericht en biedt veel ruimte voor verblijven, spelen, ontmoeten en recreëren. De stedenbouwkundige structuur laat het groene karakter van de Tuin van Noord in de Hoven terugkomen. De bouwblokken zorgen voor een afwisseling van meer openbare en meer besloten groene buitenruimtes in het gebied.

Daardoor ontstaat een grote diversiteit aan verschillende soorten binnentuinen, die groen en aantrekkelijk zijn en ruimte bieden aan (buurt) bewoners en bezoekers, aan speelvoorzieningen en verblijfsplekken. Aan de oostzijde van het gebied zal de oever van de Zijl ecologisch verbeterd worden. 93

Woonmilieu

94

Huidig

Ontwikkelingsrichting

In 2021 is De Hoven een wederopbouw woonbuurt, waarin woonblokken in een open verkaveling in het groen staan en een variatie aan typen woningen bieden. Hierdoor wonen de bewoners in appartementen, maisonnettes, drive-in woningen en rijtjeshuizen. De meeste woningen in het gebied zijn sociale huurwoningen van de woningcorporaties Ons Doel, De Sleutels en Portaal. Naast de overwegend sociale huurwoningen bevinden zich aan de Corantijnstraat en Paramaribostraat ook appartementenblokken met koopwoningen. De woningen die onderdeel uitmaken van langwerpige bouwblokken vormen met het groen ‘stempels’. Deze stempelstructuur heeft een cultuurhistorische waarde. De kwaliteit van de woningen in de stempels is verschillend; grote delen zijn toe aan vernieuwing, andere delen kunnen behouden worden. De mogelijkheden voor renovatie en/of sloop-nieuwbouw bieden kansen voor verbetering van de leefbaarheid van het gebied en aanvullende nieuwbouw draagt hieraan bij. Enkele plekken in het gebied zijn minder aantrekkelijk, dat komt door de aanwezige dichte plinten waardoor er geen interactie is op straatniveau. De bouwblokken in het groen, de grote hoeveelheid openbaar groen en de toegankelijkheid daarvan, de aanwezige speelplekken en de grote, lichte appartementen tonen echter ook de kwaliteiten van het gebied, die benut kunnen worden in de nieuwe ontwikkelingen.

• Richting 2040 is de ambitie om van De Hoven een aantrekkelijk, levendig en gemengde stedelijke buurt te maken, tussen de Tuin van Noord en het Hart van Noord. Door menging van verschillende doelgroepen en woningtypes is het woonprogramma divers. Het woonprogramma is afgestemd op de sociale opgave in het gebied en het doel de leefbaarheid en woonkwaliteit te vergroten. • De nieuwbouw bouwt voort op het karakter van de wederopbouwwijk, met zo veel mogelijk open verkaveling, een grote hoeveelheid groen, een rijkdom aan verschillende soorten (openbare)plekken, met speelplekken, ontmoetingsplekken en verblijfsplekken; Om hier een aantrekkelijk woonmilieu te maken, moet geïnvesteerd worden in de bereikbaarheid voor langzaam verkeer en de verbinding tussen de noord- en zuidzijde van het gebied. De overlast door omliggende verkeerswegen moet geminimaliseerd worden en het gebied moet een eigen en intrinsieke kwaliteit krijgen; • Heruitvinden van het karakter van de wederopbouwbuurt; • Opwaardering groen, versterking beleving en gebruik en ruimtelijke kwaliteit; • In bestaande bebouwing relatie tussen gebouw en openbare ruimte verbeteren.

Voorzieningen en werkgelegenheid

In 2021 zijn in dit gebied twee buurtkamers te vinden, Het Trefpunt aan de Charlotte de Bourbonhof en Su en An aan de Surinamestraat. Op de kruising van de Sumatrastraat/ IJsselmeerlaan en de Willem de Zwijgerlaan is een tankstation en een motor- en fietsendealer gevestigd. Op de kop van de Sumatrastraat staat een woonblok met voorzieningen in de plint en een oud schoolgebouw. Dit gebouw wordt gebruikt als dependance door het Mare­ college en het Mareland en daarnaast door creatieve broedplaats Nieuwplaatz.

• Benutten van kansen om een gebied te ontwikkelen waar wonen wordt gemengd met werken, voorzieningen en bedrijvigheid in de plint; • Betaalbare ruimte bieden aan startende ondernemers, flexibele werkconcepten en kleinschalige maakbedrijven in de plint. Commerciële bedrijvigheid en nietbuurtgebonden retailers zijn niet wenselijk vanuit concurrentieoogpunt met aanwezige retailers op het Kooiplein; • De Hoven geldt als een van de zoeklocaties voor maatschappelijke voorzieningen zoals een basisschool of eerstelijns zorg, deze zijn aanvullend op en niet concurerend met de in het gebied aanwezige voorzieningen; • Mogelijk maken van voorzieningen die de ontmoeting en betrokkenheid bij de buurt stimuleren zoals buurtkamers.

Openbare ruimte

In 2021 is er veel groen in de buurt maar is de verblijfskwaliteit en toegankelijkheid op veel plekken beperkt. Dankzij de open verkaveling zijn er grote grasvelden tussen de bouwblokken en in de straten staan veel bomen. Door de dichte plinten in de bouwblokken, maken de woningen echter op maaiveld weinig contact met de groene ruimtes en zijn deze onbestemd. Een aantal zijn ingevuld met speelvoorzieningen en privé-tuinen, maar de meeste zijn in hun kwaliteit afhankelijk van de betrokkenheid van bewoners. Aan de zuidzijde van de Willem de Zwijgerlaan hebben de binnenhoven rond de Antillenstraat veel kwaliteit, maar de speeltuin aan de Corantijnstraat en de groene ruimtes aan de noordzijde vragen om aandacht, meer toezicht en een verbetering van de inrichting. Terwijl de openbare tuinen van de bouwblokken groen zijn, zijn de straten stenig en staan er vooral bomen. De straten hebben overheersend een verkeersfunctie en hebben daardoor weinig verblijfskwaliteit en relatief veel parkeerplaatsen. Tegelijkertijd wordt er ook een tekort aan plekken ervaren. Dit heeft te maken met de inpassing in openbare ruimte.

• Benutten van eventuele herinrichting van straten om meer ruimte te creëren voor groen, spelen, ontmoeten en verblijven; • Bij nieuwbouw groen terug brengen, op maaiveld en op hogere niveaus; • Het realiseren van een zodanige verkaveling bij nieuwbouw, dat er een aantrekkelijke overgang kan ontstaan van openbaar naar privé, met een rijkdom aan verschillende soorten ruimtes; • Benutten van kansen voor het vergroten van de biodiversiteit op bestaande plekken in De Hoven; • Kansen benutten om de relatie tussen gebouw en buitenruimte op maaiveld te versterken; • Terugbrengen van de voldoende kwalitatief goede speelvoorzieningen bij nieuwe ontwikkelingen, kwalitatieve verbetering van het bestaande en uitbreiden van het aanbod in de nieuw te ontwikkelen gebieden; • Een groen ingerichte verbinding voor voetgangers tussen de Driftstraat en het volkstuinencomplex in de Tuin van Noord; • Versterken van de Groene Hoofdstructuur door het verbeteren van de doorgaande waterstructuur- langs de Paramaribostraat (nabij zwembad De Zijl) en groenstructuur langs de Sumatrastraat; • Groene inpassing van de Willem de Zwijgerlaan voor het bieden van een aangenaam woonmilieu in de flanken; • Het oplossen van hoogteverschillen binnen de bouwblokken en openbare ruimte op een aantrekkelijke wijze met oog voor toegankelijkheid voor verschillende doelgroepen; • Bij (her)inrichting van de openbare ruimte

gelden de Leidse Beweegsleutels als uitgangspunt. 95

96

Duurzaamheid en klimaatadaptatie

De Hoven bestaat diverse uit woongebieden met verouderd corporatiebezit. De kwaliteit van de woningen verschilt, waarbij de woningen in het zuidelijk deel van de Hoven goed onderhouden zijn, maar verduurzaamd moeten worden. De woningen in het noordelijke deel van de Hoven zijn nu al aan vernieuwing toe. In het oostelijk deel van de Hoven zullen de woningen op den duur ook aan vernieuwing toe zijn. In alle delen van de Hoven staan de appartementengebouwen in een groene omgeving langs de Willem de Zwijgerlaan. In het westelijk deel van het gebied staat het groen in directe verbinding met de Tuin van Noord en zorgt het voor verkoeling op deze plek. In het oostelijk deel van De Hoven grenst het gebied aan de Zijl. Rondom de gebouwen is verharding aanwezig ten behoeve van parkeren. De nabijheid van de Willem de Zwijgerlaan heeft een negatieve invloed op de leefkwaliteit in dit gebied. Bij het Kooiplein gaat deze weg in een tunnel en ter hoogte van zulke tunnelmonden is de luchtkwaliteit vaak slechter en is er meer geluidsoverlast. Bebouwing aan de oostzijde is gevoelig voor zetting vanwege de bodemkwaliteit.

• Nieuwbouw zoveel mogelijk energieneutraal, natuurinclusief, klimaatadaptief en circulair bouwen. • Daken benutten voor vergroening. • Oplossen van de energieopgaven op gebiedsniveau door een gezamenlijke hoofdoplossing voor de energievraag te vinden, voor de corporaties en ontwikkelaars. Bijvoorbeeld duurzame opwekking van energie door middel van zonnepanelen en de toepassing van WKO. • De nieuwbouw verbinden met het aanwezige groen in het gebied en de openbare ruimte zo groen mogelijk inrichten. Het aanwezige groen benutten en versterken ten behoeve van biodiversiteit en een gezonde leefomgeving. • Versterken ecologie en benutten kwaliteit waterkant de Zijl; • Verbetering van de bestaande waterstructuur en maken natuurvriendelijke oevers waar mogelijk; • Groene randen langs de Willem de Zwijgerlaan voor leefbaarheid in aangrenzende woongebieden. • Benutten van de geplande rioolvervanging en vernieuwing van het asfalt (2030) om de openbare ruimte klimaatadaptief in te richten.

Mobiliteit

De noordelijke Hoven liggen aan de Willem de Zwijgerlaan, een stedelijke stroomweg met veel verkeer. De aansluiting op deze weg vanuit het gebied via de kruising IJsselmeerlaan is een knelpunt. De Zuidelijke Hoven worden ontsloten via de Sumatrastraat. Voor langzaam verkeer vormt de Willem de Zwijgerlaan een barrière en er zijn onvoldoende veilige en comfortabele fietsroutes in het gebied. Openbaar vervoer is op loopafstand aanwezig maar vanwege de hoogteverschillen niet voor iedereen makkelijk te bereiken.

• Bij nieuwe ontwikkelingen de openbare ruimte autoluw inrichten, gebruik maken van duurzame mobiliteitsconcepten • Verbeteren verbindingen voor langzaam verkeer richting de stad en richting Leiderdorp en verder; • Bijdragen aan een verbetering van de oversteek bij het Kooiplein voor langzaam verkeer en de mogelijkheid deze door te trekken in de noordelijke helft van de Hoven; • Nieuwe verbinding voor fietsers en/of voetgangers over de Willem de Zwijgerlaan onderzoeken; • Realiseren van een aantrekkelijke route voor voetgangers en fietsers naar het wijksportpark; • Op peil houden van de bereikbaarheid van openbaar vervoer; • Het realiseren van buurtbrede duurzame parkeervoorzieningen.

97

De Kooi Beeldkwaliteit • De buurt bestaat uit samenhangende eenheden, gevormd door de bouwperiode vooroorlogs of naoorlogs; • Sterke relatie tussen gebouw en straat en representatieve gevels aan voor- en zijkant; • Duidelijke rooilijnen aan voorzijde met verspringingen in de rooilijn als onderdeel van het architectonisch ensemble; • Overwegend twee lagen met kap of twee lagen met plat dak en eventueel opbouw derde laag; • Aan het Steneveltpark en de Lage Rijndijk appartementencomplexen met 4 lagen of 3 lagen met kap; • Iedere straatwand kent een samenhangend architectonisch beeld. Daarbij is het afhankelijk van de bouwperiode individueel en pandsgewijs tot een geheel ontwikkeld, of als ensemble ontworpen met subtiele accenten in hoogte en vormgeving. • Toevoegingen aan het hoofdgebouw zijn op een zorgvuldige manier opgenomen in de hoofdmassa of ondergeschikt; • Bebouwing is gevarieerd, zorgvuldig en met aandacht voor ornamentiek ontworpen; • Gevels hebben een horizontale geleding met verticale accenten; • De overgang tussen woning en straat is zorgvuldig vormgegeven. Oorspronkelijke erfafscheidingen zoals muurtjes, hekwerken en hagen worden zoveel mogelijk behouden; • Kleuren, materialen en stijlen harmoniëren en zijn per ensemble afgestemd. Erfgoed kernkwaliteiten: • Kooipark (GM): • Historische bebouwing sociale woningbouw met o.a.