Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021 (versie 21 juni 2022).pdf
Tekst van het document
De in deze pilot opgedane ervaringen kunnen ook ingezet worden voor het vervolg. In die zin vormt dit plan ook een blauwdruk voor de rest van het gemeentelijke grondgebied. Aanpassing processen en werkwijze In 2021 is gestart met het organiseren van sessies/cursussen op het gebied van de Omgevingswet. Hierbij is gewerkt van algemeen naar steeds meer specialistische zaken c.q. diepgang. Dit om iedereen tijdig mee te nemen en “klaar te stomen” voor de nieuwe wet. Dit traject loopt door in 2022. De gemeenteraad is meegenomen door middel van scholing, discussienota’s en besluitvorming op een aantal relevante onderdelen. Dit heeft op 22 december 2021 geresulteerd in het vaststellen van een zogenaamde “lijst van gevallen” waarbij onder de Omgevingswet participatie verplicht wordt gesteld voor initiatiefnemers van plannen. Tevens heeft de raad voor deze gevallen adviesrol. Ook is er besloten om vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet een voorstel inzake het adviesstelsel voor ruimtelijke kwaliteit uit te werken aan de hand van een menukaart voor een (collectief) aanbod van kwaliteitsadvisering.
65
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Wat heeft het gekost? Tabel 22 Programma
Begroting primitief 2.026
Lasten Baten
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 2.903 361
Begroting na wijziging 3.265
43
111
459
348
Saldo van baten en lasten
-1.984
-3.153
-2.444
709
Toevoegingen aan reserves
0
0
727
-727
Onttrekkingen aan reserves
0
650
650
0
Saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat
0
650
-77
-727
-1.984
-2.503
-2.521
-18
Toelichting resultaat reservemutaties De toevoeging in de reserve ad € 727.000 heeft betrekking op de budgetoverheveling van de verkregen incidentele middelen voor de implementatie van de Omgevingswet. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar 2.3. Voorgenomen budgetoverhevelingen. Tabel 23 Beleidsproduct R2PRG012 - Ruimtelijke ordening R2BLP036 - Ruimtelijke ordening R2BLP037 - Geometriebeheer
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
448
44
715
292
-267
248
-18
666
0
666
1
1
1
2
2.150
718
2.250
816
-100
98
-2
3.265
761
3.630
1.109
-366
348
-18
R2BLP121 - Ruimtelijke ordening omgevingszorg Totaal
BLP036 Ruimtelijke ordening (nadeel € 18.000) De afwijkingen in de lasten en baten worden veroorzaakt doordat, naast de kosten voor gemeente Leeuwarden zelf, ook zogenaamde penvoerderskosten voor het beheer en onderhoud aan de applicaties in 2021 zijn verantwoord die ten behoeve van de externe partners van gemeente Leeuwarden zijn gemaakt. Deze kosten worden doorbelast aan de partners waarvoor ze bestemd zijn. Op deze manier is de naleving van deze mantelcontracten geborgd.
Toelichting investeringen Investeringen zijn niet van toepassing voor dit programma.
Betrokken verbonden partijen
Blitsaerd Beheer BV CV Blitsaerd
66
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Programma Beheer leefomgeving Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan? 1. Betrekken wijken en dorpen bij vergroenen, onderhoud en andere activiteiten Stimulerende maatregelen ter vergroening Ook in 2021 is vanuit diverse beleidskaders ingezet op het vergroenen van de leefomgeving. Als gemeente hebben we het goede voorbeeld gegeven door onder andere meer groen toe te voegen aan de openbare ruimte. Bij reconstructies zijn op meerdere plekken overbodige verhardingen verwijderd en vervangen door plantvakken of boomvakken. Bij het fietspad tussen Grou en Warten is een piramide lint aangelegd die van grote waarde is voor de biodiversiteit. Bovendien hebben we met de subsidieregeling Klimaatbewust Leeuwarden bewoners en bedrijven gestimuleerd en ondersteund bij het nemen van maatregelen, zoals het vergroenen van tuinen en het aanbrengen van groene daken. In 2021 zijn er acht aanvragen voor het afkoppelen van de regenpijp, 39 aanvragen voor groene daken en vijf aanvragen voor regenwatergebruik- of recyclingsystemen gehonoreerd. De subsidie voor regentonnen is voor bewoners eenvoudiger gemaakt door deze direct bij de verkopende partijen te verrekenen. Er zijn in totaal 545 regentonnen met subsidiebijdrage verkocht. Daarnaast zijn er 41 aanvragen gehonoreerd voor groene tuinen en vier aanvragen voor waterzuinige toiletten.
De subsidie loopt goed met uitzondering van de regenwaterschutting en blauwe daken. De eerste stappen zijn daarom gezet om de subsidieregeling te herzien voor een aantal maatregelen. Daarnaast doen wij mee aan Operatie Steenbreek. Het NK tegelwippen maakt hier onderdeel van uit, waarbij er ruim 27.600 tegels zijn verwijderd. Ook faciliteren we groene bewonersinitiatieven in de openbare ruimte, met als insteek “ja, tenzij”. Er zijn weer geveltuintjes gerealiseerd en onder andere in Wergea zijn groenvakken ingericht op het plein bij de kerk.
Uitbreiding van overgedragen onderhoudswerkzaamheden naar andere activiteiten met als doel zoveel mogelijk mensen een zinvolle activiteit te bieden. Het aantal samenwerkingsovereenkomsten is afgelopen jaar weer met 1 gestegen. Er zijn nu 21 bewoners- en sociale organisaties die onderhoudswerkzaamheden voor de gemeente uitvoeren. Ruim 370 mensen hebben hiermee een zinvolle activiteit in hun wijk of buurt en worden gewaardeerd voor hun werk/activiteit door hun medebewoners. Gezamenlijk wordt er continu maatwerk geleverd, waarbij altijd de energie uit de samenleving het uitgangspunt is. Het plan Stadslandbouw op de Terp van Techum is uitgesteld. Om aan dit plan te werken is het van fundamentele waarde dat mensen elkaar echt kunnen ontmoeten. Wegens de pandemie is dat in 2021 helaas niet mogelijk geweest. Komend jaar krijgt dit een vervolg.
2. Aantrekkelijke en gezonde Leefomgeving Duurzaam natuurvriendelijk beheer en onderhoud openbaar groen De verschillende methoden van het maaibeheer hebben een positief effect gehad op de biodiversiteit voor onze bermen en grasvelden. Door de diversiteit in beheermaatregelen is waargenomen dat er meer verschillende soorten planten en dieren voorkomen. Zeker op plekken waarbij het traditioneel wekelijks maaien is omgevormd naar natuurvriendelijker beheer. Daardoor kan gesteld worden dat de biodiversiteit op die plekken is toegenomen. Waar mogelijk is het beheer binnen de bebouwde gebieden eveneens meer gefaseerd uitgevoerd om aan dit doel bij te dragen. Dat betekent dat bepaalde delen worden overgeslagen met maaien en op een ander tijdstip worden gemaaid. Daardoor wordt de bloeitijd van de kruiden v erspreid, gaan er andere soorten kruiden
67
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
bloeien en is er voor dieren altijd voedsel en schuilgelegenheid te vinden. Ook kunnen insecten zich hierdoor beter voortplanten. In de buitengebieden is het binnen de huidige middelen nog niet overal mogelijk om een omslag te maken naar natuurvriendelijk beheer en anders maaien. De pilot en het onderzoek met bermgras en blad als bodemverbeteraar is op grotere schaal uitgerold. Van in totaal circa 900 ton in 2020 naar 1.650 ton in 2021. Het bermgras (800 ton) is afkomstig uit geselecteerde bermen/grasvelden/hooilandbeheer en vooraf geïnspecteerd. We hebben het gras deels verwerkt tot bokashi en deels verwerkt middels koude compostering (gemineraliseerd gras). Ook is al het blad (850 ton) van gemeente Leeuwarden verwerkt, waarvan 400 ton tot bokashi en 450 ton gemineraliseerd. Een groot deel van het blad is ook achter gebleven in de plantvakken, wat de biodiversiteit ten goede komt. Daarmee zijn de vrijkomende organische reststromen beter benut. Er wordt hierbij samengewerkt met het Kenniscentrum Circulair terreinbeheer en de Wageningen University & Research (WUR). En er wordt gewerkt volgens het door hen opgestelde protocol. De waarde van deze “reststromen” wordt zowel bij de groenvoorziening als de agrarische sector steeds meer herkend en erkend. De bestrijding van de invasieve soorten en plagen is gestructureerd en pragmatisch aangepakt.
Daarbij is ook gebruik gemaakt van de natuurlijke groeiprocessen. Concreet betekent dit het beheer op het juiste moment uitvoeren, zoveel mogelijk ongewenste biomassa verwijderen en gebruik maken van concurrerende inheemse beplantingen. Voor de eikenprocessierups zijn in het najaar maatregelen genomen om natuurlijke vijanden van de rups aan te trekken. Onder andere door het planten van speciale bloembollenmengsels. Geconstateerd is dat er ook minder gewenste inheemse soorten in opmars zijn met soms ook conflicterende belangen (o.a. Jacobskruiskruid dat positief is voor de biodiversiteit, maar toxisch voor vee). Ook de invasieve waterplanten in het oppervlaktewater zijn meer en meer in opkomst. Het terugdringen en beheersbaar houden van de invasieve soorten is en blijft belangrijk. In 2021 is de nieuwe website https://groenleeftinleeuwarden.nl/ live gegaan. Hierop is veel nuttige informatie over groen en de daarbij horende thema’s inzichtelijk gemaakt. Gezond en gevarieerd bomenbestand In 2021 is de eerste 3 jarige cyclus van inspectie en beheer van bomen volgens het Handboek Bomen afgerond. De totale vervangingsopgave is hiermee nu in beeld. Er zijn in de gemeente zo’n 63.000 bomen in de openbare ruimte. Inmiddels is duidelijk dat 9% van het bomenbestand van slechte kwaliteit is.
Er zullen dus in de komende jaren zo’n bomen moeten worden herplant, rekening houdend met 10% extra herplantverplichting. Er is gestart met het participatief uitwerken van de plannen voor herplant in 2022. Er zijn in 2021 circa 1.000 zieke en dode essen gekapt in verband met de essentaksterfte. De komende 10 jaar is de verwachting dat er nog 3.700 essen af zullen sterven. Samen met de WUR, vereniging Stadswerk en Stichting De Groene Stad en een aantal andere gemeenten is gewerkt aan het project Succesvol Implementeren Groene Stadsontwikkeling (SIGS ) en het ontwikkelen van Prestatie Indicatoren voor Stadsbomen. Het doel is inzichtelijk te maken hoe wij als gemeente de waarde van groen nog beter kunnen inzetten voor een gezondere leefomgeving. De samenwerking binnen dit project levert innoverende ideeën op het gebied van groen & geluk, waterberging en hittestress. Ook wordt onderzocht hoe de invloed van groen op gezondheid gemeten kan worden. Met deze onderzoeken wordt ingezet op diversiteit in boom- en beplantingsoorten en het slim inzetten van ecosys teemdiensten (alle baten die de levende natuur aan de mens levert) die bomen kunnen bieden. Komend jaar wordt dit vervolgd.
68
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
In 2021 is de beschikbare ondergrondse groeiruimte voor bomen in beeld gebracht en vastgelegd in de Bomenmonitor. Deze gegevens worden gebruikt om geschikte plantlocaties te vinden voor bomen. Ook is de Bomenmonitor actief ingezet bij de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Denk hierbij aan schaduwberekeningen van boomkronen in verband met hittestress en het bepalen van geschikte groeiplaatsen. Voldoende speelruimte voor kinderen Op basis van het in 2020 vastgestelde beleid Kom mee naar buiten is dit thema verbreed naar speelén beweeg voorzieningen en zorgen we voor het bestaande areaal. Er zijn in 2021 34 gemeentelijke toestellen vervangen. Wensen voor nieuwe voorzieningen zijn opgepakt als bewonersinitiatief. In 2021 ging het om zes toestellen. Om bewoners te ondersteunen bij het realiseren van een wens is in combinatie met de Leeuwarder digitale agenda een digitale basiskaart Spelen Dash ontwikkeld. Deze basiskaart bevat informatie die helpt om gerichter keuzes te maken voor voorzieningen die aansluiten bij de omgeving en de mensen die er gebruik van maken. Denk hierbij aan leeftijdsopbouw, wat is er al aan speel- en beweeg-voorzieningen en welk doel dienen ze (sociaal/ontmoeten, behendigheid, sport/conditie, uitdagend). Verder kijken we gerichter naar het effect van voorzieningen op de omgeving, de mensen die er gebruik van maken en de omwonenden.
Zo is per wijk op de kaart aangegeven waar volgens de sociale wijkindex sprake is van eenzaamheid. Op die locaties is dan de functie “ontmoeten” meer van belang. De basiskaart wordt nog verder ontwikkeld met meerdere thema’s.
Wat heeft het gekost? Tabel 24 Programma Lasten
Begroting primitief 45.116
Baten
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 44.690 -33
Begroting na wijziging 44.658
16.808
15.649
16.033
384
Saldo van baten en lasten
-28.309
-29.009
-28.657
351
Toevoegingen aan reserves
150
1.075
1.449
-374
Onttrekkingen aan reserves
150
1.255
1.135
-120
Saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat
0
180
-314
-494
-28.309
-28.829
-28.971
-143
Toelichting resultaat reservemutaties Toevoegingen aan reserves (Zie toelichting hoofdstuk 2.3 Voorgenomen budgetoverhevelingen) Budgetoverheveling Terrein Baard € 190 Budgetoverheveling Vervanging (slechte) bomen € 175 Budgetoverheveling Invasieve exoten € 48 Correctie storting reserve Compensatie Groen € - 39 Totaal toevoegingen aan reserves € 374 Onttrekkingen aan reserves Mutaties reserve Compensatie Groen Totaal lagere onttrekkingen Tabel 25 Beleidsproduct
€ €
Begroting
120 120
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PRG014 - Beheer leefomgeving R2BLP013 - Spoorlijnen
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
259
0
255
0
4
0
4
R2BLP014 - Waterwerken
2.915
639
2.979
669
-65
30
-34
69
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Beleidsproduct
Jaarverslag
Begroting
Rekening
Rekening t.o.v. begroting
R2PRG014 - Beheer leefomgeving R2BLP015 - Verhardingen
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
5.370
938
5.643
1.194
-273
257
-16
R2BLP016 - Kunstwerken
4.151
0
4.239
0
-88
0
-88
R2BLP017 Verkeersmaatregelen R2BLP026 - Wijkaanpak
999
0
879
0
120
0
120
1.821
0
1.846
7
-25
7
-18
R2BLP035 - IJswegen
11
0
3
0
8
0
8
R2BLP044 - Riolering
10.405
12.306
10.288
12.189
117
-117
0
R2BLP049 - Begraafplaatsen
1.048
820
1.106
877
-57
57
0
R2BLP051 - Voorzieningen honden R2BLP054 - Straatverlichting
354
561
373
580
-19
19
0
1.997
0
1.956
1
41
1
42
2.214
0
2.323
0
-109
0
-109
11.389
607
11.286
423
102
-184
-82
60
-1
62
0
-2
1
-2
-3
-12
R2BLP055 - Reiniging verhardingen R2BLP056 - Openbaar groen R2BLP057 Zwerfvuilbestrijding R2BLP063 Recreatiegebieden R2BLP064 - Recreatievaart
971
54
980
51
-9
1.088
459
1.196
545
-108
86
-22
R2BLP085 - Speelplaatsen
596
0
648
109
-52
109
56
R2BLP090 - Buitenreclame Totaal
85
522
77
523
8
1
9
45.733
16.904
46.139
17.168
-407
264
-143
BLP015 – Verhardingen (nadeel € 16.000) De afwijkingen op lasten en baten wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door enerzijds meer kosten inzake werkzaamheden ten behoeve van kabel en leidingwerk als anderzijds meer vergoedingen voor graafwerkzaamheden (KLIC graafmeldingen). Vanwege deze toekomstige herstraat werkzaamheden is aanvullend € 240.000 in de reguliere onderhoudsvoorziening verhardingen gestort. BLP017 – Verkeersmaatregelen (voordeel € 120.000) Binnen het product verkeersmaatregelen is als gevolg van onderuitputting op de investeringen in bebording een voordeel ontstaan van € 84.000. Daarnaast zijn op diverse onderdelen (kleine) overige voordelen ontstaan. BLP044 – Riolering Binnen het product riolering zijn op diverse onderdelen (kleine) voordelen en nadelen ontstaan. Zo is er onderuitputting op de kapitaallasten van de vervangingsinvesteringen, besparing op de geraamde onderhoudswerkzaamheden en op de energielasten. BLP055 – Reiniging verhardingen (nadeel € 109.000) In het voorjaar 2021 is er extra inzet gepleegd voor gladheidbestrijding wat zorgt voor een nadeel van € 109.000 op deze uitbestede werkzaamheden. BLP056 – Openbaar groen (nadeel € 82.000) Het voordeel van € 102.000 wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door onderuitputting op de tractiemiddelen, ten gevolge van uitgestelde investeringen. De technische levensduur van de voertuigen is langer gebleken dan verwacht.
De afwijking in de baten wordt met name veroorzaakt door de niet benutte middelen uit de reserve compensatie groen. De afkoop voor kapverplichtingen worden hierin gestort. In 2021 is hierop geen beroep gedaan en heeft de herplant uit de reguliere budgetten plaatsgevonden.
70
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
BLP064 – Recreatievaart (nadeel € 22.000) Binnen het product recreatievaart zijn op diverse onderdelen kleine nadelen ontstaan. Zo is er extra inzet gepleegd in het beheer van de aanlegplaatsen en vallen de energielasten hoger uit, als gevolg van hogere tarieven. BLP085 – Speelplaatsen (voordeel € 56.000) In samenwerking met Wijkpanels en dorpsbelangen worden speelplaatsen opgeknapt en speelvoorzieningen aangelegd. Bij bepaalde wensen dragen de verenigingen bij in deze voorzieningen. Dit zorgt op het product speelplaatsen voor hogere lasten maar ook hogere baten (€ 109.000). Door onderuitputting op de kapitaallasten is er per saldo een positief resultaat van € 56.000 behaald.
Toelichting investeringen Tabel 26 PRG014 - Beheer leefomgeving
Krediet
Realisatie ultimo 2021
Bedragen x € 1.000 Restant Afsluiten krediet Ja/Nee
INV361812
Ontvangers en armaturen 2018
100
88
12
Nee
INV361817
Openbare verlichting armaturen
200
196
4
Ja
INV361819
Skatepark van Loonstraat
100
84
16
Nee
INV361831
ISV openbare ruimte Coll.prg 2014-18
3.675
1.344
2.331
Nee
INV361902
Huizumer begraafpaats
150
42
108
Nee
INV361903
Ontvangers en armaturen OV 2019
108
90
18
Nee
INV361921
Iveco Daily 50 Rioolwagen
116
115
0
Ja
INV361926
Vervanging masten 2019
1.100
1.002
98
Nee
INV361927
Vervanging armaturen 2019
115
-
115
Nee
INV361928
Vervanging spel- en speelvrz 2019
500
498
2
Ja
INV361929
Centrale brugbediening
109
99
11
Ja
INV361936
GRP2019-2023 bovengr.klim.adapt.2019
1.125
117
1.008
Nee
INV362001
Verharding - recontructie wegen 2020
2.500
2.477
23
Nee
INV362003
DAF CF 370 met haakarm (33-BRR-3)
240
240
-
Ja
INV362013
Tractor (mid)
125
-
125
Nee
INV362015
Rioolwagen Scania HD
312
-
312
Nee
INV362016
Rioolwagen Scania VC
332
-
332
Nee
INV362024
Verreiker
190
-
190
Nee
INV362032
GRP2019-2023 bovengr.klim.adapt.2020
1.125
-
1.125
Nee
INV362036
Verv. ontvangers/armaturen OV 2020
1.190
778
412
Nee
INV362037
Verv. masten OV2020
120
120
-
Ja
INV362038
Verv. speeltoestellen 2020
500
332
168
Nee
INV362039
Centrale brugbediening 2020
1.207
75
1.132
Nee
INV362041
Stroomkasten
190
-
190
Nee
INV362042
Civiele kunstwerken 2020
750
-
750
Nee
INV362043
Damwand insteekhavens De Burd
321
321
-
Ja
INV362101
Verh. - Recontructie Fietspaden 2021
2.500
5
2.495
Nee
INV362102
Ontvangers en armaturen OV 2021
185
-
185
Nee
INV362104
Vervanging ontv./armaturen OV 2021
1.190
32
1.158
Nee
71
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
PRG014 - Beheer leefomgeving
Krediet
Realisatie ultimo 2021
Restant Afsluiten krediet Ja/Nee
INV362105
Vervanging masten OV 2021
120
-
120
Nee
INV362108
Vervanging speelvoorzieningen 2021
500
-
500
Nee
INV362109
GRP2019-2023 bovengr.klim.adapt.2021
1.500
-
1.500
Nee
INV362121
Bruggen KLP Zuidlanden
180
176
4
Ja
INV362123
Aanpassingen Prinsentuin
150
-
150
Nee
INV362124
Civiele kunstwerken 2021
2.394
-
2.394
Nee
INV362127
Brug Warten
192
-
192
Nee
25.410
8.232
17.178
Totaal
Van het totaal van € 8,2 mln is in 2021 € 5,0 mln uitgegeven. Binnen het programma beheer leefomgeving zijn zeer uiteenlopende investeringen gepleegd. Zo is voor vervangingen van auto's van de buitendienst en ander materieel € 1,2 mln uitgegeven. In levensduur verlengende reconstructies aan wegen is in 2021 € 1,15 mln geïnvesteerd. Aan vervangingen in straatverlichting in diverse dorpen, zoals Stiens, Feinsum, Weidum en Jirnsum en in de stad diverse straten is in 2021 € 1,2 mln uitgegeven. In onder andere speelvoorzieningen op het skatepark van Loonstraat, de sportkooi aan Achter de Hoven en speeltuin Trompethoarn in Stiens is € 0,58 mln geïnvesteerd.
Betrokken verbonden partijen Geen.
72
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Maatschappelijke effecten Tabel 27 Maatschappelijke effecten Fysiek domein Indicator
eenheid
bron LISA
Meting 2020 54,5
Meting 2021 55,2
1.
Functiemenging
%
2.
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar Kg/inwoner
LISA
137,3
147,7
3.
Omvang huishoudelijk restafval (bruto) Omvang huishoudelijk
CBS
217 171,9
niet bekend
restafval (netto, na nascheiding)
Kg/inwoner
Gemeente
4.
Hernieuwbare elektriciteit
%
RWS
5.
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per
Basisregistratie adressen en gebouwen
6.
Demografische druk
1.000 woningen %
7.
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden
8.
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
niet bekend niet bekend 6,7
niet bekend 10,2
CBS
50,5
66,5
In Euro’s
COELO
600
606
In Euro’s
COELO
739
753
Toelichting indicator en vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.
73
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
2.1.3 Domein Veiligheid Portefeuillehouder: burgemeester Sybrand Buma.
Strategisch algemeen doel Strategisch algemeen doel: Een veilige omgeving voor mensen die wonen, werken en recreëren in Leeuwarden. Global goals: stad en dorpen veilig houden bevorderen van een vreedzame en rechtvaardige samenleving Ambities Wij willen een veilige woon-, werk- en leefomgeving bieden. We continueren de stabiele veiligheidssituatie waarin de gemeente Leeuwarden zich bevindt en investeren in het verbeteren van de aanpak van drugsoverlast en (buren)overlast in wijken en dorpen en in het verbeteren van de beleving van (on)veiligheid. Nieuwe fenomenen zoals ondermijnende criminaliteit, cybercrime en de groeiende problematiek van mensen met verward gedrag, vragen om een integrale en innovatieve aanpak. We continueren de aanpak van illegale hennepteelt, inbraak, illegale prostitutie en mensenhandel, druggerelateerd geweld en andere vormen van criminaliteit en misdaad. We willen dat regels worden nageleefd. Handhaving draagt bij aan een veilige, leefbare, schone en toegankelijke stad. Preventief optreden heeft onze voorkeur boven repressief optreden. Met partners als Handhaving, politie en justitie, reclassering, het Veiligheidshuis, het RIEC, woningbouwcorporaties en een grote diversiteit aan zorginstellingen werken we intensief samen aan de veilige leefomgeving.
Successen 1. Het is gelukt in een jaar, waarin polarisatie groeide, steeds flexibel om te gaan met onvoorspelbare situaties en verstoringen van de openbare orde te beperken en tegen te gaan. In het kader daarvan is een aanpak gericht op personen die zich manifesteren bij ongeregeldheden ontwikkeld. 2. De aangemelde demonstraties konden met extra inzet van de politie en de gemeente worden geaccommodeerd, zodat dit grondwettelijk recht kon worden uitgeoefend. 3. Ondanks dat veel inzet nodig was voor de coronacrisis zijn bepaalde criminele activiteiten zoals de ondermijnende criminaliteit, waaronder drugshandel en drugsoverlast fors aangepakt.
Verbeterpunten 1. Terugdringen van het aantal meldingen door verdere versterking van de persoonsgerichte aanpak van met name jeugdoverlast en woonoverlast en overige soorten van overlast. 2. Vergroten van preventieve instrumenten als onderdeel van integrale aanpak van problemen op het gebied van Veiligheid. 3. Meer ruimte en aandacht voor innovatieve beleidsontwikkeling op het gebied van veiligheid, minder inzet op de ‘waan van de dag’.
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 28 Domein
Begroting
Begroting Begroting
Rekening
Rekening
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
R2DOM003 - Veiligheid
lasten
baten
saldo
lasten
baten
R2PRG010 - Veiligheid
14.960
941
-14.018
14.824
1.130
-13.695
324
Totaal 2021
14.960
941
-14.018
14.824
1.130
-13.695
324
74
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Eindconclusie Het jaar 2021 stond voor het Veiligheidsdomein opnieuw grotendeels in het teken van de coronacrisis. Niet alleen bracht de handhaving van de (wisselende) COVID-19 regels veel werk met zich mee, we zagen ook dat de samenleving meer gepolariseerd raakte met extra opgaven voor veiligheid tot gevolg. Er is veel inzet gepleegd op de handhaving van de coronaregels, op het voorkomen van ordeverstoringen en ongeregeldheden en op het in goede banen leiden van demonstraties en acties. Er is veel gevraagd van onze medewerkers. Het bieden van een veilige woon- werk en leefomgeving is in grote mate gerealiseerd. Dreigende ordeverstoringen zijn voorkomen en wanneer deze zich wel voordeden is ingegrepen om de orde te herstellen. De uitvoering van een in ontwikkeling zijnde totaalaanpak van personen die herhaaldelijk bij ordeverstoringen waren betrokken, lijkt succesvol te zijn. Hier gaan we de komende periode mee door. Ondanks dat de handhaving van de coronaregels domineerde, is het gelukt de nodige aandacht te geven aan de aanpak van onderwerpen zoals cybercrime, de aanpak van woonoverlast en de aanpak van ondermijnende criminaliteit, waaronder drugshandel en drugsoverlast. Hier zijn zeker successen geboekt, maar een extra inspanning is nodig om de overlast die de mensen ervaren te verminderen. Zo is het aantal meldingen jeugdoverlast iets gedaald, maar onverminderd hoog.
Voor de komende periode is het daarom van belang dat er binnen het Veiligheidsdomein een betere balans wordt gevonden tussen (innovatieve) beleidsontwikkeling en incidentbestrijding. Om tot een effectiever beleid te komen, willen we ook meer aandacht besteden aan preventie als onderdeel van de integrale aanpak. Het voordelig financieel resultaat wordt met name veroorzaakt doordat de personele lasten bij Handhaving per gemiddelde werknemer lager uitvielen dan begroot en door een niet begrote maar wel gerealiseerde piketvergoeding over 2021. Er zijn extra kosten gemaakt in het kader van de handhaving van de COVID-19 maatregelen, bijvoorbeeld voor beveiliging, inzet gastheren en -dames en Corona Toegangsbewijzen (CTB). Veel van deze kosten zijn betaald uit vergoedingen van het Rijk en gemeentelijke middelen voor dit doel.
75
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Programma Veiligheid Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan? 1. Waarborgen algemene veiligheid binnenstad Ook in 2021 werd de situatie in de gemeente op het gebied van Veiligheid gedomineerd door de COVID-19 problematiek. De (wisselende) COVID-19 regels en de handhaving daarvan heeft de afgelopen jaren een zware wissel getrokken op het Veiligheidsdomein, inclusief Handhaving. Er is veel gevraagd van onze medewerkers. De situatie heeft er ook toe geleid dat beleidsontwikkeling de afgelopen twee jaar tot een minimum beperkt is geweest. Dit kwam doordat de prioriteiten lagen op het voorkomen van ordeverstoringen, het herstellen van de orde en op het handhaven van de geldende wet- en regelgeving. Aanpak overlastgevers en preventief fouilleren De overlast veroorzaakt door dak- en thuislozen blijft ondanks een afname ten opzichte van 2019 en 2020 hoog. Tabel 29 Dak- en thuislozen Omschrijving
2018
2019
2020
2021
Aantal meldingen dak- en thuislozen
109
253
217
180
Bron: Cijfers Politie Leeuwarden
Ten opzichte van 2020 zijn de Veiligheidsprestatie Index (VPI) cijfers (deze cijfers gaan van 1 tot 10, waarbij 10 het beste is) in de verschillende categorieën ‘overlast’ verder verslechterd. Het cijfer jeugdoverlast daalde van een 3,00 naar 2,58; drugsoverlast van 5,01 naar 4,55 en overige overlast van 5,34 naar 4,94. In de Binnenstad heeft zich, veelal COVID-19 gerelateerde jeugdoverlast, gemanifesteerd. Er is samen met politie, Handhaving en beveiliging veel inzet gepleegd op deze jeugd(groepen) en het beheersbaar houden van de overlast. In 2022 wordt er verder gewerkt aan een integraal plan voor het toekomstig gebruik van de Prinsentuin. De burgemeester heeft in het afgelopen jaar 24 (s tadion)gebiedsverboden (in 2020: 18) voor een langere periode opgelegd en 56 gebiedsverboden (in 2020: 60) voor een kortere periode (52 gebiedsontzeggingen voor 24 uur en vier gebiedsontzeggingen <8 weken). Daarnaast zijn er vanwege incidenten met honden zes aanlijn- en muilkorfgeboden, één aanlijngebod, één muilkorfgebod en vijf waarschuwingen opgelegd. Daarnaast is één hond in beslag genomen. We zien de laatste jaren een toename in bestuurlijke maatregelen op het gebied van gevaarlijke honden. In 2021 is beleid met betrekking tot het opleggen van een last onder dwangsom aan handelaren in drug vastgesteld. Er is in 2021 vier keer een last onder dwangsom opgelegd aam dealers in drugs.
De binnenstad is ook in 2021 aangewezen als veiligheidsrisicogebied, dit om het preventief fouilleren mogelijk te maken. De afgelopen twee jaren zijn er door COVID-19 geen acties preventief fouilleren georganiseerd vanwege de 1,5 afstand maatregel. Wel is er een aantal keren preventief gefouilleerd wegens (ernstige vrees voor) verstoring van de openbare orde. Tijdens de jaarwisseling 2020-2021 (na middernacht) is gecontroleerd, waarbij een mes en een fakkel in beslag werden genomen. Ook op 30 januari 2021 was er een controle. Toen was er een noodverordening van kracht, vanwege gevreesde ongeregeldheden in relatie tot de avondklok, en mocht er in een groter gebied dan alleen de binnenstad, preventief gefouilleerd worden (op grond van 174b Gemeentewet). Er werd tijdens het preventief fouilleren bij een man een mes en een boksbeugel aangetroffen. Er zijn het afgelopen jaar geen vuurwapens aangetroffen, wel een aantal imitatievuurwapens.
76
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Ook rond de wedstrijd SC Cambuur – SC Heerenveen op 19 december 2021 gold er een noodverordening en veiligheidsrisicogebied. Demonstraties vergen veel capaciteit en inzet We zien dat de maatschappelijke onrust die zich in 2020 al uitte in een toename van het aantal demonstraties, zich in 2021 heeft voortgezet. Ook afgelopen jaar vond er een groot aantal demonstraties en acties plaats, vaak in relatie tot onvrede over het coronabeleid. Social media heeft een sterk effect op de (snelle) organisatie en omvang van de demonstraties. Het vergt de nodige capaciteit om hier flexibel op in te kunnen spelen. Het heeft opnieuw veel inzet gekost om demonstraties en acties in goede banen te leiden. In veel gevallen gebeurde dit door contact met de organisatie te zoeken en vooraf een kader op basis van de Wet Openbare Manifestaties mee te geven waarbinnen de acties en demonstraties konden plaatsvinden. (Camera)toezicht en handhaving In de Binnenstad wordt nauw samengewerkt tussen de diverse operationele partijen. Deze zijn aan elkaar verbonden via het Toezichtmodel; hierin werken gemeente, politie, beveiligingsbedrijf Trigion en (OV-)vervoerders intensief en dagelijks (tijdens winkeltijden) samen. De operationele afspraken inzake ons Toezichtmodel worden in 2022 geëvalueerd en herzien.
Veel van de activiteiten op het gebied van Handhaving stonden in het kader van de controle op de COVID-19 regels. Bij overtreding van (COVID-19) regels werden (horeca)bedrijven in eerste instantie meestal gewaarschuwd. Bij herhaling werden er bestuursrechtelijke maatregelen opgelegd. Dit regime geldt eveneens voor overlast gevende personen. Daarnaast is het ingezette cameratoezicht een belangrijk onderdeel van het toezicht en de handhaving en heeft afgelopen jaar een belangrijke functie gehad bij de aanpak van (dreigende) ordeverstoringen) Afgelopen jaar hebben we te maken gehad met een aantal grote ongeregeldheden, zoals de onrust in jaarwisseling naar 2021, de ongeregeldheden bij de invoering van de avondklok, Koningsdag in de Prinsentuin, het kampioenschap van Cambuur op 1 mei, ongeregeldheden op 13 november in relatie tot de eerdere sluitingstijden van de horeca en op 21 november rond de voetbalwedstrijd Cambuur – Utrecht. Ten gevolge hiervan is aan 25 personen een last onder dwangsom opgelegd vanwege betrokkenheid bij groepsgewijze openbare ordeverstoringen. In een aantal zaken zijn ook daadwerkelijk dwangsommen ingevorderd vanwege herhaling van de ov ertreding of overtreden van de opgelegde voorwaarden. Er wordt nog gewerkt aan het opleggen van lasten onder dwangsom vanwege de ongeregeldheden in november.
De jaarwisseling naar 2022 is in de gemeente Leeuwarden rustig verlopen. Het totaalpakket aan maatregelen is er op gericht dat het veiligheidscijfer in de Binnenstad verbetert. Ondanks verslechterde overlastcijfers, is het totaalcijfer voor de binnenstad in 2021 gestegen van 4.32 naar 4.55. Dit is met name te danken aan een verbetering in de cijfers o ver diefstal, inbraken en vandalisme.
2. Waarborgen algemene veiligheid wijken en dorpen Het algemene VPI rapportcijfer van Leeuwarden (6,88 in 2021) is gedaald ten opzichte van 2020 (7,22). Grote veroorzaker is de sterk toegenomen (jeugd)overlast. De Binnenstad en Oud-Oost zijn code rood (drugs- en jeugdoverlast en geweld). De vier code geel wijken zijn: - Potmargegebied (drugs-, jeugd- en overige overlast) - Oud-Oost (drugs- en overige overlast) - Heechterp Schieringen (drugs- overige en jeugdoverlast) en Sonneborgh (drugs, jeugd, overige overlast en geweld). Aanpak jeugd, personen met verward gedrag en overlastgevers De grootste aandacht in wijken, buurten en dorpen gaat uit naar inzet op de drugsoverlast, jeugdoverlast en overlast door buurtgenoten.
77
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Net als in 2020, is de overlast van jeugd fors geweest. Wel zien we een daling ten opzichte van 2020. De oorzaak van de jeugdoverlast is voor een groot deel gelegen in de coronacrisis en alle gevolgen die dit heeft gehad voor de jeugd. Tabel 30 Jeugdoverlast Omschrijving 2018 M eldingen Jeugdoverlast
764
2019
2020
2021
700
1653
1313
Bron: Cijfers Politie Leeuwarden
Het gedrag van sommige overlastjongeren is zowel zorgelijk als grensoverschrijdend te omschrijven. Ook zijn de leden van deze groepen relatief jong (13 à 14 jaar). Vanuit de Taskforce Jeugdoverlast wordt er vanuit een multidisciplinaire aanpak specifiek op de hieraan gekoppelde problematiek ingezet. Dit doen we onder andere door veel en intensief toezicht en handhaving in te zetten in de avonden en weekenden. Bovendien worden de ouders betrokken bij de aanpak. In dit proces werken we ook samen met jongerenwerk. Er zijn in 2021 door de burgemeester diverse brieven gestuurd naar ouders van kinderen die betrokken waren bij jeugdoverlast. Naast handhavend op te treden, zijn er ook zorgmeldingen bij Veilig Thuis gemaakt, zodat een mogelijk dieperliggend probleem (school, werk, psychische gesteldheid of gezinssituatie) kan worden aangepakt. Ondanks het feit dat de COVID-19 maatregelen grotendeels zijn ingetrokken, zal de aanpak jeugdoverlast de komende periode de nodige periode de nodige aandacht blijven vragen. Het aantal meldingen van personen met verward gedrag blijft onverminderd hoog. Tabel 31 Personen met verward gedrag Omschrijving Aantal meldingen overlast
2018 1407
2019 1341
2020 1416
2021 1461
personen met verward gedrag Bron: Cijfers Politie Leeuwarden
In 2021 zijn er 143 crisismaatregelen opgelegd in het kader van de Wet verplichte Geestelijke Gezondheidszorg. In het kader van de Wet Zorg en Dwang zijn in totaal 19 Inbewaringstellingen opgelegd. Er zijn twee verkennende onderzoeken uitgevoerd in het kader van een mogelijke zorgmachtiging. Aantal meldingen van burenoverlast licht gedaald Ten opzichte van de stijging van deze vorm van overlast in 2020, zien we in 2021 een lichte daling. De eerdere stijging had naar alle waarschijnlijkheid te maken met de periode in de coronacrisis waarin veel mensen thuis waren /werkten. Ook in perioden van mooi weer (meer in de tuin of buiten) komen er meer meldingen overlastmeldingen binnen. Tabel 32 Burenoverlast Omschrijving M eldingen
2018 586
2019 537
2020 705
2021 614
Burenoverlast Bron: Cijfers Politie Leeuwarden
Excessen van overlast zijn met behulp van onze hotspotlijst geprioriteerd en aangepakt. Dit heeft geleid tot een waarschuwing en/of een proces -verbaal. Verder zijn er diverse bemiddelingsgesprekken gevoerd. Naast de bemiddelingsgesprekken zijn er in het ka der van de Wet aanpak woonoverlast in totaal 5 procedures opgestart. Daarvan uit zijn 3 waarschuwingen gegeven en 2 keer is er een (vooraankondiging) last onder dwangsom opgelegd.
78
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Bestuurlijke aanpak drugsoverlast en illegale hennepteelt
Tabel 33 Aantal meldingen drugs- en drankoverlast en drugshandel Omschrijving 2018 2019 2020 Aantal meldingen drugs- en
750
drankoverlast Aantal meldingen 135 drugshandel Bron: Cijfers Politie Leeuwarden
2021
628
693
710
117
81
105
Het aantal meldingen drugs- en drankoverlast en het aantal meldingen drugshandel is gestegen ten opzichte van 2021. Drugsoverlast wordt voornamelijk veroorzaakt door drugshandel aan huis en hennepkwekerijen. De aanpak hiervan heeft en houdt de hoogste prioriteit bij politie, OM en gemeente vanwege de grote impact die het heeft op de inwoners. Drugshandel aan huis, op straat en hennepkwekerijen brengen vaak overlast en een gevoel van onveiligheid met zich mee. De burgemeester heeft in 2021 29 panden gesloten vanwege drugsgerelateerde overlast. De sluiting van een woning is altijd een ingrijpende stap. De burgemeester maakt daarom steeds een zorgvuldige afweging, waarbij hij ook de verwijtbaarheid en de gevolgen van de sluiting meeweegt, alvorens over te gaan tot sluiting. Tegen de woningsluitingen zijn vijf voorlopige voorzieningen aangevraagd en zeven bezwaarschriften ingediend. Verder zijn er in 2021 één keer beroep en één keer hoger beroep ingesteld, deze procedures lopen nog. Het beleid met betrekking tot de last onder dwangsom bij straathandelaren in drugs is verder vorm gegeven en er is vier keer een last onder dwangsom opgelegd.
Bestuurlijke aanpak samenscholing en ongeregeldheden In 2021 is samen met de politie flink geïnvesteerd in de aanpak van rels choppers die betrokken waren bij diverse ongeregeldheden, zoals bij nieuwjaarsnacht en op 1 mei 2021 bij de huldiging van SC Cambuur, bij een incident tussen Cambuursupporters en Heerenveensupporters in Heerenveen in juni en op 21 november 2021 rond Cambuur – Utrecht. Door het opleggen van bestuurlijke maatregelen zoals een last onder dwangsom, gebiedsverbod, stadsgebod (aan personen uit een andere gemeente) of stadiongebiedsverbod gaan we deze overlast tegen. Deze aanpak willen we verder uitbreiden tot een totaalaanpak, door bijvoorbeeld ook preventief in te zetten op deze groep en te bekijken welke perspectieven geboden kunnen worden. In 2022 zal de bestuurlijke aanpak van ongeregeldheden worden voortgezet. Intensieve samenwerking met de politie blijft ook hier vereist. Gebiedsgerichte aanpak overlast De wijk Oud Oost is in de VPI verder verslechterd naar het cijfer 4,39 (was 5.06) en is daarmee een code rood wijk geworden. Er loopt een programma om voor met name de Vlietzone te komen tot een verbetering van de leefbaarheid en tot het aanpakken van de problematiek. Daarnaast participeert de gemeente Leeuwarden in het Rijksprogramma Leefbaarheid en veiligheid in kwetsbare gebieden waarin ook Oud-Oost is opgenomen (Programma Leeuwarden Oost).
Veiligheid loopt als een rode draad door dit programma. Jeugdoverlast, drugsoverlast en geluidsoverlast waren de belangrijke veroorzakers van de VPI-score. Ook burenoverlast (burengerucht) speelt op in deze wijk, wat logisch is vanwege de coronacrisis en de pluriforme s amenstelling van bewoners: veel studenten en panden van particuliere verhuurders waar vaak kwetsbare personen zijn gehuisvest. In deze casuïstiek wordt vaak met politie samengewerkt. Als blijkt dat de problematiek ernstig en complex is, wordt de casuïstiek opgeschaald naar het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân (ZVHF) voor een integrale aanpak. Een buurtpreventieteam is actief in deze wijk. Voor het specifieke gebied Vlietzone is een projectplan ontwikkeld met talrijke preventieve en repressieve maatregelen, hetgeen de komende jaren verder wordt uitgevoerd. Ook wordt het Toezichtmodel actief ingezet om de overlast te
79
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
bestrijden waarbij politie in samenwerking met handhaving snel optreedt bij ernstige overlastsituaties. Voor de Vlietzone wordt de overlast specifiek en separaat van de VPI gemonitord. Innovatieve oplossingen voor overlast door personen met verward gedrag Er is ingezet op het zoeken naar oplossingen voor overlast door personen met verward gedrag (casuïstiek). Daarnaast zijn we ook intern en extern in overleg om bijvoorbeeld de (uitvoering van) de Wet verplichte GGZ verder door te ontwikkelen. We willen in 2022 aandacht besteden aan de doorontwikkeling van innovatieve oplossingen.
3. Bestrijden ondermijnende criminaliteit Procesregie op onderzoek naar ondermijnende criminaliteit Ondermijning raakt alle onderdelen van de gemeentelijke organisatie. Hoewel de burgemeester portefeuillehouder is, is het gehele college van B&W betrokken bij dit onderwerp. In het overleg ‘de lokale casustafel’ zijn alle domeinen van de gemeente Leeuwarden en politie Leeuwarden vertegenwoordigd. De bestuurders die betrokken zijn bij de casuïstiek worden meegenomen in de problematiek die speelt. Omvangrijke en complexe ondermijningszaken worden via de lokale driehoek opgeschaald naar het Regionale Informatie en Expertise Centrum (RIEC) voor de integrale aanpak met OM, belastingdienst en FIOD. De burgemeester heeft in 2021 zitting genomen in het landelijke Strategisch Beraad Ondermijning (SBO), waarin de aanpak van ondermijning op zowel lokaal, regionaal, landelijk als internationaal niveau aan de orde komt. Volharden in aanpak ondermijning en inzet van intelligence We hebben ook in 2021 ingezet op het aanpakken van illegale activiteiten op bedrijventerreinen, bij vastgoedprojecten en zorgbedrijven en maken hierbij waar nodig gemeentebreed gebruik van het instrument Bibob voordat wij een vergunning verlenen. Dat betekent dat een extra screening van vergunningaanvragers en betrokkenen plaatsvindt, in sommige gevallen door het Landelijk Bureau Bibob.
Daarnaast kan de aanpak van ondermijning met zich meebrengen dat bestaande vergunningen worden ingetrokken, hetgeen vaak wel weerbarstig en tijdsintensief is. Er worden regelmatig integrale handhavingsacties uitgevoerd met de politie en twee keer per jaar een grootschalige integrale controle; illegale activiteiten worden direct beëindigd. In 2021 is vanuit de regionale intensiveringsgelden van het RIEC-samenwerkingsverband door een ITbedrijf in samenwerking met medewerkers van de noordelijke gemeenten een gemeentelijk intelligenceproject afgerond. In dit project is een branchescan ontwikkeld en een open bronnenonderzoek. Deze scan wordt landelijk aangeboden aan gemeenten en Leeuwarden blijft deze beide tools gebruiken. Uiteraard wordt hierbij voldaan aan alle eisen die de AVG hieraan stelt, zoals daar waar nodig het verrichten van een privacy impact assessment, het opstellen van privacy convenanten of convenanten ten behoeve van de uitwisseling van gegevens, etc. De branchescan geeft de gemeenten een objectief beeld van mogelijk risicovolle bedrijven binnen de gemeente. Naast dat de branchescan een actueel beeld geeft van de situatie in de gemeente, is de applicatie ook in staat om trends weer te geven. Bijvoorbeeld welke branches de afgelopen jaren extreem hard zijn gegroeid, zonder dat daar een direct verklaarbare aanleiding voor is.
Vanuit de gemeente Leeuwarden nemen we ook deel aan het Intensiveringsproject van het RIEC Noord genaamd “Integrale Intelligence”. In januari 2018 heeft het RIEC een Integraal ondermijningsbeeld (IOB) opgeleverd aan de lokale driehoek Leeuwarden, waarin de grootste risico gebieden qua ondermijning in de gemeente inzichtelijk werden. Een dergelijk IOB is echter een momentopname. In het project Integrale Intelligence pionieren we samen met andere instanties hoe we bepaalde informatie op de juridisch juiste wijze bij elkaar kunnen brengen om bepaalde “fenomenen” te kunnen ontdekken. Wat maakt bepaalde schuren nu aantrekkelijk voor een crimineel om zich te vestigen? Wat voor vereisten vallen hierin op? De lessen die we hieruit leren,
80
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
kunnen we als gemeente gebruiken om sneller en effectiever in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen. Evaluatie app ‘Meld een vermoeden’ In 2021 heeft de gemeenteraad haar zorgen geuit over de app 'Meld een Vermoeden'. Met deze app kan een groep medewerkers van de gemeente Leeuwarden een vermoeden van ondermijnende criminaliteit doorgeven. De app 'Meld een Vermoeden' is in 2021 en 2022 op verschillende momenten besproken in de gemeenteraad. Begin 2022 is een informerende bijeenkomst voor de gemeenteraad georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst is ook ingegaan op ondermijnende criminaliteit en de regierol van de gemeente hierin. Het gebruik van de app wordt de komende periode geëvalueerd conform de motie die door de gemeenteraad is aangenomen.
4. Leeuwarden cyberproof in 2023 We zijn al enkele jaren bezig met preventieve maatregelen en activiteiten om Leeuwarden cyberproof te maken. Dat wil zeggen dat bewoners en bedrijven zich bewust zijn van de cyberrisico’s en dat zij weerbaar zijn op dit gebied. Jaarlijks wordt een integrale cyberagenda met activiteiten en doelen opgesteld en uitgevoerd. Ook binnen de gemeentelijke organisa tie wordt nadrukkelijk de samenwerking gezocht, waarbij de ambities worden neergelegd in de gemeentebrede i-strategie. Cybercrisisoefening Vanwege de situatie rond COVID-19 is het afgelopen jaar niet gelukt een nieuwe cybercrisisoefening, als vervolg op de oefening in 2019, te organiseren. Het is de bedoeling om in het najaar van 2022 een volgende operationele of bestuurlijke oefening te organiseren. Aanpak Ondermijning en Cyber Jeugd Samen met het RIEC, het Cyberteam van Politie Nederland, de ROC’s Friese Poort en Friesland College en de ROC’s in Groningen is een project gestart om schoolgaande jongeren tussen de 12 en 18 jaar weerbaar te maken tegen de risico’s van cybercriminaliteit en ondermijning. Voor de aanpak van cybercrime bij jeugd is een game ontwikkeld, waarin jongeren bewust worden gemaakt van de gevaren die zij mogelijk lopen op dit gebied, zowel als slachtoffer en ook als dader.
De preventieve aanpak van ondermijning gaat werken met student-alerts en bijbehorend lesmateriaal. Continuering preventieactiviteiten cybercrime MKB-bedrijven worden sinds enkele jaren voorgelicht en ondersteund in hun aanpak om de risico’s op gebied van cybercrime, datalekken enzovoort voor te zijn. Dit doet de gemeente met behulp van zogenaamde ‘Cyber to go’-sessies om MKB-bedrijven en burgers weerbaarder te maken op het gebied van digitale veiligheid. Tijdens de coronacrisis vonden deze sessies in digitale vorm plaats; we hopen deze in fysieke vorm in 2022 te continueren. De gemeente Leeuwarden werkt hierin nauw samen met Het Platform Veilig Ondernemen Noord Nederland, politie en studenten van ROC’s Friese Poort en Friesland College. Citydeal: Cyberpreventie agrarische sector De gemeente Leeuwarden maakte zich in 2020 en 2021 sterk voor de bewustwording van de gevaren en risico’s in de agrarische sector. Dat deden we door te participeren in de Citydeal Cyber met de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie en Veiligheid. De agrarische sector is in steeds sterkere mate afhankelijk van geautomatiseerde systemen, zoals de precisieakker- en tuinbouw en melkrobots voor de uitoefening van bedrijfsactiviteiten. Vaak zijn deze ondernemers zich nog niet volledig bewust van cyberdreigingen.
De risico’s die hiermee gepaard gaan zijn voor hun bedrijfsvoering echter zeer groot.
81
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Om deze dreigingen het hoofd te bieden, lichten we boeren actief voor met als doel het verhogen van de weerbaarheid en bescherming tegen cybercriminaliteit. Dit project is opgezet in samenwerking met het LTO, de Stichting Cybersafety Noord Nederland, en ROC’s Friese Poort en Friesland College. Ook worden andere gemeenten meegenomen in de resultaten, zodat zij de aanpak desgewenst kunnen implementeren in hun gemeenten.
5. Bestrijden criminaliteit en misdaad
Continuering gezamenlijke aanpak onvrijwillige prostitutie en mensenhandel
Tabel 34 Prostitutie en mensenhandel Omschrijving 2018 Aantal aanhoudingen
2019
2020
2021
7
6
6
3
9
7
4
4
9
8
10
14
wegens mensenhandel Aantal vrouwen door politie uit de prostitutie geholpen Aantal 'gevallen van illegale prostitutie' vastgesteld Bron: politiecijfers
De gemeente maakte in 2021 gebruik van software waarmee data (seksadvertenties die recent online hebben gestaan op het internet) wordt verzameld en gestructureerd van sites en forums op o.a. gebied van prostitutie. Het doel is om met het prostitutie controleteam een digitale prostitutie controle te houden om de illegale prostitutiebranche te verstoren. Dit ter uitvoering van de wettelijke taak die in dat kader conform artikel 151a Gemeentewet en hoofdstuk 3 van de APV is vastgelegd. Het gebruik van deze software is geregeld in een EPIA. In dit document wordt ingegaan op de ethische vraagstukken als ook de wettelijk verplichte privacy vraagstukken. Er wordt hierbij voldaan aan de eisen die de AVG stelt. De Wet regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche is nog niet aangenomen door de Eerste Kamer. In afwachting van deze wet blijven we het huidige beleid uitvoeren. De geplande evaluatie van het huidige beleid en de mogelijke herziening daarvan vindt plaats als de nieuwe wet een feit is. De ketenaanpak Mensenhandel is al een aantal jaren in Noord-Nederland een beproefde werkwijze. In die periode is er met diverse ketenpartners zoals de politie, Belastingdienst, Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid en hulpverleningsinstellingen gewerk t aan een integrale ketenaanpak voor mensenhandel.
Momenteel is elke provincie in Noord-Nederland bezig met de ontwikkeling van een nieuwe c.q. geactualiseerde aanpak Mensenhandel. Het is daarnaast van belang dat er in Noord-Nederlands verband een gezamenlijke visie wordt ontwikkeld op deze aanpak. Het Rijk, de gemeenten en provincies hebben gezamenlijk afgesproken dat elke gemeente in 2022 een duidelijk beleid heeft waarin de aanpak van mensenhandel is vastgelegd en de uitvoering is geborgd bij alle betrokken ketenpartners. In Friesland wordt samengewerkt met het Sociaal Domein Friesland (SDF) in het vorm geven van de Friese aanpak, waarin zowel zorg als veiligheid een rol vervullen.
82
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Doorontwikkeling preventieve aanpak (drugsgerelateerde) overlast en geweld Door de coronacrisis heeft de doorontwikkeling van de Persoonsgerichte Aanpak (PGA) een tijdje minder prioriteit gekregen. Samen met politie, OM, reclassering, VHF en Sociaal Domein wordt strakker regie gevoerd op de aanpak van criminele en overlast gev ende personen. De aanpak van deze personen is tussentijds wel doorgegaan en in 2021 herijkt. In 2022 wordt de aanpak voortgezet om de criminaliteit en overlast door deze personen in te dammen. Er is een spoedreparatiewet aangenomen voor de Wvggz en de Wet zorg en dwang (Wzd). Deze wijziging bevat een beperkt aantal concrete punten die breed worden gedragen door alle ketenpartijen, die de uitvoerbaarheid van de Wvggz en Wzd verbeteren en relatief snel kunnen worden gewijzigd. Eind 2021 is het rapport van de 1e fase van de evaluatie van de Wvggz en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten (Wzd) naar de Tweede Kamer gestuurd. In de evaluatie wordt aandacht besteed aan de uitvoerbaarheid van de wetten. Huisverboden De Wet tijdelijk huisverbod wordt al jaren uitgevoerd. Een huisverbod is een maatregel om in een noodsituatie te voorzien in een afkoelingsperiode waarbinnen de nodige hulpverlening op kan worden gebracht om (verdere) escalatie te voorkomen.
In 2021 zijn er 9 huis verboden (in 2020: 12 huisverboden) opgelegd en er heeft 17 keer een screening plaatsgevonden (in 2020: 3 keer screening). In 2022 gaan de betrokken samenwerkingspartners om tafel om de aanpak te optimaliseren en wordt de toepassing van het instrument geëv alueerd en geactualiseerd. In ieder geval is het doel om de samenwerking te versterken waardoor de signaleren en hulpverlening versterkt wordt. Continuering aanpak woninginbraken en heling in hotspotwijken Het aantal woninginbraken is opnieuw gedaald, maar iedere woninginbraak is er nog steeds één te veel en heeft grote impact op de slachtoffers. Tabel 35 Diefstal en inbraak Omschrijving Aantal meldingen diefstal/inbraak woning Aantal meldingen diefstal/inbraak box/garage/schuur/tuinhuis
2018 545
2019 425
2020 367
2021 236
120
75
112
103
Bron: Cijfers Politie Leeuwarden
Daarom wordt de aanpak van woninginbraken in hotspotwijken onverminderd voortgezet. Om de afzetmarkt van gestolen goederen blijvend te verstoren, werden maandelijks handelaren in tweedehands goederen gecontroleerd. Hiervoor geldt een wettelijke verplichting om een gewaarmerkt register bij te houden, het zogenoemde digitaal opkopers register (DOR). Bij overtreding volgen bestuursrechtelijke maatregelen.
Onverminderd aandacht voor samenwerking in aanpak winkeldiefstallen en bedrijventerreinen
Tabel 36 Winkeldiefstal
Omschrijving Aantal meldingen winkeldiefstal
2018 480
2019 491
2020 380
Bron: Cijfers Politie Leeuwarden
83
2021 341
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Het aantal winkeldiefstallen is in 2021 verder afgenomen ten opzichte van de jaren ervoor. Het is belangrijk te zorgen voor een veilig en prettig winkel- en ondernemersklimaat. Het samenwerkingsverband Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) speelt hierbij een belangrijke rol. Het KVO staat voor een schoon, heel en veilig winkelgebied en bedrijventerrein. In de KVO winkelgebieden en bedrijventerreinen (Binnenstad/Schrans, Grou, Hemrik en Zwette) werken het georganiseerd bedrijfsleven, de gemeente, politie, particuliere beveiliging en de brandweer samen om de criminaliteit te beperken en de veiligheid te vergroten. Het KVO vormt de structuur om die samenwerking tot stand te brengen. Een schoon, heel en veilig winkelgebied en bedrijventerrein bevordert het vestigingsklimaat en de economische groei. Projectplan Licht verstandelijk beperkte personen In 2021 is gestart met de uitvoering van het projectplan “Expeditie Leeuwarden voor een integrale aanpak LVB”. Dit wordt in 2022 voortgezet. De aanpak richt zich op inwoners van de gemeente Leeuwarden met een licht verstandelijke beperking (LVB). Het doel van het project is de kans te verkleinen dat iemand uitvalt in het onderwijs, schulden ontwikkelt of in aanraking komt met justitie. 6.
Toezicht en handhaving Evaluatie kadernota doorgeschoven Toezicht en handhaving is een belangrijk instrument in de realisatie van doelstellingen van de gemeente op het gebied van een veilige, leefbare, schone en toegankelijke leefomgeving. De evaluatie van de kadernota en het opstellen van de kadernota Vergunningen Toezicht en Handhaving is doorgeschoven naar 2022. Handhavingsprioriteiten Jaarlijks worden door de gemeente handhavingsprioriteiten en handhavingsdoelen gesteld en handhavingsactiviteiten zoveel mogelijk op elkaar afgestemd en opgenomen in het handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP). Dit betreft de inzet ten aanzien van handhaving op de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en fysieke openbare ruimte, bijzondere wetten en veiligheid. In 2021 waren dat onder meer onderwerpen als personen met verward gedrag, Vlietzone en afval. De coronacrisis was in 2021 opnieuw een belangrijke factor bij de handhavingsinzet. In het jaarverslag HUP wordt verantwoording afgelegd over de inzet in het afgelopen jaar. Deelname aan pilot wapenstok Het fysiek geweld en agressie tegen BOA’s is de afgelopen jaren toegenomen. BOA ’s zijn vaak snel aanwezig bij incidenten en dit betekent dat zij soms worden blootgesteld aan dreigende c.q. potentieel gewelddadige situaties. De gemeente Leeuwarden neemt deel aan de landelijke pilot wapenstok.
Deze pilot liep gedurende 2021 en is verlengd met het oog op de lopende evaluatie. Daarnaast wordt onverminderd ingezet op het verkrijgen van toestemming vanuit de Rijksoverheid om geweldsmiddelen te mogen inzetten ter voorkomen van dit geweld. Ook besteden we meer aandacht aan de Veilige Publieke Taak. Dat geldt uiteraard voor bestuurders, raadsleden en alle gemeentelijk medewerkers.
7. Veilig Verloop evenementen Centrale coördinatie en veiligheidsaspecten evenementen Door de coronacrisis hebben minder evenementen binnen de reguliere kaders plaatsgevonden, maar vanaf juli 2021 mochten er weer meer evenementen plaatsvinden met als gevolg veel evenementen in een relatief korte periode en/of tegelijk in bepaalde weekenden. Het adviseren en tot uitvoering
84
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
laten komen van de evenementen binnen de COVID-19 maatregelen heeft daardoor veel capaciteit gevraagd. Ook zijn er aanvragen voor evenementenvergunningen in behandeling genomen en getoetst, terwijl het evenement uiteindelijk geen doorgang kon vinden. De gemeentelijke werkwijze met betrekking tot evenementen is ook in 2021 gevolgd. Voorbereiding eventuele Elfstedentocht De planvorming en doorontwikkeling is een continu proces. In verband met de coronacrisis heeft de doorontwikkeling een lagere prioriteit gehad. Intensivering samenwerking jongerenwerk en SC Cambuur De inzet rond het handhaven van de openbare orde rond Cambuurwedstrijden is voor zowel de politie als gemeente fors geweest. Dat heeft ook te maken met (onvrede over) de COVID-19 maatregelen. Er is met name veel aandacht besteed aan de wedstrijden in aanloop naar promotie en kampioenschap (inclusief de alternatieve huldiging) en de wedstrijden Cambuur-Utrecht en Cambuur Heerenveen. Voor deze laatste wedstrijd is een noodverordening en veiligheidsrisicogebied afgekondigd door de burgemeester. De gemeenteraad is gedurende 2021 separaat geïnformeerd door de burgemeester over de grotere (dreigende) voetbal gerelateerde ordeverstoringen en de inzet van de politie en gemeente. De jonge aanwas van de harde kern Cambuursupporters laat zich steeds nadrukkelijker zien.
Daar wordt specifiek op ingezet met onder andere politie, Cambuur en Jongerenwerk. Door inzet van jongerenwerkers als fancoaches is er meer verbinding met de jongeren op school, straat en eventueel thuis. Deze aanpak wordt voortgezet. 8. Realisatie fysieke veiligheid (onder andere rampenbestrijding, crisisbeheersing en brandveiligheid) Al enige jaren werkt de gemeente Leeuwarden samen met de gemeenten uit het cluster Noord West Fryslân. De opleidingen en oefeningen hebben als doel de samenwerking tussen de medewerkers van Leeuwarden en de bijstandsgemeenten tijdens calamiteiten en crisissituaties te bevorderen. De opleidingen en oefeningen worden in samenwerking met de Veiligheidsregio Fryslân georganiseerd. De gemeente Leeuwarden is daarnaast ook vertegenwoordigd in de verschillende poules van regionale experts crisisbeheersing. Deze regionale experts worden in heel Friesland ingezet bij calamiteiten en crisissituaties. In 2021 is het Regionaal risicoprofiel herzien. Dit vormt de basis voor het meerjarenbeleidsplan 2023-2028 en deze wordt in 2022 vastgesteld. Hieraan voorafgaand wordt de gemeenteraad in de gelegenheid gesteld voor het geven van een zienswijze.
Wat heeft het gekost? Tabel 37 Programma Lasten Baten
Begroting primitief 13.483
Begroting na wijziging 14.960
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 14.824 135
131
776
965
189
Saldo van baten en lasten
-13.352
-14.183
-13.860
324
Toevoegingen aan reserves
0
0
0
0
Onttrekkingen aan reserves
0
165
165
0
Saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat
0
165
165
0
-13.352
-14.018
-13.695
324
85
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2021
Jaarverslag
Toelichting resultaat reservemutaties De reservemutaties liggen in lijn met de begroting. Tabel 38 Beleidsproduct
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PRG010 - Veiligheid
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2BLP020 - Integraal veiligheidsbeleid R2BLP022 Rampenbestrijding R2BLP052 - Evenementen
4.368
867
4.512
951
-144
83
-60
8.470
0
8.434
119
36
119
155
370
74
383
60
-14
-14
-27
R2BLP119 - Stadstoezicht
1.751
0
1.495
1
256
1
256
14.960
941
14.824
1.130
135
189
324
Totaal
Integraal veiligheidsbeleid (nadeel € 60.000) Het nadelig resultaat op de lasten van € 144.000 is terug te voeren op een aantal oorzaken. Op het gebied van de handhaving van de coronatoegangsbewijzen is meer uitgegeven dan in eerste instantie vergoed door het Rijk. Er zijn echter aanvullende Rijksmiddelen voor deze extra uitgaven ontvangen via de Veiligheidsregio (extra baten). Daarnaast zijn er extra kosten gemaakt op het gebied van personeelszaken (vaststellingsovereenkomst). Samen met enkele kleinere verschillen is er per saldo een nadeel van € 60.000. Rampenbestrijding (voordeel € 155.000) Niet begrote maar wel gerealiseerde piketvergoeding 2021: € 119.000. Samen met enkele kleinere verschillen geeft per saldo een voordeel van € 155.000. Stadstoezicht (voordeel € 256.000) In 2021 vielen de werkelijke personele lasten per medewerker gemiddeld lager uit dan de begrote lasten (€ 213.000). Dit voordeel heeft een tijdelijk karakter en wordt veroorzaakt door het feit medewerkers hun maximale salaris nog niet hebben bereikt. Voor de aanpak/bestrijding van covid19 ontvingen we € 43.000 van het Rijk voor extra tractie, brandstof en beschermingsmiddelen, maar deze middelen bleken uiteindelijk niet nodig te zijn.