Jaarstukken 2025 Gemeente Leeuwarden
Tekst van het document
1.5.1
Promotie Liwwadders en Fries door Stadsdichter
1.5.2
Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
Financieel
Leeuwarden profileert zich als een belangrijke stad voor cultuur en evenementen in NoordNederland. De stad wordt steeds bekender in heel Nederland. Dit komt door gerichte investeringen in culturele instellingen, kunstenaars, festivals en toeristische promotie. Ook de samenwerking binnen We the North en projecten als Arcadia spelen hierbij een grote rol. Door deze inzet heeft Leeuwarden een sterke culturele basis. Dit maakt de stad niet alleen belangrijk in de regio, maar ook zichtbaar op nationaal niveau. 1.2
Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering
De gemeente gebruikt cultuur als een middel om positieve veranderingen in de samenleving te stimuleren. Via projecten zoals het Generatiehuis en Arcadia (Over de Drempel) worden sociale en culturele drempels verlaagd. In de wijk Leeuwarden Oost zijn culturele activiteiten direct verbonden met gezondheid en de ontwikkeling van de buurt. Tijdens wijkcultuurfestivals gaan inwoners met elkaar in gesprek over lokale onderwerpen. Zo worden zij actief betrokken bij het bespreken en oplossen van problemen in hun omgeving. Op deze manier draagt cultuur bij aan een sterkere sociale samenhang en een betere leefomgeving. Ook wordt er onderzoek gedaan naar de
54
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
effecten van culturele deelname op de gezondheid van mensen. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door de Rijksuniversiteit Groningen. 1.3
Talentontwikkeling
De gemeente stimuleert talentontwikkeling door cultuureducatie al op jonge leeftijd aan te bieden, van peuteronderwijs tot voortgezet onderwijs. In de voorschoolse educatie speelt het Peuterpakhuis een belangrijke rol. Hier maken jonge kinderen op een laagdrempelige manier kennis met kunst en cultuur. Op het voortgezet onderwijs worden activiteiten zoals Filmhub en Dance Battle XL georganiseerd. Deze projecten helpen jongeren hun talenten te ontdekken en verder te ontwikkelen. Naast de basisfinanciering voor cultuureducatie via Kunstkade investeert de gemeente ook extra in talentontwikkeling. Dit gebeurt door subsidies te geven aan verschillende organisaties, zoals de Samenwerkende Muziekverenigingen Leeuwarden (SML), Jeugd Dans Opleiding Friesland en Meeuw. Ook ondersteunt de gemeente makers in kunst en cultuur met een speciale subsidieregeling. Op deze manier krijgen jonge talenten meer kansen om zich te ontwikkelen. 1.4
Cultuur als sociaal bindmiddel
De gemeente heeft cultuur succesvol ingezet als middel om mensen met elkaar te verbinden. Dit gebeurde door het culturele aanbod in wijken en dorpen actief te stimuleren. Via de subsidieregeling Makers Kunst en Cultuur kregen bewoners gemakkelijk de kans om eigen culturele initiatieven te starten. Daarnaast organiseerde het Generatiehuis in verschillende buurten toegankelijke activiteiten, die ontmoeting en verbinding tussen mensen bevorderden. Met programma’s zoals Kunst in je Buurt konden inwoners op een eenvoudige manier kennismaken met kunst en cultuur. Ook ondersteunde de gemeente verenigingen via de regeling Amateurkunst. Op deze manier gebruikte de gemeente cultuur doelgericht om mensen samen te brengen en de sociale samenhang in de gemeenschap te versterken. 1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
De gemeente draagt actief bij aan het behoud van de Friese cultuur en het Leeuwarder dialect. Zo is er een Stadsdichter aangesteld, waarvan het werk in zowel het Fries als het Leeuwarders kan worden vertaald. Daarnaast stimuleert de gemeente het gebruik van het Fries en meertaligheid in de openbare ruimte, communicatie en cultuur. Ook ondersteunt zij initiatieven zoals de Taalstipers. Een initiatief dat nog niet is gerealiseerd, is de Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur. 1.5.2 • Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur De praktische organisatie van de week van de Friese en Leeuwarder cultuur is geen taak van de gemeente. De gemeente heeft het initiatief voor de week van de Friese en Leeuwarder cultuur wel gefaciliteerd door actieve ondersteuning met adviezen vanuit het team vergunningen en evenementen coördinatie. Ook heeft het college hiervoor middelen beschikbaar gesteld. Deze week wordt door de initiatiefnemers ook wel het Stadsfeest genoemd. Medio februari 2025 hebben de beoogd bestuurders van de stichting voor de week van de gemeente laten weten dat zij het Stadsfeest organisatorisch niet rond krijgen en gestopt zijn met de voorbereidingen. Er komt in 2026 geen uitvoering van dit voornemen.
55
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel Culturele bezoekers instellingen Nr.
Doel/naam indicator
Eenheid
Bron
2021
2022
2023
100.000300.000 inwoners 2024
2025
2024
Cultuur 1
Culturele bezoekers Neushoorn
Aantal
Leeuwarden in cijfers
12.500
80.700
85.000
2
Culturele bezoekers Harmonie
Aantal
Leeuwarden in cijfers
19.600
92.500
3
Bezoeken musea
Aantal
Leeuwarden in cijfers
212.129
325.175
4
Bezoeken culturele instellingen
Aantal
Leeuwarden in cijfers
306.000
864.500 1.049.000
*
*
n.v.t.
114.635 129.208
134.561
n.v.t.
369.007 408.616
**
n.v.t.
*
n.v.t.
*
* laatste meting 2023 ** laatste meting 2024
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 16.712
Baten Resultaat
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 18.430 493
Begroting na wijziging 18.923
2.130
2.587
2.657
70
-14.583
-16.335
-15.772
563
Toelichting resultaat Binnen het programma Cultuur wordt het volgende bedrag via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026: - Arcadia-programma € 78.000 (TKV530) - Stadsklooster € 250.000 (TKV550) Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Cultuur na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 235.000 voordelig. Tabel Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0301 - Cultuur
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0530 Cultuurpresentatie, prod. en partic. R2TKV0540 - Musea
11.675
1.994
11.522
2.120
153
126
279
2.159
17
2.094
22
65
5
70
829
198
521
136
308
-62
246
4.260
378
4.293
378
-33
0
-33
18.923
2.587
18.430
2.657
493
70
563
R2TKV0550 - Cultureel erfgoed R2TKV0560 - Media Totaal
56
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.4 Een circulaire en concurrerende economie Doel en ambitie Strategisch doel: Een circulaire en concurrerende economie Ambitie: De gemeente werkt aan een duurzame, circulaire en concurrerende economie die een bijdrage levert aan welvaart en welzijn van inwoners. Met voldoende werk en inkomen voor iedereen. Een economie die ook op langere termijn houdbaar is en leidt tot nieuwe werkgelegenheid en economische kansen. Met een sterke basis in kennis en innovatie, zoals op het gebied van watertechnologie, voedsel, creatieve industrie en media. Maar ook met aandacht voor vakmanschap en praktisch onderwijs. De historische binnenstad en ons toonaangevend cultureel klimaat trekken jaarlijks veel bezoekers en watersporttoeristen. Ook is cultuur- en watersporttoerisme een belangrijke pijler onder onze economie. Verdere verstedelijking en verdichting in de stad leiden tot een intensiever gebruik van het huidige verkeersnetwerk. Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen, kiest de gemeente voor duurzame mobiliteit met meer nadruk op lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Zo draagt de gemeente bij aan een gezonde, biodiverse en leefbare stad, die ook duurzaam en klimaatbestendig is.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Economie
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
1.2
Gezonde arbeidsmarkt
2.
Verkeer, vervoer en waterstaat
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
2.2
Snelle en frequente treinverbindingen
2.3
Verbeteren van de waterrecreatie
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel Overzicht hoofdopgave per programma Begroting Begroting Begroting
R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie R2PGM0401 - Economie R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal 2025
Rekening
Rekening
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
lasten
baten
saldo
lasten
baten
15.493
2.922
-12.570
11.180
4.149
-7.031
5.539
48.234
4.594
-43.640
44.455
4.886
-39.568
4.072
63.727
7.516
-56.210
55.635
9.036
-46.599
9.611
57
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.4.1 Economie Portefeuillehouders: Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
1.1.1
Aantrekkelijk vestigingsklimaat
1.1.2
Versterken economische structuur
1.1.3
Vergroten innovatiekracht
1.2
Gezonde arbeidsmarkt
1.2.1
Werk voor iedereen
1.1
Een toekomstbestendige en wendbare economie
Financieel
In 2025 heeft een extern adviesbureau een startmeting uitgevoerd van het beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030. De resultaten laten zien dat het economische beleid bijdraagt aan vijf van de acht brede welvaartsthema’s. Opvallend is dat veel bedrijven actief bezig zijn met belangrijke veranderingen zoals digitalisering (80%), verduurzaming (60%) en circulariteit (70%). Dit geeft vertrouwen in de bereidheid van de lokale economie om zich aan te passen en te vernieuwen. Daarnaast blijkt uit de startmeting dat ondernemingen positief zijn over de manier waarop de gemeente haar economische dienstverlening aanbiedt. Het laagdrempelige contact en de professionele houding worden door hen als zeer waardevol ervaren. Deze resultaten bevestigen dat het beleid en de dienstverlening goed aansluiten bij de behoeften van de lokale bedrijven. 1.1.2 • Versterken economische structuur De overgebleven middelen van het inflatiepakket 2023-2024 zijn meegenomen in de reserve voor het budget van 2025. In 2025 is er gewerkt aan het in kaart brengen van problemen die bedrijven hebben met het krijgen of vergroten van hun stroomaansluitingen. Met het geld dat over is van het inflatiepakket willen we een subsidie starten voor bedrijven die bewust omgaan met het elektriciteitsnet.
Dit betekent dat we bedrijven helpen met praktische oplossingen voor het probleem van te veel stroomgebruik, zoals het plaatsen van batterijen of het gebruiken van systemen om hun energie beter te regelen. Deze manier van werken is iets anders dan het oorspronkelijke doel van verduurzaming, maar het sluit goed aan bij de huidige wensen en problemen van bedrijven. Zo kunnen zij ook in de toekomst goed blijven werken. Daarnaast is er geld beschikbaar gesteld vanuit de extra opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) op niet-woningen in 2025. Dit wordt ingezet voor deze subsidie en andere projecten. Die projecten helpen ondernemers, organisaties en onderwijsinstellingen om klaar te zijn voor de toekomst. De andere beleidsmatige en financiële doelen zijn gehaald volgens afspraak.
58
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
1.2
Gezonde arbeidsmarkt
In 2025 hebben we ons gericht op het behouden van studenten en het verbeteren van het academisch klimaat. Samen met onze onderwijspartners hebben we geïnvesteerd in de activiteiten van Leeuwarden Student City (LSC). Hierdoor groeit Leeuwarden als aantrekkelijke studentenstad. Ook is er geld beschikbaar gesteld voor verschillende projecten die de samenwerking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs versterken. Dit helpt om een goede omgeving te creëren voor internationaal talent. Daarnaast is de Internationale Basisschool geopend. Via het Innovatiepact Fryslân (IPF) (tegenwoordig Economic Board Fryslân) is er een coördinator aangesteld die de samenwerking en verbinding tussen bedrijven, onderwijs en internationaal talent verder verbetert.
Beleidsindicatoren Tabel trends verplichte beleidsindicatoren 100.000300.000 2025 inwoners 2025
Nr. Naam indicator
Eenheid
Bron
2022
2023
2024
1
Functiemenging
%
LISA
56
56,3
56,4
-
2
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners in LISA de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
157,5
165,6
173,4
-
*Laatste meting 2024
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 8.966
Begroting na wijziging 15.493
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 11.180 4.312
Baten
2.922
2.922
4.149
1.227
Resultaat
-6.044
-12.570
-7.031
5.539
Toelichting resultaat Binnen het programma Economie worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026: - Programma Leeuwarden Oost € 3.439.000 (TKV310) - Steunpakket uit meeropbrengst OZB € 734.000 (TKV310) - Netbewuste bedrijvigheid € 370.000 (TKV310) - Evenementen en festivals € 140.000 (TKV340) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 4.683.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Economie na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 856.000 voordelig. Het voordeel van € 0,9 mln heeft diverse oorzaken: lagere onttrekkingen aan reserve ISV III (€ 0,4 mln), vrijval van nog te betalen facturen 2024 voor o.a.
59
54,5
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
lidmaatschappen en lagere lasten in 2025 (€ 0,3 mln), hogere bate uit toeristenbelasting (€ 0,1 mln) en hogere huurbaten op vastgoed panden, waaronder de Watercampus en Cornelis Trooststraat (€ 0,1 mln). Tabel Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0401 - Economie
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0310 - Economische ontwikkeling R2TKV0320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur R2TKV0330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen R2TKV0340 - Economische promotie Totaal
11.772
1.346
6.954
1.490
4.818
144
4.963
326
149
1.071
922
-745
774
29
328
144
313
104
15
-40
-26
3.066
1.284
2.842
1.633
224
349
573
15.493
2.922
11.180
4.149
4.312
1.227
5.539
60
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Portefeuillehouders: Evert Stellingwerf, Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
2.1.1
Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren
2.1.2
Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs
2.1.3
Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak
2.1.4
Motie 30 kilometer in de bebouwde kom
2.1.5
Datagebruik
2.2
Snelle en frequente treinverbindingen
2.2.1
Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal)
2.3
Verbeteren van de waterrecreatie
2.3.1
Beleidskader water
2.1
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
Financieel
Als vervolg op het vastgestelde Beleidskader Mobiliteit is in 2025 gewerkt aan het opstellen van een Uitvoeringsagenda Mobiliteit 2025-2030. Deze is aangeboden aan de gemeenteraad en na bespreking vastgesteld door het college. De Uitvoeringsagenda bevat een prioritering van mobiliteitsmaatregelen voor de komende vijf jaar. In lijn met het STOMP-principe ligt het accent op het versterken van lopen, fietsen en openbaar vervoer. STOMP staat voor Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, MaaS (Mobility as a Service, oftewel gezamenlijk vervoer) en privéauto. Hierbij krijgt lopen (stappen) de hoogste prioriteit, gevolgd door fietsen (trappen), openbaar vervoer, gedeeld vervoer en als laatste de privéauto. 2.1.1 • Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren De uitvoering van de voorrangswijziging bij de drie rotondes waarbij voetgangers en fietsers voorrang krijgen is uitgesteld tot 2026. We willen de werkzaamheden aan deze rotondes zoveel mogelijk in samenhang uitvoeren, zodat de verkeershinder beperkt blijft. In 2025 werd de fietsstraat Wergeasterdyk opgeleverd. Ook is de planvorming voor een nieuw fietspad langs de Greate Kritewei afgerond. 2.1.2
• Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van
mobiliteitshubs In 2025 is er geen definitief besluit genomen over het invoeren van een zero emissiezone voor bestel- en vrachtverkeer in de binnenstad. In juni 2025 heeft het college aangekondigd
61
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
dat het de zone wil invoeren. Vervolgens heeft de gemeenteraad in september 2025 haar mening gegeven over dit plan. Door deze reacties was het nodig om het voorstel aan te passen en extra af te stemmen. Dit kostte meer tijd dan verwacht. Daarom is besloten om het onderwerp niet meer voor de verkiezingen van 2026 aan de raad voor te leggen. De proef met deelmobiliteit hubs in Bilgaard en de binnenstad zal in 2026 worden vormgegeven. 2.1.3 • Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak Er werden verschillende verkeersveiligheidsprojecten opgeleverd. Onder andere de Rounwei bij Warten is aangepast. Andere projecten zitten nog in de voorbereidingsfase. Dit komt doordat we proberen werkzaamheden zo efficiënt mogelijk te combineren binnen een gebiedsgerichte aanpak. Op deze manier werken we kostenbewust en slim. Hierdoor kan het zijn dat het jaar van uitvoering verandert ten opzichte van de oorspronkelijke planning. Verkeersveiligheidsprojecten waarbij de voorbereiding is gestart zijn bijvoorbeeld de Stationsweg in Grou, de kruising Borniastraat-Verlengde Schrans, Harlingerstraatweg en Nachtegaalstraat. De rotonde bij de Hoekmastraat en Oostergoweg is gekoppeld aan het ontwikkelkader Schrans. Dit betekent dat de werkzaamheden voor deze rotonde passen binnen de plannen voor de ontwikkeling van dat gebied.
2.1.4 • Motie 30 kilometer in de bebouwde kom In 2025 werd de Westersingel vernieuwd. De straat is ingericht als GOW30-weg, met meer ruimte voor groen en een wandelpad langs de kade. Het vaststellen van de wegen categorisering schuiven we door naar 2026. In aanloop naar de uitwerkingen voor de inrichting van 30 km/uur wegen onderzoeken we wel wat de meest optimale inrichting is, zoals voor de Goudenregenstraat. 2.1.5 • Datagebruik In 2025 is begonnen met de voorbereiding voor de vervanging van de verkeersregelinstallatie (VRI) bij de spoorwegovergang Achter de Hoven. De uitvoering van deze werkzaamheden is uitgesteld naar 2026. Dit komt doordat er meer tijd nodig is voor vergunningen, afspraken met ProRail en onderzoek. Omdat deze infrastructuur niet cruciaal is, vormt het uitstel geen probleem. Ook de vervanging van de VRI bij de Merodestraat, Willem Lodewijkstraat en Julianastraat is uitgesteld. Deze werkzaamheden vinden plaats in de zomervakantie van 2026. De reden hiervoor is de langere voorbereidingstijd van de civiele werkzaamheden aan de wegen, fietspaden en de brug die tegelijkertijd uitgevoerd worden. Door meerdere werkzaamheden te combineren, ontstaan er minder stremmingen en overlast dan wanneer ze apart worden gedaan. Hoewel dit meer voorbereidingstijd vraagt en de uitvoering daardoor iets vertraagt, heeft het combineren van de werkzaamheden de voorkeur. 2.2
Snelle en frequente treinverbindingen
Er zijn op dit moment geen plannen om de treindiensten tussen Leeuwarden en Groningen vaker te laten rijden. Dit komt doordat wordt verwacht dat de huidige treinen voldoende capaciteit hebben voor het aantal reizigers. Daarnaast zijn de kosten om het aantal ritten uit te breiden erg hoog, meer dan € 1 miljard. Daarom is het op dit moment niet haalbaar om vaker treinen te laten rijden op deze route. 2.2.1
• Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug
over het Van Harinxmakanaal) De inzet en het onderzoek rondom de huidige spoorbrug over het Van Harinxmakanaal richten zich al enkele jaren op het vervangen van de spoorbrug door een spooraquaduct. Zowel het Rijk als de Provincie hebben hiervoor geld beschikbaar gesteld. Dit budget blijkt echter niet voldoende om een spooraquaduct te realiseren. Ook is het bedrag te laag om te voldoen aan de eis van 75% financiering, die nodig is om een verplichte MIRT-verkenning te starten.
62
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
In januari 2026 is tijdens het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO-MIRT) afgesproken dat de regio binnen het beschikbare budget zoekt naar mogelijke oplossingen. Daarbij wordt ook gekeken naar de voordelen en de urgentie van deze oplossingen voor de omgeving en de bereikbaarheid. 2.3
Verbeteren van de waterrecreatie
In 2025 is het Beleidskader Water vastgesteld. Dit kader geeft richting aan verschillende watervraagstukken. Het gaat onder andere over klimaatadaptatie, voldoende drinkwater, het verbeteren van de waterkwaliteit, het beheer van water gerelateerde eigendommen en waterrecreatie. Er zijn duidelijke ambities om deze onderwerpen goed aan te pakken. 2.3.1 • Beleidskader water De acties en maatregelen uit het Beleidskader Water zijn uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Aan deze agenda is in 2025 volop gewerkt en deze wordt in 2026 vastgesteld door het college. Zo zorgen we ervoor dat de plannen concreet en uitvoerbaar zijn. In 2025 is een driejarige proef gestart om de Jorwerterfeart begaanbaar te houden. Hierdoor kunnen gebruikers van deze waterweg het dorp Jorwert bereiken vanaf de Zwette, en andersom. Na afloop van deze proefperiode wordt samen met het Wetterskip gekeken hoe het is verlopen. Op basis hiervan wordt een voorstel gemaakt voor een mogelijk vervolg. Daarnaast is in 2025 een haalbaarheidsstudie gestart voor de Kletsefeart bij Stiens. Deze studie onderzoekt welke mogelijkheden er zijn om een ontbrekende verbinding aan te leggen.. Ook is er in 2025 veel aandacht besteed aan het in kaart brengen van alle aanleg- en ligplaatsen binnen de gemeente. Dit onderzoek heeft bijna alle legale locaties in kaart gebracht.
We streven ernaar om deze kaart uiterlijk na het eerste kwartaal van 2026 intern beschikbaar te hebben. Daarna start een traject om de kaart ook voor het publiek toegankelijk te maken. Zo kunnen inwoners en bezoekers duidelijk zien wat de regels zijn voor het gebruik van de ligplaatsen. En in 2025 is voor het gebied Spoordok een onderzoek gedaan naar watersystemen om te kunnen voldoen aan de voor dit gebied gestelde ambities. Dit wordt momenteel verder uitgewerkt en afgewogen.
63
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Er zijn voor dit programma geen verplichte beleidsindicatoren. Betrokken verbonden partijen • Parkeergarages Leeuwarden C.V. • Marrekrite
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 44.455 3.780
Lasten
Begroting primitief 42.206
Begroting na wijziging 48.234
Baten
4.089
4.594
4.886
292
-38.118
-43.640
-39.568
4.072
Resultaat
Toelichting resultaat Binnen het programma Verkeer, vervoer en waterstaat worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026: - Aanpak Stationsgebied € 800.000 (TKV210) - Fietsenstalling Nieuwestad € 220.000 (TKV220) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 1.020.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Verkeer, vervoer en waterstaat na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 3.052.000 voordelig. Het voordeel wordt met name veroorzaakt door enerzijds onderuitputting kapitaallasten vanwege nog niet geactiveerde investeringen in civiele kunstwerken (€ 0,6 mln), verhardingen (€ 0,6 mln), openbare verlichting (€ 0,4 mln) en overige verkeersinstallaties (€ 0,1 mln) en anderzijds door lagere energielasten 2025 en vrijval balansposten 2024 (€ 0,9 mln) ten gevolge van lagere tariefstellingen vanuit het nieuwe energiecontract met ingang van 2024. Tabel Resultaat per taakveld Taakveld R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat R2TKV0210 - Verkeer en vervoer R2TKV0220 - Parkeren R2TKV0230 - Recreatieve havens R2TKV0240 - Economische havens en waterwegen R2TKV0250 - Openbaar vervoer Totaal
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
37.596
539
34.006
636
3.590
96
3.686
3.674
1.924
3.981
2.514
-308
590
283
949
533
864
533
85
0
85
5.134
1.363
4.685
910
449
-453
-4
882
235
919
293
-37
58
21
48.234
4.594
44.455
4.886
3.780
292
4.072
64
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.5 Samenwerking en organisatie Doel en ambitie Strategisch doel: Samenwerking en organisatie Ambitie: Samen met de Friese mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden geven we onze (digitale) toekomst vorm. Iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. We blijven ons inzetten voor een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau. Als hoofdstad van Fryslân en als centrumgemeente voelen we ons verantwoordelijk om regiopartners met elkaar te verbinden. We willen een betrouwbare en open overheid zijn. Benaderbaar en toegankelijk. We kiezen voor menselijk contact en praten met elkaar. We willen de digitale ontwikkelingen zelf in de hand hebben, weten wat er gebeurt met onze data en voorkomen dat digitalisering mensen buiten sluit. We willen open en transparant zijn over de afwegingen die we maken en grenzen stellen aan wat we toelaatbaar vinden. Wij staan voor kernwaarden als zorgvuldig en veiligheid, inclusie en duurzaamheid. We organiseren daarvoor wat nodig is, zodat de samenleving in balans blijft. Wij werken constructief samen, zowel in- als extern. We zijn efficiënt en effectief, wegen de kosten en baten goed af en houden de lasten laag.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Bestuur
1.1
Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau
1.2
Participatie en democratische vernieuwing
2.
Ondersteuning
2.1
Passende en persoonlijke dienstverlening
2.2
Waarde(n)volle digitale toekomst
2.3
Stabielere financiering gemeente en vergroten autonomie
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel Overzicht hoofdopgave per programma Begroting Begroting Begroting
Rekening
Rekening
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
R2HOG05 Samenwerking en organisatie R2PGM0501 - Bestuur
lasten
baten
saldo
lasten
baten
7.840
1.497
-6.343
9.287
2.027
-7.260
-917
R2PGM0502 Ondersteuning Totaal 2025
99.548
554.468
454.920
114.768
577.690
462.923
8.003
107.388
555.965
448.577
124.055
579.718
455.663
7.086
65
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.5.1 Bestuur Portefeuillehouders: Sybrand Buma en Gijs Jacobse
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
Financieel
1.1
Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau
1.1.1
Uitvoering Europa agenda 2022-2026 (MTR)
1.1.2
Lobby richting kabinet
1.1.3
Lobby richting Europees parlement
1.1.4
Samenwerking met Provincie Fryslân
1.1.5
Regio Deal Noardwest-Fryslân
1.2
Participatie en democratische vernieuwing
1.2.1
Uitwerken democratische vernieuwingsagenda
1.1
Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau
Hoewel de samenwerking en het opkomen voor onze belangen in Noord-Nederlands verband momenteel niet soepel verloopt, liggen we op dit vlak nog wel op koers. De Provincie Fryslân heeft een nieuwe samenwerkingsovereenkomst tussen de acht betrokken overheden niet getekend en heeft een extern advies gevraagd naar hoe nu verder. Dat onderzoek heeft als doel om in kaart te brengen in welke vorm de noord Nederlandse belangenbehartiging beter kan worden georganiseerd. Richting Den Haag trekken we wat belangenbehartiging betreft zoveel mogelijk op in NG4 verband en/of via de landelijke netwerken van VNG en G40. In juni 2025 hebben deze vier gemeenten een nieuwe samenwerkingsovereenkomst getekend. Hierin staat hoe wij samenwerken in Brussel en Den Haag. De belangenbehartiging in Brussel regelen we via het NG4-kantoor in Brussel. Onze gemeente doet sinds 2025 actief mee in het Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR). Zij maakt onderdeel uit van de regio Noord Oost Friesland. Het NPVR is een samenwerking tussen het rijk (BZK), Provincie Fryslân, Wetterskip en de 10 noord- Friese gemeenten. Doel is te komen tot een regioplan voor de komende 25 jaar, waarmee de brede welvaart in dit deel van Fryslân wordt bevorderd. In 2025 zijn er vier nieuwe Europese projecten toegekend.
Dit zijn een ELENA subsidie ter ondersteuning van de warmtetransitie, het Urbact project Com’on (jongerenparticipatie), Streets 2030 (klimaatadaptatie), ReStart (duurzaam toerisme) en zijn we een traject gestart met de Europese Investeringsbank gericht op circulaire gebiedsontwikkeling. Daarnaast is richting Europa ingezet op de lobby voor een verbod op niet-noodzakelijke PFAS, de rol van kleine en middelgrote steden in de beschikbaarheid van betaalbare woningen en onze kandidatuur voor European Youth Capital 2028.
66
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
1.2
Participatie en democratische vernieuwing
In december 2024 is het Praatstuk Overheid en Samenleving aangeboden aan de gemeenteraad. Dit praatstuk ging over participatie en nieuwe vormen van democratie. Het vormde de basis voor twee goed bezochte gesprekken tussen de gemeenteraad, het college en een vertegenwoordiging vanuit de samenleving. Deze gesprekken vonden plaats in juni 2025 in de Grote Kerk. Tijdens deze bijeenkomsten is een groep van bewoners en raadsleden ontstaan. Zij kwamen eind 2025 samen voor een verkennende bijeenkomst. Het doel was om te werken aan de eerste Leeuwarden-Praat-Mee-Dag, die gepland staat voor september 2026. Daarnaast zijn een aantal andere maatregelen uit het praatstuk, zoals plannen voor jongerenparticipatie, uitgevoerd of liggen op schema. 1.2.1 • Uitwerken democratische vernieuwingsagenda Het Praatstuk Overheid en Samenleving geeft ook inhoud aan het thema democratische vernieuwing. Een onderdeel van Overheid en Samenleving, het onderzoek naar hoe inwoners van Leeuwarder wijken en dorpen betrokken willen worden bij het gemeentebeleid en de uitvoering daarvan, stond oorspronkelijk gepland voor 2025. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in 2026.
Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
2022
1
Leden digitaal burgerpanel
Aantal
Gemeente Leeuwarden
2.770
2023 3.250
2024 3.650
2025 3.833
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 9.287 -1.447
Lasten
Begroting primitief 5.924
Begroting na wijziging 7.840
Baten
17
1.497
2.027
530
-5.907
-6.343
-7.260
-917
Resultaat
Toelichting resultaat Binnen het programma Bestuur worden geen bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026. Het resultaat van het programma Bestuur bedraagt € 917.000 nadelig. Het nadeel is hoofdzakelijk ontstaan als gevolg van een dotatie aan de voorziening voor wethouderspensioenen van € 1,4 mln. Dit is gebaseerd op het onderzoek naar de omvang van de overdrachtswaarde van de Appa (Algemene pensioen- en uitkeringswet politieke ambtsdragers) naar het ABP (Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds) op 1 januari 2028. Als gemeenten hebben wij meegedaan aan dit gezamenlijk onderzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het Interprovinciaal Overleg (IPO), VNG en Unie van Waterschappen. Op basis
67
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
van de stellige uitspraak van commissie BBV is de voorziening voor wethouderspensioenen gelijk gesteld aan de prognose van het onderzoek. Tegenover dit nadeel staan diverse niet-begrote baten van in totaal € 0,5 mln. Deze baten bestaan onder meer uit een vrijval van de voorziening voor wethouderspensioenen als gevolg van overlijden (€ 0,2 mln). Tabel Resultaat per taakveld Taakveld R2PGM0501 - Bestuur
Begroting Lasten
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0001 - Bestuur
7.840
1.497
9.287
2.027
-1.447
530
-917
Totaal
7.840
1.497
9.287
2.027
-1.447
530
-917
68
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.5.2 Ondersteuning Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Hein Kuiken
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Passende en persoonlijke dienstverlening
2.1.1
Altijd contact
2.1.2
Meer op maat
2.1.3
Vernieuwend
2.1.4
Slimmer datagebruik
2.2
Waarde(n)volle digitale toekomst
2.2.1
Met data en technologie de herinrichting van Spoordok-terrein ondersteunen (MTR)
2.2.2
Experimenten met nieuwe technologie
2.2.3
Continu onderzoek naar impact van technologie op samenleving
2.2.4
Op orde houden van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging
2.3
Stabielere financiering gemeente en vergroten autonomie
2.3.1
Monitoren financiële risico's en onzekerheden
2.3.2
Continueren stabiliserende uitgangspunten financieel meerjarenbeleid
2.3.3
Monitoren ontwikkelingen Gemeentefonds
2.1
Passende en persoonlijke dienstverlening
Financieel
In 2025 is er verdere vooruitgang geboekt in het programma Dienstverlening. We bouwen voort op de visie 'Passende en Persoonlijke Dienstverlening' uit 2023 en de resultaten van 2024. Het doel blijft dat inwoners de regie houden over hun eigen situatie, niet vastlopen in gemeentelijke processen en actief kunnen meedoen in de samenleving. In 2025 is gewerkt met een samenhangende aanpak waarin digitale en persoonlijke dienstverlening elkaar versterken. Het programma Dienstverlening stuurt deze aanpak aan, met aandacht voor vier belangrijke punten: altijd contact kunnen hebben, dienstverlening op maat, vernieuwende oplossingen en slimmer gebruik van data. Inwoners waardeerden de gemeentelijke dienstverlening met een 7,3. Ze vinden vooral keuzevrijheid in contactmogelijkheden, duidelijke informatie en persoonlijke aandacht belangrijk. Met een nieuwe kanalenstrategie is de focus verlegd naar de vraag en het doel van de inwoner, niet naar het gekozen contactkanaal. Dit zorgt voor een samenhangende en herkenbare dienstverlening.
69
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
De telefonische bereikbaarheid is verbeterd: de wachttijd is flink korter geworden en tot 95% van de gesprekken wordt direct beantwoord. Uit enquêtes bleek dat het terugbellen soms te laat gebeurde. Daarom is het terugbelproces herzien en wordt dit uitgewerkt in een gemeentelijke richtlijn en protocol. Binnen Burgerzaken is een proef gestart waarbij terugbelverzoeken worden gebruikt voor vragen die extra voorbereiding nodig hebben. Dit werkt goed, volgens inwoners en medewerkers. Dit proces is nu een vast onderdeel van het werk. Dringende vragen worden zoals altijd direct behandeld. Persoonlijke ondersteuning is belangrijk voor complexe of meerdere vragen tegelijk. Het Meedenkpunt in het gemeentehuis speelt hierbij een grote rol. Hier helpen medewerkers inwoners met hun vragen en wijzen ze de juiste weg binnen de organisatie. Het aantal bezoekers neemt toe en evaluaties laten zien dat het Meedenkpunt zorgt voor betere toegankelijkheid en blijft voldoen aan de behoefte aan maatwerk en persoonlijk contact. De inzet van POK-middelen helpt deze laagdrempelige ondersteuning mogelijk te maken. De publieksruimte in het gemeentehuis is opnieuw ingericht om inwoners beter te ontvangen en te ondersteunen. Daarnaast zijn op relatief korte termijn verkiezingen georganiseerd na een onverwachte val van het kabinet, waarvoor extra organisatie nodig was.
Dit is binnen de bestaande structuur goed opgepakt. Verder is gewerkt aan MijnLeeuwarden, een persoonlijke digitale omgeving. In 2026 wordt de aanvraag voor een Participatiewet-uitkering via deze omgeving mogelijk. Dit geeft inwoners meer inzicht en regie over hun contact met de gemeente. Ook is de digitale spraakassistent verbeterd. Inwoners kunnen hiermee 24 uur per dag meldingen doen over hun woon- en leefomgeving, ook buiten kantooruren. Dit helpt bij een snelle en efficiënte afhandeling. Samen met de VNG is een gemeentelijke chatbot in ontwikkeling. Deze samenwerking zorgt voor kennisuitwisseling en het samen maken van digitale oplossingen die passen bij de wensen van inwoners en toekomstbestendig zijn. Tot slot voldoet de website leeuwarden.nl in 2025 aan de digitale toegankelijkheidseisen (WCAG 2.1, niveau A). Hierdoor is de website goed te gebruiken voor iedereen en vormt het een stevige basis voor digitale dienstverlening. Voor de invoering van omnichannel-dienstverlening is MTR-budget beschikbaar gesteld. In het afgelopen jaar lag de nadruk op planvorming en voorbereiding van de gefaseerde invoering. Het budget 2025 van € 205.000 is doorgeschoven naar 2026. 2.2
Waarde(n)volle digitale toekomst
We liggen met de drie onderdelen rondom dit punt goed op schema: 1. Digital Twin We hebben een digitale 3D-kopie gemaakt van het Spoordok-gebied. Dit noemen we de Digital Twin. Met drones is gedetailleerd beeldmateriaal verzameld en in de Digital Twin verwerkt. Daarnaast hebben we nieuwe ontwerpen van het betrokken architectenbureau toegevoegd. Ook is bestaande informatie, zoals de ligging van kabels en leidingen onder de grond, zichtbaar gemaakt. Door deze combinatie van gegevens kunnen we het ontwerp verder ontwikkelen op basis van de werkelijkheid. 2. Cyberbeveiliging en bedrijfscontinuïteit Leeuwarden heeft een Cyberbeveiligingsplan om onze digitale veiligheid te waarborgen. Daarnaast is in 2025 een breed Bedrijfscontinuïteitsplan opgesteld samen met het management. Dit plan beschrijft hoe we onze diensten en bedrijfsprocessen kunnen voortzetten tijdens langdurige crisissituaties. Bijvoorbeeld als het gemeentehuis enkele weken zonder stroom zou zitten door een grote cyberaanval.
70
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
3. Moderne en inclusieve dienstverlening In 2025 is er een beschrijving gemaakt van de technische voorzieningen die nodig zijn om onze digitale dienstverlening beter te ondersteunen. Zo kunnen we onze dienstverlening passend en persoonlijk maken voor iedereen. Zie ook het programma Passende en persoonlijke dienstverlening (2.1 van dit hoofdstuk). Daarnaast is er in 2025 met de Gemeente Groningen een samenwerkingsovereenkomst gesloten op het gebied van digitalisering. Door deze samenwerking bundelen we de krachten op verschillende nieuwe digitaliseringsthema’s. Het uitgangspunt is dat niet elke organisatie hetzelfde digitale werk opnieuw doet. In plaats daarvan neemt Groningen het voortouw bij een aantal thema’s, zoals de Digital Twin. Leeuwarden is bijvoorbeeld leidend op het gebied van Robotic Process Automation (RPA). Op deze manier kunnen we van elkaar leren en samenwerken, waardoor we zonder extra kosten betere resultaten behalen op het gebied van digitalisering. 2.2.1
• Met data en technologie de herinrichting van Spoordok-terrein ondersteunen
(MTR) De basis van de 3D Digital Twin staat goed, zoals hierboven toegelicht. Het daadwerkelijk werken met visuele scenario's of oplossingen en het doorrekenen daarvan, is nog beperkt. Dit komt omdat het leren werken met deze digitale middelen meer tijd kost. Waar medewerkers dit eerst handmatig deden, gebeurt dit nu digitaal. Er is wel al een model toegevoegd aan het Spoordok-thema. Dit model laat zien waar zonnepanelen het beste kunnen staan. Dit gebeurt met behulp van zon- en schaduw-simulaties. Het is de bedoeling om veel meer van zulke gegevens toe te voegen. Bijvoorbeeld een ander model dat laat zien wat het effect is van zware regenbuien op een gebied of ontwerp. Daarmee kunnen gebieden anders ingericht worden, zodat er meer regenval opgevangen kan worden voor hergebruik en het voorkomen van overlast. Verder was de planning om naast het Spoordok-terrein ook een tweede grote opgave te ondersteunen met de Digital Twin. Dit kost echter meer tijd en wordt in 2026 verder uitgewerkt. 2.3
Stabielere financiering gemeente en vergroten autonomie
Wij hebben het afgelopen jaar gewerkt aan het versterken van onze financiële positie. We zijn in staat geweest tegenvallers op te vangen zonder dat we ons beleid en plannen hebben aangepast. Tegelijkertijd bleef de aanhoudende onzekerheid vanuit het Rijk bestaan, als het gaat om een reële en structurele bekostiging van structurele taken die bij gemeenten zijn neergelegd. 2.3.3 • Monitoren ontwikkelingen Gemeentefonds In 2025 bleef het gemeentefonds een belangrijke en tegelijk onzekere factor voor onze financiële positie. Hoewel gemeenten voor de korte termijn duidelijkheid kregen over de omvang van de uitkering, blijft er onzekerheid bestaan over de structurele ontwikkeling van het gemeentefonds. Op lange termijn blijft daardoor onzekerheid bestaan en is het onduidelijk of beleid hierop aangepast dient te worden. De grilligheid van het Rijk vertaalt zich ook in het financiële overschot wat wij in deze jaarrekening presenteren.
71
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Nr. Naam indicator
Eenheid
1
Formatie
2
Bron
2022
2023
2024
2025
Fte per 1.000 inwoners Gemeente Leeuwarden
11,97 fte 127.088 inwoners
12,68 fte 127.126 inwoners
11,74 fte 128.810 inwoners
12,02 fte 130.179 inwoners
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners Gemeente Leeuwarden
13,41 fte 127.088 inwoners
14,18 fte 127.126 inwoners
14,14 fte 128.810 inwoners
14,03 fte 130.179 inwoners
3
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
Gemeente Leeuwarden
€ 1.012
€ 1.087
€ 1.234
€ 1.267
4
Externe inhuur
Kosten als % van totale Gemeente loonsom + totale Leeuwarden kosten inhuur externen
17,07
14,35
13,47
10,41
5
Overhead
% van totale lasten
6,85
7,06
7,15
6,44
Gemeente Leeuwarden
Toelichting indicatoren: • Formatie: de toegestane formatie in fte op peildatum 1 januari. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36urige werkweek. • Bezetting: het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, zowel medewerkers in dienst als medewerkers ingehuurd en ingeleend, voor zowel structurele als additionele taken. Politieke ambtsdragers (raadsleden en leden van het college van B&W) zijn vanaf 2025 niet meer meegenomen hierin. Het kengetal formatie wijkt net als in voorgaande jaren af van die van de bezetting: dit is het gevolg van het presteren van alleen de structurele formatie. Hiervoor is gekozen omdat de tijdelijke formatie overzichten nog niet volledig beschikbaar zijn. Momenteel loopt een project om het formatiebeheer te optimaliseren. Derhalve wordt gestuurd op de personeelslasten in plaats van de formatie. Voor een toelichting zie de paragraaf bedrijfsvoering.
• • •
Apparaatskosten: alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur. Externe inhuur: uitzendkrachten, zzp'ers en gedetacheerden. Overhead: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.
Betrokken verbonden partijen • Data Fryslân • NV Bank Nederlandse Gemeenten
72
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 111.969
Begroting na wijziging 99.548
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 114.768 -15.220
Baten
529.793
554.468
577.690
23.222
Resultaat
417.824
454.920
462.923
8.003
Toelichting resultaat Binnen het programma Ondersteuning is sprake van een voordeel van € 8.003.000. Dit is inclusief alle reservemutaties welke verplicht in dit programma zijn opgenomen vanwege de taakveld indeling. Op taakveld 010 Mutaties reserves is sprake van een nadelig saldo van € 25,7 mln. De reserve (voorwaardelijke) budgetoverheveling zorgt voor de grootste afwijking: Er zijn voor € 23,3 mln aan nieuwe overhevelingen toegevoegd. De budgetten waar de samenhangende voordelen naar voren komen, zitten op andere taakvelden binnen de programma's. Dit is daarmee vooral een technische afwijking.
Op de volgende taakveldbudgetten binnen programma Ondersteuning worden bedragen via de reserve budgetoverheveling (TKV010) overgeheveld naar 2026: - Procesoptimalisatie Datawarehouse Burgerzaken € 100.000 (TKV002) - Renovatie en verplaatsing vastgoed € 750.000 (TKV003) - O&I prioritering € 2.046.000 (TKV004) - Digital twin € 187.000 (TKV004) - Maatschappelijke ontwikkeling impuls € 334.000 (TKV004) - Realisatie Omnichannel € 205.000 (TKV004) - Informatiesystemen € 109.000 (TKV004) - Sociaal ontwikkelbedrijven € 168.000 (TKV004) - Aantrekkelijk werkgeverschap € 200.000 (TKV004) - Decembercirculaire 2024 € 1.917.000 (TKV007) - Impuls sociale investeringen € 81.000 (TKV008) - Regionaal impulsbudget € 683.000 (TKV008) - Investering bedrijfsvoering € 732.000 (TKV008) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 7.512.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 26.175.000 voordelig (€ 8 mln + € 25,7 mln - € 7,5 mln).
Hieronder volgen per taakveld de grootste afwijkingen: Taakveld 004 Overhead (voordeel € 4.106.000 na aftrek bovengenoemde stortingen) Het incidentele voordeel op de overhead bestaat voornamelijk uit een voordeel van € 1,9 mln op de salarislasten die onder andere ontstaat door het (tijdelijk) niet kunnen invullen van vacatures en een voordeel van € 1,9 mln aan extra opbrengsten als gevolg extra rendabele uren, het strakker inrichten van het proces rondom tijdschrijven en afdracht overhead van tijdelijke formatie. Het voordeel bij taakveld overhead heeft bij andere taakvelden geleid tot een nadeel. Taakveld 005 Treasury (voordeel € 1.902.000) De te betalen rente op geldleningen is hoger begroot dan is gerealiseerd. Het voordeel hierdoor is € 1,6 mln. In de paragraaf financiering is te lezen dat de gehanteerde omslagrente (1,50%)(rente toegerekend aan onder andere activa) hoger was dan het werkelijke percentage (1,26%). Deze omslagrente bevindt zich binnen de vereiste bandbreedte. Daarnaast hebben we € 0,3 mln meer rente ontvangen dan begroot op verschillende geldleningen die we hebben verstrekt. We hebben ook € 0,1 mln minder dividend ontvangen dan begroot.
73
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Taakveld 007 Uitkeringen Gemeentefonds (voordeel € 18.806.000) Op een totale begrote uitkering uit het Gemeentefonds van ruim € 452 mln, is in 2025 (inclusief budgetoverheveling van de decembercirculaire 2025) sprake van een voordeel van ongeveer € 18,8 mln. Dit komt met name door onderstaande ontwikkelingen: • Extra baten uit de septembercirculaire 2025 zoals vermeld in de raadsbrief 16 december 2025 (€ 13,7 mln); • Extra baten vanuit de decembercirculaire 2025 (€ 1,9 mln). Dit wordt in de reserve budgetoverheveling gestort; • Voordeel bijstelling aantallen en afwikkeling van eerdere jaren (€ 2,8 mln). Tabel Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0502 - Ondersteuning
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0002 - Burgerzaken
4.429
2.326
5.017
3.329
-588
1.004
415
R2TKV0003 - Beheer overige gebouwen en gronden R2TKV0004 - Overhead
5.723
2.225
4.828
2.373
894
149
1.043
61.107
799
55.026
2.044
6.080
1.244
7.325
451
1.954
-1.157
2.248
1.608
294
1.902
0
452.327
0
471.133
0
18.806
18.806
21.786
16.711
19.407
17.732
2.379
1.021
3.400
300
0
364
0
-64
0
-64
1.568
29.983
26.830
29.561
-25.262
-422
-25.684
830
18.509
874
18.523
-44
14
-30
0
24.537
0
24.723
0
186
186
20
3.575
154
3.960
-133
385
252
3.335
1.522
3.424
2.064
-89
541
453
99.548
554.468
114.768
577.690
-15.220
23.222
8.003
R2TKV0005 - Treasury R2TKV0007 - Uitkeringen Gemeentefonds R2TKV0008 - Overige baten en lasten R2TKV0009 Vennootschapsbelasting (Vpb) R2TKV0010 - Mutaties reserves R2TKV0061 - OZB woningen R2TKV0062 - OZB nietwoningen R2TKV0063 - Parkeerbelasting R2TKV0064 - Belastingen overig Totaal
74
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
B Paragrafen
75
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.6 Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving 2.6.1 Inleiding Via het programma Volhoudbaar 2.0 geeft de gemeente invulling aan de verduurzamingsopgave. Het programma is bedoeld om te sturen op het behalen van doelen en het neerzetten van de bijbehorende organisatie. Het programma Volhoudbaar 2.0 richt zich op: • • • • •
Het versterken van uitvoeringskracht en samenhang: één programma, één richting, één verhaal; Het versnellen van noodzakelijke transities (energie, warmte, circulariteit) om klimaatdoelen te halen; Het versterken van natuurlijke systemen als fundament voor gezondheid, veiligheid en leefbaarheid; Het vergroenen van stad en dorpen om klimaatadaptatie, gezondheid, biodiversiteit en welzijn te bevorderen; Het verduurzamen van de eigen organisatie (als voorbeeldfunctie), waaronder gemeentelijk vastgoed, bedrijfsmiddelen en publieke taken.
De gemeente heeft voor duurzaamheid zelf een monitor ontwikkeld. Via deze monitoring stuurt de gemeente via het programma Volhoudbaar op doelen en inspanningen. Via de gemeentelijke website is ook een Dashboard beschikbaar. Dit Dashboard hebben we in 2025 doorontwikkeld en in 2026 gaan we daar verder mee door. Een aantal Volhoudbaar 2.0-indicatoren staan in de onderstaande tabel: Indicator
2018
2019
707
659
476**
200,6
195,6
167,8**
180
171
110
14.600
4.739**
Totaal bekende CO2-uitstoot (aardgas, elektriciteit, stadswarmte, voertuigbrandstoffen) in kton CO2-uitstoot Verkeer en vervoer incl. Auto(snel)wegen (fossiele brandstoffen) in kton Percentage boomkroonbedekking***
2023
2024
2025
11,1%*
KG restafval na nascheiding Totale CO2-uitstoot Organisatie Gemeente Leeuwarden (inclusief BV Sport, Caparis, De Harmonie, Gemeente Leeuwarden, Omrin)
109
* Laatste meting 2023 ** Laatste meting 2024 *** Het percentage boomkroonbedekking is berekend tov de gemeentelijke eigendomsgrenzen
Leeswijzer Het programma bestaat uit vijf pijlers: Energietransitie, Klimaatadaptatie, Circulaire Economie, Biodiversiteit en Eigen Organisatie. In 2025 lag de nadruk op uitvoering en het opstellen van een nieuw programma voor energie (Beleidsprogramma Energie 2025-2030). In onderstaande alinea's wordt per pijler aangegeven wat we in 2025 hebben bereikt. Een deel van de verduurzamingsopgave verloopt via thema’s die aansluiten bij Volhoudbaar, zoals een duurzame vitale bodem en de transitie van de landbouw. Naast het programma Volhoudbaar 2.0 staan we daarom in deze paragraaf ook stil bij andere verduurzamingsopgaven.
76
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.6.2 Energietransitie – Leeuwarder Energie Agenda 2021 –2024 Ambitie/Doel Leeuwarden heeft in 2050 een klimaatneutrale energie- en warmtevoorziening. Wat is er bereikt en met wie? •
De Leeuwarder Energie Agenda herijken De gemeente heeft de Leeuwarder Energie Agenda herijkt. Sinds december 2025 is er een nieuw beleidsprogramma energie vastgesteld met daarin nieuwe ambities en doelen.
•
Inzet op energiebesparing in de gebouwde omgeving Energiebesparing is een van de belangrijkste onderdelen van het nieuwe beleidsprogramma. Naast de beleidsmatige kant is de energiebesparingsaanpak verder uitgevoerd. In 2025 heeft de gemeente de inzet van onze energiecoaches voortgezet. Onze energiecoaches bezoeken bewoners om hen persoonlijk te ondersteunen met het besparen van energie en het verduurzamen van hun woning. Zij geven advies en helpen inwoners bij het aanvragen van alle verschillende beschikbare subsidies. Zo zijn er in 2025 627 vouchers uitgedeeld voor de witgoedregeling door onze energiecoaches. Ook zijn er in 2025 in totaal 1.832 woningsubsidies uitgegeven: • • • •
1.169 voor de subsidieregeling Isolatie Eigen Woning; 430 voor de subsidieregeling Energiebesparende Woningmaatregelen; 228 voor de subsidieregeling Verduurzaming Leeuwarden-Oost koopwoningen; 5 voor de subsidieregeling Verduurzaming Leeuwarden-Oost huurwoningen.
Daarnaast heeft de gemeente energiecoaches ingezet bij isolatiecampagnes in de dorpen en wijken: zij zijn aanwezig geweest bij informatiebijeenkomsten en doen deur-tot-deur acties bij inwoners die vallen binnen de doelgroep om de subsidies te promoten en vervolgafspraken te maken voor hulp bij het aanvragen ervan. Dit gebeurt in combinatie met het uitsturen van brieven en flyers. In Wergea, Jirnsum en de wijk Sonnenborgh hebben we in 2025 gebiedsgerichte isolatiecampagnes uitgevoerd. Na het afronden van de pilot is er in april 2025 gestart met het breder uitrollen van de Verduurzaming Leeuwarden-Oost (VLO). Hierboven wordt onder andere het aantal uitgegeven subsidies van 2025 voor VLO weergegeven. We werken in VLO naast onze eigen energiecoaches samen met energiecoaches van de Energiebank Fryslân. Ook informeren en adviseren we inwoners over energiebesparing via het Energieloket en het platform Leeuwarden Helpt Verduurzamen. •
Samenwerken aan de energietransitie Gedurende het gehele jaar heeft de gemeente samengewerkt met initiatieven op verschillende niveaus en aan verschillende projecten: • In 2025 is er op verschillende thema’s intensief samengewerkt met de FET. Voorbeelden zijn: het opstarten van een gezamenlijke verkenning hoe regionaal invulling kan worden gegeven aan het publiek meerderheidsbelang bij collectieve warmte, het samenwerken aan een richtlijn voor de opslag van energie en het integraal programmeren van investeringen in het elektriciteitsnet. • Ook in 2025 zijn er meerdere aanvragen gedaan voor de Duurzame Dorpen en Wijken Subsidie. Voor een aantal daarvan loopt de aanvraagprocedure nog, ondersteund met de duurzame dorpen. Er is een verkenning opgestart met een samenwerking van energiecoöperaties, om te onderzoeken hoe meer samenwerking kan zorgen voor het vergroten van lokaal eigendom en voortgang in projecten.
77
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
•
Aardgasvrij Leeuwarden (in 2024 plannen voor 15.000 gebouwen) In 2025 is het eerste uitvoeringsplan vastgesteld: Heechterp. Naast dit vastgestelde uitvoeringsplan wordt er op verschillende plekken nog steeds gewerkt aan een uitvoeringsplan: Stiens en het Grieneko (Baard, Easterlittens en Leons). Ook is er op verschillende plekken gewerkt aan de ontwikkeling - of soms al aanleg - van een collectief warmtenet: Heechterp en de Fellingen zijn hier voorbeelden van.
•
Opwek van duurzame energie In 2025 is er verder gewerkt aan bestaande projecten voor duurzame energie, zoals Geothermie. Ook is er in pilotvorm gewerkt aan een kleinschalig warmtenet met aquathermie in Baard. Wat betreft de totale hoeveelheid duurzame energie lopen de door het rijk beschikbare gegevens een aantal jaren achter. De laatst beschikbare gegevens laten zien dat de totale hoeveelheid hernieuwbare energie tussen 2022 en 2023 met 7 TerraJoule is gestegen.
•
Verduurzamen van bedrijven door innovatie Ook in 2025 zijn onze bedrijven weer ondersteund met advies rondom verduurzaming en netcongestie. Dit gebeurt integraal binnen de gesprekken die er zijn met de verschillende bedrijven en op basis van verschillende vragen. In 2025 zijn voorbereidingen getroffen om een subsidieregeling in te richten die specifiek bedoeld is om bedrijven te ondersteunen bij het verminderen van de impact op het stroomnet.
2.6.3 Klimaatadaptie – Uitvoeringsagenda Klimaataanpassing 2021 – 2035 Ambitie/Doel Leeuwarden is in 2035 klaar voor periodes van hitte, meer neerslag en meer droogte. Wat is er bereikt en met wie? • Maatregelen uit de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Sinds de start van de uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie, heeft de gemeente circa 75 plekken in beeld gebracht waar maatregelen tegen wateroverlast getroffen moeten worden. De doorlooptijd van deze projecten is langer dan verwacht. In 2025 is gestart met de werkzaamheden aan de Huizumerlaan en twee projecten in Stiens. De werkzaamheden aan de Timorstraat zijn afgerond. Daarnaast worden er circa 25 projecten voorbereid. De opleverdata van een aantal van deze projecten zijn afhankelijk van de samenwerking met en de capaciteit van netbeheerders. Naast de interne afstemming die nodig is om projecten in samenhang te realiseren, is dit de belangrijkste oorzaak dat uitvoering niet volgens planning verloopt. In dit tempo raakt de doelstelling om in 2035 klimaatbestendig te zijn uit beeld. • Maatregelen uit het uitvoeringsprogramma Vergroening uitvoeren Het Uitvoeringsprogramma Vergroening benadert opgaven op het gebied van klimaataanpassing, gezondheid en biodiversiteit in samenhang. Hierin staan ook de maatregelen die de gemeente in warme risicogebieden neemt om hittestress te beperken.
Zo is in 2025 naast het voormalig beursgebouw een koele plek gerealiseerd. Ook is er gestart met de vergroening van de Eewal. Daarnaast zijn er voorbereidingen getroffen om op 10 plekken een koele plek te realiseren met voldoende schaduw. • Bewustwording door gesprekken en campagnes met inwoners In het kader van het Europese project IB-green is een langlopende samenwerking aangegaan met de bedrijvenverenging de Hemrik. Doel van de samenwerking is het verder vitaal en klimaatbestendig maken van het bedrijventerrein. Daarnaast is er ook in 2025 weer meegedaan aan het NK-tegelwippen. Ook is er een uitdeelactie gehouden waarbij bomen voor inwoners van een aantal warme wijken binnen de gemeente gratis beschikbaar werden gesteld. Daarnaast heeft de gemeente met diverse scholen invulling gegeven aan het project Groene Schoolpleinen. Van de subsidieregeling Klimaatbewust is in 2025 in totaal voor € 117.000 aan subsidie beschikt. Het totale subsidiebudget is € 150.000.
78
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
• Nieuwbouw klimaatbestendig maken Via de subsidieregeling Klimaatbewust Leeuwarden wordt water-neutraal bouwen gestimuleerd, net als het hergebruik van regenwater. Door complicaties met de nieuwe Omgevingswet is het niet gelukt om de Hemelwaterverordening in 2025 in werking te laten treden. De Hemelwaterverordening is het instrument om projectontwikkelaars, inwoners en bedrijven te verplichten om in gebieden met veel wateroverlast (bij sloop/nieuwbouw) het hemelwater op eigen terrein op te slaan. De verwachting is dat dit na vaststelling van het Omgevingsplan gedaan kan worden. 2.6.4 Circulaire economie – Nieuwe uitvoeringsagenda circulaire economie Ambitie/Doel Leeuwarden werkt toe naar een volledig circulaire economie en samenleving zonder afval in 2050. Er is ingezet op het voorkomen van afval, het zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken van grondstoffen en het verminderen van onze milieu-impact. In 2030 is de hoeveelheid restafval per inwoner gedaald naar maximaal 30 kilogram per jaar. Daarnaast wil de gemeente dat Leeuwarden een aantrekkelijke vestigings- en ontwikkelplaats is voor circulaire bedrijven. De gemeente koopt maximaal circulair in, reduceert het gebruik van primaire grondstoffen, verlaagt de CO₂-uitstoot en stuurt op een lagere MKI-score (Milieu Kosten Indicator).
Energiezuinigheid, klimaatadaptatie en circulair/biobased bouwen zijn het uitgangspunt bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Circulariteit wordt structureel opgenomen in onze uitvragen, aanbestedingen en investeringsbesluiten. Wat is er bereikt en met wie? In 2025 is verder uitvoering gegeven aan het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2024–2027. De uitvoering vond plaats langs drie pijlers: innovatie en bedrijvigheid, circulair en biobased bouwen en de doorontwikkeling van het grondstoffenbeleid. De beleidsvoornemens voor 2025 zijn grotendeels gerealiseerd. Het jaar 2025 was bovendien het Jaar van de Circulaire Economie. Dit bood extra momentum om onze ambities zichtbaar te maken en onze positie nationaal en internationaal te versterken. Nieuwe Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2024–2027 In 2025 zijn circulaire doelstellingen verder verankerd in reguliere werkprocessen, onder andere binnen inkoop, gebiedsontwikkeling en afvalbeleid. Monitoring van materiaalgebruik, CO₂-uitstoot en circulaire KPI’s is verder ontwikkeld, waardoor beter inzicht is ontstaan in de voortgang. De verdere structurele borging van circulariteit in alle ruimtelijke procedures en investeringsbesluiten wordt in 2026 voortgezet. Internationaal nam een delegatie van de gemeente deel aan het World Circular Economy Forum (WCEF) in São Paulo. Daar werd de Circularity Gap Report gepresenteerd.