Jaarstukken 2025 Gemeente Leeuwarden

Leeuwarden en Fryslân worden daarin internationaal erkend als koploper op het gebied van circulaire economie. Deze positionering versterkt onze aantrekkingskracht voor ondernemers, kennisinstellingen en investeerders op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. • Samen innoveren met het bedrijfsleven en kennisinstelling In 2025 is intensief samengewerkt met bedrijven, onderwijsinstellingen en partners zoals Vereniging Circulair Friesland. Er zijn trajecten en bijeenkomsten georganiseerd die gericht zijn op circulaire businessmodellen, ketensamenwerking en CO₂-reductie. Daarnaast organiseerde Leeuwarden, samen met de Provincie Fryslân, het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en andere partners, de Nationale Conferentie Circulaire Economie (NCCE). Hiermee droeg de gemeente actief bij aan de landelijke circulaire agenda. Tijdens deze conferentie werd het Leeuwarder bedrijf BOXO uitgeroepen tot winnaar van de Circular Award 2025 in de categorie Business. BOXO ontving eerder een bijdrage uit het Leeuwarder Innovatiefonds. Dit illustreert hoe de gemeente met gerichte ondersteuning circulaire start-ups stimuleert en het lokale ecosysteem versterkt. De erkenning van Friese bedrijven op nationaal niveau bevestigt dat de ingezette koers effect heeft.

• De bouwsector uitdagen en het goede voorbeeld geven In 2025 zijn bij meerdere ruimtelijke ontwikkelingen circulaire en biobased doelstellingen opgenomen in uitvragen en projectopdrachten. Het toepassen van circulaire KPI’s (kritieke prestatie indicator) conform Het Nieuwe Normaal is verder opgeschaald. Ook heeft de

79

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

gemeente circulaire criteria toegepast bij eigen aanbestedingen en ervaring opgedaan met het monitoren van materiaalgebruik en het reduceren van milieu-impact (MKI). Hiermee is een belangrijke stap gezet richting de ambitie om in 2030 circulair bouwen als norm te hanteren. Verdere opschaling en structurele verankering blijven aandachtspunten. • Doorontwikkeling afvalbeleid Goed Terecht in Leeuwarden In 2025 is het grondstoffenbeleid verder geëvalueerd binnen de kaders van Goed Terecht in Leeuwarden. Er is ingezet op verdere reductie van restafval, verbetering van afvalscheiding en bewustwording bij inwoners. Aanvullende analyses van afvalstromen zijn uitgevoerd om gerichte interventies te bepalen richting de doelstelling van maximaal 30 kg restafval per inwoner in 2030. Ook is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor een Circulair Ambachtscentrum, waaronder een verkenning in Grou. De ingezette koers draagt bij aan verdere afvalreductie. Het behalen van de 2030-doelstelling vraagt blijvende inzet op gedragsverandering, monitoring en waar nodig de inzet van aanvullende maatregelen. 2.6.5 Biodiversiteit & Ecologie – Nieuwe uitvoeringsagenda Biodiversiteitsherstel Ambitie/Doel: In 2035 is de biodiversiteit in de gemeente Leeuwarden toegenomen. De negatieve trend is omgebogen en de soortendiversiteit neemt toe. Daarnaast beschermen we onze ecosystemen, bossen en biodiversiteit.

Wat is er bereikt en met wie?

•

Biodiversiteit Omgevingswetbestendig In het Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit is opgenomen dat er een Natuurwaardekaart 2.0 voor de gehele gemeente wordt ontwikkeld. Deze opdracht is inmiddels verleend aan een extern bureau. Met deze kaart krijgt de gemeente beter inzicht in de aanwezige natuurwaarden en de potentie voor biodiversiteitsherstel. Dit helpt ons om biodiversiteit in onze werkzaamheden zowel te beschermen als te versterken. De basisversie van de natuurwaardekaart wordt in maart/april 2026 opgeleverd. Het monitoringsplan is afgerond en de eerste monitoring — gericht op de grote groengebieden in onze gemeente — is gestart. Dit gebeurt in samenwerking met de Bosgroep Noord-Oost Nederland. De monitoring richt zich op het vaststellen van een nulmeting, zodat in de komende jaren zichtbaar wordt welke vooruitgang wordt geboekt richting het doelbereik (een stijgende lijn in 2035).

•

Natuurinclusief werken voor een Basiskwaliteit Natuur (BKN) Binnen verschillende gebiedsontwikkelingen is verder gewerkt aan een werkwijze om natuur beter te integreren in plannen. Daarnaast heeft de gemeente landelijk deelgenomen aan projecten in opdracht van de ministeries van VRO en LNV voor de uitwerking van het concept en de randvoorwaarden van Basiskwaliteit Natuur (BKN). Dit heeft geleid tot het ontwikkelen van streefwaarden voor het realiseren van BKN binnen onze gemeente. Deze streefwaarden worden gebruikt als input voor de nieuwe Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Het realiseren van faunavoorzieningen is eveneens onderdeel van het werken aan Basiskwaliteit Natuur. Voor 2025 hadden we als doel om tien faunavoorzieningen te realiseren. Uiteindelijk zijn er 36 vleermuispalen, 15 inbouwvleermuiskasten in gemeentelijke gebouwen en twee Ekotils (project Potmargetuin) geplaatst.

•

Leeuwarden Ecologische Structuur (LES) In 2025 is veel voorbereid om de knelpunten in de Leeuwarder Ecologische Structuur (LES) op te lossen. Door capaciteitsgebrek binnen de formatie zijn deze projecten echter nog niet uitgevoerd. In 2026 worden in plaats van twee nu minimaal vier knelpunten aangepakt en wordt één faunapassage gerealiseerd. Het doorschuiven van werkzaamheden heeft ook te maken met het seizoen waarin deze groene werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd.

2.6.6 Verduurzamen eigen organisatie – Uitvoeringsagenda 2024-2027 Ambitie/Doel In 2030 is de gemeente een duurzame gemeentelijke organisatie: emissievrij, circulair en adaptief. De gemeente is daarmee een voorbeeld voor burgers, instellingen en ondernemers. De gemeente

80

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

werkt toe naar een volhoudbare gemeentelijke organisatie met een zo beperkt mogelijke ecologische voetafdruk. We willen de gemeente goed achterlaten voor onze kinderen en kleinkinderen. Om dit te bereiken worden diverse maatregelen toegepast, zoals het verlagen van onze CO2-uitstoot, schone bedrijfsvoering, klimaatadaptatie bij gebouwen en terreinen en het stimuleren van meer biodiversiteit. De gemeente investeert in het ontwikkelen van duurzame competenties bij onze medewerkers. Zij zijn immers de motor van de gevraagde transitie(s). Wat is er bereikt en met wie? • Eigen CO2-uitstoot in kaart brengen en vergroening vastgoed Door middel van de CO2-prestatieladder brengt de gemeente ieder jaar de CO2-uitstoot van onze eigen organisatie in kaart (inclusief die van een aantal verbonden partijen zoals BV Sport en Caparis). Er zijn verbeterplannen opgesteld en de voortgang ervan wordt gemonitord. Ook is de gemeente bezig geweest met het voorbereiden van de opstap naar de aangescherpte criteria van het nieuwe handboek 4.0 van Stichting Klimaatvriendelijk aanbesteden en ondernemen (SKAO). Er is gewerkt aan de verduurzaming van de panden waarin medewerkers gehuisvest zijn, zoals het gebouw van Handhaving.

In 2025 zijn de voorbereidingen gestart voor het verduurzamen van het gemeentehuis (gasloos en hemelwateropslag) en het pand aan de Cornelis Trooststraat (DOAS) zoals vermeld in de Routekaart voor de Verduurzaming van het Gemeentelijk Vastgoed 2024. Naast energiezuinigheid en de overgang naar hernieuwbare energiebronnen is hierin aandacht besteed aan aspecten als klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit. • Circulaire organisatie Naast het minimaliseren van de CO2-uitstoot wil de gemeente zich primair richten op verminderen van materiaalverbruik met 50% ten opzichte van 2021. Hiervoor is circulair werken meegenomen als criterium in onze inkoop- en aanbestedingstrajecten en wordt gewerkt aan hergebruik van materialen (bijvoorbeeld in de openbare ruimte via de grondbank en de materialenbank). Door middel van het startformulier wordt hiervoor continu aandacht gevraagd. Ook nam de gemeente deel aan het meerjarig programma Circulair Opdrachtgeven en Inkopen Friese Overheden (COIFO), georganiseerd vanuit VCF. De gemeente heeft gewerkt aan het hanteren van meer kwantitatieve, meetbare criteria in het programma van eisen en de gunningscriteria zodat de voortgang qua doelbereik (reductie materiaalgebruik en ontwikkelen circulaire ketens) beter gemonitord kan worden.

• Kennisniveau ontwikkelen De ontwikkeling van competente medewerkers die uitvoering kunnen geven aan de diverse duurzaamheidsopgaven wordt gestimuleerd. Hiervoor zijn in 2025 meerdere themabijeenkomsten en cursussen georganiseerd, waaronder het kennisevenement Morgenmakers. • Aantrekkelijke groene arbeidsvoorwaarden In 2025 is de regeling vergoeding woon-werkverkeer aangepast en daarmee zijn de arbeidsvoorwaarden vergroend. 2.6.7 Landelijk gebied (landbouw en natuur) en bodem Ambitie/Doel Leeuwarden herstelt de balans tussen landschap, natuur en landbouw op een duurzame manier. Door duurzame en circulaire landbouw te bevorderen creëren we een gezonde leefomgeving, nu en in de toekomst. Wat is er bereikt en met wie? •

Duurzame initiatieven mee ontwikkelen We hebben deelgenomen (en blijven deelnemen) in de gebiedsprocessen in Baarderadiel (Friese Kleiweide) en het Leechlân (Friese Veenweide). We werken hierbinnen samen met betrokken partijen aan duurzame initiatieven. Het gaat dan over het volgende:

81

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

• •

•

In Baarderadiel is afgelopen jaar gestart met de KPI-systematiek en een gebiedsofferte Aanvalsplan Grutto. Beide onderdelen dragen bij aan een natuurinclusieve en toekomstbestendige ontwikkeling van het gebied. In 2024 is door de intiatiefgroep Leechlân een startdocument opgesteld. Hierin staan de projecten die de initiatiefgroep wil starten. Er is een start gemaakt met de projecten Circulair Leechlân en HAKLAM (Hoog als het kan, laag als het moet). Afgelopen jaar is daarnaast ook gewerkt aan de strategische positionering van het Leechlân. Door middel van de interbestuurlijke samenwerking Greidhoeke plus is de gemeente verbonden aan het Programma Bioregio Greidhoeke. Het programmaplan van de Bioregio is in 2025 vastgesteld en gaat in 2026 van start. Via de Bioregio wordt gewerkt aan korte ketens, gezonde bodems, gezond voedsel, herstel van biodiversiteit en een betere waterkwaliteit.

• Verbindingen en Leeuwarder belangen behartigen We werken mee in diverse samenwerkingsverbanden: KBG Fries Programma Landelijk Gebied (ambtelijke klankbordgroep gemeenten), Veenweideprogramma, Greidhoeke Plus, Regiodeal Noordwest Fryslân, POVI (Provinciale Omgevingsvisie), Nationaal Programma Vitale Regio’s regio Noard-Fryslân en Platform Slappe Bodems. De volgende punten komen hierin terug: • Hierin hebben we als gemeenten samengewerkt om de (strategische) positie te verbeteren. • Hebben we bijgedragen aan een natuur-inclusief platteland, waarin gezocht wordt naar een nieuwe balans tussen natuur, landbouw, landschap en leefbaarheid. • Ten behoeve van de Nota Ruimte, POVI, GOVI (Gemeentelijke Omgevingsvisie) is input geleverd met als doel te werken aan de balans tussen landschap, natuur en landbouw. •

Versterking Âlde Feanen De gemeente Leeuwarden is één van de partijen die betrokken is binnen Nationaal Park de Âlde Feanen. De gemeente werkt hierin samen om bij te dragen aan het versterken van natuur-, landschaps- en belevingswaarden en het vinden van een goede balans tussen natuurwaarden en menselijk activiteit. De volgende ontwikkelingen hebben plaatsgevonden: • In 2025 is het Marketingplan van de Âlde Feanen goedgekeurd. Na vaststelling wordt verder gewerkt aan de nadere uitwerking. In het Marketingplan worden verbindingen gelegd tussen omliggende dorpen, ondernemerschap, cultuur(historie), recreatie, educatie en natuur. • In 2025 is het governance onderzoek uitgevoerd. Dit heeft geleid tot een advies over de samenwerkingsstructuur.

• Gezamenlijke oplossingen in agenda landelijke Gebied In 2025 is gewerkt aan een agenda landelijk gebied. Hierin komen diverse verbindingen terug tussen thema’s: water, bodem, klimaat, biodiversiteit, natuur, erfgoed en voedselagenda. Naast deze verbindingen komen hierin ook onze (strategische) rollen binnen het Landelijk Gebied terug. Er zijn verschillende gesprekken gevoerd over welke (strategische) rollen, in welke gevallen het beste passen. In 2026 wordt dit nader uitgewerkt. 2.6.8. Wat heeft het gekost? •

Jaarlijks extra klimaatmiddelen van het Rijk (CDOKE) De gemeente ontvangt jaarlijks middelen van het rijk voor de inhuur van extra personele capaciteit op het gebied van klimaat en energie. Dit op basis van de regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). In 2025 heeft de gemeente van het rijk € 4,76 mln ontvangen. In 2025 is € 3,85 mln van deze middelen besteed. Het verschil van € 0,9 mln is als vooruit ontvangen bedrag op de balans gezet. Hiervoor zijn bestedingsdoelen in 2026 vastgesteld.

82

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

•

Energietransitie – Leeuwarder Energie Agenda (LEA) De inzet voor het thema Energietransitie heeft in 2025 in totaal € 3.485.000 gekost. Dit betreft zowel personeelskosten (€ 2.665.000) als materiële kosten (€ 820.000). De dekking hiervan komt uit reguliere begrotingsbudgetten maar ook een flink deel wordt gedekt uit CDOKE-middelen. Een deel van de personeelskosten is toe te rekenen aan de oprichting en uitvoering van werkzaamheden ten behoeve van Warmtebedrijf Heechterp en is doorbelast aan het warmtebedrijf. Ook waren er in 2025 voor het thema Energietransitie een aantal specifieke uitkeringen (SPUK's) beschikbaar. Voor een belangrijk deel zijn deze middelen in de vorm van subsidie benut voor de verduurzaming van woningen. Vanuit deze middelen is onder andere gewerkt aan Energiearmoede, Lokale Aanpak Isolatie, Verduurzaming Leeuwarden Oost en de Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) in de Oranjewijk. Daarnaast waren er middelen beschikbaar uit Europese programma's zoals SCEPA en Water Warmth (zie energietransitie).

•

Klimaatadaptatie Het uitvoeren van maatregelen tegen wateroverlast werd gedekt uit investeringskrediet vanuit het Programma Water en Riolering. De daadwerkelijke besteding loopt achter op de planning. Veel projecten zitten nog in de voorbereidende fase. In 2025 is vanuit deze kredieten één project gerealiseerd. Daarnaast zijn drie projecten gestart met de uitvoering. De uitvoering van het plan van aanpak heeft in 2025 € 64.000 gekost. Dit is gedekt vanuit het budget Hittestress en budget van riolering. De middelen vanuit de MTR voor hittestress en vergroening (€ 375.000) zijn volledig besteed.

•

Circulaire economie Het uitvoeringsprogramma circulaire economie (CE) heeft in 2025 € 275.000 gekost. Dit is volledig gedekt uit CDOKE-middelen.

•

Biodiversiteit In 2025 is voor ruim € 100.000 kosten gemaakt voor het uitvoeringsprogramma Biodiversiteit. Vanuit de MTR is voor 2025 € 425.000 beschikbaar gesteld. Voor de resterende middelen zijn in 2025 verschillende maatregelen uitgewerkt. Het voorstel is daarom om het niet bestede deel via de reserve budgetoverheveling mee te nemen naar 2026.

•

Eigen Organisatie Het uitvoeringsprogramma Eigen Organisatie heeft in 2025 ruim € 59.000 gekost. Dit is volledig gedekt uit CDOKE-middelen

83

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2.7 Leeuwarden Oost 2.7.1 Inleiding Leeuwarden Oost is een kleurrijk gebied met een rijke historie, maar ook een gebied met grote sociaaleconomische uitdagingen en jarenlange armoede. Met onze gezamenlijke aanpak en een krachtige samenwerking van bewoners, scholen, woningcorporaties, gemeente, Rijk, zorgverzekeraar, politie, werkgevers en andere maatschappelijke organisaties gaan we ervoor om dit samen te veranderen. Leeuwarden Oost moet een gebied worden waar kinderen kansrijk opgroeien, zonder armoede. Waar het goed werken, gezond leven, veilig en fijn wonen is. In oktober 2021 hebben alle alliantiepartners het ambitiedocument voor het programma Leeuwarden Oost ondertekend. Eind december 2022 is het programmaplan, waarin staat hoe we de ambities willen bereiken, opgeleverd en vastgesteld door het bestuur. In 2023 ging Leeuwarden Oost van opbouwfase naar inrichtingsfase. In 2024 was het gebiedsbudget (SPUK Kansrijke wijk en middelen fonds CA) beschikbaar om te bestemmen en zijn de meeste partners met de uitvoering van activiteiten gestart. Eind 2025 zijn er twee nieuwe rijkssubsidies aangevraagd en toegekend, de SPUK Kansrijke wijk 2026-2028 van € 18,0 mln en Preventie met Gezag 2026-2029 van € 7,3 mln.

Programma Leeuwarden Oost Leeuwarden Oost is één van de 20 focusgebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en bestaat uit de wijken Bilgaard, de Vrijheidswijk, Oud-Oost, Camminghaburen en Heechterp-Schieringen. We werken aan het doorbreken van intergenerationele armoede waarbij we de kwaliteit van leven van mensen willen verbeteren en het toekomstperspectief willen vergroten op het gebied van leren, werken, wonen en gezondheid. Zo werkt het programma Leeuwarden Oost met ruim vijftig partners. De gemeente Leeuwarden is één van deze partners. De werkprincipes van het programma Leeuwarden Oost (de 5 V’s) zijn: • • • • •

Voornemen: twintig jaar doelgericht werken; Verbinding: samen met bewoners en partners; Verandering: een plus in doorbraken, innovaties en integrale samenwerking; Vooruitgang: doorbreken van armoede voor de nieuwe generatie; Verantwoording: doen we wat we afspreken, meten en behouden wat werkt.

2.7.2 Wat is er bereikt? Waarom (doel) Armoede van generatie op generatie doorbreken in 5 wijken in Leeuwarden Oost. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven en hebben perspectief op leren, werk, wonen en gezondheid en ervaren een veilige leefomgeving. Hoe (proces)? Ruim 50 partners zetten zich samen met bewoners in op de pijlers Leren, Werk, Wonen en Gezondheid om de huidige achterstanden te verminderen door het vergroten van kansen. De interventies en activiteiten zijn erop gericht om te innoveren en systeemdoorbraken te realiseren. Daarbij proberen we steeds meer de integraliteit te bewerkstelligen op het huishoudensniveau en samenlevingsniveau. Wat (resultaat)? Uiteindelijk hebben meer bewoners kans om zich te ontwikkelen met bijvoorbeeld een opleiding. Ze hebben een baan of vrijwilligerswerk en ze ervaren minder drempels om aan de slag te gaan. Ze hebben een betaalbare en kwalitatief goede woning en voelen zich veilig in hun wijk. Ze voelen zich fysiek en mentaal gezond en ze kunnen goed rondkomen.

84

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Doelrealisatie op koers of gelukt Doelrealisatie niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie ambitie Te bereiken ambitie

Status realisatie ambitie

Ambitie Binnen 20 jaar in de 5 wijken van Leeuwarden Oost armoede van generatie op generatie doorbreken. Impact (hogere doel) Met een speciaal programma maakt de gemeente de komende twintig jaar met vijftig partners in de stad Leeuwarden Oost leefbaarder. Iedereen moet er fijn kunnen wonen, met een goede opleiding, een volwaardig inkomen en in een goede gezondheid. Lange termijneffecten (outcome) 1. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven middels toename in bestaanszekerheid, kansengelijkheid, leefbaarheid en vertrouwen. 2. De bewoners van Leeuwarden Oost hebben perspectief op leren, werken, wonen, gezondheid en een veilige en leefbare omgeving. Korte termijneffecten (output) Realisatie interventie en projectdoelen per boekjaar.

/

Ambitie, impact, outcome en output Het programma Leeuwarden Oost richt zich op de onderdelen leren, werken, wonen, gezondheid en veiligheid. Het thema leefbaarheid en bewonersbetrokkenheid loopt hier op wijkniveau dwars doorheen. Deze onderdelen komen terug in de zogenaamde Doelenboom met bijbehorende interventies als onderdeel van de monitoring. Hierin zijn in 2025 de voorbereidingen gestart. Halverwege 2026 wordt er een nieuw/geactualiseerd monitoringsplan opgeleverd. Onderdeel daarvan is ook actualisatie van de doelenboom. Daarbij wordt er ook aansluiting gemaakt bij de landelijke monitoring van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. 2.7.3 Toelichting op wat bereikt en gedaan is Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet behaald Anderszins het toelichten waard Algemene Toelichting op wat is bereikt Het programma heeft een looptijd van twintig jaar. In 2025 hebben we een stevige start gemaakt met onze ambitie om de intergenerationele armoede in Leeuwarden Oost te doorbreken. We liggen op koers met de uitvoering van de meeste interventies en projecten. 2025 was het jaar waarin het grootste deel van de activiteiten die in 2024 nog in de ontwerpfase zaten, ook echt in uitvoering is gekomen. Met het ontwikkelprogramma binnen de pijler Wonen kiezen we een fysieke

85

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

ontwikkelrichting voor het stadsdeel die de sociale opgave ondersteunt. Binnen dit programma zijn vijf projecten geselecteerd en door het Rijk gefinancierd, zodat we deze ook daadwerkelijk kunnen uitvoeren. Ook binnen de pijler Werk zijn in 2025 de eerste activiteiten gestart. De meeste activiteiten zijn nu in uitvoering en er ontstaat steeds meer ruimte voor samenwerking tussen partners en voor integrale afstemming over activiteiten. Met een ketenuitwerking willen we de samenhang in de aanpak beter zichtbaar maken en daar gezamenlijk op sturen, zodat we de afgesproken doelen zo goed mogelijk bereiken. In 2025 zijn samen met alle partners vervolgaanvragen voor meerjarige rijksfinanciering ingediend en toegekend. Daarmee is de basis van het programma opnieuw meerjarig geborgd. Op de volgende pagina wordt per pijler en per interventie aangegeven of de beoogde realisatie (output/resultaat) behaald is. Tevens wordt aangegeven of er sprake is van een inhoudelijke of financiële afwijking. Bij een inhoudelijke afwijking wordt deze onder de tabel kort toegelicht. Een financiële afwijking wordt separaat toegelicht in onderdeel 2.7.4 “Wat heeft het gekost”.

86

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Tabel Realisatie Programma Leeuwarden Oost Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Programma

Programmabureau

Apparaatskosten en uitvoeringsbudget

Uitvoeringscapaciteit programma

Monitoring

Kwantitatieve en kwalitatieve monitoring

Monitoring effect (cijfers en data) en duiding programma

Monitoring effect programma

Bewoner betrokkenheid

Plannen bewoners

Sociaal beheerder MFC Vrijheidswijk

Toename bewonersbetrokkenheid

Het programmabureau is verantwoordelijk voor het bewaken van de voortgang en coördineren van het programmaplan en monitoring. Het bureau stimuleert verbinding tussen het netwerk van partners in de wijken voor de interventies van het programmaplan. De SPUK aanvraag 2026-2028 en Preventie met Gezag 2026-2029 zijn in afstemming met de partners gedaan en toegekend door het Rijk. Verantwoordingen naar financiers en fondsen is uitgevoerd. Er is een nieuw monitoringsplan opgesteld dat de eerste helft 2026 wordt opgeleverd. Hierin wordt de kwalitatieve en kwantitatieve monitoring verwerkt. Door de sociaal beheerder van het MFC Vrijheidswijk zijn er regelmatig wijkbijeenkomsten georganiseerd voor en met bewoners. Daarnaast zijn er ook veel collectieve activiteiten georganiseerd voor en door de wijk, die goed werden bezocht en gewaardeerd. In 2025 is een deel van de wijkplannen uitgevoerd. Gezien het tempo dat aansluit op de uitvoeringscapaciteit van de wijkorganisaties zijn de wijkplannen verlengd van 2026 tot en met 2030. In 2026 worden de wijkplannen geëvalueerd met de wijkbewoners en op basis van deze evaluatie worden wijkplannen weer geactualiseerd voor de komende periode. Bewonersbetrokkenheid: • Er is mede dankzij de inzet van de Nieuwe Route een nieuw wijkpanel gestart in Camminghaburen.

• In buurthuis Welgelegen is het bestuur versterkt en is er een fysiek en sociaal plan van eisen opgesteld om een

Te verantwoorden Inhoudelijk

Wijkplannen

Bewonersparticipatie Wijk- en Bewonerscentra en participatie

87

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Te verantwoorden Inhoudelijk

•

•

aanstaande verbouwing van het wijkcentrum te realiseren. In Bilgaard is samen met het wijkcentrum een 3-wekelijks ontmoetingsmoment tussen bewoners en professionals gerealiseerd; Buurtpraat. In de Vlietzone is een onderzoek geweest naar de oprichting van een wijkbedrijf. In 2026 worden de ontwikkelplannen van wijk- en bewonersbedrijven verder uitgewerkt met de wijkorganisaties.

Zakelijk leider MFC Vrijheidswijk: De zakelijk leider van MFC Vrijheidswijk heeft 28 nieuwe vrijwilligers kunnen aantrekken voor onder andere de schoonmaak van het hele gebouw en het uitvoeren van een kledingwinkel.

Pilot Resultaatfinanciering

Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren.

88

Huur extra ruimte Heechterp-Schieringen: Voor het bewonersbedrijf is er extra ruimte gehuurd om activiteiten te kunnen uitvoeren met hun samenwerkingspartners. De ruimte zorgt voor laagdrempelig contact met de jongeren en een betere samenwerking tussen het bewonersbedrijf H/S en professionals. De pilot is per augustus 2025 afgerond. In totaal zijn over de periode 2023 tot en met 2025 101 trajecten succesvol gedeclareerd van de 144 bereikte inwoners. Uit het onderzoek uitgevoerd door Purpose blijkt dat de deelnemers merkbare en meetbare resultaten boekten dankzij de begeleiding van de sociaal ondernemers. Zo namen ervaren geluk en gezondheid toe. Maar ook de fysieke, mentale en financiële gezondheid nam toe. 81% van de deelnemers is

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Te verantwoorden Inhoudelijk

gestart met een activiteit zoals werk, vrijwilligerswerk of een opleiding. Tot slot voelden inwoners zich begrepen en gehoord door de sociaal ondernemers. Leren

School en omgeving

Rijke schooldag

Er is voor alle kinderen en jongeren structureel extra leer- en ontwikkeltijd op de 10 plus IKC's.

Voor 1.648 kinderen van 4-12 jaar is er tot 5 uur extra leer- en ontwikkeltijd per week gerealiseerd.

Ontwikkeling jonge kind

Signalen worden vroeger opgepakt (bijv. psychische of sociaal emotionele problemen, dreigende schooluitval)

Breed toegankelijke kinderopvang: In 2025 hebben 19 kinderen van 14 gezinnen gebruik gemaakt van breed toegankelijke kinderopvang, zodat ouders een traject richting werk of opleiding konden volgen. Alle beschikbare plekken waren het grootste deel van het jaar gevuld. In totaal 50 dagen (99 dagdelen).

Kinderen en jongeren hebben vaker een goede start en een stabiel en veilig thuis.

Soepele overgang PO-VO

Scoren voor gezondheid

Meer sport en bewegen realiseren voor basisschoolkinderen

Huiswerkbegeleiding

Huiswerkondersteuning (Nieuwe Stads Weeshuis) op nu eerst drie locaties in Leeuwarden Oost.

89

Training pedagogische IKC-medewerkers: Er zijn 25 pedagogische IKC-medewerkers voor de doelgroep 2-6 jaar getraind en gestart op 10 IKC’s. Jeugdverpleegkundigen: De jeugdverpleegkundigen hadden contact met 48 gezinnen, variërend van contact aan de voordeur tot huisbezoeken. 8 gezinnen zijn intensiever begeleid met preventieve opvoedondersteuning en psychosociale begeleiding. Het betreft gezinnen die niet bij het consultatiebureau kwamen. In 2025 is het programma Expeditie Gezondheid op 6 IKC's uitgevoerd (totaal 11 groepen, 79 deelnemende leerlingen). Er zijn in totaal 42 kinderen bereikt en 9 vrijwilligers hebben deelgenomen. Leerlingen zijn gemotiveerder om naar school te gaan en schoolse zaken op te pakken. Ouders worden nauw betrokken bij BOOST. Deze steun van

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Te verantwoorden Inhoudelijk

ouders heeft duidelijke meerwaarde voor de leerlingen van BOOST om schoolse zaken op te pakken en uit te voeren. Ieder kind een coach Lifecoaching

Basisvaardigheden

Ouderbetrokkenheid

Klasse!Kas

Jongeren financieel zelfredzaam

1. Alle kinderen en jongeren kunnen kiezen voor een coach/rolmodel tijdens hun schoolcarrière. 2. Jongeren kunnen opkomen voor hun eigen wensen, grenzen en behoeften. 3. Signalen worden vroeger opgepakt (bijv. psychische of sociaal emotionele problemen, dreigende schooluitval). Ouders kijken mee en weten wat er gebeurt en ouders hebben meer (taal)vaardigheden om hun kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling. Er komen geen jongeren meer in problematische schulden door vroegtijdig en adequaat handelen.

Er zijn 85 jongeren begeleid (meting Q2 2025). Er is een maatschappelijke kosten/baten analyse (MKBA) uitgevoerd. Dit is met veel (landelijke) interesse ontvangen en breed verspreid. De uitkomsten van de MKBA hebben een grote bijdrage geleverd aan het proces om deze functies gemeentelijk te borgen (Doorstroompunt).

Jongeren komen financieel beter rond.

Per 2024 is een plan met de uitvoerders op de VO-scholen en wijken ontwikkeld dat in 2025 is uitgevoerd. Hierin is een doorgaande leerlijn in het onderwijs ontstaan waarin leerlingen met geld leren omgaan. Daarnaast heeft er specifieke inzet plaatsgevonden, namelijk het wijkgericht budgetloket door Amaryllis. Amaryllis heeft in 2025 69 unieke jongeren geholpen.

90

Op 3 IKC’s zijn ouderschapsklassen gestart door DBieb. In de wijken hebben 210 mensen meegedaan aan trainingen voor basisvaardigheden via DBieb en zijn 18 deelnemers gekoppeld aan een taalmaatje. Er zijn 4 groepen gestart op 3 IKC’s met een bereik van 84 leerlingen.

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Te verantwoorden Inhoudelijk

Werken

Werk in de wijk

Vrijwilligersvergoeding

Basisbanen

Kinderopvang

1. Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkelingsmogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners 3. Hogere participatie aan wijkverbetering/meer werk in de wijk

Activerende kinderopvang

Baanmatching/Leren Jongeren UIT de is werken bijstand

Wonen

Verduurzaming

Verduurzaming Er worden 1600 particuliere Leeuwarden Oost (VLO) woningen verduurzaamd en 1600 bomen/struiken gepland de komende 10 jaar.

91

In Heechterp-Schieringen zijn er dankzij de vrijwilligersvergoeding 9 extra mensen aan de slag gegaan in het groen bij het bewonersbedrijf. In de Vrijheidswijk zijn er 21 extra vrijwilligers gestart bij de schoonmaak van het wijkbedrijf van de Blokkendoos en 7 mensen bij de V-shop, de kledingwinkel van de Blokkendoos. Er zijn 10 mensen met een basisbaan in Leeuwarden Oost, waarvan: - 4 bij een bewonersbedrijf; - 1 persoon regulier is uitgestroomd; - 1 niet verlengd is; - 8 verlengd zijn, maar allemaal in 2026 aflopen. In 2025 zijn de voorbereidingen getroffen om deze pilot per 2026 te starten op IKC Prins Maurits met een consulent werk op school. Kinderen van ouders die in een traject komen, kunnen gebruikmaken van kinderopvang (BSO). In 2025 is het team MOOST gestart. • Er zijn 121 jongeren in begeleiding genomen. • Er zijn 70 deurbezoeken uitgevoerd, waarna 58 gesprekken hebben plaatsgevonden. • Het Jobcenter MOOST draait wekelijks in Wijkcentrum Bilgaard en heeft 60 jongeren ondersteund richting werk of onderwijs. De pilot Verduurzaming Leeuwarden Oost is in 2025 opgeschaald met het openstellen van de subsidieregeling. Ruim 400 huishoudens zijn het afgelopen jaar bezig geweest met verduurzaming. Bij de 38 woningen die meededen aan de pilot zijn alle werkzaamheden grotendeels afgerond. Er zijn 113 extra bomen aangeplant.

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Te verantwoorden Inhoudelijk

Misstanden Particuliere Verhuur

Buurtregisseur Vlietzone

Bewoners ervaren een goed particulier verhuurderschap met goed contact met de verhuurder, eerlijke huurprijzen en tijdig onderhoud.

In 2025 heeft de focus van de wijkregisseur gelegen op het aankaarten van problemen rondom panden, het organiseren van een voorlichtingsavond over huren, het zichtbaar zijn in de wijk en de samenwerking met de bewonersorganisaties.

Sociale plus

Sociale plus op de herstructurering van Heechterp

In 2025 zijn Elkien en Amaryllis gestart met de gezamenlijke huisbezoeken. De herstructurering van Elkien verloopt per blok. 52 huishoudens zijn bezocht. Zij zijn het afgelopen jaar geïnformeerd en waar nodig ondersteund op diverse leefgebieden.

Gezonde leefomgeving

Sociale voedseltuinen

Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren. Inwoners zijn tevredener over de kwaliteit van hun woonomgeving; minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen.

Grofvuilproef

92

In Heechterp-Schieringen zijn 2 sociale voedseltuinen gestart. De tuinen hebben een heel plantseizoen kunnen draaien. Vanuit de tuin aan de Schieringerweg konden 37 huishoudens voorzien worden van groente en fruit en waren er 25 vrijwilligers actief. In het najaar is een begin gemaakt met de tuin in Bilgaard. De tuinen worden ontwikkeld in samenwerking met de stichting Sociale Voedseltuinen Leeuwarden en bewonersorganisaties. Op verschillende locaties in het stadsdeel heeft afgelopen jaar de Grofvuilproef gedraaid. Tijdens inzamelmomenten stond in de wijk een bemande container van Omrin, waar bewoners hun grofvuil en bruikbare spullen konden brengen. Eerste 5 maanden lieten een grillig verloop zien wat betreft het aanbod van gedumpt grofvuil en verschillende aangeboden hoeveelheden per container. De opbrengst van de proef wordt nog verder onderzocht (vertraagd door de cyberaanval bij Omrin). Daardoor is de proef verlengd t/m maart 2026.

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Te verantwoorden Inhoudelijk

Gezondheid

Gezinslab en buurtgezinnen

Gezond in de wijk

Gezinslab

In de wijknetcentra kunnen gezinnen terecht met vragen op alle leefgebieden. Vrijwilligers organiseren samen met en voor de bewoners tal van collectieve activiteiten, aansluitend bij de behoeften van gezinnen.

Buurtgezinnen

Signalen worden vroeger opgepakt. Afname gebruik jeugdhulp.

Vakantiebank

Er kunnen gezinnen op vakantie gaan die dat al vijf jaar niet konden.

Kunst in je buurt

Elke wijk kan een culturele activiteit kiezen die op maat is ontwikkeld voor de wijk.

Gezonde voedsel en beweegomgeving scholen

Inwoners zijn tevredener over de kwaliteit van hun woonomgeving; route naar school nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen. Beweegactiviteiten in de wijk organiseren, bewoners opleiden tot sportbegeleider en inzet van een mobiele skills garden.

Sociale plus Skills Garden

93

Het Gezinslab wordt uitgevoerd in het Wijkcentrum Bilgaard en het Netwerkcentrum Leeuwarden/De Klomp. Op deze 2 locaties komen wekelijks gemiddeld 750 bewoners met enkelvoudige en complexe vragen die op alle levensgebieden betrekking kunnen hebben. De interventie is zeer succesvol en de focus ligt nu op het transitievraagstuk in het sociaal domein. Er zijn in 2025 39 aangemelde vraaggezinnen bij buurtgezinnen, waarvan 23 koppelingen gemaakt konden worden in gemeente Leeuwarden. 9 matches zijn gemaakt in Leeuwarden Oost. Er zijn een aantal aanmeldingen in Leeuwarden Oost niet opgepakt, vanwege een te zware hulpvraag (kinderen die thuis zitten, onveiligheid of complexe problematiek bij ouders). Er zijn in 2025 14 gezinnen op vakantie gegaan; in totaal 61 personen (24 volwassenen en 37 kinderen). In alle 5 wijken van Leeuwarden Oost is een kunstenaar(scollectief) gestart en er zijn 765 bewoners bereikt. De kunstenaars zijn mede geselecteerd door sleutelfiguren uit de wijken. De kunstenaars sluiten aan bij behoeften van de bewoners. De effecten van de aanpak worden wetenschappelijk gevolgd door de RUG. 120 ouders en 40 kinderen van 6 IKC's in Leeuwarden Oost hebben geparticipeerd in het onderzoek. De IKC’s zijn: IKC Prins Maurits, IKC de Wielen, IKC Alexia, IKC de Sprong, IKC Plataanschool en IKC Trianova.

3 jongeren en 9 professionals uit LO opgeleid; 35 deelnemers voor inspiratiesessies en 1 mobiele Playce en 1 ASM-pannakooi gerealiseerd.

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Programma/pijler Onderdeel

Interventie 2025

Beoogde doelstelling (outcome)

Realisatie (output/resultaat)

Te verantwoorden Inhoudelijk

Bestaanszekerheid

Dbieb

Taalmaatje

Veiligheid

Preventie met gezag

Project Preventie met Gezag

Buurtbazen

Inzet 2 professionals (op groepsniveau) en activiteitenbudget

Inwoners hebben meer vaardigheden om gezond te leven door collectieve activiteiten in de wijk en individuele ondersteuning

In 2025 hebben 210 volwassenen deelgenomen aan collectieve activiteiten en trainingen voor het verbeteren van de basisvaardigheden.

In 2025 zijn in totaal 39 koppelingen gerealiseerd, waarvan er momenteel nog 31 actief zijn. Dit betreft uitsluitend nieuwe koppelingen in 2025. De koppelingen die in 2024 zijn gestart vallen hier niet onder. In 2024 zijn 18 koppelingen tot stand gekomen. Het huidige aantal actieve vrijwilligers bedraagt 37. 1. Intensieve samenwerking Integrale persoonsgerichte aanpak: tussen lokale partijen en Totaal aantal trajecten in 2025: 26 strafketenpartners en een goed Aantal trajecten positief afgerond in 2025: 6 gevulde gereedschapskist waaruit met Multiteam kan Re-integratie (ex) gedetineerden: putten zonder wachtlijsten Totaal aantal cliënten/gedetineerden 2. Een domein overstijgende, aangemeld in 2025: 49 gebiedsgerichte aanpak gericht Totaal aantal trajecten positief afgerond in op het voorkomen van 2025: 3 ondermijnende en georganiseerde criminaliteit MultiTeam: binnen de meest kwetsbare Nieuwe aanmeldingen in 2025: 26, waarvan 25 wijken getriageerd en 1 afgewezen na pre-screening. Totale caseload 31-12-2025: 53 Cases succesvol afgesloten in 2025: 13 De levensloopaanpak wordt Bereikte jongeren in 2025: sluitend gemaakt.

Hierdoor Intensief contact (ook casusniveau): 100 zijn kinderen, jongeren en Aantal evenementen/groepsactiviteiten: 14 jongvolwassenen tijdig in beeld Gemiddeld aantal jongeren aanwezig per vanuit zowel preventief als activiteit: 70 - 80 repressief oogpunt en wordt er een aanpak op maat ingezet

94

Financieel

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Aanvullende toelichting op wat niet is gelukt of anderszins het toelichten waard is Kwalitatieve monitoring Kennis is cruciaal om te kunnen werken vanuit de leefwereld van bewoners. Ook het streven naar innovaties, systeemdoorbraken en grootschalige samenwerking vereist inzicht. Een belangrijk onderdeel van het programma is dan ook de organisatie van kennis, met monitoring als stevige basis. Wanneer je wilt leren van wat je doet, is het belangrijk om te volgen wat de resultaten en effecten zijn. Dat doen we als programmabureau op twee manieren: kwantitatief – op basis van cijfers en data – en kwalitatief – aan de hand van verhalen en ervaringen. Voor het kwalitatieve onderzoek vanuit de leefsituatie van mensen wordt gekeken naar de doelen en interventies die het programma met de partners daarvoor doen. Experimenteren en innoveren wordt gestimuleerd. Kenmerkend is dat de interventies uit het programma iets extra of anders doen naast of in samenwerking met het reguliere beleid. Daarbij is het interessant te volgen wat de meerwaarde is van deze nieuwe werkwijze. Of welke plus aan effect het heeft ten opzichte van de reguliere aanpak. Hierbij hebben we als doel om de inzichten die we vanuit de leefwereld ophalen te verbinden aan de systeemwereld.

In 2025 is in samenwerking met de gemeente en het programmabureau een monitoringsplan ontwikkeld met daarin in ieder geval aandacht voor: • • •

Het monitoren van het effect van het programma op de in het programma gestelde doelen; Het monitoren van het effect van interventies in relatie tot bestaande werkwijzen; Het zichtbaar maken van de integrale samenhang van de verschillende pijlers en aanverwante interventies.

Halverwege 2026 verwachten we het plan klaar te hebben en te starten met de implementatie van het plan. 2.7.4 Wat heeft het gekost Algemeen De lasten van de verschillende programma Leeuwarden Oost pijlers worden verantwoord in verschillende gemeentelijke programma's. Dit betreffen voornamelijk de programma’s 2.1.1 Bestaanszekerheid, 2.1.2. Meedoen, 2.1.3. Volksgezondheid en sport, 2.1.4. Onderwijs, 2.2.1. Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing en 2.2.2. Veiligheid. In onderstaande tabel staat het totaaloverzicht van taken en resultaten specifiek van het Programma Leeuwarden Oost. Verderop in de paragraaf wordt ingegaan op de afzonderlijke onderdelen waarbij sprake is van een financiële afwijking. Aandachtspunt voor komende jaren is dat de gemeentelijke financiering loopt tot en met 2026 en dus voor na die periode de dekking op de meeste punten nog geregeld moet worden. Vanuit de financiering van het Rijk is de financiering van SPUK Kansrijke wijk gedekt tot en met 2028 en Preventie van Gezag tot en met 2029.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Tabel Samenvatting taken en resultaten

Bedragen x € 1.000

Hoofdopgave/Programma

Begroot Lasten

R2HOG01 - Sterke samenleving, kansen voor iedereen R2PGM0101 - Bestaanszekerheid R2PGM0102 – Meedoen R2PGM0103 - Volksgezondheid en sport R2PGM0104 - Onderwijs Totaal

Realisatie

Baten

Lasten

Resultaat

Baten

Lasten

Baten

1.437 6.154 1.099

-1.437 -1.875 -150

835 1.935 949

-835 -1.076 -251

602 4.219 150

-602 -800 101

2.978 11.668

-2.978 -6.441

2.372 6.091

-2.372 -4.533

606 5.577

-606 -1.908

377

-377

998

-998

-622

622

4.224 4.600

-4.224 -4.600

1.975 2.973

-1.975 -2.973

2.249 1.627

-2.249 -1.627

16.269

-11.041

9.065

-7.507

7.204

-3.534

R2HOG02 - Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving R2PGM0201 - Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing R2PGM0202 - Veiligheid Totaal Totaal Programma Leeuwarden Oost

Financiële afwijkingen Tabel Resultaat programma Meedoen

Bedragen x € 1.000

Hoofdopgave/Programma

Begroot Lasten

Realisatie

Baten

Lasten

Resultaat

Baten

Lasten

Baten

R2PGM0102 - Meedoen R2TKV0610 - Samenkracht en burgerparticipatie R2TKV0310 - Economische ontwikkeling

2.120

-1.875

1.340

-1.076

780

-800

4.034

-

595

-

3.439

-

Totaal Meedoen

6.154

-1.875

1.935

-1.076

4.219

-800

Taakveld Economische ontwikkeling Volkshuisvestingsfonds Op 26 januari 2022 heeft de gemeenteraad een voorbereidingskrediet van € 1 mln beschikbaar gesteld voor de voorbereiding en experimenteerfase van het project Verduurzaming Leeuwarden Oost. Dit voorbereidingskrediet is gedekt uit het in de Begroting 2022 opgevoerde bedrag van € 4,5 mln voor cofinanciering van dit project. Per 25 maart 2025 zijn het Projectplan Verduurzaming Leeuwarden Oost en bijbehorende subsidieregelingen door het College vastgesteld en is middels het 1e verzamelvoorstel 2025 (bij vaststelling van de begroting 2026) het totale projectkrediet voor de jaren 2025 tot en met 2031 beschikbaar gesteld. Over 2025 is € 595.000 aan kosten gemaakt. Het restant van de ultimo 2025 beschikbare middelen van € 3,4 mln wordt via de reserve budgetoverheveling overgeheveld naar 2026. Voor meer toelichting wordt verwezen naar hoofdstuk 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen.

96

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2.7.5 Gerealiseerde dekking Hieronder een overzicht van de gerealiseerde dekking over 2025 voor het Programma Leeuwarden Oost op cashflowniveau. Tabel Gerealiseerde dekking (cashflow) over 2025

Bedragen x € 1.000

Partij

Wie/wat

Bron

Totaal

Rijk

Ministerie BZK

Decentrale uitkering

€ 80

Ministerie J&V

Preventie met Gezag

€ 1.729

Ministeries BZK/OCW/SZW/VRO

SPUK Kansrijke wijk

€ 4.435

Ministerie VWS

SPUK GALA

€ 106 € 6.351

Gemeente

Domeinen

Exploitatie

€ 1.318

Reserve

Budgetoverheveling (VHF)

€ 3.500

ISV III

€ 151

Fondsen coalitieakkoord

€ 1.296 € 6.265

Partners

Bestuur LO

Facturen

€ 109

Fonds Nuts Ohra

Subsidie

€ 154

Nieuwe Stads Weeshuis

Subsidie

€9

St De Friesland

Subsidie

€ 198 € 470

Eindtotaal

€ 13.086

Toelichting: De begrote dekking over 2025 bedroeg € 13 mln. De gerealiseerde dekking bedraagt € 13,1 mln. Er is dus € 100.000 meer aan dekking ontvangen over 2025. Dit komt met name door extra (decentrale) uitkeringen van Rijk ter bevordering van Democratisch burgerschap (€ 30.000) en Ondersteuning integrale aanpak (€ 50.000). Aanvullend zijn woontopmiddelen € 7,2 mln van het Rijk toegekend aan Leeuwarden Oost in 2025 voor de verbetering van maatschappelijke voorzieningen in de wijken. De middelen zijn toegekend, het is nog niet geheel duidelijk of deze middelen via de reguliere gemeentelijke lijn of via het programma Leeuwarden Oost worden ingezet.

97

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2.8 Binnenstad 2.8.1. Inleiding Onze binnenstad is een levendige plek waar mensen uit de stad, omliggende dorpen en de regio graag wonen, werken, ondernemen, winkelen en ontspannen. We willen de binnenstad aantrekkelijk en leefbaar houden. Daarom zorgen we voor goede voorzieningen en een afwisseling van functies. De historische en ruimtelijke kwaliteit van de binnenstad blijft behouden, omdat dit bijdraagt aan de charme en aantrekkingskracht. Daarnaast willen we de binnenstad verder ontwikkelen als een fijne plek om te verblijven. Er komt meer ruimte voor cultuur, evenementen en festivals. Zo ontstaat er een plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, zowel zakelijk als privé. Dit stimuleert nieuwe ideeën en samenwerkingen. We maken de stad groener door meer bomen te planten. Ook zorgen we ervoor dat de binnenstad beter bestand is tegen klimaatveranderingen. Binnensteden zijn belangrijk voor werkgelegenheid en het vestigingsklimaat van de stad. Daarom stimuleren we ondernemerschap. We letten erop dat er een goede balans blijft tussen winkels en horeca. In januari 2024 heeft de gemeenteraad het Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 20232030 vastgesteld. Hierin staan de plannen voor de komende jaren. In 2024 zijn de voorbereidingen gestart voor de eerste fase van vijf projecten. In 2025 zijn verschillende projecten van start gegaan en is het eerste project succesvol afgerond.

Hieronder leest u meer over deze projecten en hoe ze bijdragen aan onze doelen. 2.8.2. Wat is er bereikt en met wie? In 2024 is begonnen met de voorbereiding van zes projecten. In 2025 zijn deze plannen verder uitgewerkt en waar mogelijk is de uitvoering gestart. Tegelijkertijd is ook de voorbereiding van nieuwe projecten van start gegaan. Het eerste project, Vergroenen omgeving RuG Campus Fryslân/Beursplein, is succesvol afgerond. Daarnaast is inmiddels ook het project Herinrichting autoluwe Eewal afgerond. • • • • •

•

• •

Vergroening omgeving RUG Campus Fryslân (project 9) Project is gereed, opgeleverd en in gebruik. Herinrichting autoluwe Eewal inclusief camerahandhaving (project 1) Project is gereed, opgeleverd en in gebruik. Herinrichting Nieuwestad-Peperstraat (project 7) en Herinrichting St. Jacobsstraat (project 9) Participatie en ontwerpproces gevoerd; Ontwerp gereed. Uitvoering vanaf zomer 2026. Herinrichting Ruiterskwartier (project 8A) Participatie en ontwerpproces gevoerd. Ontwerp gereed. Uitvoering vanaf zomer 2026. Verbouw entree Schouwburg De Harmonie en verduurzaming De Harmonie (project 8B) Aanbestedingsprocedure voor groot onderhoud i.c.m. functionele aanpassingen is gestart. Uitvoering in 2026 met nadruk op zomermaanden (sluiting Harmonie). Economische Ondersteuning en impuls ten behoeve van (initiatieven vanuit) ondernemers in de binnenstad (project 15) Diverse deelprojecten zijn gerealiseerd (murals/streetart, rolluiken, bezoekersmetingen, koopstroomonderzoek, Iepen Húske, etc.). Enkele deelprojecten zijn in voorbereiding van uitvoering (toeristische snelwegborden, beleving keramiek, ondersteuning BML, digitale stadsgids, etc.) Kunstproject Ipe Brouwerssteeg (project 12) Ontwerp is gereed. Vergunningsprocedure loopt, overeenstemming met welstand. Uitvoering in 2026 Speel- en Beweegroute (project 10) Plan is gereed en in voorbereiding van uitvoering in 2026 e.v..

Deelprojecten lopen in uitvoering deels gelijk op met project Nieuwestad en Prinsentuin.

98

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Naast de vastgestelde projecten van het Programmaplan Binnenstad 2023 – 2030 maar wel 1:1 gelieerd aan het Programma Binnenstad, noemen we: • • •

•

Ontwikkeling Stadsklooster en Vergroenen omgeving Stadsklooster (Stadsoase); Realisatie: Q2 2026 – Q4 2027 Realisatie fietsenstalling Nieuwestad Realisatie: Q2 2026 – Q1 2027 Prinsentuin Ontwikkelkader vastgesteld en stappen gezet richting uitvoeringsprogramma wat betreft havenvoorzieningen en vergroening; inclusief enkele moties. Realisatie: 2026 – 2028 (afhankelijk van nieuw budget) Weaze Scenariostudie uitgevoerd n.a.v. motie. Pand aangekocht en voorkeursrecht gevestigd. Realisatie: 2026 – 2028 (afhankelijk van nieuw budget)

Drie projecten die in het Programma Binnenstad zijn genoemd, zijn tot nu toe niet uitgevoerd zoals in het Programmaplan stond. Het gaat om de volgende projecten: • • •

Groenblauwe Vestingroute/Waterpoort Vergroenen Doeleplein Mobiel groen/Gevelgroen

Dit komt door veranderde inzichten en nieuwe ontwikkelingen. Daarom zijn er andere plannen aan het college en de raad voorgesteld. Zo wordt het budget dat was gereserveerd voor de Vestingroute en Waterpoort nu gebruikt voor het havengebouw Prinsentuin. Het budget voor het vergroenen van het Doeleplein wordt besteed aan het vergroenen van het gebied rond de Grote Kerk. Dit gebied wordt ontwikkeld tot een ‘Stadsoase’. Voor het plan ‘Mobiel groen/gevelgroen’ wordt eerst nog gekeken naar de verdere ontwikkelingen. Pas daarna wordt besloten of het budget hiervoor wordt aangevraagd en toegekend.

99

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Trends en ontwikkelingen binnenstad 2019

2020

2021

2022 2023

2024

2025 2026

1. Fietser en voetgangers op 1 Rapportcijfers bewoners gemeente Leeuwarden, inwonersenquête: 1.1 Stallingsmogelijkheden fiets

7,7

7,5

7,6

1.2 Parkeermogelijkheden auto

7,1

7,0

1.3 Bewegwijzering

7,3

7,3

1.4 Bereikbaarheid

7,3

7,4

7,0 niet gevr. niet gevr.

51% 41%

1.673 1.523 50% 41%

2. Meer groen 2.1 Aantal bomen totaal 2.2 Waarvan aantal bomen in bezit gemeente: 2.3 Voldoende groen in eigen wijk, oordeel Binnenstadsbewoners 2.4 Voldoende groen in eigen straat, binnenstadsbewoners

51% 38%

2.5 Rapportcijfer hoeveelheid groen(-voorzieningen), inwonersenq.

6,7

6,4

6,4

3. Ruimte voor ontmoeting 3.1 Aankleiding en inrichting Binnenstad, rapportcijfers, inwonersenq.

7,1

7,1

6,9

3.2 Netheid, rapportcijfer, inwonersenq. 3.3 Veiligheidsprestatieindexscore, Binnenstad

7,1 4,32

4,10

7,0 4,55

4,17

4,08

6,9 3,78

4. Aantrekkelijk wonen in de binnenstad 4.1 Binnenstad, aantal inwoners

5.280

5.823

5.924

6.121 6.232

6.711

4.2 Aandeel inwoners Binnenstad in totaal gemeente (2018 herind.) 4.3 Aantal woningen Binnenstad

4,29% 3.643

4,69% 4.220

4,76% 4.376

4,88% 4,90% 4.529 4.564

5,21% 4.827

4.4 Aandeel woningen Binnenstad in totaal gemeente Leeuwarden 4.5 Gemiddelde woningbezetting Binnenstad 4.6 Tevredenheid woonomgeving, bewoners Binnenstad

5,92% 1,45

6,74% 1,38 68%

6,94% 1,35

7,08% 7,06% 1,35 1,37 65% 62%

7,36% 1,39 59%

53

53

57

5. Een afwisselende binnenstad 5.1 Leegstand kernwinkelgebied Binnenstad, visuele waarneming 5.2 Aandeel Binnenstad in alle banen gemeente Leeuwarden 5.3 Vrijtijdsbezoeken gebracht aan Leeuwarden 5.4 Aandeel R&T banen Leeuwarden in totaal R&T banen provincie

61%

16,92% 17,61% 17,38% 2.590.00 1.508.00 1.817.00 0 0 0 20,57%

20,88%

20,69%

47% 42%

39

50% 46%

43 33 17,75 17,63% % 18,08% 2.533.00 2.180.00 0 0 21,71 21,03% % 21,29%

niet gevr. niet gevr. niet gevr. niet gevr.

1.614 1.561 58% 48% niet gevr.

niet gevr. niet gevr.

6.992 6.972 5,36 5,38% % 4.942 4.970 7,50 7,49% % 1,41 1,40 64%

29

27

Toelichting kleuren De kleuren die gebruikt zijn in de tabel hierboven, zijn om de ontwikkeling van trends aan te geven. Niet om een norm te stellen of na te gaan of een norm bereikt is. Een kleur die van 2019 naar 2025/2026 van rood naar groen is gegaan wil zeggen dat er sprake is van een positieve trend. Toelichting indicatoren 1. Fietsers en voetgangers Ongeveer 2.000 inwoners van Leeuwarden gaven via een enquête hun mening over verschillende onderwerpen. In 2024 is deze meting opnieuw gedaan. Een groene kleur betekent dat de score relatief goed is vergeleken met andere onderwerpen en jaren. Rood betekent een relatief lage score. Bijvoorbeeld: de stallingsmogelijkheden voor fietsen kregen een 7,7 in 2019, een 7,5 in 2021 (toen sommige stallingen door corona dicht waren) en een 7,6 in 2024. Parkeermogelijkheden voor auto’s in de binnenstad kregen een 7,0. 2. Meer groen Inwoners van de binnenstad geven in de enquête aan of ze genoeg groen zien in hun straat en wijk. Ze vinden vaker dat er genoeg groen is in de wijk dan in de straat. De tevredenheid over het groen in de straat stijgt sinds 2019, met ups en downs. Eind 2025 geeft 48% van de bewoners aan tevreden

100