Jaarstukken 2025 Gemeente Leeuwarden
Tekst van het document
Bewegen en sport
Sport draagt sterk bij aan de positieve gezondheid van onze inwoners en is een belangrijk onderdeel van een gezonde leefstijl. Bewegen en sport worden steeds vaker gebruikt om de gezondheid van mensen op verschillende gebieden te verbeteren. De gemeente wil daarom zoveel mogelijk inwoners stimuleren om actief te zijn, zowel buiten in de openbare ruimte als binnen in gemeentelijke sportaccommodaties. De doelen en ambities voor sport en bewegen staan beschreven in het beleidskader Sport en Bewegen, dat in 2025 is vastgesteld. Om deze doelen te bereiken, is de samenwerking met bv SPORT aangescherpt. Zij zijn verantwoordelijk voor het beheer, de exploitatie en het stimuleren van sportactiviteiten. Daarnaast is er een uitvoeringsprogramma gemaakt voor de jaren 2025 en 2026, waarmee we gericht aan de slag gaan om meer inwoners in beweging te krijgen. Onderdeel van het uitvoeringsprogramma is het versterken van het sportklimaat en het ondersteunen van sportverenigingen. Daarom organiseren we twee keer per jaar sportcafés voor verenigingen, waarin we bestuurders meenemen in de uitvoering en samen in gesprek gaan over gezamenlijke opgaven en kansen. In 2025 stonden een veilig sportklimaat en het Integraal Huisvestingsplan Sport centraal tijdens deze bijeenkomsten. Ook evenementen dragen bij aan onze ambitie om meer inwoners in beweging te krijgen.
In 2025 was Leeuwarden host city van de Nationale Sportweek. Daarmee zijn sport en bewegen op diverse plekken in de gemeente extra zichtbaar gemaakt en konden inwoners laagdrempelig kennismaken met het lokale aanbod. Daarnaast investeren we met de inzet van de sportparkmanager in vitale sportparken. De sportparkmanager versterkt de verbinding tussen verenigingen onderling en met hun omgeving, waardoor samenwerking wordt gestimuleerd en nieuwe initiatieven ontstaan. 3.3.1 • Oplossen knelpunten sportaccommodaties Op Sportpark Nylân zijn extra verlichting en meer veldcapaciteit aangebracht. Dit betekent dat er meer trainingsmogelijkheden zijn, ook in de avonduren. Op Sportpark Kalverdijkje is er nog geen nieuw veld bijgekomen. Dit komt doordat er nog geen beslissing is genomen over de toekomst van de jeugdopleiding van SC Cambuur. SC Cambuur wil graag dat de jeugdteams samen met het eerste elftal en het beloftenelftal op één sportcomplex kunnen trainen. Zolang hierover geen duidelijke afspraken zijn gemaakt, wordt er op Sportpark Kalverdijkje geen nieuw kunstgrasveld voor de jeugd toegevoegd. Hierdoor blijft de situatie voorlopig zoals die is. Eind 2025 is besloten extra kleedruimtes toe te voegen aan Wiarda, deze worden naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 gerealiseerd.
3.3.4 • Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte Het beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte wordt meegenomen in de plannen bij gebieds- en herontwikkeling. Bij de planvorming wordt sport en bewegen aan de voorkant meegenomen, om een meer beweegvriendelijke openbare ruimte te creëren, waar inwoners in beweging komen. In samenwerking met Leeuwarden- Oost worden Mobiele PLAYCE (multifunctioneel sportveld) plekken gerealiseerd, die veelzijdig bewegen stimuleren. Voorbeeld hiervan is de in 2025 gerealiseerde Mobiele PLAYCE bij MFC het Mozaïek.
28
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
3.3.5 • Nieuw sportcomplex Middelsee De voorbereiding van het sportcomplex Middelsee is verder gevorderd en heeft geleid tot een voorlopig ontwerp. Dit ontwerp bevat de volgende onderdelen: - Drie of vier sportvelden; - Een accommodatie voor FVC; - Een sporthal voor bewegingsonderwijs en breedtesport. Dit voorlopig ontwerp vormt de basis voor de volgende stappen. Deze stappen zijn het verder technisch uitwerken van het plan, het bepalen van de fasering en het voorbereiden van de uitvoering. Dit gebeurt volgens afspraak met de gemeenteraad. Procedures en voorbereidende werkzaamheden Tegelijk met het maken van het ontwerp zijn er ook voorbereidende werkzaamheden gestart. Deze werkzaamheden zorgen ervoor dat het project klaar is om uitgevoerd te worden, zonder dat er al onomkeerbare besluiten worden genomen. Voorbeelden van deze werkzaamheden zijn: - Het opstellen van bestekken voor het grondwerk; - De voorbereiding voor het verleggen van een Vitens-waterleiding. Deze werkzaamheden worden naar verwachting rond de zomerperiode uitgevoerd. Financieel kader en besluitvorming Uit de verdere uitwerking blijkt dat het beschikbare budget niet voldoende is om het sportcomplex volgens het voorlopig ontwerp te realiseren. Tijdens deze collegeperiode is er geen extra geld gevonden om dit tekort aan te vullen.
Daarom worden de benodigde extra middelen meegenomen in het informatiepakket voor de coalitieonderhandelingen na de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. Op dat moment kan er een besluit worden genomen over de aanvullende financiering. Daarna kan de bouw van het sportcomplex starten.
29
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Doel/naam indicator
Nr.
Eenheid
Bron
%
Gezondheidsenquête (CBS, RIVM)
2021
2022
-
46,3
2023
2024
2025
100.000300.000 inwoners 2025
Bewegen en sporten 1
Niet-sporters
40,2
*
39,9*
* Laatste meting 2024 (wordt 1 x per 2 jaar gemeten)
Betrokken verbonden partijen • bv SPORT
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 26.236 1.931
Lasten
Begroting primitief 26.042
Begroting na wijziging 28.167
Baten
5.995
6.183
6.698
515
-20.048
-21.984
-19.538
2.446
Resultaat
Toelichting resultaat Binnen het programma Volksgezondheid en sport worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026: - Subsidie WTC/stadion gebied € 1.043.000 (TKV520) - Samen gezond € 100.000 (TKV710) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 1.143.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Volksgezondheid en sport na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 1,3 mln voordelig. Dit ziet met name toe op onderuitputting van kapitaallasten binnen taakveld 520 sportaccommodaties van € 0,6 mln. Ten aanzien van de gemeentelijke sportaccommodaties worden de kosten voor planmatig onderhoud geactiveerd. Dit betekent dat er sprake is van een behoorlijk aantal verschillende vervangingsinvesteringen (conform het meerjaren onderhoudsplan) voor deze accommodaties, maar ook nieuwe investeringen voor bijvoorbeeld de aanleg van kunstgrasvelden in plaats van natuurgrasvelden. De uitvoering en facturering komt in veel gevallen later in het begrotingsjaar tot uiting. Zodra het werk is afgerekend wordt het activum gereed gemeld en starten de maandelijkse afschrijvingen. Dit verklaart grotendeels de onderuitputting van de kapitaallasten. In 2025 betrof dit onder andere:
•
Sportcomplex Wiarda, Kalverdijkje Noord (Leovardia) en Magere Weide (Frisia): hier zijn zes kunstgrasvelden met kurkinfill aangelegd. De oude velden met rubbergranulaat waren vanwege wet & regelgeving afgekeurd.
•
Zwembaden It Gryn en Blauwe Golf: er is behoudend omgegaan met de uitvoering van onderhoud in afwachting van toekomstige politieke keuzes van de raad omtrent nieuwbouw, renovatie en verduurzaming.
30
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Tabel Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0103 Volksgezondheid en sport R2TKV0510 - Sportbeleid en activering R2TKV0520 Sportaccommodaties R2TKV0710 - Volksgezondheid
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
948
821
1.023
915
-76
94
18
18.319
4.491
16.856
4.637
1.463
145
1.608
8.900
871
8.356
1.146
544
276
819
Totaal
28.167
6.183
26.236
6.698
1.931
515
2.446
31
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.1.4 Onderwijs Portefeuillehouders: Nathalie Kramers en Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
4.1
Kansengelijkheid in het onderwijs
4.1.1
Kansrijke start voor kinderen
4.1.2
Onderwijsachterstanden bij kinderen jonger dan 12 jaar tegengaan
4.1.3
In het vo en mbo accent leggen op het halen van een startkwalificatie, het voorkomen van schulden als volwassene en het verbeteren van hun gezondheid
4.1
Kansengelijkheid in het onderwijs
Financieel
In 2025 heeft de gemeente haar doel bereikt om gelijke kansen in het onderwijs te bieden. Dit is mogelijk gemaakt door het uitvoeren van voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Het aantal kinderen dat hiervan profiteert, ligt hoger dan het landelijke gemiddelde. In alle plus-IKC’s (Integrale Kindcentra) is een jeugdondersteuner ingezet om kinderen extra hulp te bieden. Daarnaast kregen kinderen in Leeuwarden Oost via het programma School en Omgeving extra tijd voor ontwikkeling. Samen met scholen en kinderopvang is de regeling Kansen voor Kinderen in 2025 aangepast en verbeterd. Er is ook een nieuw vier jarig programma opgezet om te voorkomen dat jongeren voortijdig stoppen met school. Dit programma sluit aan bij het wetsvoorstel ‘Van school naar duurzaam werk’. Scholen in het voortgezet onderwijs en het mbo hebben actief meegewerkt om startkwalificaties te behalen, schooluitval te verminderen en kansenongelijkheid tegen te gaan. Alle geplande acties zijn uitgevoerd en hierdoor is de kansengelijkheid in het onderwijs versterkt. Ook op het gebied van onderwijshuisvesting is vooruitgang geboekt: in 2025 is het Integraal Huisvestingsplan (IHP) vastgesteld en zijn voor de jaren 2026-2028 voldoende middelen beschikbaar gesteld.
32
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Nr.
Doel/naam indicator Eenheid
Bron
Kansengelijkheid in het onderwijs Absoluut verzuim Aantal per 1.000 DUO leerlingen
1
2025 100.000300.000 inwoners 2025
2021
2022
2023
2024
5,5
7,8
10,6
11,8
*
7,2*
2
Relatief verzuim
Aantal per 1.000 DUO leerlingen
18
22
85
35
*
28*
3
Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)
% deelnemers Ingrado aan het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs
2,3
3,2
3,2
2,9
*
2,6*
* Laatste meting 2024
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 28.439 1.770
Lasten
Begroting primitief 26.940
Begroting na wijziging 30.209
Baten
11.280
13.614
12.579
-1.035
Resultaat
-15.660
-16.595
-15.861
734
Toelichting resultaat Binnen het programma Onderwijs wordt een bedrag via de reserve budgetoverheveling overgeheveld naar 2026: voor de onderwijshuisvestingsbudgetten asielzoekers (OHBA)-regeling voor een bedrag van € 252.000. Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma is derhalve € 482.000 voordelig. De onderuitputing wordt voornamelijk veroorzaakt door de volgende twee taakvelden: Taakveld 420 Onderwijshuisvesting (voordeel € 249.000) • Onderuitputting kapitaallasten Op de huisvestingsbudgetten van scholen en gymlokalen zijn de kapitaallasten lager omdat enkele investeringen zijn vertraagd en daarnaast vallen de onderhoudskosten lager uit dan verwacht. Taakveld 430 Onderwijsbeleid en leerlingzaken (voordeel € 185.000) • Combifunctionarissen (voordeel € 86.000) De kosten voor combifunctionarissen zijn in 2025 grotendeels gedekt uit middelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Hierdoor zijn er minder eigen middelen aangesproken. •
Subsidiëring MBO (voordeel € 91.000)
33
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Er is een voordeel ontstaan op het gemeentelijk aandeel MBO als gevolg van een lagere indexering ten opzichte van de begroting. Deze subsidies worden periodiek geïndexeerd. •
Onderwijsachterstanden (voordeel € 154.000) In 2025 zijn meer uitgaven ten laste van de rijksmiddelen Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) gebracht om deze middelen optimaal te benutten.
•
Leerplicht (nadeel € 315.000) De gemeente heeft de wettelijke taak om verzuimgesprekken op scholen te organiseren bij ongeoorloofd verzuim voor kinderen van 6 tot 18 jaar. Al enkele jaren is een significante stijging qua werkzaamheden en taken van leerplichtambtenaren te zien, zowel in het aantal meldingen als in de complexiteit ervan. Om aan de wettelijke taak te kunnen blijven voldoen, is het team uitgebreid met ruim 3 fte. Dit leidt tot een overschrijding van het budget met € 315.000.
•
Leerlingenvervoer (nadeel € 41.000) In 2025 zijn er meer kilometers gerealiseerd dan begroot als gevolg van wachtlijsten op scholen in Leeuwarden waardoor er uitgeweken moest worden naar scholen/locaties in de regio.
•
Personeelsbudget onderwijs (voordeel € 130.000) Een deel van de personeelskosten is verantwoord ten laste van bijdragen van het rijk waardoor eigen middelen vrijvallen.
•
Overige voordelen (voordeel € 80.000) Diverse kleinere voor- en nadelen.
Tabel Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0104 - Onderwijs
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0410 - Openbaar basisonderwijs R2TKV0420 Onderwijshuisvesting R2TKV0430 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal
1.003
264
1.046
608
-44
344
300
8.559
747
8.342
780
217
33
249
20.647
12.603
19.051
11.191
1.597
-1.412
185
30.209
13.614
28.439
12.579
1.770
-1.035
734
34
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.1.5 Impuls Sociale Investeringen Tabel Impuls Sociale Investeringen (ISI)
Bedragen x € 1.000
Stand 01-01-2025
173
Motie: Leren van het verleden Motie: Eelke en Etsje award Motie: dichten en duikelrekken Motie: Vreemd kasteel Frisia in Warten Motie: COC Traditie herdenk en viering afschaf. Slavernij Motie: Nudes Vreemd: Vlieg met me naar de regenboog Motie: Laatste kans voor Sur. Oud-NL'ers Motie: gedenksteen
-1,5 -1,5 -14,5 -15,0 -25,0 -1,5 -3,0
Totaal onttrekkingen
-62
Storting
50 161
Stand 31-12-2025
35
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Doel en ambitie Strategisch doel: Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Ambitie: De gemeente wil de dorpen en de stad leefbaar houden voor huidige en toekomstige generaties en voldoen aan (inter)nationale klimaatafspraken. Daarom kiest ze er de deze periode voor om op een andere manier om te gaan met grondstoffen, energie en leefomgeving. Daarbij wordt sterk ingezet op energiebesparing en vergroening van de gemeente; onder andere door als gemeente zelf het goede voorbeeld te geven, kennis en innovatie bij elkaar te brengen en te zorgen voor een collectieve aanpak waar dat nodig is. Wonen is als eerste levensbehoefte belangrijk voor de bestaanszekerheid van mensen. De gemeente wil iedereen een goede en betaalbare woning in een gezonde en veilige leefomgeving kunnen bieden. Met een gevarieerd aanbod van koop- en huurwoningen wordt voorkomen dat bestaande en nieuwe wijken de toekomstige achterstandswijken worden. De gemeente wil haar inwoners, mensen die hier werken en bezoekers een leefbare en veilige leefomgeving bieden. Ondermijnende criminaliteit, overlast, ordeverstoring en cybercrime veroorzaken (gevoelens van) onveiligheid en ontwrichten de samenleving. Dit soort problemen pakt de gemeente aan.
Ze versterkt de samenwerking binnen de gemeente en met lokale en regionale partners op het gebied van veiligheid. Ook zet de gemeente in op preventie als volwaardig onderdeel van het Leeuwarder veiligheidsbeleid.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing
1.1
Een passende woning voor iedereen
1.2
Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen
1.3
Kapitaalgoederen op orde
1.4
Kwalitatief goede openbare ruimte
2.
Veiligheid
2.1
Een veilige leefomgeving
2.2
Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit (MTR)
2.3
Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime
2.4
Vergroten toekomstperspectief van jongeren
2.5
Aanpak mensenhandel en tegengaan onvergunde prostitutie
2.6
Aandacht voor maatschappelijke onrust
36
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel Overzicht hoofdopgave per programma Begroting Begroting Begroting
Rekening
Rekening
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo
R2HOG02 - Bet.baar wonen in gez/veilig leefomg R2PGM0201 - Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2PGM0202 - Veiligheid
lasten
baten
saldo
lasten
baten
120.499
89.237
-31.263
124.671
100.052
-24.619
6.644
31.473
13.101
-18.372
27.889
11.012
-16.877
1.494
Totaal 2025
151.972
102.338
-49.634
152.560
111.064
-41.496
8.138
37
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgevingen en stedelijke vernieuwing Portefeuillehouders: Hein de Haan, Gijs Jacobse, Evert Stellingwerf
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
Financieel
1.1
Een passende woning voor iedereen
1.1.1
Onderdelen volkshuisvestingsprogramma: beleidskader Wonen in de Stad en uitvoeringsprogramma wonen en zorg
1.1.2
Monitoring nieuwbouw
1.1.3
Bouw van extra sociale huurwoningen, extra studentenhuisvesting en extra woningen in de dorpen
1.1.4
In Grou en Warten zelfbewoningsplicht, Opkoopbescherming
1.1.5
Een Fryske huisvestingsverordening urgente doelgroepen opstellen
1.2
Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen
1.2.1
Investeren in gebiedsontwikkeling (fonds)
1.2.2
Binnenstedelijke herontwikkelingen
1.2.3
Inzet gemeentelijke stadsbouwmeester
1.3
Kapitaalgoederen op orde
1.3.1
Prioriteren van onderhoud, beheer en vervanging
1.3.2
Uitvoering vervangingsplan
1.3.3
Vergroten natuurwaarden en versterken biodiversiteit
1.4
Kwalitatief goede openbare ruimte
1.4.1
Bestrijden invasieve soorten
1.4.2
Terugdringen zwerfafval
1.4.3
Intensivering onkruidbestrijding op verharding
1.4.4
Onderzoek aanpassing maaibeleid
1.4.5
Herinrichtingsplan Vliet
1.1
Een passende woning voor iedereen
Het wetgevingstraject van de wet versterking regie Volkshuisvesting heeft vertraging opgelopen, doordat de Tweede Kamer amendementen heeft aangenomen die niet uitvoerbaar bleken. Hierdoor is de besluitvorming doorgeschoven naar 2026. Dit betekent dat gemeenten en andere overheden de nieuwe regels pas in 2027 of later kunnen uitvoeren.
38
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Ondanks deze vertraging zijn de voorbereidingen zoveel mogelijk doorgegaan. Zo is er gewerkt aan het invullen en gebruiken van de landelijke Planmonitor. Ook is er verder voorbereid op de Urgentieverordening, waar hieronder meer over wordt toegelicht. 1.1.3
• Bouw van extra sociale huurwoningen, extra studentenhuisvesting en extra
woningen in de dorpen In 2025 viel de woningbouwproductie tegen, met een bruto aantal van 438 woningen. Dit komt doordat we nog steeds de gevolgen merken van de dip op de woningmarkt van enkele jaren geleden. In 2025 zijn we begonnen met de versnellingstafel met als doel plan en gebiedsontwikkeling te versnellen en daarmee de woningbouwproductie te verhogen. We werken daarom nauw samen met woningcorporaties om de productie te verhogen binnen de mogelijkheden die er zijn voor zowel de corporaties als de gemeente. Op dit moment wordt er gewerkt aan de herstructurering van Heechterp en aan de bouw van meerdere corporatiewoningen in de stad. Voor studentenhuisvesting zijn er drie projecten gestart, met samen ongeveer 400 nieuwe wooneenheden. Naar verwachting begint de bouw hiervan volgend jaar. Ook in de dorpen zien we een positieve ontwikkeling: de woningbouwproductie neemt daar weer toe. 1.1.4 • In Grou en Warten zelfbewoningsplicht, Opkoopbescherming In 2025 is de Huisvestingsverordening voor opkoopbescherming en het verbod op tweede woninggebruik ingevoerd. De effecten van deze maatregelen worden pas in 2026 gemonitord. Dit komt onder andere doordat het aantal aanvragen tot nu toe laag is gebleven.
1.1.5 • Een Fryske huisvestingsverordening urgente doelgroepen opstellen Door vertraging in het maken van nieuwe regels is er nog geen definitieve verordening vastgesteld en ingevoerd. Wel hebben alle colleges de conceptverordening goedgekeurd en is deze ter inzage gelegd. De definitieve verordening en de centrumregeling komen in 2026. In 2025 zijn de voorbereidingen voor de Friese Urgentie Organisatie doorgegaan. Deze organisatie valt onder de gemeente Leeuwarden. De voorbereidingen gaan over het opstellen van procedures, het bekijken van administratiesystemen, het inrichten van de organisatie en de financiering. 1.2
Bouwen voor de toekomst: In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen
In 2025 zijn circulaire principes toegepast bij vijf gebiedsontwikkelingen. Dit is een belangrijke stap vooruit. Om echter nog meer vooruitgang te boeken, is het nodig om deze manier van werken op grotere schaal toe te passen. De huidige doelstelling hoeft niet te worden aangepast. Wat wel belangrijk is, is dat de opdrachtgevers een sterkere rol pakken op het gebied van circulariteit. Daarnaast biedt het werken met de financiële restwaarde van projecten een goede mogelijkheid om extra middelen vrij te maken. Deze middelen kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt voor circulair bouwen binnen eigen vastgoedprojecten. 1.3
Kapitaalgoederen op orde
Het reguliere onderhoud en de vervanging hebben we voor de korte termijn op orde gebracht. We hebben dit geprioriteerd en diverse vervangingen uitgevoerd. Daarnaast hebben we op verschillende gebieden gewerkt aan het vergroten van de natuurwaarden en het versterken van de biodiversiteit. 1.3.2 • Uitvoering vervangingsplan In 2025 is verder gewerkt aan de vervangingsopgave, waarbij onder andere bruggen en walkeringen zijn aangepakt. Sommige grote vervangingen van (delen van) bruggen worden
39
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
gecombineerd met de aansluiting op de provinciale afstandsbediening. De uitvoering hiervan is echter later dan oorspronkelijk gepland. Er is gewerkt aan een nieuwe uitvoeringsovereenkomst met de Provincie. Daarnaast is de (gezamenlijk met de Provincie opgepakte) studie naar de Van Harinxmabruggen afgerond. De voorkeur is bruggen met een grotere doorvaartbreedte. De verdere uitwerking van deze plannen is in volle gang. Tot slot is er gewerkt aan de financieringsstrategie voor de vervangingsopgave op de lange termijn. Bij de start van de komende bestuursperiode zal daartoe een voorstel worden gedaan. Volgens afspraak wordt deze strategie in het tweede kwartaal van 2026 aan de raad gepresenteerd. 1.3.3 • Vergroten natuurwaarden en versterken biodiversiteit Er is gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuwe Natuurwaardekaart 2.0. Deze kaart geeft beter inzicht in de aanwezige natuurwaarden en laat zien waar kansen liggen voor het herstel en de versterking van de biodiversiteit. Het monitoringsplan is afgerond en de eerste metingen zijn gestart. Deze richten zich vooral op de grote groengebieden. Ook is er binnen verschillende gebiedsontwikkelingen gewerkt aan een werkwijze om natuur beter te integreren in de plannen. Het doel om in 2025 tien faunavoorzieningen te realiseren, is ruim overtroffen.
Inmiddels zijn er 36 vleermuispalen, 15 inbouwvleermuiskasten, 2 Ekotils en nog andere voorzieningen geplaatst. Er zijn voorbereidingen getroffen om de knelpunten in de Leeuwarder Ecologische Structuur (LES) aan te pakken. De start van de uitvoering is echter uitgesteld naar 2026. Daarnaast is het Soortenmanagementplan, dat nodig is voor energiemaatregelen in woningen en gebouwen, vertraagd. Dit is omdat beschikbare externe capaciteit die we hiervoor nodig hebben moeilijk voorhanden is door een tekort aan deskundige bureaus. Voor meer informatie wordt verwezen naar het programma Volhoudbaar (paragraaf 2.6). 1.4
Kwalitatief goede openbare ruimte
Er is op meerdere fronten gewerkt aan een veilige en prettige omgeving voor iedereen die in de gemeente hier woont, werkt of anderszins verblijft. Op een aantal doelen zijn we in 2025 tegen zaken aangelopen die extra aandacht vroegen of voor vertraging zorgden. Dit wordt hieronder verder toegelicht. 1.4.1 • Bestrijden invasieve soorten In 2025 is de coördinatie en sturing van de aanpak van de reuzen berenklauw en de Japanse duizendknoop versterkt. Hierdoor zijn de klachten over deze planten afgenomen. Sinds augustus 2025 staat de Japanse duizendknoop ook op de Europese Unielijst. Dit betekent dat het verplicht is om deze plant te verwijderen of te beheersen. Het Collectief Invasieve Exoten Friesland (CIEF) heeft de CIEF-app gelanceerd. Met deze app wordt de bewustwording over de problemen met invasieve exoten vergroot. Ook krijgen we zo beter inzicht in de verspreiding van deze planten. Dankzij de app en de bijbehorende mediacampagnes zijn ongeveer 150.000 mensen bereikt. Naast de reuzen berenklauw en de Japanse duizendknoop zijn er ook meldingen gedaan van andere invasieve planten, zoals de reuzen balsemien, oranje springzaad en Canadese kornoelje. Het beheren en verwijderen van deze exoten vraagt steeds meer inzet. Voor de aanpak van invasieve waterplanten is een proefproject gestart in de wijk Zuiderburen.
Hierbij werkten we met betrokken bewoners, als mede-eigenaar van het water, samen om ervaring op te doen met een totaal aanpak. In de praktijk bleek dit veel afstemming en organisatie te vergen. De resultaten van deze pilot worden nog geëvalueerd om te bepalen hoe de aanpak verder kan worden verbeterd.
40
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
1.4.2 • Terugdringen zwerfafval In 2025 is een bronanalyse van zwerfafval uitgevoerd. Zodra de resultaten bekend zijn, gebruiken we deze om onze aanpak tegen zwerfafval verder te verbeteren. Aan de opbouw van het zwerfafvalteam is gewerkt. Het aantal deelnemers aan 'Schoon belonen' is dit jaar met 4 gestegen naar 45. Sinds de start van dit project zijn er al meer dan 2100 zakken zwerfafval opgeruimd. Ook is de bewustwordingscampagne 'Peuk ‘m erin!' gestart. We verwachten dat de effecten van deze campagne in de komende periode zichtbaar worden. Daarnaast is het onderzoekstraject 'Gjin plastic nei ús Waad' gestart met de Provincie, Wetterskip, Waddenfonds en gemeente Súdwest-Fryslân, om de plasticvervuiling in het water te monitoren. De tot en met 2025 beschikbare aanvullende incidentele middelen zijn voor dit doel benut. 1.4.3 • Intensivering onkruidbestrijding op verharding Naast de machinale aanpak is het nieuwe team Buitenkans nu in opbouw. Dat richt zich onder andere op het bestrijden van onkruid, vooral op de plekken waar dit het meest nodig is (de hotspots). In sommige wijken is het gewenste resultaat nog niet altijd bereikt. In 2025 is er onderzoek gedaan naar de capaciteit om het hele gebied goed te onderhouden. Hieruit blijkt dat er meer inzet nodig is. Er zullen daarom in het komende jaar voorstellen worden gedaan om dit te realiseren.
1.4.5 • Herinrichtingsplan Vliet Er zijn verschillende varianten uitgewerkt. Van één voorkeursvariant is onderzocht of deze financieel haalbaar is. Hiervoor is externe cofinanciering gezocht. Helaas is de Regiodeal Leeuwarden Oost niet gehonoreerd. Wel zijn vanuit het deel Openbare Ruimte en Voorzieningen (ORV) binnen de NPLV Woondeal middelen voor dit project bestemd. Daarnaast worden nog andere financieringsbronnen (NPLV-Realisatiestimulans en eigen middelen) onderzocht. Afhankelijk van de totale beschikbaarheid van middelen zal de aanpak en scope kunnen worden vastgesteld. Er zijn wel kleinschalige aanpassingen uitgevoerd. Daarmee is de omgeving groener gemaakt en is meer ruimte gecreëerd voor het parkeren van fietsen.
41
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel trends verplichte beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
1
Omvang huishoudelijk restafval
2
Hernieuwbare elektriciteit %
RWS
3
Gemiddelde WOZ waarde Duizend euro
CBS
4
5
Kg/inwoner CBS
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per Basisregistratie 1.000 adressen en woningen gebouwen
Demografische druk
%
2022
2023
2024
2025
100.000300.000 inwoners 2025
191
157
154*
-
150
30,7**
-
-
-
18,7
204
233
249
8,4
8,9
4,5*
CBS
66,5 6
7
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden
In Euro’s
Gemeentelijke woonlasten In Euro’s meerpersoonshuishouden
COELO (specifiek Leeuwarden)
COELO (specifiek Leeuwarden)
719 868
66,5
67*
263
378
-
9,5
-
64
690
705
732
948
836
851
898
1036
* Laatste meting 2024 ** Laatste meting 2022
Betrokken verbonden partijen • Afvalsturing Friesland N.V. (Omrin) • N.V. Fryslân Miljeu (Omrin) • GR FUMO • GR Hûs en Hiem • Blitsaerd Beheer B.V. • C.V. Blitsaerd • Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân (OVEF) • Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 124.671 -4.172
Lasten
Begroting primitief 108.489
Begroting na wijziging 120.499
Baten
81.161
89.237
100.052
10.816
Resultaat
-27.329
-31.263
-24.619
6.644
Toelichting resultaat Binnen het programma Milieu, volkshuisvesting, leefomgevingen en stedelijke vernieuwing worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026:
42
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
- Aanpassen stroomnetwerk buitendienstlocaties € 137.000 (TKV570) - Regionale energie strategie (RES) € 1.231.000 (TKV740) - Natuur bij energieprojecten (FET) € 762.000 (TKV740) - Toekomstbestendig maken energiebeleid € 549.000 (TKV740) - Biodiversiteit € 356.000 (TKV740) - Klimaatakkoord € 162.000 (TKV740) - Transitiekosten Omgevingswet € 386.000 (TKV810) - Wegwerken achterstanden Reg. BAG/BGT € 85.000 (TKV810) - Haalb. studie doortrekken Kletsefeart € 51.000 (TKV810) - Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) € 209.000 (TKV830) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 3.928.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Daarnaast worden de taakvelden Riolering (-/- € 524.000) en Afval (€ 218.000) verrekend met voorzieningen egalisatie heffingen en Begraafplaatsen (€ 52.000) met voorziening onderhoud graven. De resultaten van het taakveld Grondexploitatie (€ 45.000) worden verrekend met de reserve grondexploitatie. Voorgenoemde bedragen maken daarmee geen onderdeel uit van het resultaat. Het resultaat van het programma Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing na aftrek van bovengenoemde mutaties in reserves en voorzieningen bedraagt € 2.914.000 voordelig.
Vanwege de diversiteit aan taakvelden binnen dit programma worden hierna bijzonderheden nader toegelicht, ook wanneer het resultaat van het taakveld beperkt is in omvang (€). Taakveld 830 Wonen en bouwen (voordeel € 3,4 mln na aftrek bovengenoemde stortingen) De voordelen binnen dit taakveld zien toe op: • Baten specifieke uitkering (SPUK) Realisatiestimulans (+ € 2,6 mln) Dit betreft een nieuwe specifieke uitkering (SPUK) van het Rijk waarmee gemeenten worden gesteund bij het realiseren van betaalbare woningen met zo min mogelijk administratie. Op basis van de Realisatiestimulans-uitkering ontvangt de gemeente een bedrag van € 7.000 van elke betaalbare- of sociale huurwoning waarvan de bouw is gestart in de periode 2025 t/m 2029. In 2025 was sprake van de start van 370 woningen in deze categorie. •
Bouwleges (+ € 0,5 mln) Voor 2025 was een legesopbrengst geraamd van € 4,1 mln. De werkelijke opbrengst van € 3,8 mln is € 0,3 mln lager dan geraamd. Hier tegenover staat een fors voordeel op de apparaatskosten van € 0,8 mln. Dit is in lijn met de melding in de turap.
•
Overige posten (+ € 0,3 mln) Het resterende voordeel van € 0,4 mln komt door met name lagere uitvoeringskosten voor de huisvestingsverordening en de implementatie Wet goed verhuurderschap. Als gevolg van vertraging in het wetgevingstraject zijn op het gebied van inzet van personeel en advisering minder middelen uitgegeven.
Taakveld 810 Ruimte en leefomgeving (nadeel € 1,0 mln na aftrek bovengenoemde stortingen) Dit nadeel ontstaat vooral door een tekort aan doorbelaste uren binnen de teams Civiele Techniek, Stedenbouw en GEO, aangevuld met enkele administratieve correcties en personele verplichtingen. Totaal ruim € 0,6 mln. Het grootste deel van het nadeel ontstaat doordat uren niet aan projecten worden toegerekend of doordat er onvoldoende budget is voor onrendabele (wettelijke) taken. Bij Civiele Techniek spelen daarnaast enkele langdurige ziektegevallen, hoge personeelswisselingen en algemene en niet projectmatige werkzaamheden een grote rol, zoals energievraagstukken en duurzaamheid. Hierdoor ontstaat een mismatch tussen inzet en dekking, wat doorwerkt in het financiële resultaat.
43
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Taakveld 570 Openbaar groen en (openlucht) recr. (voordeel € 0,7 mln na aftrek bovengenoemde stortingen) Bij het onderdeel tractie is er een voordeel van € 0,4 mln. Dit komt doordat vervangingen later plaatsvinden dan gepland, mede dankzij een langere levensduur van het materieel, en doordat de brandstofkosten lager uitvallen dan begroot. Daarnaast is er een voordeel van € 0,1 mln omdat de grondbank nog niet actief is. Tot slot is er een voordeel van € 0,2 mln bij het onderhoud van groenvoorzieningen. We hebben iets meer werkzaamheden zelf gedaan in plaats van uitbesteed. Grondbedrijf (taakveld 820 Grondexploitatie) (voordeel € 0,05 mln) Met de grondverkopen die niet via de grondexploitaties lopen is een voordeel behaald van € 0,8 mln. Het betreft dan onder andere de verkoop van een kavel in Hylaard (€ 270.000), diverse kavels in Mantgum (€ 320.000) en de verkoop van diverse stukjes grond aan Liander voor de realisatie van transformatorhuisjes (€ 130.000). Vanwege de vrijval van een deel van de verliesvoorziening van de grondexploitatie Zuidlanden/Middelsee is sprake van een voordeel van € 0,25 mln. Door deze vele grondverkopen en gebiedsontwikkelingen is aan de lastenzijde een nadeel van € 0,6 mln ontstaan. Dit komt door extra personele inzet voor advieswerkzaamheden op het gebied van grondbeleid.
Daarnaast is er een nadeel van € 0,4 mln ontstaan door het afboeken van de boekwaarde van het parkeerterrein De Tocht, omdat de parkeerfunctie daar is komen te vervallen. In 2025 is geen alternatieve bestemming gevonden voor het parkeerterrein. Taakveld 720 Riolering (nadeel € 0,5 mln) Dit betreft aan de lastenzijde een nadeel van € 1,2 mln en aan de batenzijde een voordeel van € 0,7 mln. Vanwege de hogere opbrengst op rioolheffing van € 0,7 mln, heeft een storting in de voorziening egalisatieheffingen plaats gevonden. Meerdere oorzaken hebben geleid tot deze hogere opbrengst dan begroot (zie ook paragraaf 2.11 Lokale heffingen): uitbreiding van het areaal, een intensievere controle op leegstand en minder oninbare vorderingen dan meegerekend. Daarnaast is het waterverbruik bij niet-woningen hoger dan in de begroting van 2025, wat ook heeft geleid tot meer inkomsten. Verder heeft er een storting van € 0,5 mln in de voorziening egalisatieheffingen plaats gevonden. Tegenover deze storting staat een voordeel op indirecte lasten (overhead en btw) buiten taakveld riolering. Er zijn minder investeringen en groot onderhoud werkzaamheden uitgevoerd dan begroot, waardoor ook de daarmee samenhangende indirecte lasten lager zijn.
Taakveld 730 Afval (voordeel € 0,2 mln) Tegenover het voordeel van € 218.000 op taakveld afval staat een nadeel van € 132.000 op taakveld Treasury binnen programma Ondersteuning en een nadeel van € 86.000 op taakveld Inkomensregelingen binnen programma Bestaanszekerheid. Binnen taakveld Treasury gaat het om een lager dividend van Omrin. Omrin heeft besloten voor 2025 minder winst uit te keren en te reserveren voor duurzame investeringen. Voor taakveld Inkomensregelingen gaat het om hogere kwijtscheldingen dan begroot. Daarnaast heeft er een extra onttrekking plaats gevonden van € 0,9 mln aan de voorziening egalisatie heffingen. Dit vanwege de minderopbrengst op afvalstoffenheffing van € 0,5 mln (zie paragraaf 2.11 Lokale heffingen) en extra personele lasten voor handhaving en bezwaarafhandeling van € 0,4 mln.
44
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Tabel Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0201 - Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2TKV0570 - Openbaar groen en (openlucht) recr. R2TKV0720 - Riolering
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
18.324
621
17.406
553
918
-68
850
9.823
12.407
10.556
13.116
-1.223
710
-514
R2TKV0730 - Afval
18.577
20.970
18.964
21.576
-387
606
218
R2TKV0740 - Milieubeheer
20.908
13.903
15.204
11.093
5.704
-2.810
2.894
R2TKV0750 - Begraafplaatsen en crematoria R2TKV0810 - Ruimte en leefomgeving R2TKV0820 - Grondexploitatie (niet-bedr.terr.) R2TKV0830 - Wonen en bouwen Totaal
1.181
893
1.275
1.039
-94
146
52
6.034
546
6.690
653
-656
107
-549
35.541
34.842
44.909
44.256
-9.369
9.414
45
10.112
5.055
9.177
7.766
935
2.711
3.646
120.499
89.237
124.181
100.052
-4.172
10.816
6.644
45
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.2.2 Veiligheid Portefeuillehouder: Sybrand Buma In het programma Veiligheid zijn de grotere opgaven opgenomen, zoals benoemd in het coalitieakkoord en in de Veiligheidsagenda 2023-2026. In veel gevallen bestaat de inzet van de gemeente op het gebied van veiligheid zowel uit preventie als repressie. In lijn met het verzoek van de raad is preventieve inzet nadrukkelijker in beeld gebracht door activiteiten gericht op preventie met vetgedrukt lettertype weer te geven.
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Een veilige leefomgeving
2.1.1
Tegengaan drugs-, jeugd- en woonoverlast en straatintimidatie
2.1.2
Bijdragen aan de leefbaarheid en veiligheid in de Leeuwarder wijken, buurten en dorpen
2.1.3
Centrumgebied: verminderen van criminaliteit en overlast
2.2
Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit (MTR)
2.2.1
Het versterken van de bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid
2.2.2
Stimuleren van een weerbare samenleving
2.2.3
Meer aan de voorkant van de bestrijding van ondermijnende criminaliteit komen
2.2.4
Bestuurlijke maatregelen intensiveren in zowel preventieve als repressieve zin
2.3
Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime
2.3.1
Verminderen van slachtofferschap van digitale criminaliteit
2.3.2
Voorbereid zijn op (externe en interne) crisis met digitale oorzaak
2.4
Vergroten toekomstperspectief van jongeren
2.4.1
Uitvoering programma Preventie met Gezag
2.5
Aanpak mensenhandel en tegengaan onvergunde prostitutie
2.5.1
Aanpak mensenhandel
2.5.2
Tegengaan onvergunde prostitutie
2.6
Aandacht voor maatschappelijke onrust
2.6.1
Faciliteren demonstraties
2.6.2
Aanpak verstoringen openbare orde
2.6.3
Waarborgen openbare orde en veiligheid rond wedstrijden Cambuur
2.6.4
Aanpak polarisatie en extremisme
2.6.5
Digitale opruiing
46
Financieel
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.1
Een veilige leefomgeving
Onze inzet op dit thema was het afgelopen jaar, net als de voorgaande jaren, intensief en divers. Uit de meest recente Veiligheidsprestatieindex (VPI) over 2024 blijkt dat de rapportcijfers over drugsoverlast, jeugdoverlast en andere vormen van overlast zijn gedaald. Dit laat zien dat het belangrijk is om hier blijvend actief mee bezig te zijn. Het afgelopen jaar hebben we organisatie-breed ingezet op meer integrale samenwerking om overlast en andere openbare orde- en veiligheidsproblemen te voorkomen. Binnen het thema zorg en veiligheid, maar ook in de ruimtelijke sectoren en vanuit Sociaal Domein Fryslân (SDF) wordt samengewerkt op verschillende onderwerpen, zoals huiselijk geweld, prostitutiebeleid en mensenhandel. Daarnaast is de persoonsgerichte aanpak (PGA) verder ontwikkeld en uitgebreid. Deze wordt nu twee jaar toegepast, en we zien de eerste resultaten ervan. Interventies kunnen eerder worden ingezet en de betrokken partijen hebben onderling korte lijnen. Dit zorgt voor een effectievere aanpak van overlast en veiligheidsproblemen. Bij de aanpak van jeugdoverlast werken de gemeente, politie en jongerenwerk (Amaryllis) nauw samen. Waar nodig worden daar ook andere zorgpartijen bij betrokken.
Een ander voorbeeld van onze inzet is het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO); dat is gericht op publiek-private samenwerking en staat voor een schoon, heel en veilig winkelgebied en/of bedrijventerrein. In de vier KVO-winkelgebieden en bedrijventerreinen (Binnenstad/Schrans, Grou, de Hemrik en de Zwette) werken het georganiseerd bedrijfsleven, de gemeente, politie, particuliere beveiliging en de brandweer samen om de criminaliteit te beperken en de veiligheid te vergroten. Jaarlijks vinden er schouwen plaats in de KVO-gebieden, om de KVO-certificering te kunnen beoordelen. Verder hebben we in de Week van de Veiligheid een veiligheidsmarkt georganiseerd op het Wilhelminaplein, m.b.t. brandpreventie, ondermijning, online veiligheid voor ouderen en een huiskamer waarbij men in gesprek kon met politie, brandweer, handhaving en of de gemeente Leeuwarden. 2.1.1 • Tegengaan drugs-, jeugd- en woonoverlast en straatintimidatie Zoals hierboven al is vermeld, hebben we het afgelopen jaar flink ingezet op het verminderen van verschillende vormen van overlast. Bij de aanpak van jeugdoverlast hebben we de vooraf gestelde doelen rondom het convenant, om de samenwerking in deze ketenaanpak te versterken, nog niet gehaald. Dit proces heeft meer tijd gekost dan verwacht. We verwachten in 2026 weer stappen te kunnen zetten op dit gebied.
Onze vooraf gestelde doelen voor de aanpak van straatintimidatie zijn wel behaald. We zien dat in het afgelopen jaar weer een intensief beroep is gedaan op het Meldpunt Overlast (MOL). In 2025 zagen we een forse toename van het aantal meldingen (een stijging met ongeveer 25% t.o.v. 2024), terwijl we ook zien dat het aantal mutaties (in totaliteit maar ook per dossier) fors is toegenomen, wat laat zien dat de afhandeling van deze dossiers complexer is geworden. Voor wat betreft de aanpak van overlast door drugshandel, hebben we in het afgelopen jaar weer een forse hoeveelheid maatregelen genomen: 25 pandsluitingen, een last onder dwangsom en een officiële waarschuwing op grond van de Opiumwet, 14 lasten onder dwangsom en 4 invorderingen van verbeurde dwangsommen op grond van de APV, telkens vanwege zgn. ‘straatdealen'. Deze stappen laten zien dat we doorlopend bezig zijn met het terugdringen van drugsoverlast in onze gemeente. 2.1.3 • Centrumgebied: verminderen van criminaliteit en overlast Het Weaze-gebied krijgt een integrale aanpak, vanwege de verschillende uitdagingen op het gebied van veiligheid, leefbaarheid, economische vitaliteit en ruimtelijke kwaliteit. Er wordt zowel naar de korte als lange termijn gekeken om de veiligheid en leefbaarheid in het gebied te verbeteren. De gemeente werkt samen met de politie om overlast in het gebied te verminderen.
Dat gebeurt op verschillende manieren. Zo wordt cameratoezicht ingezet, zet het Interventieteam Ondermijning (zie hieronder) samen met politie stevig in op de aanpak van straatdealers en heeft de burgemeester dankzij de inzet van het Interventieteam en de politie eind 2025 een horecazaak gesloten aan de Weaze vanwege drugshandel en -overlast.
47
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
In november 2023 heeft de gemeenteraad via een motie gevraagd om een ontwikkelkader voor het Weaze-gebied. Naar aanleiding hiervan wordt toegewerkt naar een programmatische en gefaseerde transformatie van het gebied. Inmiddels is het ontwikkelkader voor de Weaze voorgesteld aan de raad. Daarnaast is er in het gebied een voorkeursrecht vastgesteld om de ontwikkeling beter te kunnen sturen. Eind 2025 hebben we een evaluatie van het Toezichtmodel uitgevoerd, deze willen we in 2026 gebruiken om de samenwerking verder te professionaliseren en te actualiseren, onder andere ten aanzien van deelnemende partijen en afspraken over informatie-uitwisseling. 2.2
Verkleinen speelruimte ondermijnende criminaliteit (MTR)
Het afgelopen jaar hebben we stevig ingezet op het tegengaan van ondermijning. In september 2025 is het Interventieteam Ondermijning gestart, vanuit verschillende afdelingen van de gemeente en in samenwerking met politie. In deze samenwerking kan er gebruik gemaakt worden van een brede gereedschapskist: zowel vanuit de toezichthoudende rol als de opsporingsrol. Het Interventieam versterkt onze informatiepositie en voert controles uit op de naleving van regels. Daarbij hebben we onder meer een groot aantal (plm. 250) panden en bedrijven gecontroleerd en controles in de openbare ruimte gedaan. In veel gevallen leidde dit ook tot geconstateerde overtredingen (zoals het bezit of handel van drugs en/of wapens, of bv. van illegale bewoning), tot inbeslagname van verboden goederen (drugs, gestolen goederen, (nep)wapens e.a.) en verschillende bestuurlijke maatregelen - vaak ook in aanvulling op strafrechtelijke maatregelen vanuit het openbaar ministerie. In voorkomende gevallen gebeurde dat in nauwe afstemming met onze collega's uit de sociale en ruimtelijke sectoren. Naast de hierboven benoemde lasten onder dwangsom vanwege straatdealen en pandsluitingen op grond van de Opiumwet, gaat het bv. ook om bestuurlijke maatregelen op grond van de Omgevingswet (zoals ten aanzien van illegale bewoning). Verder is het Gemeentelijk Bibob Bureau Leeuwarden (GBBL) gestart in het afgelopen jaar.
Het GBBL voert Bibob onderzoeken uit en stelt adviezen op die de gemeentelijke organisatie ondersteunen bij het nemen van zorgvuldige besluiten over vergunningen, vastgoedtransacties, overheidsopdrachten en andere beschikkingen. Net als bij het Interventieteam heeft het Bibob Bureau mooie resultaten geboekt. In 2025 zijn er in totaal 94 Bibob-onderzoeken gestart of afgerond. Van deze onderzoeken zijn er 81 nog tijdens het jaar afgesloten; 75 daarvan leidden tot het verlenen van de vergunning of beschikking. In zes gevallen werd een andere beslissing genomen; drie aanvragen werden niet verder behandeld omdat de benodigde informatie niet of niet volledig werd aangeleverd, ondanks herhaalde verzoeken. In 2025 werden vijf gevaarconclusies vastgesteld volgens de Wet Bibob. Twee van deze conclusies gingen over ernstig gevaar op basis van de zogenaamde a-grond. Dit betekent dat er een risico is dat een vergunning wordt gebruikt om voordeel te halen uit strafbare feiten. In één geval was er ernstig gevaar op basis van de b-grond. Dit wijst op het risico dat een vergunning wordt ingezet om strafbare feiten te plegen. Daarnaast is in één situatie vastgesteld dat er bij het verkrijgen of behouden van een vergunning een strafbaar feit is gepleegd, namelijk valsheid in geschrifte.
Tot slot was er één gevaarconclusie omdat de Bibob-vragenlijst of aanvullende informatie niet of niet volledig werd ingevuld. Ook hebben we veel aandacht besteed aan bewustwording en weerbaarheid, binnen en buiten onze organisatie. Tijdens speciale sessies leerden collega’s hoe zij signalen van ondermijning kunnen herkennen en kregen ze uitleg over de Wet Bibob. Zo bereikten we meer dan 500 medewerkers. Buiten de organisatie zetten we ons ook in voor bewustwording. We namen deel aan campagnes en organiseerden voorlichtingsbijeenkomsten, bijvoorbeeld samen met LTO Noord voor agrariërs en via het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) voor ondernemers op industrieterreinen. In 2025 richtten we ons verder op het versterken van de samenwerking binnen onze organisatie en met externe partners. Ook werkten we aan het verbeteren van onze informatiepositie. Dit helpt ons om signalen van ondermijnende criminaliteit sneller te herkennen en beter te begrijpen. We doen dit onder andere via de Friese aanpak ondermijning, de Regiodeal met Harlingen en Waadhoeke, de samenwerking binnen het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum Noord-
48
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Nederland (RIEC) en deelname aan landelijke overleggen zoals het Strategisch Beraad Ondermijning. Daarnaast is er een goede samenwerking tussen het Interventieteam Ondermijning en Preventie met Gezag. Door deze samenwerking kunnen we beter bestuurlijk en preventief optreden tegen ondermijnende criminaliteit. We blijven ook in 2026 volop inzetten op deze aanpak, om onze gemeente veilig en weerbaar te houden. 2.3
Vergroten digitale Veiligheid en aanpak cybercrime
We hebben ons afgelopen jaar ingezet om de cyberweerbaarheid van onze inwoners te vergroten. Dit betekent dat mensen beter beschermd worden tegen digitale gevaren. We namen deel aan de campagne “Echt niet vandaag”. Deze campagne richtte zich op mensen die digitaal kwetsbaar zijn. Ook waren wij aanwezig op de markt tijdens de Week van de Veiligheid en organiseerden we een speciale avond in de bibliotheek. Daarnaast werkten we o.a. mee aan artikelen in de seniorenkrant om deze groep te informeren. In 2025 lag de focus ook op jongeren. Samen met partners uit de Citydeal Lokale Weerbaarheid Cybercrime hebben we aandacht besteed aan het probleem van ‘geldezels’. Dit zijn mensen die zich onbedoeld laten gebruiken om geld wit te wassen. De aanpak begon in 2024 en is in 2025 verder ontwikkeld. Op scholen gaven we voorlichting, waarbij ook Halt betrokken was. Daarnaast is er een online campagne gestart om jongeren te waarschuwen voor de risico’s van geldezels. Verder hebben we voorlichtingen gegeven over online risico’s, zowel aan onze eigen medewerkers als aan professionals die met kwetsbare groepen werken. Zo zorgen we ervoor dat iedereen beter voorbereid is op digitale gevaren.
Voor wat betreft onze inzet op het gebied van cyberbeveiliging, verwijzen we naar programma 2.5.2 - Ondersteuning; bij het onderwerp Waarde(n)volle digitale toekomst leggen we uit welke activiteiten we op dat vlak hebben verricht in het afgelopen jaar. 2.4
Vergroten toekomstperspectief van jongeren
We hebben inmiddels een goed beeld van de doelgroep die we met Preventie met Gezag (PmG) kunnen bedienen. PmG loopt inmiddels zo'n 3 jaar en we hebben dit jaar geconcludeerd dat alleen een individuele maatwerkaanpak, zoals we tot nog toe hebben ingezet, niet afdoende is. Daarom zijn we gestart met het ontwikkelen van een zogenaamde clusteraanpak, waarbij we ook oog hebben voor onderlinge relaties en de dynamiek in de doelgroep. Hierdoor kunnen we de individuele maatwerktrajecten beter op elkaar afstemmen. Zo verwachten we dat de resultaten beter worden dan wanneer we alleen op het individu richten. Ook hopen we hiermee te ontdekken welke personen of factoren een negatieve invloed hebben op de doelgroep. In 2025 hebben we deze nieuwe koers voortgezet, we werken verder aan het verbeteren van de aanpak binnen PmG. Daarnaast richten onze re-integratieofficieren zich actief op jongvolwassenen die (ex-)gedetineerd zijn. Hun doel is om deze jongeren goed te begeleiden bij het terugkeren in de maatschappij en zo te voorkomen dat zij opnieuw in de fout gaan. 2.5
Aanpak mensenhandel en tegengaan onvergunde prostitutie
We zetten ons afgelopen jaar actief in tegen onvergunde prostitutie en mensenhandel. Hiervoor voeren we regelmatig controles uit. Daarbij werken we nauw samen met het Team Mensenhandel en Migratie van de politie. Voor wat betreft onvergunde prostitutie zijn er in het afgelopen jaar 4 bestuurlijke maatregelen (te weten: lasten onder dwangsom) opgelegd. Daarnaast besteden we, onder andere binnen de aanpak van ondermijning, aandacht aan het herkennen van verschillende vormen van mensenhandel. Dit doen we door het geven van bewustwordingssessies aan betrokkenen en medewerkers. Zo vergroten we de kennis en alertheid rondom dit belangrijke onderwerp.
49
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
We zijn bezig met het ontwikkelen van een lokaal uitvoeringsplan voor de aanpak van mensenhandel. Ook in 2026 blijven we alert op signalen van mensenhandel. Waar nodig schakelen we dan met de ketenregisseur mensenhandel om snel en effectief actie te kunnen nemen. 2.6
Aandacht voor maatschappelijke onrust
Ook in het afgelopen jaar werd er veelvuldig gedemonstreerd in onze gemeente. Deze hebben we voor het overgrote deel goed kunnen begeleiden binnen de wettelijke kaders van de Wet Openbare Manifestaties (WOM). Daarbij is het belangrijk om het demonstratierecht te faciliteren, zodat mensen hun mening op een veilige en ordentelijke manier kunnen uiten. Daarnaast was er speciale aandacht voor het voorkomen en tegengaan van ordeverstoringen, radicalisering en polarisatie. Een aandachtspunt daarbij betrof groepen die de overheid wantrouwen, al dan niet vanuit een anti-institutioneel gedachtengoed. We hebben hier intern aandacht voor gevraagd, gericht op het verkennen van de risico's, het creëren van bewustwording en het geven van handvatten aan de collega's. We hebben een interne werkgroep opgericht om handelingsperspectief te creëren en collega’s te helpen dit onderwerp beter te herkennen en ermee om te gaan. Ook is er een training georganiseerd voor het college, waarin het antiinstitutionele gedachtengoed centraal stond. Deze training richtte zich onder andere op antiinstitutioneel extremisme en het omgaan met intimidatie en bedreigingen. Op deze manier willen we bewustwording vergroten en collega’s beter voorbereiden op situaties waarbij deze thema’s een rol spelen. In 2026 houden we aandacht voor verschillende vormen van maatschappelijke onrust.
Zo willen we bezig gaan met het uitwerken van een handelingskader voor het omgaan met online aangejaagde ordeverstoringen. 2.6.3 • Waarborgen openbare orde en veiligheid rond wedstrijden Cambuur Met de ingang van het seizoen 2024/2025 heeft SC Cambuur de overstap naar het nieuwe Kooi stadion gemaakt. Het stadion is momenteel geheel opgeleverd en in gebruik genomen. Op enkele incidenten na zijn de thuiswedstrijden van Cambuur ordelijk en beheersbaar verlopen. Het incident op de thuiswedstrijd tegen ADO Den Haag heeft leerpunten opgeleverd voor de openbare orde en veiligheid. Deze punten ter verbetering zijn opgepakt. Op het gebied van verkeer en in- en uitstroom van bezoekers is te merken dat men de weg naar het stadion heeft gevonden. De in- en uitstroom verloopt gecontroleerd.
50
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
2022
2023
2024
2025
100.000300.000 inwoners 2025
1
Winkeldiefstallen
CBS
4,9
5
5,4
5,5
3,1
2
Geweldsmisdrijven
CBS
5,4
4,8
5,7
5,6
5,2
3
Diefstallen uit woning
CBS
2,4
2,1
2,3
2,0
1,3
4
Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag Verwijzingen Halt
Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners
CBS
8,4
8,3
8,2
8,2
6,9
Aantal per 1.000 jongeren % 12 t/m 21-jarigen
Halt
7
8
10
11
10
CBS
1
1*
-
-
-
0,4
0,5
0,5*
-
-
4,1
7,6
6,1
4,4
5,2
7,9
10,3
11,0
11,4
10,4
5 6 7
1 2
Jongeren met een delict voor de rechter Jongeren met jeugdreclassering
% van alle CBS jongeren van 12 tot 23 jaar Overige, niet verplichte indicatoren Verboden Aantal per Politie/CBS wapenbezit en 10.000 handel inwoners Drugsvervaardiging, Aantal per CBS handel en bezit 10.000 inwoners
* Laatste meting
Zie voor vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. Betrokken verbonden partijen • Veiligheidsregio Fryslân
51
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 21.732
Baten Resultaat
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 27.889 3.584
Begroting na wijziging 31.473
3.740
13.101
11.012
-2.090
-17.992
-18.372
-16.877
1.494
Toelichting resultaat Binnen het programma Veiligheid worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026: - Budgetoverheveling Ondermijning € 471.000 (TKV120) - Budgetoverheveling Straatintimidatie € 50.000 (TKV120) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 521.000 Voor wat betreft ondermijning zijn in 2025 niet alle geplande uitgaven gerealiseerd, onder meer door latere invulling van functies en de fasering in de aanschaf van middelen. Het resterende bedrag wordt overgeheveld naar 2026, zodat de uitvoering conform de oorspronkelijke planning kan worden voortgezet. De voor straatintimidatie bestemde middelen zijn in 2025 niet volledig besteed door vertragingen, zoals bij de ontwikkeling van een trainingsmodule en een geplande handhavingstraining die naar 2026 is verschoven. Ook begon de uitvoering van het programma pas volledig in 2024, wat de besteding vertraagde. De niet gebruikte bedragen worden overgeheveld naar 2026, zodat het totale budget uiteindelijk volledig wordt ingezet voor straatintimidatie, zoals bedoeld. Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Veiligheid na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 973.000 voordelig.
Dit positieve resultaat is vrijwel volledig toe te schrijven aan een terugstorting van de Veiligheidsregio Fryslân. De Veiligheidsregio heeft in 2025 een positief resultaat behaald van € 3,5 mln. Dit komt vooral doordat geplande investeringen zijn uitgesteld en er terughoudend is omgegaan met de beschikbare middelen. Dit is mede ingegeven door de aangekondigde korting op de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR) die vanaf 2026 ingaat. Omdat de Veiligheidsregio het uitgangspunt hanteert dat niet gebruikte middelen teruggaan naar de gemeenten, betekent dit dat de Gemeente Leeuwarden in 2025 nog een bedrag van plm. € 1,1 mln terugkrijgt; een groot deel daarvan (plm. € 970.000) is geboekt in het programma Veiligheid. Tabel Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0202 - Veiligheid
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0110 - Crisisbeheersing en Brandweer R2TKV0120 - Openbare orde en Veiligheid Totaal
11.558
0
10.901
479
657
479
1.136
19.915
13.101
16.988
10.532
2.927
-2.569
358
31.473
13.101
27.889
11.012
3.584
-2.090
1.494
52
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen Doel en ambitie Strategisch doel: Toonaangevend in cultuur en evenementen Ambitie: Cultuur heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Door bij te dragen aan welzijn en ontwikkeling van jong en oud. Door verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in contact te brengen. Door grote maatschappelijke uitdagingen zichtbaar en bespreekbaar te maken. En daarvoor creatieve oplossingen te bedenken. Daarnaast heeft cultuur een economische functie. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Met het cultureel programma Arcadia gaf de gemeente in 2022 en 2025 een vervolg aan Culturele Hoofdstad.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Cultuur
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
1.2
Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering
1.3
Talentontwikkeling
1.4
Cultuur als sociaal bindmiddel
1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel Overzicht hoofdopgave per programma Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting Begroting Rekening Rekening Rekening Rekening t.o.v. begroting R2HOG03 lasten baten saldo lasten baten saldo saldo Toonaangevend in cultuur/evenementen R2PGM0301 - Cultuur 18.923 2.587 -16.335 18.430 2.657 -15.772 563 Totaal 2025
18.923
2.587
-16.335
53
18.430
2.657
-15.772
563
Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden
2.3.1 Cultuur Portefeuillehouders: Hein Kuiken
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Een van de toonaangevende steden in Nederland
1.1.1
Uitvoering cultuurvisie
1.1.2
Grote festivals en publieksevenementen (in samenhang met Arcadia)
1.1.3
Ruimte voor (jonge) makers
1.1.4
Bijdrage aan We the North
1.2
Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering
1.2.1
Bespreekbaar maken maatschappelijke vraagstukken
1.3
Talentontwikkeling
1.3.1
Meer cultuureducatie
1.4
Cultuur als sociaal bindmiddel
1.4.1
Stimuleren aanbod cultuur in wijken en dorpen
1.5
Behoud van het Fries en Liwwadders