Document · PDF

Jaarstukken 2025 Gemeente Leeuwarden

Informatieve bijeenkomst - raadzaal 17 juni 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Jaarstukken gemeente Leeuwarden 202534.417 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Inhoudsopgave Jaarstukken Samenstelling van het bestuur .................................................................. 4 Leeswijzer .......................................................................................... 5

1. Inleiding ..................................................................................... 7 1.1 Inleiding ........................................................................................ 7

2. Jaarverslag................................................................................ 13 A Programmaplan ................................................................................ 13 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen .................................. 14 2.1.1 Bestaanszekerheid ......................................................... 16 2.1.2 Meedoen ..................................................................... 22 2.1.3 Volksgezondheid en sport ................................................. 27 2.1.4 Onderwijs ................................................................... 32 2.1.5 Impuls Sociale Investeringen ............................................. 35 2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving .................... 36 2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgevingen en stedelijke vernieuwing ....................................................................................... 38 2.2.2 Veiligheid.................................................................... 46 2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen...................................... 53 2.3.1 Cultuur ...................................................................... 54 2.4 Een circulaire en concurrerende economie ....................................... 57 2.4.1 Economie ....................................................................

58 2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat ......................................... 61 2.5 Samenwerking en organisatie....................................................... 65 2.5.1 Bestuur ...................................................................... 66 2.5.2 Ondersteuning .............................................................. 69 B Paragrafen ...................................................................................... 75 2.6 Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving .... 76 2.7 Leeuwarden Oost ..................................................................... 84 2.8 Binnenstad ............................................................................ 98 2.9 Sociaal Domein Fryslân ............................................................. 102 2.10 Investeringsprogramma en fondsen ............................................. 114 2.11 Lokale heffingen ................................................................... 124 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................... 128 2.13 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................... 138 2.14 Financiering ......................................................................... 142 2.15 Bedrijfsvoering .....................................................................

145 2.16 Openbaarheidsparagraaf .......................................................... 155 2.17 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden ................... 158 2.18 Grondbeleid ......................................................................... 184 C Voorgenomen budgetoverhevelingen ................................................... 194 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen ............................................... 194 Reserve budgetoverhevelingen ........................................................ 194 Reserve voorwaardelijke budgetoverhevelingen .................................... 206

3. Jaarrekening ............................................................................ 207 3.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling................................ 208 3.2 Financieel resultaat ...................................................................... 217 3.2.1 Financiële overzichten ........................................................... 217 3.2.2 Begrotingsrechtmatigheid ....................................................... 224 3.2.3 Informatie in het kader van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) ....................... 233 3.2.4 Overzicht incidentele lasten en baten ......................................... 235 3.2.5 EMU saldo .......................................................................... 239 3.3 Balans ....................................................................................... 240 3.3.1 Balans ............................................................................... 240

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

3.3.2 Toelichting op de balans ......................................................... 244 3.3.3 Gebeurtenissen na balansdatum ................................................ 273 3.4 Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) ........................ 274 3.5 Overzicht van baten en lasten per taakveld ......................................... 302 3.6 Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................... 305

4. Overige gegevens ....................................................................... 307 4.0 Controleverklaring ....................................................................... 308

Bijlagen ...................................................................................... 309 Bijlage A. Restantkredieten ................................................................. 309 Bijlage B. Verloop reserves en voorzieningen ........................................... 318 Bijlage C. Gewaarborgde geldleningen en garanties .................................... 321 Bijlage D. Overzicht subsidies aan instellingen .......................................... 328 Bijlage E. Berekening financiële kengetallen ............................................ 335 Bijlage F. Voortgang uitvoering besluiten over Rekenkameronderzoeken ......... 337 Bijlage G. Brede welvaartsmonitor Leeuwarden ........................................ 338

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor: * Openbare orde * Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Horecabeleid * Communicatie * Grote Stedenbeleid * Europa en internationale zaken * Bestuurlijke organisatie en Kabinetszaken

Evert Stellingwerf (GroenLinks) Portefeuilles: * Klimaat, energie, duurzaamheid * Natuur, landelijk gebied, water, landbouw * Circulaire economie * Vastgoed * Infrastructuur en mobiliteit * Monumenten en erfgoed * Dierenwelzijn * Programma Volhoudbaar (coördinerend)

Hein de Haan (PvdA) Portefeuilles: * Wonen en bouwen * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling * Vergunningen, Toezicht en Handhaving * Grondbedrijf * Programma Spoorzone (coördinerend) * Agenda Binnenstad (coördinerend)

Gijs Jacobse (Gemeentebelangen) Portefeuilles: * Democratische vernieuwing * Wijken en dorpen * Beheer openbare ruimte * Dienstverlening * Digitale Agenda * Bedrijfsvoering * Sport * Sociale Basis (coördinerend)

Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles: * Wmo en maatschappelijke opvang * Armoede en schuldhulp * Financiën * Cultuur * Evenementen en marketing

Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles: * Werk, Participatie en Inkomen * Economie * Recreatie en Toerisme * Kennis en innovatie * MBO en Hoger Onderwijs * Economie, Onderwijs & Arbeidsmarkt (coördinerend)

Nathalie Kramers (GroenLinks) Portefeuilles: * Jeugd * Onderwijs: primair en voortgezet * Publieke gezondheidszorg * Vluchtelingen en integratie * Inclusie en diversiteit * Programma Leeuwarden Oost (coördinerend)

Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Leeswijzer Hoofdstructuur jaarstukken De opbouw van de jaarstukken wordt in belangrijke mate voorgeschreven in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur jaarstukken

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsverantwoording, ook wel jaarverslag genoemd. De focus is gericht op het realiseren van de doelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022-2026 (2022) en of er beleidsinhoudelijke of financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting 2025 zijn. Uitgangspunt is dat de uitvoering voor ongeveer 80% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met taakvelden aan het eind van iedere hoofdopgave). Daar is minder politieke sturing op nodig, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. Hoofdstuk 2 met het Jaarverslag bevat: 1. Elf programma's onderverdeeld naar vijf hoofdopgaven. Iedere hoofdopgave bevat: • Het in de begroting vermelde hoofddoel, de ambitie waar aan gewerkt is. • Wat we hebben bereikt: Een tabel met daarin in één oogopslag de mate van doelrealisatie. • Wat de hoofdopgave in totaal heeft gekost. Ieder programma bevat: • Een toelichting op de mate van doelrealisatie. • Wat daarvoor is gedaan en met wie: Een tabel met daarin in één oogopslag of gedaan is wat begroot was + een tekstuele toelichting op wat niet of anders is gedaan ten opzichte van wat voorgenomen of begroot was. • Een overzicht met bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren.

De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. • Onder Wat heeft het gekost staat het overzicht van baten en lasten op het niveau van voorgeschreven taakvelden. Het taakveld Mutaties reserves is vanwege deze taakveld indeling in zijn geheel onderdeel van Programma ondersteuning. Het resultaat op een programma (excl. reservemutaties, met uitzondering van Programma Ondersteuning) wordt toegelicht als t.o.v. de begroting sprake is van:  > € 350.000 in afwijking op het saldo, of in afwijking op de baten en lasten als dit uit oogpunt van begrotingsrechtmatigheid wenselijk is;  afwijkingen die politiek van belang zijn.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2. In afzonderlijke programmaoverstijgende paragrafen staan beleidsinhoudelijke onderwerpen die extra aandacht vragen, beleidslijnen met betrekking tot de lokale heffingen en relevante beheersmatige aspecten. Het betreft: • • • • • • • • • • • • •

Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving; Leeuwarden Oost; Binnenstad; Sociaal Domein Fryslân; Investeringsprogramma en fondsen; Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Openbaarheidsparagraaf; Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; Grondbeleid.

De Jaarrekening (financiële rekening) bevat de financiële verantwoording over 2025 en vindt u in hoofdstuk 3. Na de beschrijving van de waarderingsgrondslagen (3.1) staat in 3.2 het financieel resultaat met toelichting daarop, inclusief begrotingsrechtmatigheid, informatie in het kader van de Wet normering topinkomens (WNT), incidentele baten en lasten en het EMU saldo. De balans is toegelicht in 3.3, de verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) in 3.4 en het totaaloverzicht baten en lasten per taakveld in 3.5. De Gemeentewet schrijft voor dat het college verantwoording af legt over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening. De rechtmatigsheidsverantwoording van het college staat in: • Hoofdstuk 3.2.2 Begrotingsrechtmatigheid met de technische analyse. Dit houdt in dat begrotingsafwijkingen zijn afgezet tegen de regels opgenomen in de financiële verordening. • Hoofdstuk 3.6 Rechtmatigsheidsverantwoording met de einduitkomst (€) op basis van voorgaande analyse (begrotingscriterium). Daarnaast bevat deze verantwoording ook de einduitkomst ten aanzien van het voorwaarden- en misbruik- en oneigenlijk gebruik criteria. In het jaarverslag: • De paragraaf Bedrijfsvoering (2.15) met aanvullende informatie over de einduitkomst van de rechtmatigsheidsverantwoording. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen.

De bijlagen bevatten onder andere overzichten met restantkredieten, subsidies aan instellingen en financiële kengetallen. In bijlage G staat de 'Brede Welvaartsindex' (BWI) van Leeuwarden. Deze BWI zegt iets over in hoeverre lange termijn doelen daadwerkelijk worden bereikt. De BWI houdt rekening met welvaartsaspecten zoals gezondheid, onderwijs, milieu en geluk. De BWI integreert de monitoring van de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) die de VNG voor gemeenten heeft ontwikkeld.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

1. INLEIDING

1.1 Inleiding Waar staan we Context In 2025 stonden uitvoering en afronding centraal. Het laatste jaar van deze collegeperiode stond enerzijds in het teken van het realiseren van de ambities uit het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst, en anderzijds in het voorbereiden van een goede overdracht naar een nieuw bestuur. Het jaar werd sterk beïnvloed door landelijke politieke ontwikkelingen. De val van het kabinet bracht onzekerheid mee over toekomstige wetgeving, financieringsstromen en beleidskaders. Tegelijkertijd hadden inwoners, organisaties en gemeenten te maken met stijgende kosten, een krappe woningmarkt en toenemende druk op sociale voorzieningen. Ook thema’s als klimaat, mobiliteit en veiligheid vroegen om blijvende alertheid. Als gemeente hebben we te acteren op de onzekerheden en taken die de Rijksoverheid belegd bij gemeenten. In 2025 hebben we dit goed op kunnen vangen. We kijken terug op een stabiel bestuur, gedegen beleidsuitvoering en consistente aansluiting bij onze inwoners. Ondanks deze dynamiek is er in 2025 gestaag doorgewerkt aan een gemeente waarin mensen prettig kunnen wonen, leven, leren en werken. We hebben voortgang geboekt op grote transities en tegelijk aandacht gehouden voor de dagelijkse praktijk in wijken en dorpen.

In samenwerking met partners, maatschappelijke organisaties en ondernemers zijn stappen gezet die bijdragen aan een toekomstbestendig en veerkrachtig Leeuwarden. In dit verslag lichten we toe wat er in 2025 is bereikt en welke lessen we meenemen naar de volgende bestuursperiode. De staat van brede welvaart Brede welvaart blijft de leidraad voor het gemeentelijk handelen. Het gaat hierbij om meer dan economische groei: gezondheid, veiligheid, samenleving, milieu en welzijn zijn minstens zo relevant. De nieuwste cijfers uit de Brede Welvaartsmonitor laten een gemengd beeld zien. Op onderdelen zoals welzijn, milieu, samenleving en wonen zijn lichte verbeteringen zichtbaar, terwijl er ook uitdagingen zijn, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, materiële welvaart, gezondheid en vrije tijd. Daarnaast heeft de ambtelijke organisatie in 2025 een brede trendverkenning opgeleverd — Langs de lijnen van de toekomst — waarin externe maatschappelijke, technologische en demografische ontwikkelingen in kaart zijn gebracht en geanalyseerd op hun verwachte impact op de brede welvaart. Deze verkenning vormt een belangrijke basis voor de advisering richting het nieuwe bestuur en helpt om toekomstige keuzes beter te onderbouwen. In de volgende samenvattingen per hoofdopgave worden de resultaten van het afgelopen jaar kort toegelicht.

Sterke samenleving met kansen voor iedereen In 2025 is stevig ingezet op het verbeteren van bestaanszekerheid en het vergroten van kansengelijkheid. Inwoners konden meer bijverdienen naast de bijstand, er kwam extra aandacht voor maatwerk en een toegankelijke dienstverlening, en de pilot basisbanen werd voortgezet. De aanpak van armoede en schulden is verder verdiept, met een toegenomen bereik van vroegsignalering en sterke resultaten in verschillende trajecten — waaronder het Jongerenperspectieffonds en vernieuwde schuldhulpverlening. Binnen de jeugdhulp en Wmo

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

zijn belangrijke stappen gezet. Via de Lokale Inclusieagenda, het Regenboogprogramma en initiatieven tegen laaggeletterdheid werd gewerkt aan een inclusieve gemeente. Onderwijsprogramma’s zoals Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), VVE en Startkwalificatie lieten goede resultaten zien. Op het gebied van sport en gezondheid hebben we inwoners, verenigingen en instellingen gefaciliteerd om meer gebruik te kunnen maken van voorzieningen. Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving De woningbouwproductie bleef achter bij de ambitie, mede door de vertraagde landelijke wetgeving en eerdere marktdips. Toch werden in de dorpen en voor studenten concrete stappen gezet en is via de versnellingstafel intensief gewerkt aan toekomstbestendige nieuwbouw. Ook in de bestaande wijken is geïnvesteerd, onder meer via herstructurering en behoud van voorzieningen. Op het terrein van beheer, biodiversiteit en openbare ruimte zijn belangrijke stappen gezet, hoewel enkele vervangingsopgaven en ecologische maatregelen naar 2026 zijn doorgeschoven door capaciteitsdruk en externe afhankelijkheden. Op het gebied van veiligheid is stevig ingezet: van het tegengaan van overlast tot ondermijning, digitale veiligheid en maatschappelijke onrust. Het Interventieteam Ondermijning en het Gemeentelijk Bibob Bureau zijn volledig operationeel geworden.

Binnen het Weaze-gebied wordt vanuit een integrale aanpak gewerkt aan leefbaarheid en veiligheid. Toonaangevend in cultuur en evenementen In 2025 heeft Leeuwarden haar culturele positie verder versterkt. De stad bouwde voort op de erfenis van Culturele Hoofdstad en de gemeente droeg bij aan Arcadia 2025. De cultuursector is uitgebreid ondersteund, met aandacht voor jonge makers, talentontwikkeling en cultuureducatie. Ook is cultuur opnieuw ingezet als motor voor maatschappelijke verandering, onder andere in Leeuwarden Oost, waar cultuur, gezondheid en leefbaarheid samenkomen. Grote evenementen, festivals en samenwerkingen binnen We the North versterken de aantrekkingskracht van de stad. Een circulaire en concurrerende economie De lokale economie blijft sterk in ontwikkeling. De startmeting van het beleidskader Economische Ontwikkeling bevestigde dat bedrijven actief werken aan digitalisering, verduurzaming en circulariteit. Via het vestigingsklimaat, innovatieprojecten en samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven is gewerkt aan duurzame groei. De Internationale Basisschool opende haar deuren en initiatieven voor talentbehoud en internationale verbinding kwamen tot bloei. In de mobiliteit is met de concept-uitvoeringsagenda een stevige basis gelegd voor duurzame mobiliteit volgens de STOMP-principes.

Fiets- en mobiliteitsprojecten kwamen op gang, al zijn enkele verkeersmaatregelen doorgeschoven om werkzaamheden te combineren. Het Beleidskader Water werd uitgewerkt in een uitvoeringsagenda en verder concreet gemaakt via onderzoeken, pilots en inventarisaties van waterrecreatie en systemen. Samenwerking en organisatie In dit laatste jaar van de collegeperiode is verder gewerkt aan een betrouwbare, toegankelijke en moderne overheid. De gemeente versterkte haar positie op nationaal en Europees niveau, onder andere via het Nationaal Programma Vitale Regio’s, Europese subsidies en de NG4-samenwerking. De digitale transformatie kreeg verder vorm, met projecten gericht op datagedreven werken, privacy, cyberveiligheid en de menselijke maat in digitalisering. De gemeente bouwt daarbij voort op jaren van digitale experimenten binnen de Leeuwarder Digitale Agenda. Succesvolle innovaties worden inmiddels breed toegepast en Leeuwarden wordt landelijk steeds vaker genoemd als voorbeeld van een zorgvuldige en vooruitstrevende digitale aanpak. Ook op het gebied van participatie en democratische vernieuwing zijn stappen gezet, met nieuwe werkvormen, gesprekken met inwoners en de voorbereiding op de eerste Leeuwarden-Praat-Mee-Dag. De dienstverlening werd persoonlijker en efficiënter, en organisatiebreed is gewerkt aan integraliteit, weerbaarheid en duurzame uitvoering.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Tot slot We sluiten deze collegeperiode af met de constatering dat er veel is bereikt in uitdagende omstandigheden. De brede welvaart in Leeuwarden staat onder druk, maar we hebben belangrijke stappen gezet om fundamenten te leggen voor de toekomst: in bestaanszekerheid, leefbaarheid, duurzaamheid, economie, veiligheid en cultuur. Sommige opgaven blijven complex en vragen blijvende inzet, zoals de woningbouw, jeugd, ondermijning, biodiversiteit en vervangingsopgaven in de infrastructuur. We dragen deze resultaten, inzichten en lopende trajecten met vertrouwen over aan het nieuwe gemeentebestuur. Samen met inwoners, organisaties, bedrijven en partners blijven we werken aan een sterk, groen, gezond en inclusief Leeuwarden — nu en in de generaties die volgen.

Financieel resultaat De financiële situatie van de gemeente Leeuwarden bleef in 2025 stabiel. De stand van de Algemene Reserve (AR) is solide. De AR blijft boven de vastgestelde ondergrens van € 15 mln en is voldoende om de geïnventariseerde risico’s op te vangen. Wij hebben geen ingrijpende bezuinigingen hoeven door te voeren om financieel overeind te blijven. Het rekeningresultaat over 2025 is € 35,2 mln positief. De belangrijkste voor- en nadelen zijn: • € 18,8 mln voordeel aan ontvangen Rijksmiddelen: vanuit de september- en decembercirculaire 2025 zijn aanvullingen ontvangen. De raad is geïnformeerd per brief van 16 december 2025 over de ontwikkeling van het gemeentefonds (o.a. de impact van de septembercirculaire 2025). Zoals in deze brief aangegeven worden deze middelen niet meer per jaareinde in de lopende begroting verwerkt maar komen tot uitdrukking in het resultaat. •

€ 3,8 mln onderuitputting van kapitaallasten. Vanwege het later gereed komen van vervangingsinvesteringen in o.a. civiele kunstwerken, verhardingen, openbare verlichting en sportaccommodaties zijn afschrijvingskosten lager dan begroot.

•

€ 2,6 mln aan baat uit de nieuwe specifieke uitkering (SPUK) Realisatiestimulans. In 2025 was sprake van de start van de bouw van 370 woningen in deze categorie.

•

€ 2,5 mln voordeel voor de opvang van Oekraïners: omdat de werkelijke gemaakte kosten per opvangplek (doorberekening van o.a. huur, schoonmaak, beveiliging en personeel) lager liggen dan het normbedrag dat het Rijk hiervoor vergoed.

•

€ 1,8 mln voordeel uit schade-uitkering brandverzekering vanwege de afgebrande noodlokalen van IKC de Pionier in Leeuwarden.

•

€ 1,1 mln voordeel op de bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân door lagere lasten in 2025 en een nagekomen baat over 2024 en eerdere jaren.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Hoe is het geld besteed? Figuur Lasten inclusief stortingen in reserves

Totaal

824.022 K

Hoe komt de gemeente aan haar geld? Figuur Baten inclusief onttrekkingen aan reserves

Totaal

859.271 K

Figuur Baten (incl. onttrekkingen reserves) excl. algemene uitkering

Totaal

388.138 K

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Toelichting Lasten • Salarissen en sociale lasten: betreft lasten van personeel in dienst bij de gemeente inclusief SW-medewerkers. • Belastingen: betreft diverse betaalde belastingen voor eigendommen van de gemeente, waaronder gemeentelijke heffingen, waterschapsbelasting en vennootschapsbelasting. • Goederen en diensten: betreft de inkoop van diverse goederen en diensten zoals Jeugdhulp, Wmo, inhuur van personeel, verwerking afval, onderhoud aan werken en programmatuur, e.d. • Overdrachten: betreft o.a. verstrekte bijstandsuitkeringen en subsidies. • Rente en Dividend: betreft rente op langlopende geldleningen. • Verrekeningen: betreft stortingen in reserves en voorzieningen, afschrijvingskosten en interne doorbelastingen. Toelichting Baten • Belastingen: betreft gemeentelijke heffingen voor OZB, riool, honden en toeristenbelasting. • Goederen en diensten: betreffen diverse gemeentelijke heffingen en leges, waaronder afval, en overige opbrengsten vanuit privaatrechtelijke personen. • Overdrachten: betreft hoofdzakelijk de algemene uitkering en specifieke uitkeringen van het Rijk. Daarnaast zijn er diverse bijdragen van gemeenten, provincies, Europese Unie en overige overheden, zoals SDF. • Rente en Dividend: betreft diverse dividend- en winstuitkeringen, o.a. van de BNG, Parkeergarages Leeuwarden CV en Omrin. Daarnaast rente op verstrekte geldleningen.

• Verrekeningen: betreft onttrekkingen aan reserves en voorzieningen en interne doorbelastingen.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Zichtbare resultaten Veel ging er goed, maar er waren ook zaken die beter konden. Hieronder noemen we een aantal ontwikkelingen die in 2025 duidelijk naar voren kwamen. Wat ging goed 1. Effectievere aanpak van armoede en schulden: Het bereik van inwoners nam sterk toe, onder meer door 20% meer vroegsignalering en succesvolle trajecten via het Jongerenperspectieffonds en Volwassenenfonds. 2. Sterkere gemeentelijke weerbaarheid tegen ondermijning: De introductie van het Interventieteam Ondermijning en het Gemeentelijk Bibob Bureau zorgde direct voor zichtbare resultaten in de aanpak van drugsoverlast, integriteitsrisico’s en ondermijnende activiteiten. 3. Belangrijke doorbraken in sport, bewegen en onderwijs: In 2025 werd de openbare ruimte vergroend met projecten zoals rondom de Eewal en het Beursplein, werd de nieuwe fietsstraat Wergeasterdyk opgeleverd en kreeg de Westersingel een beweegvriendelijke inrichting als onderdeel van de 30 km/pu-aanpak. Wat vraagt aandacht 1. Achterblijvende woningbouw en druk op volkshuisvesting: De productie bleef met 438 woningen te laag, waardoor ambities voor sociale huur en gebiedsontwikkeling verder onder druk komen te staan. 2.

Vertraging bij grote fysieke projecten: Grote fysieke projecten zoals brugvervangingen en fietspaden liepen vertraging op door beperkte uitvoeringscapaciteit, afhankelijkheden met provinciale trajecten en nog niet afgeronde financiering. 3. Verder versterken van sociale basis en inclusie: Het verder versterken kostte meer tijd doordat maatwerkplannen, onderdelen van de Lokale Inclusieagenda en enkele pilots en onderzoeken zijn uitgesteld door capaciteits- en budgettaire knelpunten.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2. JAARVERSLAG

A Programmaplan

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen Doel en ambitie Strategisch doel: Een sterke samenleving met kansen voor iedereen Ambitie: We willen de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Door mensen meer mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en mee te doen. Werk zien we hierbij als een belangrijke sleutelfactor. We zetten ons in voor een sterke sociale basis in wijken en dorpen, een veilige en gezonde leefomgeving en een fijne buurt. We verleggen het zwaartepunt van curatief naar preventief. We nemen belemmeringen weg, zijn bereikbaar en laagdrempelig. We werken aan een krachtige samenleving van mensen. Samen met inwoners, bedrijven, scholen, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties. In de stad en in de dorpen.

Wat is er bereikt?

Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling

Status doelrealisatie

Bestaanszekerheid

1.1

Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen

1.2

Armoede voorkomen

Meedoen

2.1

Ondersteuning en gezondheidszorg voor iedereen

2.2

Versterken Sociale basis

2.3

Maak steden en dorpen inclusief

2.4

Kansrijke start voor inburgeraars

Volksgezondheid en sport

3.1

Gezond leven

3.2

Positieve gezondheid

3.3

Bewegen en sport

Onderwijs

4.1

Kansengelijkheid in het onderwijs

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Wat heeft het in totaal gekost? Tabel Overzicht hoofdopgave per programma Begroting Begroting Begroting Rekening

R2HOG01 - Sterke samenl., kansen voor iedereen R2PGM0101 Bestaanszekerheid R2PGM0102 - Meedoen R2PGM0103 Volksgezondheid en sport R2PGM0104 - Onderwijs Totaal 2025

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening Rekening t.o.v. begroting lasten baten saldo saldo

lasten

baten

saldo

193.645

106.988

-86.657

192.321

108.516

-83.805

2.852

232.034

30.872

-201.162

226.346

29.004

-197.342

3.820

28.167

6.183

-21.984

26.236

6.698

-19.538

2.446

30.209

13.614

-16.595

28.439

12.579

-15.861

734

484.055

157.658

-326.398

473.342

156.797

-316.546

9.852

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2.1.1 Bestaanszekerheid Portefeuillehouders: Hein Kuiken en Abel Reitsma

Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken

Te verantwoorden Inhoudelijk

1.1

Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen

1.1.1

Start pilot basisbanen

1.1.2

Verhogen ruimte om bij te verdienen in de bijstand

1.1.3

Continue inzet Buitenkans

1.1.4

Vernieuwen werkwijze bijstandsaanvragen

1.2

Armoede voorkomen

1.2.1

Het doorbreken van armoede van generatie op generatie

1.2.2

Vergroten van de bestaanszekerheid

1.2.3

Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen

1.1

Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen

Financieel

In 2025 heeft de gemeente zich ingezet om de zekerheid van inkomen en het welzijn van haar inwoners te verbeteren. Daarbij lag de focus op het vergroten van de mogelijkheden om mee te doen in de samenleving. Werk en maatschappelijke deelname waren hierbij belangrijke uitgangspunten. De gemeente richtte zich op het wegnemen van obstakels en bood ondersteuning aan inwoners die een stap wilden zetten richting werk of andere vormen van deelname aan de samenleving. Door het toepassen van ruimte om bij te verdienen in de bijstand konden inwoners met deeltijdarbeid naast hun uitkering een premie van 25% ontvangen van inkomsten uit betaald werk. Dit verhoogde het inkomen en droeg bij aan verbetering bestaanszekerheid. Daarnaast zorgde de gemeente voor een dienstverlening die makkelijk toegankelijk en goed bereikbaar is. Onderdeel is het investeren in geautomatiseerde processen voor het aanvragen van uitkeringen. Deze werkwijze wordt naar verwachting in de 1e helft van 2026 operationeel. Er werd extra aandacht besteed aan maatwerk, zodat de hulp goed aansloot bij de mogelijkheden van elke inwoner. Op deze manier droeg de gemeente bij aan het vergroten van de zelfredzaamheid en het actief meedoen van mensen, zowel in de stad als in de dorpen. 1.1.1 • Start pilot basisbanen In 2025 is de pilot basisbanen voortgezet.

Dit gebeurde in samenwerking met team Werk van de sector Werk en Participatie, het programma Leeuwarden-Oost en Caparis (als formele werkgever). De basisbanen zijn bedoeld voor inwoners die moeilijk aan werk kunnen komen. Zij voeren zinvolle werkzaamheden uit in wijken en dorpen. Het beoogde plan was om het aantal basisbanen uit te breiden naar 25, maar dit is niet gelukt. Net als in

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2024 was er niet genoeg geld om dit te realiseren. In 2025 waren er 16 basisbanen beschikbaar. Dit aantal past bij de beschikbare middelen en wat uitvoerbaar is. In 2025 is ook een onderzoek gedaan naar de effecten van de basisbanen. De gemeenteraad heeft hierover in mei een verslag gekregen. Daarnaast is een aanvullend onderzoek gestart om te bekijken hoe de middelen voor de basisbanen blijvend worden ingezet. De gemeenteraad wordt hierover in 2026 geïnformeerd. 1.2

Armoede voorkomen

De gemeente Leeuwarden zet zich actief in om armoede te bestrijden en de gevolgen ervan te verminderen. De aanpak richt zich op drie belangrijke doelen: het doorbreken van armoede die van generatie op generatie wordt doorgegeven, het verbeteren van de financiële zekerheid van inwoners en het eenvoudiger en sneller oplossen van schulden. De gemeente ligt goed op koers om deze doelen te bereiken. Armoede doorbreken van generatie op generatie Samen met partners op het gebied van jeugd, onderwijs en gezondheid werkt de gemeente aan het duurzaam stoppen van armoede binnen gezinnen. Daarvoor is het belangrijk dat kinderen mee kunnen doen aan sport, cultuur en schoolactiviteiten, ongeacht de financiële situatie thuis. En dat de gemeente en partners deze kinderen en gezinnen goed weten te bereiken. In 2025 is daar verder aan gewerkt. Het bereik van de jeugdregelingen bleef hoog en gelijk aan dat van 2024. Via het programma Sam& maakten 3.200 kinderen gebruik van voorzieningen zoals schoolreisjes en sportactiviteiten. Ook de extra ondersteuning van het Jeugdeducatiefonds bij onderwijs en ontwikkeling is veel ingezet. In totaal 14.050 keer. Dit is de som van alle kinderen uit de groepen en individueel bij elkaar opgeteld. Onderzoek en verbeteringen in het beleid De gemeente baseert haar aanpak op het beleid ‘armoede- en schuldhulp’ uit 2022.

De Rekenkamer onderzocht dit beleid in 2023 en 2024 en gaf zes aanbevelingen om het te verbeteren. De gemeenteraad heeft deze aanbevelingen eind 2024 overgenomen en ook een motie aangenomen over de effecten van minimaregelingen. Voor de uitvoering van de aanbevelingen zijn geen extra budgetten beschikbaar gesteld. In 2025 is verder gewerkt aan de uitvoering van de aanbevelingen. Daarnaast is onderzoek gedaan naar de invloed van landelijk en lokaal beleid op het besteedbaar inkomen van verschillende huishoudens. Hiermee is uitvoering gegeven aan de motie ‘Effecten minimaregelingen'. Daar komt in 2026 een vervolg op, samen met de aanbeveling van de Rekenkamer om specifiekere doelstellingen te maken voor het armoedebeleid. Bestaanszekerheid vergroten Om de financiële zekerheid van inwoners te versterken, lag de focus in 2025 op het vergroten van het bereik van armoede- en minimaregelingen. Ook is gewerkt aan het behouden van voorzieningen die de afgelopen jaren zijn opgebouwd. Dankzij een communicatiecampagne is de bekendheid van verschillende regelingen toegenomen. Vooral het Volwassenenfonds Sport & Cultuur kende een flinke stijging: in 2025 konden 1.670 volwassenen deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten met ondersteuning van de gemeente. Daarnaast is de Voorzieningenwijzer geborgd bij de samenwerkingspartners en is de Armoedemonitor doorontwikkeld.

Hierbij zijn nieuwe gegevens van het CBS, SCP en Nibud meegenomen om beter inzicht te krijgen in de armoedeproblematiek. Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen De schuldenaanpak richt zich op het voorkomen van schulden, het vroegtijdig signaleren van problemen en het duurzaam oplossen van schulden. Voorkomen van schulden In 2023 is een preventieplan gemaakt dat zich richt op belangrijke levensgebeurtenissen en groepen die meer risico lopen op armoede en schulden. In 2025 lag de nadruk op een geldhulpcampagne, financiële educatie voor mbo-studenten en informatie voor jongeren die bijna 18 worden.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Vroegsignalering Het doel is om jaarlijks 5% meer mensen vroegtijdig te bereiken. Ten opzichte van 2024 is het bereik in 2025 met 20% gestegen. Ook accepteren iets meer mensen hulp. In mei 2025 is een pilot gestart waarbij inwoners met betalingsachterstanden eerder worden bereikt en geholpen, samen met Achmea, de Rechtbank Noord Nederland en Amaryllis. Deze aanpak bleek succesvol en wordt in 2026 voortgezet. Daarnaast is per september 2025 de eenjarige pilot Vroegtijdige doorbraak gestart. Deze pilot richt zich op 50 inwoners die nog geen problematische schulden hebben. Oplossen van schulden In 2025 is Amaryllis begonnen met intensievere budgetcoaching, inclusief het programma ‘Omgaan met geld’. Dit programma wordt ook gebruikt tijdens individuele begeleiding via het online platform Gezonde Boel. De schuldhulpverlening voor particulieren is per 1 oktober opnieuw aanbesteed en wordt nu uitgevoerd door KBNL. Voor (ex-)ondernemers voert Brink Bewindvoering sinds oktober 2025 nieuwe schuldhulpverleningstrajecten uit. Vanuit het Jongerenperspectieffonds (JPF) waren opnieuw 25 trajecten beschikbaar voor jongeren met problematische schulden. De eerste groep jongeren die een tweejarig begeleidingstraject volgde, is schuldenvrij terug naar school of werk gegaan. Slechts 2 van deze 25 jongeren zijn voortijdig gestopt. De pilot Schuldenvrij is geëvalueerd.

Vanwege de positieve resultaten is de pilot in september 2025 voor een jaar voortgezet. In dit vervolg worden de eerder opgedane inzichten en resultaten van de aanpak benut. De begeleiding is een vast onderdeel van de aanpak geworden. Ook het kwijtschelden van de restschuld maakt deel uit van de aanpak. Met deze gerichte aanpak wil de gemeente Leeuwarden armoede en schulden effectief verminderen en inwoners helpen om een stabiele financiële toekomst op te bouwen.

Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Nr.

Doel/naam indicator

Eenheid

Bron

2025

100.000300.000 inwoners 2025

2021

2022

2023

2024

946,7

968,9

993,1

995,7

67,9

70,3

71,8

72,5

582,4

517,1

497,1

493,8

429,7

219,5

261

306,6

195,7*

Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen Aantal per 1.000 inwoners in de CBS/LISA leeftijd 15 – 64 jaar % van de werkzame beroepsbevolking CBS ten opzichte van de beroepsbevolking % 16 t/m 22CBS jarigen Aantal per CBS 10.000 inwoners

Banen

Netto arbeidsparticipatie

Werkloze jongeren

Personen met een bijstandsuitkering

Aantal per Lopende re10.000 inwoners CBS integratievoorzieningen van 15 – 64 jaar

* 494,0

932,8*

73,3*

2* 331,5

Armoede voorkomen 6

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

CBS

*Laatste meting 2024

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Aanvullende indicatoren armoede voorkomen Tabel Gebruik minimaregelingen 2021 Bijzondere bijstand 2.794 Inkomenstoeslag 3.604 AV-Frieso 5.456 Studietoeslag 124 Sam& 2.592 Volwassenenfonds

2022 2.674 3.586 5.380 153 2.919

2023 2.731 3.682 5.432 238 3.086

2024 2808 3.182 5.508 312 3.132 802 (vanaf juli)

2025 2.753 3.454 5486 381 3.200 1670

2023 269

2024 338

2025 312*

59 328

40 378

29 341

Bron: Suite4SD

Tabel Aantal curatieve trajecten schuldhulpverlening 2021 2022 Particuliere 325 330 trajecten Ondernemers 29 Totaal 354 *Gegevens tot en met 3e kwartaal 2025

32 362

Bron: KBNL, Zuidweg&Partners

Tabel Toelichting vroegsignalering 2021 2022 aantal Aantal signalen

769

in aantal % 1.504

2023

2024 2024 2025 2025 Amaryllis gemeente Amaryllis gemeente in aantal in % aantal in % aantal in % aantal in % aantal in % % 4.301 3.893 3.489 4.189 2.990

Crisissignalen

771

725

Daadwerkelijk benaderd Contact gelegd

3.411 371 48%

451 30% 1761 41% 1824 47%

695 20% 2.299 67%

378 13%

Hulp geaccepteerd

165 44%

150 33%

289 16%

652 36%

104 15%

677 29%

47 12%

Waarvan Quick fix Waarvan (nieuwe) vervolghulp Waarvan ontving al hulp (nieuwe) vervolghulp waarvan verwijzing naar schuldhulpverlening

98 59% 67 41%

91 61% 59 39%

190 66% 99 34%

386 59% 109 17%

31 30% 31 30%

408 61% 56 8%

16 34% 13 28%

157 24%

42 40%

213 31%

18 38%

Bron: RIS Inforing

Betrokken verbonden partijen • Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden • Caparis NV Drachten • Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten

2.990

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma Lasten

Begroting primitief 176.446

Begroting na wijziging 193.645

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 192.321 1.324

Baten

93.034

106.988

108.516

1.528

Resultaat

-83.412

-86.657

-83.805

2.852

Toelichting resultaat Binnen het programma Bestaanszekerheid worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026: - Participatiewet in Balans € 431.000 (TKV630) - Visie armoede en schuldhulp € 449.000 (TKV630) - Expeditie 2030 € 481.000 (TKV650) - Arbeidsmarktregio (Fryslân Werkt) € 629.000 (TKV650) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 1.990.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Bestaanszekerheid na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 862.000 voordelig en ziet toe op de volgende taakvelden: Taakveld 621/622/623 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Taakveld 630 Inkomensregelingen Taakveld 640 WSW en beschut werk Taakveld 650 Arbeidsparticipatie Resultaat 2025 na stortingen reserve budgetoverheveling

€ € € € €

431.000 299.000 3.000 129.000 862.000 Voordeel

De grootste posten worden hierna genoemd. Taakveld 621/622/623 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen • Praktijkondersteuning huisartsen (voordeel € 170.000) Het incidentele voordeel ontstaat door lagere overheadkosten van huisartsen en minder declarabele uren dan verwacht. • Kwaliteit & toezicht (voordeel € 110.000) Het voordeel ontstaat door een combinatie van niet ingevulde vacatures en benoeming van personeel in de aanloopschaal. • Basisondersteuning wijkteams (voordeel € 173.000) De afspraken uit de CAO Sociaal Werk hebben direct invloed op de jaarlijkse indexering van de lumpsumverstrekking aan Amaryllis. Bij het opstellen van de begroting 2025 is, vooruitlopend op de CAO 2025-2026, ervan uitgegaan dat de loonsverhogingen vanaf de ingangsdatum van de nieuwe CAO onmiddellijk zouden doorwerken in de kosten. In de praktijk werd het loon echter pas twee maanden ná de ingangsdatum van de CAO verhoogd, en de daadwerkelijke loonsverhoging viel bovendien iets lager uit dan vooraf geraamd. • Overige nadelen (nadeel € 22.000) Diverse kleinere voor- en nadelen.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Taakveld 630 Inkomensregelingen • Minimaregelingen (nadeel € 547.000) Het tekort is met name ontstaan door toenemend gebruik van de regeling voor individuele studietoeslag. Daarnaast is het tekort op de minimaregelingen veroorzaakt door een toename van het gebruik van de regelingen als gevolg van o.a. communicatiecampagnes. Bij de TURAP werd nog uitgegaan van een verwacht nadeel van € 765.000. Het open einde karakter van de minimaregelingen maakt het voorspellende vermogen lastig. • Uitvoeringskosten (voordeel € 322.000) Voordelen op de uitvoeringskosten zijn ontstaan door werkzaamheden tijdelijk met een lagere personele inzet te verrichten door het niet vervangen van collega's gedurende zwangerschapsverlof. Daarnaast is er sprake van een incidenteel voordeel op de personele inzet voor Oekraïne opvang door onder meer tijdelijke vacatures. • Invordering en Handhaving (voordeel € 466.000) Het voordeel bij team Handhaving en team Invordering ontstaat met name door tijdelijk niet ingevulde vacatureruimte. Daarnaast geldt voor team Handhaving dat een groot deel van het team nog niet het maximum van de inschaling heeft bereikt. • Overige voordelen (voordeel € 56.000) Diverse kleinere voor- en nadelen. Tabel Resultaat per taakveld Taakveld R2PGM0101 Bestaanszekerheid R2TKV0621 - Toegang en eerstelijnsvoorz. Wmo R2TKV0622 - Toegang en eerstelijnsvoorz.

Jeugd R2TKV0623 - Toegang en eerstelijnsvrz. Integraal R2TKV0630 Inkomensregelingen R2TKV0640 - WSW en beschut werk R2TKV0650 Arbeidsparticipatie Totaal

Begroting

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

Rekening

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

627

631

-4

5.677

5.591

100

14.799

147

14.490

147

308

138.983

104.022

140.603

106.821

-1.620

2.799

1.179

15.175

15.172

18.385

2.819

15.834

1.507

2.552

-1.312

1.239

193.645

106.988

192.321

108.516

1.324

1.528

2.852

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2.1.2 Meedoen Portefeuillehouders: Gijs Jacobse, Hein Kuiken, Nathalie Kramers en Abel Reitsma

Te verantwoorden Inhoudelijk

2.1

Ondersteuning en gezondheidszorg voor iedereen

2.1.1

Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

2.1.2

Jeugdhulp

2.2

Versterken Sociale basis

2.2.1

Versterken sociale netwerken

2.3

Maak steden en dorpen inclusief

2.3.1

Lokale Inclusieagenda 2024-2026

2.3.2

Aandacht voor laaggeletterdheid

2.3.3

Diversiteit

2.4

Kansrijke start voor inburgeraars

2.4.1

Een sociale basis voor statushouders neerzetten

2.4.2

Opvang vluchtelingen

2.1

Ondersteuning en gezondheidszorg voor iedereen

Financieel

De werkwijze voor de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) laat goede resultaten zien. In de meest recente cijfers, ontvangen in april 2025, gaven inwoners gemiddeld een 7,9 als rapportcijfer voor de ondersteuning die zij kregen. Dit is ruim hoger dan de minimale eis van een 7. De aanbesteding voor Wmo-hulpmiddelen is succesvol verlopen. Hierbij was vooral aandacht voor klantgerichtheid, stiptheid van levering en duurzaamheid. De overeenkomsten met leveranciers zijn voor langere tijd afgesloten, wat zorgt voor continuïteit. In 2025 is voor de 7 buurt- en dorpskamers het maximale subsidiebedrag van € 7.950 per buurt- en dorpskamer verstrekt. Drie buurt- en dorpskamers hebben deze specifieke subsidie niet aangevraagd. Dankzij deze subsidie konden verschillende activiteiten plaatsvinden in de buurt- en dorpskamers. Voorbeelden hiervan zijn Sociaal Vitaal, lezingen en hulp bij vragen over uiteenlopende situaties. In 2026 wordt onderzocht hoe deze kamers bijdragen aan ontmoeting en levendigheid in de wijken en dorpen. Ook wordt bekeken op welke manier Amaryllis deze opdracht verder invult. De samenwerking tussen verschillende domeinen krijgt een sterke impuls door het Integraal Zorgakkoord (Iza) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (Gala). Bij Gala ligt de nadruk vooral bij de gemeenten, terwijl Iza zich meer richt op de zorgsector.

Beide akkoorden leggen de focus op preventie en gezond leven. In september 2025 is daar het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

(AZWA) bijgekomen. Op termijn zullen Gala en Iza hierin opgaan. Zo worden bijvoorbeeld de keten-aanpakken uit Gala opgenomen als basisfunctionaliteiten in AZWA. Voor Iza waren financiële middelen voor Fryslân beschikbaar. Als gemeente Leeuwarden hebben we € 382.000 ontvangen. Een groot deel van dit bedrag is ingezet voor lokale projecten, zoals voor Welzijn op Recept, het versterken van de Sociale Basis en het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). De uitvoering van deze projecten is in 2025 gestart. De acties uit de Jeugd Agenda voor 2025 zijn bijna allemaal gestart of afgerond. Financieel gezien zijn niet alle geplande uitgaven voor activiteiten zoals opgenomen in de Jeugdagenda voor 2025 gedaan. De Jeugd Agenda geldt voor meerdere jaren, waardoor de uitgaven over die jaren verdeeld zijn. Het overschot van 2025 nemen we mee naar 2026. Dit gebruiken we voor de verwachte en geplande uitgaven in dat jaar. 2.2

Versterken Sociale basis

We liggen grotendeels op schema om de doelen uit het uitvoeringsplan te behalen. Afwijkingen worden hieronder toegelicht. De belangrijkste betrokken partijen zijn de gemeente Leeuwarden, met verschillende afdelingen, en Amaryllis. Daarnaast werken ook inwoners en diverse organisaties uit de wijken en dorpen mee. 2.2.1 • Versterken sociale netwerken Het maken van maatwerkplannen voor alle wijken en dorpen vraagt meer tijd dan vooraf ingeschat. Extra capaciteit vanuit de regiodeal Noardwest Fryslân en het transformatieplan sociale basis (FPA) om versnelling in de maatwerkplannen aan te brengen bleef om uiteenlopende redenen uit. Dit blijft een belangrijk speerpunt binnen het uitvoeringsplan sociale basis. De komende periode wordt hier verder aan gewerkt. Het onderzoek naar de app met activiteiten en initiatieven in de gemeente is afgerond. Het vervolgtraject loopt in 2026 verder in samenwerking met Amaryllis om de link te behouden met de website SamenLeeuwarden. Door een tekort aan capaciteit is het onderzoek naar een meerjarige subsidie doorgeschoven naar 2026. Het buurtservicepunt, Bezoek & Co, Stjoer en NWC De Klomp ontvangen een meerjarige financiering op grond van de motie “onderzoek naar duurzame en of meerjarige vormen van financiering van de sociale basis”. De evaluatie loopt nog en zal in 2026 worden afgerond.

De voorbereidingen voor de visie op maatschappelijke voorzieningen zijn gestart. In 2026 wordt hier verder aan gewerkt. 2.3

Maak steden en dorpen inclusief

In Leeuwarden werken we aan een gemeente waar iedereen zich thuis voelt, veilig is en gelijkwaardig wordt behandeld. We willen dat iedereen mee kan doen en zichzelf kan zijn, ongeacht wie hij, zij of hen is. Verschillen zien we als een kracht. Daarom zetten we ons in voor veiligheid, zichtbaarheid, toegankelijkheid en verbinding tussen mensen. Onze inzet voor diversiteit en inclusie komt tot uiting in verschillende programma’s, beleidslijnen en samenwerkingen. Deze vormen samen een stevige basis om drempels weg te nemen, bewustwording te vergroten en kansen te bieden aan iedereen. Dit geldt ongeacht achtergrond, beperking, genderidentiteit, leeftijd, herkomst of levenswijze. In 2025 hebben we zowel binnen onze organisatie als in de samenleving mooie stappen gezet. Samen met inwoners, partners, ervaringsdeskundigen en maatschappelijke organisaties hebben we activiteiten georganiseerd die bijdragen aan een meer inclusieve gemeente. In 2025 zette de gemeente Leeuwarden belangrijke stappen binnen de Lokale Inclusie Agenda, met verbeteringen in fysieke en digitale toegankelijkheid en in de gemeentelijke dienstverlening. Ook werd gestart met de Publiek-Publieke Samenwerking voor het volwassenenonderwijs, als

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

duurzame vervanging van aanbestedingen. Voor het lokale uitvoeringsprogramma basisvaardigheden zijn voorbereidingen getroffen, al volgt verdere uitwerking later vanwege de nieuwe overeenkomst. Binnen het Regenboogprogramma vonden diverse activiteiten plaats rondom sociale veiligheid, zichtbaarheid en ontmoeting, in nauwe samenwerking met COC Friesland, Tûmba. Op het gebied van discriminatiebestrijding registreerde Tûmba (via Discriminatie.nl/Fryslân) 733 meldingen in Fryslân en bood ondersteuning, educatie en preventie in Leeuwarden. Daarnaast ondersteunde de gemeente de herdenking Slavernijverleden en Keti Koti, met versterking van educatie en dialoog. De Subsidieregeling Diversiteit en Inclusie werd in 2025 vrijwel volledig benut, wat de betrokkenheid en behoefte aan ontmoeting, participatie en inclusie onderstreept. 2.4

Kansrijke start voor inburgeraars

De gemeente heeft in samenwerking met de woningcorporaties 250 van de 265 statushouders gehuisvest. Hiermee is de wettelijke taakstelling voor 2025 gehaald en is de achterstand van de voorgaande jaren bijna ingehaald. Het (interbestuurlijk) toezicht door de Provincie Fryslân blijft daardoor op hetzelfde niveau, namelijk trede 1. Dit betekent dat we onze taak naar behoren uitvoeren. Ook gaat de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma Inburgering (2022) volgens planning. In 2025 zijn ongeveer 900 inburgeraars begeleid bij hun inburgering, taalontwikkeling, deelname aan de samenleving en het vinden van werk. Het inburgeringsproces duurt meestal drie jaar en bestaat uit verschillende onderdelen. In 2025 hebben 223 deelnemers het participatieverklaringstraject afgerond. Verder hebben zo’n 112 deelnemers de Module Arbeidsmarkt en Participatie succesvol doorlopen. Het inburgeringsproces kent daarnaast drie routes gericht op onderwijs en taalontwikkeling: - B1: gericht op taal en (vrijwilligers)werk, met 216 deelnemers gestart en 132 afgerond; - Onderwijs: 28 deelnemers gestart en 48 afgerond; - Zelfredzaamheid: 89 deelnemers gestart en 28 afgerond. VluchtelingenWerk heeft 129 keer hulp geboden bij het regelen van praktische zaken. Ook het AMIF-project heeft 130 statushouders ondersteuning geboden, met taal- en werknemersvaardigheden op de werkvloer.

De voorlopige resultaten hiervan zijn positief. Toch stond de uitvoering van de gemeentelijke begeleiding bij inburgering en deze trajecten in 2025 onder druk. Dit komt doordat de beschikbare middelen van de Wet inburgering 2021 niet toereikend zijn. Tot slot zijn een aantal plannen niet of niet volledig uitgevoerd door veranderende omstandigheden. Zo is de motie ‘Iedereen doet mee’ nog niet uitgevoerd, omdat de realisatie van de Regionale Opvanglocatie (ROL) nog niet duidelijk is. Ook is de beoogde pilot ‘Startklas’, een extra activiteit bovenop de wettelijke verplichtingen, vanwege financiële ontwikkelingen niet doorgegaan.

Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Nr.

Doel/naam indicator Eenheid

Bron

2021 2022 2023 2024 2025

100.000300.000 inwoners 2025

Gezondheidszorg en ondersteuning voor iedereen

Cliënten met een Aantal per 10.000 GMSD maatwerkarrangement inwoners Wmo

910

840

830

750

740

674

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Doel/naam indicator Eenheid

Bron

2021 2022 2023 2024 2025

CBS

16,7

17,7

18,2

17,8

Jongeren met jeugdhulp

100.000300.000 inwoners 2025 14,7*

Jongeren met jeugdbescherming

CBS

1,9

1,7

1,1*

Nr.

% van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar

Betrokken verbonden partijen Geen.

Wat heeft het gekost? Tabel Resultaat programma Programma

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 226.346 5.688

Lasten

Begroting primitief 197.791

Begroting na wijziging 232.034

Baten

9.059

30.872

29.004

-1.868

-188.732

-201.162

-197.342

3.820

Resultaat

Toelichting resultaat Binnen het programma Meedoen worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2026: - ROL Regionale Opvanglocatie € 117.000 (TKV610) - European Youth Capital 2028 € 93.500 (TKV610) - Aanpak problematiek jeugdzorg € 382.000 (TKV6751) - Brede aanpak dakloosheid SDF € 1.354.000 (TKV6812) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 1.946.500 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Meedoen na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 1.874.000 voordelig. Op het taakveld 610 Samenkracht en burgerparticipatie is na budgetoverheveling een voordeel van € 2,9 mln ontstaan. Dit heeft met name betrekking op de uitvoering van de opvang van Oekraïners (voordeel € 2,5 mln). De werkelijke gemaakte kosten per opvangplek (doorberekening van o.a. huur, schoonmaak, beveiliging en personeel) zijn lager dan het verkregen normbedrag dat het Rijk hiervoor beschikbaar stelt. Op de diverse taakvelden Jeugd is, na een incidentele bijstelling van € 9,1 mln in de begroting via de mee- en tegenvallers 2025, een nadelig resultaat ontstaan van in totaal € 1,7 mln. Tijdens de raadsessie van 3 december 2025 presenteerden wij een verwacht tekort op Jeugdzorg van € 3,4 mln tot € 6,0 mln.

In de laatste maanden van 2025 is de kostenstijging op de maatwerk-voorzieningen en specialistische jeugdhulp gestabiliseerd waarbij in de prognose rekening werd gehouden met een lichte stijging. Het onderhanden werk per 31-12-2025 valt daarnaast lager uit dan waar in de prognose rekening mee werd gehouden. De belangrijkste oorzaken van het negatieve resultaat zijn: • • •

de afbouw van Jeugdzorg+, die heeft geleid tot extra inzet binnen kleinschalig wonen; de stijging van het gemiddeld aantal toewijzingen (producten) per jongere (stapeling); en de verschuiving naar zwaardere zorg, gekenmerkt door hogere intensiteit en complexere profielen.

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

Op de diverse taakvelden binnen de Wmo is een voordeel ontstaan van € 0,7 mln. Dit wordt veroorzaakt door de volgende onderschrijdingen: •

•

Maatschappelijke opvang en verslavingszorg (+ € 0,2 mln) Er is een incidenteel voordeel bij de Maatschappelijke opvang gerealiseerd doordat de subsidies aan instellingen lager zijn vastgesteld. Dit komt doordat binnen enkele onderdelen minder activiteiten zijn uitgevoerd dan vooraf afgesproken en de personeelskosten bij instellingen lager uitvielen dan begroot. Individuele maatwerkvoorzieningen (+ € 0,15 mln) Ook hier is sprake van een incidenteel voordeel, voornamelijk veroorzaakt door lagere kosten voor de Wmo-taxi. Deze daling zette al in 2024 in en heeft zich in 2025 verder doorgezet. De begroting 2025 is hier niet tijdig op aangepast; dit wordt in 2026 rechtgezet. De daling hangt samen met gunstigere inkoopafspraken. Coördinatie en beleid Wmo (+ € 0,3 mln) In verband met lagere uitvoeringskosten bij het Sociaal Domein Fryslân dan was geraamd, is op deze post een voordeel ontstaan van € 115.000. Kleinere andere voor- en nadelen bedragen € 200.000 voordelig. De voordelige resultaten worden deels veroorzaakt door lagere personeelskosten door ontstane vacatureruimte die niet direct ingevuld kon worden.

Tabel Resultaat per taakveld Taakveld

Begroting

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

Rekening

R2PGM0102 - Meedoen

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

R2TKV0610 - Samenkracht en burgerparticipatie R2TKV0660 - Hulpmiddelen en diensten (Wmo) R2TKV06711 - Huishoudelijke hulp (Wmo) R2TKV06712 - Begeleiding (Wmo) R2TKV06713 - Dagbesteding (Wmo) R2TKV06751 - Jeugdhulp ambulant lokaal R2TKV06752 - Jeugdhulp ambulant regionaal R2TKV06761 - Jeugdhulp met verblijf lokaal R2TKV06762 - Jeugdhulp met verblijf regionaal R2TKV06763 - Jeugdhulp met verblijf landelijk R2TKV06791 - PGB Wmo

32.938

23.453

28.301

21.917

4.636

-1.536

3.100

6.442

1.375

6.280

1.399

162

186

13.782

14.201

-28

-419

-28

-447

12.658

12.800

-142

6.863

100

6.547

316

-17

299

530

1.624

152

-1.094

152

-942

42.069

121

38.659

185

3.410

3.474

3.132

6.094

1.642

-2.961

-1.491

-4.452

20.865

448

21.230

438

-365

-10

-375

1.500

1.116

322

384

322

706

1.947

1.711

236

307

R2TKV06792 - PGB Jeugd

1.200

1.265

-65

R2TKV06811 - Beschermd wonen (Wmo) R2TKV06812 Maatschappelijke-en vrouwenop.(WMO) R2TKV06821 Jeugdbescherming R2TKV06822 Jeugdreclassering R2TKV0691 - Coördinatie en beleid Wmo R2TKV0692 - Coördinatie en beleid Jeugd Totaal

49.178

500

49.421

677

-243

177

-66

27.696

1.742

26.458

2.066

1.238

324

1.562

6.671

6.240

430

445

649

693

-44

-38

3.295

3.018

277

335

620

689

-69

232.034

30.872

226.346

29.004

5.688

-1.868

3.820

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

2.1.3 Volksgezondheid en sport Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Nathalie Kramers

Te verantwoorden Inhoudelijk

3.1

Gezond leven

3.1.1

Uitvoering plan van aanpak Gezond en actief leven akkoord

3.2

Positieve gezondheid

3.2.1

Nieuwe visie op gezondheid

3.3

Bewegen en sport

3.3.1

Oplossen knelpunten sportaccommodaties

3.3.2

Nieuw sportbeleid

3.3.3

Basisinfrastructuur op niveau houden (BV Sport)

3.3.4

Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte

3.3.5

Nieuw sportcomplex Middelsee

3.3.6

Inzet buurtsportcoaches

3.1

Gezond leven

Financieel

De gemeente voert het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) uit via de SPUK-regeling voor de periode 2024 tot en met 2026. Dit verloopt volgens planning. Er zijn mooie resultaten behaald op verschillende gebieden. Bijvoorbeeld bij het verminderen van gezondheidsverschillen, het inzetten van buurtsportcoaches en cultuurcoaches en het verbeteren van de mentale gezondheid. Ook werkt de gemeente aan het versterken van de sociale basis in de wijk. Daarnaast is de aanpak ‘Opgroeien in een kansrijke omgeving’ (OKO) van start gegaan. Verder zijn er projecten om eenzaamheid te verminderen en mantelzorgers te ondersteunen. Er is ook aandacht voor keten-aanpakken, zoals ‘Kansrijke start’, ‘Sociaal verwijzen’ (ook wel Welzijn op recept genoemd), Valpreventie en ‘Kind naar Gezond Gewicht’ (KnGG). Sinds maart 2025 begeleidden twee jeugdverpleegkundigen van de Centrale Zorgverleners (CZV) gezinnen met kinderen die te zwaar zijn of obesitas hebben. Vanaf 2026 kunnen kinderen met een hoog gezondheidsrisico meedoen aan de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Hiermee wil de gemeente de gezondheid van deze kinderen verbeteren en hen zo een betere toekomst bieden. 3.2

Positieve gezondheid

We werkten in 2025 vanuit de aanpak die in de Gezondheidsnota Samen Gezond 2024-2028 is vastgesteld. De aanpak bestaat uit vier belangrijke pijlers:

Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden

1. Gelijke kansen op een gezond leven voor iedereen; 2. Een gezonde leefomgeving; 3. Het bevorderen van mentale gezondheid; 4. Gezond ouder worden. In 2025 zijn verschillende acties uitgevoerd om deze doelen te bereiken. Zo is er een subsidieregeling gestart om bewonersinitiatieven te stimuleren. Daarnaast is gewerkt aan het versterken van gezondheidsvaardigheden, het vergroenen van schoolpleinen en het plaatsen van watertappunten. Ook zijn rookvrije omgevingen bevorderd en is aandacht besteed aan het creëren van een 'hartveilige' gemeente en aan valpreventie. 3.3

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Leeuwarden&id=d08e6b32-ace1-422c-87a8-d6fba39426e4