CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Jaarstukken 2025 Gemeente Leeuwarden

Besluitvorming 29 juni 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025103.974 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 12

Er is in 2025 tegen de WOZ-waarde van ongeveer 1.848 woningen en 249 niet | -woningen bezwaar gemaakt. Dit is ongeveer 2,7% van alle woningen en ongeveer 2,6% van alle niet | -woningen. Hiervan is bij de woningen 35,2% gegrond verklaard en bij de niet | -woningen 28,5%. Verder geldt dat bij de bezwaarafhandeling bij 1.118 (60,5%) van de woningen een | no-cure-no-pay bureau is ingeschakeld. Bij de categorie niet-woningen geldt dat voor 113 (45,4%) niet-woningen. Voor belastingjaar 2025 zijn tot nu toe 20 beroepen ingediend, waarvan 13 door een | no-cure-no-pay bureau. 126 Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden Proces- en gerechtskostenvergoeding De vergoeding van proceskosten aan commerciële rechtsbijstandverleners en | no-cure-no-pay bureaus is ruim € 167.000 lager dan begroot. Dit bedrag is exclusief de te vergoeden proceskosten die in beroep nog kunnen worden toegewezen. Hierbij moet rekening worden gehouden met de duur van een beroepsprocedure. Dit kan een jaar tot twee jaar duren. 2.11l Kwijtscheldingsbeleid Inwoners met een laag inkomen kunnen kwijtschelding krijgen van de afvalstoffenheffing, OZB, de riool- en waterzorgheffing en precariobelasting voor woonschepen, woonarken en woonwagens. De kwijtscheldingsregeling is landelijk bij ministeriële regeling vastgesteld.

Deze regeling is geschreven voor de Rijksbelastingdienst en de politiek heeft bepaald dat lokale overheden deze regeling ook moeten volgen. Dit kan botsen met het gemeentelijke minimabeleid. Daarom mogen lokale overheden over vijf zaken zelf beleidskeuzes maken die ruimer zijn dan de vangnetregeling dat kwijtschelding is. De gemeente Leeuwarden past de meest ruime regeling voor kwijtschelding binnen de wettelijke mogelijkheden toe. 1. | De lokale politiek mag beslissen of er wel, geen of beperkte kwijtschelding verleend kan worden. De gemeente Leeuwarden geeft (gedeeltelijk) kwijtschelding voor: OZB-woningen, riool- en waterzorgheffing woningen, afvalstoffenheffing en voor de precariobelasting voor woonschepen, woonarken en woonwagens. 2. | In de kwijtscheldingstoets bereken je de betalingscapaciteit. Voor de vaststelling van de betalingscapaciteit houd je rekening met de kosten van bestaan. Dit zijn kosten zoals huur, hypotheek, voeding, kleding en medicijnen. Landelijk is de kwijtscheldingsnorm voor de kosten van bestaan bepaald op 90% van de bijstand. Als lokale overheid mag je deze verhogen naar 100%. De gemeente Leeuwarden gebruikt de norm van 100%. 3. | De kwijtscheldingsnorm voor AOW-gerechtigden: landelijk wordt aangesloten bij de bijstand voor AOW-gerechtigden. Als lokale overheid mag je de norm op de netto AOW zetten. Deze is veel hoger.

De gemeente Leeuwarden gebruikt de norm van netto AOW. 4. | De lokale overheid mag kosten van kinderopvang meenemen als uitgave in de berekening van de betalingscapaciteit. De gemeente Leeuwarden houdt bij de toets rekening met de kosten voor kinderopvang. 5. | De lokale overheid mag bepalen dat ondernemers recht kunnen hebben op kwijtschelding van hun privé-aanslag. Gemeente Leeuwarden biedt ondernemers deze mogelijkheid. Tabel Kwijtgescholden belastingbedragen per belastingsoort | Bedragen x € 1.000 Omschrijving heffing | Rekening | Begroting | Rekening | Resultaat 2024 | 2025 | 2025 | 2025 Kwijtschelding afvalstoffenheffing | 1.525 | 1.300 | 1.387 | -87 Kwijtschelding OZB | 1 | 15 | 2 | 14 Kwijtschelding rioolheffing | 441 | 526 | 433 | 93 Kwijtschelding waterzorg | 64 | 0 | 70 | -70 Totaal | 2.031 | 1.842 | 1.891 | -49 Een verzoek tot het verkrijgen van kwijtschelding van gemeentelijke belastingen wordt getoetst aan de betalingscapaciteit, de hoogte van het inkomen en het vermogen van de aanvrager. Hier zijn landelijke normeringen voor. In 2025 is ongeveer € 49.000 meer kwijtgescholden dan begroot. Het bedrag aan toegekende kwijtschelding neemt | nog steeds elk jaar af.

Dit komt omdat de informatie die wij via het Bureau Informatiediensten Nederland (BIDN, voorheen het | Inlichtingenbureau) ontvangen voor de afhandeling van kwijtscheldingsverzoeken kwalitatief steeds beter is. Het | BIDN verzamelt en koppelt informatie van verschillende (overheids)instanties, zoals het UWV en | de RDW. De beoordeling van een aanvraag is dus steeds zuiverder en daarom wordt er minder kwijtschelding verleend. 127 Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden 128 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In deze paragraaf staat in welke mate de gemeente in staat is om onverwachte gebeurtenissen (risico’s) met een financiële impact op te vangen, zonder ingrijpende beleidswijzigingen: het weerstandsvermogen. 2.12a Aanleiding en achtergrond Net als in de afgelopen jaren is ook in deze jaarrekening het risicoprofiel bekeken. Daarvoor geldt als basis de Kadernota Risicomanagement 2022 (raadsbesluit 12 oktober 2022). In de kadernota wordt onderscheid gemaakt in drie risicogroepen. Begrip Toelichting Operationele risico’s Interne risico’s die te beheersen zijn en die in principe vermijdbaar of te voorkomen zijn. Voorbeelden zijn continuïteitsrisico’s in routinematige operationele processen, bijvoorbeeld door tekortschietende interne beheersing, onvoldoende capaciteit of deskundigheid en onethisch handelen van medewerkers of managers.

Deze risico’s worden proactief aangepakt door het (regelmatig) checken van processen en regels rondom gedrag en besluitvorming. Strategische risico’s Gerelateerd aan de beleidsstrategie en daarmee vrijwillig geaccepteerde risico’s zoals bij besluitvorming rond een risicovol project of programma. Risico’s en rendement worden hierbij afgewogen. Bij deze risico’s dient de kans van optreden dan wel de mogelijke impact te worden verkleind. Hierdoor kunnen weer nieuwe risico’s worden genomen. Bij deze risico’s dient een terugkerende dialoog tussen ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen te worden georganiseerd. In onderstaande risicoanalyse gaat het om lening WTC/Stadion en de grondexploitaties. Externe risico’s Niet beïnvloedbare, van buiten de organisatie komende risico’s. Denk hierbij aan natuurrampen, macro-economische-, politieke- en demografische omstandigheden. Maar ook de ‘Zwarte Zwanen’, totaal onverwachte, niet voorzienbare gebeurtenissen met een hoge impact. Deze risico’s moeten voor zover mogelijk geïnventariseerd worden en ook hier dient dialoog over plaats te vinden. De beheersing op externe risico’s moet vooral gericht worden op het opvangen/verzachten van de impact van de gebeurtenis. Net als in de vorige jaarstukken is bij deze risicoanalyse teruggekeken naar de geïnventariseerde risico’s zoals opgenomen in de begroting 2026.

Daarbij is beoordeeld in welke mate deze risico’s zich hebben voorgedaan in 2025 en hoeverre sprake is van doorlopende restrisico’s. Hierbij zijn de risico’s ook geactualiseerd en indien nodig ook opnieuw gekwantificeerd voor de nieuwe risicosimulatie. Hierbij wordt rekening gehouden met een 90% zekerheid. 2.12b Resultaten risicoanalyse Het aantal risico’s is gelijk gebleven ten opzichte van de risicoanalyse bij de begroting 2026. In het volgende figuur staan de risicogebieden en de bijbehorende weerstandscapaciteit weergegeven alsmede de bedragen uit de risicosimulatie. Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden Figuur Risicogebieden en bijbehorende weerstandscapaciteit Totale risicopositie Operationele risico's | Strategische risico's | Strategische risico's Cambuur | Grondexploitaties € 9,4 mln x 1,5 | Lening WTC/Stadion | Hercalculatie 1-1-2026 = € 14,1 mln | max € 9,25 mln | € 19,95 mln Algemene reserve + onvoorzien € | Reserve Stadion | (Verwachte) Reserve 48,1 mln | € 4,9 mln | Grondexploitatie € 19,8 mln Operationele risico's In de risicosimulatie is én risico toegevoegd ten opzichte van de begroting 2026. Dit in verband met de verslechterde financiele positie van Caparis NV in 2025-2026. De begroting 2026 van Caparis is nog niet vastgesteld, omdat een sluitend meerjarenperspectief voor 2026 | –2029 ontbreekt. Daarnaast staat de liquiditeitspositie onder druk.

Op basis van de beschikbare informatie lijkt Caparis NV in 2026 nog aan de lopende betalings- verplichtingen te kunnen voldoen, maar de onzekerheden zijn toegenomen. Voor de gemeente Leeuwarden leidt dit tot financiële risico’s, zowel vanuit de rol als aandeelhouder als opdrachtgever. Deze risico’s betreffen enerzijds een mogelijke aanvullende kapitaalinjectie en anderzijds het risico dat de verruimde bevoorschotting niet op korte termijn kan worden terugbetaald. Om die reden is een bedrag van € 4,5 mln meegenomen in het benodigde weerstandsvermogen. De aanvullende afdekking voor de lening stadion Cambuur (afbouw stadion) van € 6 mln is verwerkt in tabel 1 ‘Overzicht operationele risico’s’ onder punt 3 ‘Leningen’. Voor verdere toelichting wordt verwezen naar het strategisch risico Cambuur. De actuele positie met betrekking tot de operationele risico’s is ten opzichte van de begroting 2026 gestegen naar € 9,4 mln. Na vermenigvuldiging met de zekerheidsfactor van 1,5 ontstaat een risicoprofiel ten laste van de Algemene Reserve van € 14,1 mln. Strategische risico's Cambuur Voor de bouw van het voetbalgerelateerde deel van het stadion heeft de gemeente een lening verstrekt van € 14 mln. Het maximale risico (bedrag van openstaande lening) bedraagt gedurende de eerste 10 jaar € 9,25 mln bestaande uit € 14 mln minus de garantstelling van Van Wijnen van € 4,75 mln.

Na de eerste tien jaar van de lening vervalt de garantstelling van Van Wijnen. Tegenover dit risico zijn een aantal zekerheden overeengekomen: - | Instelling reserve van € 4,9 mln. - | Het hypotheekrecht en de garantstelling van Van Wijnen. Daarnaast zullen de huurinkomsten die van Cambuur worden ontvangen rechtstreeks ingezet worden voor de rente- en aflossing. De komende jaren is het maximale risico € 9,25 mln. Uitgaande van een risicoprofiel van 50% is in de reserve voldoende weerstandsvermogen aanwezig. 129 Jaarstukken 2025 gemeente Leeuwarden 130 In aanvulling op de lening van € 14 mln heeft Cambuur de gemeente verzocht om nog een lening te verstrekken van € 6 mln. Dit is op 23 april 2024 door het college conform besloten. Conform de risico-inschatting van de eerste lening is ook bij deze lening uitgegaan van een risico-profiel van 50%. Om die reden is een bedrag van € 3 mln meegenomen in het benodigde weerstandsvermogen. De risico’s met betrekking tot de leningen aan Cambuur hebben zich tot op heden niet voorgedaan. Bovenstaande is opgenomen in tabel 1 ‘Overzicht operationele risico’s’ onder punt 3 ‘Leningen’. In de volgende tabellen staan de operationele- en strategische risico’s geïnventariseerd. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Tabel Overzicht operationele risico's Nr.

| Gebeurtenis | Begroting 2026 | Effect jaarstukken 2025 | Actualisatie 2025 | Invloed | Maatregel Kans | Max € | Kans | Max € 1 | Jeugdigen met | 75% | € 6.800.000 | De kostenstijging van de afgelopen jaren wordt | 60% | € 4.000.000 | 25,49% | In 2024 is een pakket aan een | veroozaakt doordat meer jeugdigen zorg | maatregelen vastgesteld om (complexe) | ontvangen en vooral de intensiteit van de zorg | de kosten te verlagen waarbij zorgvraag en | toeneemt. Daarnaast ligt de Rijksbijdrage niet | een hek om de jeugdzorg hogere | in lijn met de kostenontwikkeling. Deze | wordt gezet, afgeschaald intensiteit van | kostenontwikkleing heeft geleid tot het | wordt naar het voorliggende zorg. | project “beheersing kosten jeugdzorg” met | veld, het toezicht op de een pakket aan maatregelen om de kosten te | toegang wordt geïntensiveerd bepereken. Niet alle kosten laten zich | en de relatie met de beïnvloeden en niet alle maatregelen hebben | aanbieders verandert. een effect op korte termijn. Daarom blijft dit risico onveranderd. 2 | Garantstelling | 5,65% | € 14.746.575 | De gemeente heeft voornamelijk in het kader | 8,15% | € 12.798.292 | 11,00% | Het risico ontstaat zodra een van haar beleid een aantal garantstellingen | privaatrechtelijke verstrekt aan privaatrechtelijke | rechtspersoon niet meer kan rechtspersonen.

Indien deze partijen niet aan | bijsturen en dientengevolge de verplichtingen voldoen, dan moet de | ook niet meer aan de gemeente die overnemen. Ten opzichte van de | verplichtingen tegenover de begroting 2026 is het risicoprofiel iets | gemeente kan voldoen. Bij verlaagd. | tijdig bericht kan de gemeente over het algemeen nog meesturen en naderend onheil voorkomen. Als tegenmaatregel bezoeken accounthouders nu frequenter de rechtspersonen aan wie de garantstelling is verstrekt met als doel de meest actuele informatie te krijgen. 131 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Nr. | Gebeurtenis | Begroting 2026 | Effect jaarstukken 2025 | Actualisatie 2025 | Invloed | Maatregel Kans | Max € | Kans | Max € 3 | Leningen | 10,74% | € 4.700.000 | De gemeente heeft meerdere leningen | 31,73% | € 10.593.290 | 35,69% | Het risico ontstaat zodra een verstrekt aan privaatrechtelijke | privaatrechtelijke rechtspersonen. Indien deze partijen niet aan | rechtspersoon niet meer kan de verplichtingen voldoen, dan bestaat de | bijsturen en dientengevolge kans dat de betreffende leningen | ook niet meer aan de afgewaardeerd moeten worden. Het | verplichtingen tegenover de gepresenteerde bedrag is het totaalbedrag van | gemeente kan voldoen. Bij de afzonderlijke leningen.

| tijdig bericht kan de gemeente over het algemeen Ten opzichte van de begroting 2026 is het | nog meesturen en nader risicoprofiel verhoogd met de aanvullende | onheil voorkomen. Als lening voor de afbouw van het stadion SC | tegenmaatregel bezoeken Cambuur (college besluit van 23 april 2024) | accounthouders nu frequenter van € 6 mln met een risicoprofiel van 50% | de rechtspersonen aan wie de lening is verstrekt met als doel de meest actuele informatie te krijgen. 4 | Afbouw | 60% | € 435.000 | Voor de afbouw van Jeugdzorgplus is | 85% | € 435.000 | 3,93% | De zorgaanbieder heeft Jeugdzorg | vooruitlopend op een specifieke uitkering van | uitstel van betaling tot 1 juli plus | het rijk (SPUK) een voorschot van 2,5 mln | 2026. Zonodig vindt er na verstrekt aan een zorgaanbieder. Wanneer de | deze datum een ze SPUK lager gaat uitvallen, bestaat het risico | betalingsregeling plaats met dat de zorgaanbieder het verschil niet kan | gemeenten. terugbetalen wegens onvoldoende liquiditeiten. In de berekening is rekening gehouden met een minimaal bedrag dat vanuit de SPUK kan worden uitgekeerd. Het aandeel Leeuwarden bedraagt 25%. 132 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Nr.

| Gebeurtenis | Begroting 2026 | Effect jaarstukken 2025 | Actualisatie 2025 | Invloed | Maatregel Kans | Max € | Kans | Max € 5 | Financiële | - | - | De financiële positie van Caparis NV is in 2025– | 50% | € 4.500.000 | 23,89% | De aandeelhoudende positie | 2026 verder verslechterd. De begroting 2026 is | gemeenten werken samen aan Caparis NV | nog niet vastgesteld, omdat een sluitend | een nieuwe visie op de meerjarenperspectief voor 2026–2029 | sociale infrastructuur en de ontbreekt. Daarnaast staat de | toekomstige opdracht aan liquiditeitspositie onder druk. Op basis van de | Caparis NV. Dit kan in de beschikbare informatie lijkt Caparis NV in 2026 | toekomst gevolgen hebben nog aan de lopende betalingsverplichtingen te | voor de financiering van kunnen voldoen, maar de onzekerheden zijn | Caparis NV en voor de toegenomen. Voor de gemeente Leeuwarden | gemeentelijke bijdrage als leidt dit tot financiële risico’s, zowel vanuit | aandeelhouder. de rol als aandeelhouder als opdrachtgever. De uitkomst van bovengenoemde risicosimulatie voor operationele risico’s bedraagt € | 9,4 mln. Deze actuele risico inschatting laat ten opzichte van de weerstandsparagraaf bij de begroting 2026 een toename zien van € 2,8 mln. Dit wordt met name | veroorzaakt door het verhogen van het risico met betrekking tot de tekoren op leningen en de fianci | ële positie Caparis NV.

Hercalculatie Grondexploitaties 1-1-2026 In het kader van de jaarrekening 2025 zijn alle grondexploitaties, waaronder Middelsee/De Zuidlanden, geactualiseerd met peildatum 1-1-2026. Voor deze grondexploitaties is een risicoanalyse uitgevoerd. Ten aanzien van de projectspecifieke risico’s en de overige algemene risico’s zal in totaal ca. € 19,95 mln aan risico’s moeten worden afgedekt. Ten opzichte van de paragraaf 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing begroting 2026 is het risico gestegen van € 19 mln naar € 19,95 mln Het risicoprofiel is met € 0,95 mln toegenomen en is met name veroorzaakt omdat bij de risicobepaling de parameter kostenstijging met 1% extra is verhoogd vanwege de huidige spanningen in het Midden-Oosten. Ruim € 17,5 mln van het risico speelt binnen de grondexploitatie Zuidlanden/Middelsee. De belangrijkste projctspecifieke risico’s binnen deze exploitatie bestaan uit het risico op extra kosten grondwerk, de problemen rondom de netcongestie, minder uitgeefbare gronden door onduidelijkheid tracés (o.a warmtenet) en dat de plannen niet aansluiten bij de marktvraag (bv appartementen Middelsee). 133 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 134 Externe risico’s Niet alle risico’s zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen.

Uitgangspunt is dat de risico’s in onze reguliere proce ssen ook worden beheerst in die processen en de risico’s in de projecten en programma’s binnen de daarvoor bestemde budgetten worde n opgevangen. Dat neemt uiteraard niet weg dat zich wel degelijk risico’s kunnen voordoen. Ook als risico’s niet op geld kunnen worden gezet (omdat een goede schatting van kans en/of impact niet mogelijk is) worden de risico’s niet meegenomen in de paragraaf. Voor een goede risico-dialoog zijn deze onderwerpen wel van belang. Derhalve worden de belangrijkste aandachtspunten nader toegelicht: 1. Stroomnet en netcongestie. De landelijke problemen met het stroomnet en netcongestie spelen ook in onze gemeente. Hierdoor wo rden grootverbruikers op dit moment op de wachtlijst gezet totdat er extra stroom beschikbaar is. Extra stroom is beschikbaar als er een nieuw onderstation gerealiseerd is en extra middenspanningskabels zijn aangelegd. Dit brengt de nodige risico’s mee, die hoofdzakel ijk spelen bij de grondexploitatie. Voor een toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 2. Stikstof. De Raad van State heeft op 18 december 2024 een uitspraak gedaan waarmee intern salderen van stikstofuitstoot vergu nningsplichtig wordt. Dit brengt de nodige risico’s mee, die hoofdzakelijk spelen bij de grondexploitatie. Voor een toelichting wor dt verwezen naar de paragraaf grondbeleid. 3.

Staalslakken. Het gebruik van staalslakken in de Haak om Leeuwarden bij Werpsterhoeke en Haak Noord geeft milieu - en civieltechnische problemen. Als toekomstig gedeeltelijk eigenaar zijn we vooral annex met Haak Noord. Gezien de aard van de problematiek, z owel milieutechnisch als constructief, is ingrijpen noodzakelijk en kan dat niet wachten tot duidelijk is wie juridisch eigenaar i s van dit probleem. In afwachting daarvan zijn zowel tijdelijke maatregelen nodig als uiteindelijk een finale oplossing. Die k osten worden eerst gedeeld met de provincie als aanbestedende dienst en bedragen voor de gemeente in 2026 € 375.000. De kosten die in deze fase worden gemaakt hebben bet rekking op gemeentelijke projecturen, bijdrage aan kosten voor kleine tijdelijke hersteloperaties (denk aan herstel scheurvorming, plaatsing stuw), bijdragen aan onderzoek naar het probleem en inwinnen van advies voor tijdelijke en structurele oplossingen, bijdrage aan realiseren va n een tijdelijke oplossing (zgn. ‘standstill’) en bijdrage aan plan van aanpak voor inzicht in en de afweging van de finale/structurele oplossing. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 2.12c Weerstandsvermogen De operationele risico’s bedragen in totaal € 9,4 mln. Die risico’s moeten | opgevangen kunnen worden door de aanwezige weerstandscapaciteit.

Het beleid is dat de verhouding tussen de operationele risico’s en de weerstandscapaciteit 1,5 moet zijn. Ofwel dat de Algemene Reserve (AR) minimaal 1,5 keer zo groot moet zijn als de uitkom | st van de risicosimulatie. Dit betekent dat de weerstandscapaciteit minimaal 1,5 x € 9,4 mln = € 14, | 1 mln moet bedragen. Bovendien is in de Kadernota Risicomanagement vastgelegd dat de minimale positie van de AR € | 15 mln bedraagt. Het werken met een ‘overdekking’ moet gezien worden als een extra veiligheidsklep. Het werken met een norm voor de weerstandscapaciteit die hoger ligt dan de uitkomst van de risicoanalyse werkt stabiliserend. In de praktijk van risicomanagement wordt de vo | lgende classificatie gebruikt als het gaat om de beoordeling van de verhouding (het weerstandsvermogen) tussen de aanwezige weerstandscapaciteit (beschikbare reserves) en de uitkomst van de risicoanalyse: Verhouding | Betekenis >2,0 | Uitstekend 1,4 - 2,0 | Ruim voldoende 1,0 - 1,4 | Voldoende 0,8 - 1,0 | Matig 0,6 - 0,8 | Onvoldoende <0,6 | Ruim onvoldoende De in Leeuwarden gehanteerde verhouding van 1,5 bevindt zich in de klasse ‘ruim voldoende’ en is daarmee een evenwichtige norm (niet te krap, niet te ruim). De gewenste weerstandscapaciteit van € 14,1 mln zetten we af tegen de Algemene Reserve per 31 december 2025 van € € 48,0 mln.

In de Jaarstukken is nog een post onvoorzien opgenomen van € 0,1 mln die ook aangemerkt kan worden als weerstandscapaciteit. Het beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 48,1 mln. (Algemene Reserve € 48,0 mln plus de post onvoorzien € 0,1 mln) 2.12d Financiële kengetallen Gemeenten zijn verplicht in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheer een set financiële kengetallen op te nemen (BBV artikel 11, tweede lid, onder d). Doel is inzicht te geven in de ontwikkeling van de schuldpositie van de gemeente Leeuwarden. De volgens het BBV verplichte balans (zie hoofdstuk 3.3) is de basis voor de kengetallen m.b.t. de schuldpositie. In bijlage E is de berekening van de kengetallen opgenomen. Het betreft de volgende | kengetallen: Tabel Schematische toelichting op de kengetallen kengetal: | duidt op: | relevantie: Netto Schuldquote | • | Beslag van de rentelasten op de | De schuldquote is het kengetal exploitatie. | waarmee de ontwikkeling van de • | Risico van onhoudbare schuld. | schuldpositie wordt gevolgd en het beslag van de rentelasten op de exploitatie. Indien nodig kan op basis hiervan worden bijgestuurd. Solvabiliteit | • | Vermogen om aan de langlopende | Voor het financieel beleid is de verplichtingen te voldoen.

| ontwikkeling van het Eigen Vermogen relevant in relatie tot de risico’s die gemeente loopt (het kunnen opvangen daarvan) en de egalisatiefunctie van de Algemene Reserve. 135 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 kengetal: | duidt op: | relevantie: Grondexploitatie | • | Omvang van de grondexploitatie van | De boekwaarde van de gronden is de gemeente. | van belang, omdat deze waarde in de toekomst moet worden terugverdeind bij verkoop. Structurele | • | Mate waarin structurele lasten | Het financieel beleid van de exploitatieruimte | gedekt worden door structurele | gemeente Leeuwarden is er op baten. | gericht om een structureel sluitende meerjarenraming te realiseren. Dit betekent dat dit kengetal in ieder geval het laatste jaar van de meerjarenraming 0 of hoger moet zijn. Relevant daarom voor de meerjarenraming. Belastingcapaciteit | • | Verschil tussen de gemiddelde lokale | Met name relevant voor de lasten en het landelijk gemiddelde. | politieke afweging over de hoogte van de lokale lasten. De finaciële kengetallen Het onderstaande overzicht laat de ontwikkeling van de financiële kengetallen zien.

Tabel Financiële kengetallen | in % Rekening | Prognose | Realisatie 31-12-2024 | 31-12-2025 | 31-12-2025 1a Netto schuldquote | 59,0 | 72,8 | 49,0 1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen | 58,3 | 72,2 | 48,4 2 | Solvabiliteit | 18,9 | 13,9 | 22,3 3 | Grondexploitatie | 24,4 | 26,8 | 20,8 4 | Structurele exploitatieruimte | 2,54 | -0,28 | 3,03 5 | Belastingcapaciteit | 78,0 | 82,4 | 76,0 De netto schuldquote is in 2025 beter (lager) dan werd voorzien in de begroting. De ontwikkeling van de schuld(qoute) is in belangrijke mate het resultaat van investeringsbeslissingen waarbij andere overwegingen dan de ontwikkeling van de schuld een hoofdrol spelen. Het sturen | op de omvang van de baten met als doel het realiseren van een bepaalde schuldquote vindt dan ook niet plaats: de omvang van de baten wordt, voor zover daar invloed op uitgeoefend kan worden, bepaald binnen de kaders van het begrotingsbeleid. De daling van | de quote ten opzichte van de begroting komt o.a. doordat minder geleend is dan begroot. Hoewel de Solvabiliteit geen rol van betekenis speelt in het te voeren financieel beleid, doet een component van de solvabiliteit dat wel degelijk: de ontwikkeling van het eigen vermogen en dan met name de Algemene Reserve wordt door het periodiek vaststellen van de financiële po | sitie voor de begroting nauwlettend bewaakt.

Als de stand van de Algemene Reserve onder een bepaalde omvang dreigt te zakken, worden maatregelen getroffen om dat te voorkomen. Noodzaak daartoe wordt niet op basis van de solvabilitei | t bepaald maar op basis van de stand van de Algemene Reserve en de prognose van het verloop daarvan. De laatste doorrekening van de financiële positie geeft geen aanleiding tot het nemen van maatregelen. Wat voor het kengetal solvabiliteit geldt, geldt feitelijk ook voor het kengetal | Grondexploitatie. Het kengetal wordt niet gebruikt bij het te voeren grondbeleid, maar uiteraard worden de grondexploitaties wel strak gestuurd. Het kengetal speelt daarbij geen rol. Het kengetal 136 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 137 grondexploitaties geeft weer hoe de boekwaarde van de grondexploitaties zich verhoudt tot de totale baten van de gemeenten. Deze verhouding daalde in 2025 naar 20,8%. Dit is het gevolg van een enerzijds een stijging van de gemeentelijke exploitatiebaten (2025: € 830 mln, 2024: € 758 mln) en anderzijds een daling van de bouwgronden in explotatie (2025 € 172 mln, 2024: € 185 mln). Van het kengetal Structurele exploitatieruimte is vooral het teken (+ of -) van belang. Een positieve structurele exploitatieruimte geeft aan dat de structurele inkomsten hoger zijn dan de uitgaven. Evenals in 2024 is er ook in 2025 sprake van een beperkte structurele exploitatieruimte.

Het kengetal Belastingcapaciteit geeft de verhouding weer tussen de totale woonlasten in Leeuwarden (bij een gemiddelde WOZ-waarde) en het landelijke gemiddelde. Hieruit blijkt dat de lastendruk in Leeuwarden beneden het landelijk gemiddelde ligt. We zien dat in 2025 de relatieve lastendruk weer iets is gedaald ten opzichte van 2024 en eerdere jaren. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 2.13 Onderhoud kapitaalgoederen 2.13a Omvang van het te onderhouden areaal Om inzicht te bieden in de onderhoudsopgave van de gemeente wordt in onderstaande tabel aangegeven wat de omvang van het te onderhouden areaal is en wat de bijbehorende financiële middelen zijn. Tabel Te onderhouden areaal in 2025 | (x € 1.000) Begroting 2025 | Jaarrekening | Resultaat 2025 na wijziging | 2025 Onderhoud wegen | 18.825 | 17.389 | 1.436 Onderhoud van ca. 803 ha verharding Riolering | 10.349 | 10.347 | 2 Onderhoud van ca. 759 km riool Onderhoud van ca. 18.500 inspectieputten Schoonmaken van ca. 61.000 straatkolken Reinigen van ca. 58 km riool Inspecteren van ca. 27 km riool Vervangen en relinen van ca.

0,6 km riool Kunstwerken | 7.055 | 6.261 | 794 36 beweegbare bruggen 39 aanlegvoorzieningen/boothellingen 27 duikers 35 onderdoorgangen en tunnels 235 steigers en vlonders 8 stuwen 82 trappen 451 vaste bruggen 10 viaducten Water | 3.892 | 3.901 | -9 14,2 km walmuren 37,7 km zware walbeschoeiing 58,85 km lichte walbeschoeiing 1.840 ha wateroppervlak (meren, kanalen en vaarten) 560 km (berm)sloot Groen | 15.384 | 14.745 | 639 Groene Ster (ca. 400 ha), Froskepôlle (ca. 13 ha), Lwd. Bos (ca. 110 ha), Hempenser Bos (110 ha), Diverse locaties bos Leeuwarden Zuid (ca. 5 ha) Gras ca. 500 ha Gazons ca. 262 ha Beplanting ca. 175 ha Bomen ca. 62.466 Reiniging verhardingen | 3.338 | 3.355 | -17 Schoonhouden wegen en pleinen Onkruidbestrijding op ca. 258 ha Zwerfvuilbestrijding | 370 | 376 | -6 Zwerfvuilbestrijding op 356 ha Totaal | 59.213 | 56.374 | 2.839 De belangrijkste kapitaalgoederen in de openbare ruimte (zoals wegen, riolering, groen) zijn als objecten opgenomen in een beheerpakket. Per object is veel data beschikbaar, bijvoorbeeld over 138 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 139 de onderhoudstoestand, jaar van aanleg etc. Met behulp van dit beheerpakket stellen we jaarlijks een Meerjaren Onderhouds Planning (MJOP) op.

Bij de planning van werkzaamheden (vaak projectlocaties) wordt gekeken of deze kunnen samenvallen met nabijgelegen (gebieds-)ontwikkelingen, herinrichtingsplannen of andere geplande maatregelen en opgaven. We werken conform de nota Beheer en onderhoud openbare ruimte. In deze nota staan de huidige kaders en werkwijzen voor de verschillende assets beschreven. Ook ontwikkelingen zoals de beheerstrategie, de geleidelijke omvorming naar risicogestuurd beheer en de effecten van duurzaamheidseisen ten aanzien van het beheer zijn opgenomen in die nota. Om de kapitaalgoederen te kunnen onderhouden, zijn er financiële voorzieningen voor verhardingen, civiele kunstwerken, waterwegen/baggeren en rioleringen. De vigerende beheerplannen (2023-2026) vormen de onderbouwing voor deze voorzieningen. Door op deze manier te werken, voldoen we aan de BBV-regels. We sturen op het realiseren van de vastgestelde kwaliteitsniveaus en veelal op basis van risico gestuurd beheer (in essentie sturen we daarbij op de vragen: voldoet het object nog en welke risico’s zijn er als het beheer en onderhoud wordt uitgesteld?). In 2025 is het aantal schouwrondes om het verzorgingsniveau in beeld te brengen uitgebreid naar vier. We constateren dat gemiddeld alle onderdelen op het afgesproken verzorgingsniveau scoorden. Er zijn uitschieters in zowel positieve als negatieve zin.

Op enkele plekken en op enkele momenten heeft onkruid op verharding/in boomspeigels, zwerfafval en graffiti/beplakking het niveau niet gehaald. We sturen hierop bij via onder andere het uitvoeringsplan zwerfafval (zie programmaonderdeel leefomgeving). Een schouw is een momentopname. Zaken zoals weersomstandigheden kunnen bepalend zijn in het gebruik van de openbare ruimte én bijvoorbeeld de groeiomstandigheden, waardoor scores soms lager of hoger uitvallen. We gaan momenteel na hoe we naast onze eigen schouw ook andere indicatoren (bewonerstevredenheid, meldingen) een plek kunnen geven in het monitoren van het geleverde kwaliteitsniveau. 2.13b Wegen Op basis van de inspectiecyclus is begin 2025 de Meerjaren Onderhouds Planning (MJOP) voor de wegen bijgesteld en aangevuld. Met deze terugkerende planning wordt de onderhoudsbehoefte bepaald en de financiële voorziening onderbouwd. Het lukt ons om het kwaliteitsniveau van de verhardingen voor de gehele stad gemiddeld op ‘basis’ te onderhouden. Dit betekent dat we in enkele jaren een flinke verbetering hebben gerealiseerd en dat de daartoe ter beschikking gestelde middelen ook daadwerkelijk het verschil hebben gemaakt. Bij een aantal fietspaden is de tegelverharding omgevormd naar beton of asfalt. Dit resulteert erin dat de onderhoudskosten op lange termijn afnemen. Bovendien neemt het fietscomfort toe.

Er zijn in 2025 grootschalige onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd of voorbereid op onder andere de volgende locaties: Hoptille, Hege Hearewei, Langedyk, Weversterp en op De Burd te Grou. Ook zijn de fietspaden op het westelijk deel van de wijk Camminghaburen langs de Anne Vondelingweg en het Stripepaad in Goutum aangepakt. Daarnaast is op tal van locaties in het kader van het zogenaamde midschalig elementen onderhoud herstraatwerk uitgevoerd. En er zijn kleinschaligere onderhouds- en herstelwerkzaamheden uitgevoerd aan asfalt- en klinkerwegen en trottoirs. 2.13b Riolering De rioleringswerkzaamheden (vervanging en verbetering) zijn uitgevoerd op basis van het Programma Water en Riolering. Dit PWR 2023-2027 geeft invulling aan de gemeentelijke zorgplicht voor stedelijk afval-, hemel- en grondwater en is de basis voor het treffen van klimaatadaptieve maatregelen. In 2025 hebben we onze risico-gestuurde werkwijze gecontinueerd. Daarnaast zijn de werkzaamheden zoveel mogelijk afgestemd op andere op gaven. Dit betekent dat een aantal van onze geplande projecten in de planning is verschoven. Met name de opgaven (vervanging en uitbreiding) van de nutsbedrijven leiden steeds vaker tot her - prioritering.

In 2025 zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd of opgestart: • Aanleg regenwaterriool Lege Hearewei Stiens in uitvoering; • Aanleg regenwaterriool en vervanging bestaande riolering (deels) Boarskulp Stiens; • Aanleg regenwaterriool Huizumerlaan; • Verschillende reliningsprojecten in Leeuwarden; Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 140 • Vervanging riolering Kastanjestraat; • Aanleg regenwaterriool It Leechje; • Aanleg regenwaterriool Timorstraat. Verder is in 2025 het Systeemoverzicht Stedelijk Water voor de dorpen fase 1 afgerond en fase 2 opgestart. Het systeemoverzicht is de modeldoorrekening van het rioolsysteem bij een bui die eens in de 2 jaar, 10 jaar en 100 jaar voorkomt. Voor het onderdeel klimaatadaptatie wordt verwezen naar paragraaf 2.6 Volhoudbaar. 2.13c Water Ook in 2025 zijn reguliere hekkelwerkzaamheden aan de watergangen en vijvers uitgevoerd. Jaarlijks betreft dit circa 560 km watergang en circa 40 ha vijver. In het gebied rondom de vliegbasis hebben we te maken met PFAS-verontreiniging. Hierdoor mogen we de hekkelspecie niet direct op het land verwerken maar wordt de specie afgevoerd. In 2025 hebben we alle wateren in het gehele Leeuwarder bos gehekkeld. Ook is een onderzoek gestart om te bepalen hoe we in de toekomst op een verantwoorde wijze moeten omgaan met de vrijgekomen hekkelspecie.

Begin 2025 zijn de werkzaamheden voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud voor de overdracht van het stedelijk water afgerond. 2.13d Bruggen, viaducten, tunnels en oevervoorzieningen In 2025 is in totaal aan circa honderd bruggen onderhoud uitgevoerd. De werkzaamheden varieerden van het vervangen van houten dekken en leuningen, het uitvoeren van schilderwerk en het herstellen van voegovergangen tot de volledige vervanging van het civiele kunstwerk. Voor de grotere objecten is op basis van de uitgevoerde inspecties een meerjarige vervangingsopgave opgesteld, zowel voor het lopende jaar als voor de komende jaren. De hiermee gemoeide kosten komen boven op de benodigde middelen voor het reguliere onderhoud. Voor een nadere toelichting op de vervangingsopgave wordt verwezen naar het programma Milieu, Volkshuisvesting, Leefomgeving en Stedelijke Vernieuwing. Uit de inspecties is gebleken dat circa 60 kunstwerken nader onderzoek vereisen. De eerste onderzoeksronde is uitgevoerd. Doel hiervan was om te bepalen welke kunstwerken op korte termijn kunnen worden aangepakt en voor welke objecten aanvullend onderzoek noodzakelijk is, bijvoorbeeld in de vorm van laboratoriumonderzoek. In 2025 is gestart met de uitvoering van de werkzaamheden aan de 1 steKanaalsbrug. De brug is tijdelijk verplaatst naar een werkterrein, waar deze wordt hersteld en voorbereid op terugplaatsing.

Na afronding is de draaibrug zowel handmatig als machinaal bedienbaar. De vervanging van de Sint Jozefbrug is voorbereid en de uitvoerende werkzaamheden zijn in september 2025 gestart. Binnen het project Centralisering Brugbediening is aan meerdere bruggen gewerkt. Het gaat bij deze assets om renovatie/vervanging van de brug en het gelijktijdig aansluiten op de Provinciale afstandsbediening: • De Hermesbrug bevindt zich in de voorbereidingsfase en wordt uitgewerkt in bouwteamverband. • De Greunsbrug is voorbereid op het conserveren en herstellen van het stalen val. Hierbij vormt de bereikbaarheid een belangrijk aandachtspunt, aangezien deze brug in een essentiële route ligt voor zowel vaar- als wegverkeer. • De Verlaatsbrug is in voorbereiding. • De Oxenabrids is eind 2025 verwijderd om te worden vernieuwd. Er is een omleidingsroute ingesteld. Walkeringen In 2025 is o.a. groot onderhoud en gedeeltelijke vervanging uitgevoerd aan de walkeringen langs het Alddiel (Camminghaburen) en in Hempens-Teerns en Zuiderburen. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 141 2.13f Groen Groenbeheer In 2025 is conform het groenbeleidsplan het groenbeheer uitgevoerd. Voor het onderdeel bestrijding van invasieve soorten wordt verwezen naar het programma Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing.

In veel wijken is verouderd openbaar groen aangepakt zodat we het groen efficiënter kunnen beheren en het een betere uitstraling heeft. Waar mogelijk is overgestapt van intensief naar extensief beheer om bij te dragen aan de verhoging van de biodiversiteit. Dit betekent dat er minder frequent of op een andere wijze wordt gemaaid en er naast gras ook meer ruimte is voor bloemen. Op de online maaikaart kunnen bewoners het maairegime in hun eigen omgeving zien. We continueren de aanpak van de verhoging van de biodiversiteit door het beheer hierop in te richten. Daarvoor is het beleidskader én uitvoeringsprogramma biodiversiteit leidend. In januari 2025 is het uitvoeringsprogramma vergroening vastgesteld. Er is een start gemaakt met het verbeteren van groeiplaatsen van bomen die onvoldoende groeien. Dit is bij ongeveer 600 bomen uitgevoerd. Bomenbeheer Op basis van boomveiligheidsinspecties is de actuele toestand goed in beeld. Voor een deel is er sprake van bomen met een slechte conditie (veelal veroorzaakt door een slechte groeiplaats) en voor een deel is sprake van oprukkende boomziektes (grotendeels essentaksterfte). De eerdere inzichten lieten zien dat er in een periode van 10 jaar totaal circa 5.640 slechte bomen vervangen moeten worden en circa 900 essen. Deze vervanging van bomen, waar mogelijk gecombineerd met meer vergroening is in 2025 vervolgd.

Ook is er volop ingezet op het planten van extra bomen. In totaal zijn/worden er tot en met einde plantseizoen 2025-2026 763 extra bomen geplant. Voorafgaand aan het planten zijn de locaties via een digitale kaart bekend gemaakt aan de bewoners. Ook zijn er nieuwe groene verblijfplekken aangelegd, zoals het parkje bij het Beursplein. Er zijn voorbereidingen gedaan voor het vergroenen van de Eewal. 2.13g Vastgoedbeheer Gebouwen Onlangs is de nieuwe Nota Vastgoed vastgesteld door de gemeenteraad. In de Nota is onder andere beschreven hoe cluster Vastgoed het financiële en technische beheer van de gemeentelijke gebouwen heeft georganiseerd. De meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP’s) voor de gebouwen zijn hierin in belangrijke mate bepalend. In deze MJOP’s brengen we de onderhoudswerkzaamheden nauwkeurig in beeld, begroten we de kosten, en plannen we de werkzaamheden in de tijd. Zo houden wij een goed actueel beeld van de bouwkundige en technische staat van de gebouwen en de bijbehorende financiële opgave. Allemaal met als doel om de functies in de gebouwen goed kunnen faciliteren. Voor nu en in de toekomst. De MJOP’s worden eens per drie jaar geactualiseerd. Dat betekent dat er een herinspectie plaatsvindt conform de NEN-2767. Aan de hand van de inspecties worden aan alle bouwkundige- en installatietechnische elementen van een object conditiescores toegekend.

In de nieuwe Nota vastgoed is wederom vastgesteld dat we onderhoud uitvoeren op het conditieniveau 3. Dat wil zeggen: ‘redelijke conditie, plaatselijk lichte veroudering, functievervulling van bouw - en installatie delen niet in gevaar’. Uit de nieuwste herinspecties is in 2025 gebleken dat de dotatie in de onderhoudsvoorziening voor de langetermijn niet voldoende was. Daarom heeft de gemeenteraad ingestemd met een aanvulling op de jaarlijkse dotatie van € 2,12 mln voor een periode van 4 jaar. Naast het reguliere onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen wordt er blijvend ingezet op verdere verduurzaming conform de routekaart Verduurzaming gemeentelijk vastgoed die in het najaar van 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld. Gymlokalen De MJOP’s voor de gymlokalen zitten in een separate voorziening. Ook hiervoor geldt dat de onderhoudskwaliteit van de gebouwen conform de NEN2767 in beeld is gebracht. De gymlokalen moeten in 2026 weer geïnspecteerd worden. Hier rolt dan ook weer een finan ciële opgave uit. Op basis van de huidige inspecties blijkt de stand van de voorziening nog voldoende voor de langere termijn. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 142 2.14 Financiering 2.14a Inleiding In de door de Raad vastgestelde financiële verordening 2023 van Gemeente Leeuwarden liggen algemene uitgangspunten vast om uitvoering te geven aan het financieringsbeleid van de gemeente.

2.14b Uitgangspunten renteontwikkeling in de begroting In de begroting 2025 werd rekening gehouden met een stabiel renteniveau, met eventueel een lichte stijging van het rentetarief. In werkelijkheid waren de tarieven hoger dan begroot. De gemiddelde rente op de langlopende schuld is van 2,25% naar 2,33% gestegen. Er is in 2025 één kasgeldlening aangetrokken. 2.14c Financiering en omslagrente De omslagrente voor de grondexploitaties kent zijn eigen verplichte systematiek. In 202 5 is voor de grondexploitaties en voor de resterende investeringen gerekend met 1,50%. Zodra de afwijking tussen de gehanteerde omslagrente en de werkelijke rentelast groter wordt dan 0,5% dient de gehanteerde omslagrente aangepast te worden. Onderstaande tabel geeft inzicht tussen de rentekosten en rentedekking binnen de jaarrekening 2025. Tabel Treasury resultaat 2025 Bedragen x € 1.000 Omschrijving a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering 8.589 b. De externe rentebaten (idem) -108 Saldo rentelasten en rentebaten 8.481 c1. De rente die aan de grondexploitaties moet worden doorberekend -2.893 c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend -387 c3.

De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend 752 Aan taakvelden toe te rekenen rente -2.528 d1. Rente over eigen vermogen - d2. Rente over voorzieningen - Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente 5.953 e. De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) -7.072 f. Renteresultaat op het taakveld Treasury -1.119 Doordat er een verschil is tussen het gehanteerde omslagpercentage en het werkelijke percentage (toegestaan binnen een bandbreedte van -0,5% en 0,5%) ontstaat een renteresultaat. Het gepresenteerde renteresultaat van € 1.119.000 (werkelijk percentage 1,26%) betekent dat de gehanteerde omslagrente van 1,50% zich bevindt binnen de gestelde bandbreedte, wat betekent dat een reëel rentepercentage wordt toegerekend aan de activa. Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 2.14d Renterisicobeheer De gemiddelde netto vlottende schuld per kalenderkwartaal wordt getoetst aan de kasgeldlimiet. Het begrotingstotaal aan lasten conform de primitieve begroting 2025, exclusief het structureel begrotingsresultaat van € 3,1 mln, is € 740,1 mln. De toegestane kasgeldlimiet is 8,5% van dit bedrag ofwel € 62,9 mln. Uit onderstaande tabel blijkt dat de vlottende schuld in 2025 binnen de door de wet FIDO vastgestelde kasgeldlimiet is gebleven.

Tabel Kasgeldlimiet (wet Fido) | Bedragen x € 1.000 rapportage wet Fido | kwartaal 1 | kwartaal 2 | kwartaal 3 | kwartaal 4 gemiddelde per kwartaal | -55.262 | -37.657 | -21.613 | -29.399 kasgeldlimiet wet Fido 8,5% van € 740,1 mln. | 62.910 | 62.910 | 62.910 | 62.910 ruimte onder de kasgeldlimiet | 7.648 | 25.253 | 41.297 | 33.511 De hoogte van de jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen van opgenomen leningen wordt getoetst aan de renterisiconorm. In de wet FIDO is het renterisico bepaald op 20% van het begrotingsvolume. In de financiële verordening hanteert onze gemeente een percentage van 10%. Uit onderstaande tabel blijkt dat we in 2025 binnen de renterisiconorm zijn gebleven. Ook de komende jaren verwachten we onder deze norm te blijven. Tabel Rente risiconorm en renterisico's vaste schuld | Bedragen x € 1 mln 2025 | 2026 | 2027 1 Renteherziening | 0,0 | 0,0 | 0,0 2 Aflossing | 40,0 | 38,6 | 37,5 3 Rente risico (1+2) | 40,0 | 38,6 | 37,5 4 Rente risiconorm | 74,0 | 78,5 | 77,1 5 Ruimte onder risiconorm (4-3) | 34,0 | 39,9 | 39,6 Berekening rente risiconorm Het normpercentage | 10% Begrotingstotaal 2025 | 740,1 Rente risiconorm | 74,0 Conform de financiële verordening wordt er geen gebruik gemaakt van financiële derivaten.

Het toegestane gebruik hiervan is door de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo) overigens al beperkt tot het afdekken van financiële risico’s. 2.14e Kredietrisico op verstrekte geldleningen Van de uitgezette gelden kan het volgende overzicht worden gegeven. Tabel Verstrekte geldleningen | Bedragen x € 1 mln Risicogroep | Met/zonder | Restant- | Restant- (hypothecaire) | vordering | vordering zekerheid | 31-12-2024 | 31-12-2025 Woningcorporaties met garanties WSW | Zonder | 0,1 | 0,1 Leningen uit hoofde van leenbijstand en bijzondere bijstand | Zonder | 1,9 | 1,7 Leningen uit hoofde van krediethypotheken bijstand | Met | 0,8 | 0,9 Leningen aan deelnemingen en verbonden partijen | Zonder | 4,8 | 4,2 Overige toegestane instellingen (volgens de Wet FIDO) | Zonder | 33,5 | 35,4 Totale nominale restantvordering | 41,2 | 42,3 Voorziening | -0,6 | -0,6 Boekwaarde verstrekte geldleningen | 41,8 | 42,9 143 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 Voor verstrekte leningen geldt dat er per soort ver | strekte lening een risicoprofiel wordt opgesteld. Afhankelijk van de zekerheden, zoals een hypothecaire zekerheid, wordt een eventuele voorziening getroffen. In de paragraaf 2. | 12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt verder ingegaan op de risico’s als ook in de paragraaf 2.17 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden.

2.14f Financieringsstrategie Bij de financiering van de gemeentelijke activiteiten wordt uitgegaan van integrale financiering. Steeds wordt gekeken naar de totale financieringsbehoefte. In 2025 is ervoor gekozen om de financieringsbehoefte voor dit jaar af te dekken met een tweetal langlopende leningen. Er is in totaal voor € 25,0 mln aan langlopende leningen aangetrokken. Tabel Overzicht leningen en aflossingen Omschrijving | Bedrag x € 1 mln | Gemiddeld rente % | Invloed op gemiddelde rente Stand op 31 december 2024 | 330,1 | 2,25% Nieuwe leningen | 25,0 | 2,87% | 0,05% Reguliere aflossingen | 40,1 | 2,19% | 0,03% Vervroegde aflossingen | 0 | 0.00% | 0,00% Renteaanpassing (oud percentage) | 0 | 0,00% | 0,00% Renteaanpassing (nieuw percentage) | 0 | 0,00% | 0,00% Stand per 31 december 2025 | 314,9 | 2,33% | 0,08% 2.14g Schatkistbankieren Schatkistbankieren houdt in dat lagere overheden zoals provincies, gemeenten en waterschappen hun geld niet meer kunnen onderbrengen bij reguliere banken, maar verplicht zijn vanaf 2013 dit bij het ministerie van Financiën te doen.

Tabel Schatkistbankieren kwartaal 1 | kwartaal 2 | kwartaal 3 | kwartaal 4 Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist | 6 | 0 | 6 | 32 aangehouden middelen Drempelbedrag | 10.480 | 10.480 | 10.480 | 10.480 Ruimte (+) overschrijding (-) | 10.474 | 10.480 | 10.474 | 10.448 2.14h Betalingsgedrag In 2025 werd 91% van de facturen door de gemeente Leeuwarden tijdig betaald binnen 30 dagen, 65% werd binnen 14 dagen betaald. Dit is nagenoeg gelijk aan 2024. 2.14i Gewaarborgde geldleningen De gemeente staat borg voor diverse leningen. Voor een overzicht van de gewaarborgde geldleningen, wordt verwezen naar Bijlage C. Gewaarborgde geldleningen en garanties. 144 Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 145 2.15 Bedrijfsvoering 2.15a Inleiding De medewerkers die werkzaam zijn in de bedrijfsvoering ondersteunen en adviseren op het gebied van mens en organisatie, ICT en informatievoorziening, financiële administratie, planning & control, marketing en communicatie, huisvesting & faciliteiten en juridische zaken. Het college ziet het als haar taak om te werken aan de ontwikkeling van de gemeentelijke organisatie zodat deze huidige en toekomstige opgaven het hoofd kan bieden. Dat is ook waarom organisatieontwikkeling als onderdeel van bedrijfsvoering wordt gezien.

Een effectieve bedrijfsvoering resulteert in plezierige werkomgeving, verbeterde dienstverlening, kosten- besparingen en betere algemene werking van de gemeentelijk organisatie. 2.15b Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan? Het werken aan een steeds betere bedrijfsvoering wordt gedaan vanuit de organisatiewaarden Robuust, Lenig én in Verbinding: • Robuust: onze dienstverlening en bedrijfsvoering zijn betrouwbaar, voorspelbaar, professioneel en blijvend in balans bij onverwachte ontwikkelingen; • Lenig: we denken en werken van buiten naar binnen, zijn adaptief, nemen initiatief, tonen lef, kunnen overlaten aan anderen en zijn innovatief; • In verbinding: met elkaar, met bestuur, met inwoners, met ondernemers en met onze ketenpartners. Wat we hiermee willen bereiken is een organisatie die in staat is om op adequate wijze te werken aan de realisatie van de doelen uit het coalitieakkoord en kan inspelen op continue en onvoorziene veranderingen. In het vervolg van deze paragraaf zijn de belangrijkste uitkomsten en prestaties toegelicht. Ook geven we een toelichting op de rechtmatigheidsverantwording. Het tweede deel bestaat uit de personeelsmonitor 2025. Hierin zijn de personele samenstelling, verloop en aanverwante onderwerpen uitgewerkt.

2.15c De belangrijkste prestaties die de bedrijfsvoering hebben verbeterd Organisatieontwikkeling: concernsturing In 2025 is verder gewerkt door medewerkers en management aan organisatie- en leiderschapsontwikkeling. De hoofdstructuur en aansturing van de ambtelijke organisatie hebben dit jaar hun definiteive vorm gekregen en zijn vastgelegd in het Organisatiebesluit 2025. Daarnaast is verder inhoud en vorm gegeven aan de Concernsturingsfilosifie. Eind 2025 is het besturingskompas van de gemeente Leeuwarden opgesteld. Dit kompas staat symbool voor de manier waarop wij sturen: een heldere koers op basis het coalitieakkoord, wettelijke taken en maatschappelijk opgaven. Vanuit deze koers werkt de ambtelijke organisatie als één organisatie aan een robuuste, lenige gemeente in verbinding met elkaar en de omgeving. Een gemeente die koersvast is, ruimte biedt voor leren en bijsturen, en zich steeds opnieuw richt op wat er écht toe doet voor Leeuwarden, nu én in de toekomst. Aantrekkelijk werkgeverschap In 2025 is verder gewerkt aan aantrekkelijk werkgeverschap, met nadruk op een divers en inclusief personeelsbestand en een realistisch beeld van de medewerkerservaring.

Ten aanzien van de beleidsvoornemens 2025 zijn de volgende zaken gerealiseerd: • Arbeidsmarktcommunicatie: in 2025 is de 'Werken bij' website volledig herzien en toegankelijker gemaakt; Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 146 • Exit-interviews: er is een start gemaakt met een gestructureerde en eenduidige manier van het afnemen van exit-interviews bij medewerkers die vrijwillig hun arbeidsovereenkomst hebben opgezegd. In de loop van 2026 zal er voldoende data beschikbaar zijn om op regelmatige basis te kunnen rapporteren en lering te trekken uit de vertrekredenen; • Werving & selectie(beleid): het beleid is volledig herzien, gemoderniseerd en zal in 2026 worden geïmplementeerd; • Jong Leeuwarden: de interne netwerkgroep voor jonge ambtenaren is actief ondersteund, door het instellen van regulier overleg met directie, de gemeentesecretaris en de sectormanager Mens & Organisatie; • Uitvoeringsprogramma en diversiteit & inclusie: In 2025 hebben er verschillende activiteiten plaatsgevonden in het kader van het uitvoeringsprogramma diversiteit. De pilot open hiring is uitgevoerd en levert input voor verdere beleidsontwikkeling. Andere activiteiten waren vooral gericht op bewustwording. Zo was tijdens het ‘Festival van de Nieuwsgierigheid’ voor ambtenaren Saskia Schepers, expert in neurodiversiteit en leiderschapsontwikkeling voor een inclusieve werkvloer, één van de sprekers.

Saskia liet zien dat neurodiversiteit niet alleen iets is om te ‘accepteren’. Maar dat het juist een kracht is. Een kracht die zorgt voor innovatie, creativiteit en een groter probleemoplossend vermogen binnen organisaties. Gelijktijdig is er een workshop voor medewerkers aangeboden die helpt om neuro-inclusiever te denken en te ondersteunen als het gaat om AD(H)D en autisme op het werk. Een andere activiteit was de onthulling van het gedicht tegen racisme en discriminatie van onze stadsdichter Ma rrit Jellema op 7 oktober 2025, Diversity Day. Het gedicht is afgeleid van een eerder gedicht tegen racisme en discriminatie dat Marrit op 21 maart, de Internationale dag tegen racisme en discriminatie, met alle medewerkers had gedeeld. In het gedicht roept Jellema op om onze verschillen te omarmen en elkaar met respect te behandelen. Om dit blijvend uit te dragen naar medewerkers én inwoners staat het gedicht van Marrit Jellema op de witte wenteltrap in de stadshal van het gemeentehuis. Informatiebeveiliging In 2025 is verdere invulling gegeven aan het BIO-normenkader (Baseline Informatiebeveiliging Overheid). Met name op beleidsmatig vlak is aandacht besteed aan het opstellen en actualiseren van diverse beleidsdocumenten, waaronder het cryptografiebeleid, het backup- en restorebeleid en het Suwinetbeveiligingsbeleid.

Momenteel scoort gemeente Leeuwarden op alle onderdelen in de BIO een voldoende. Daarnaast is in 2025 een TPM-verklaring (Third Party Memorandum) afgegeven voor de SSC- werkplek. Hierbij zijn de BIO-normen, welke behoren bij de SSC-werkplek, getoetst op Opzet, Bestaan maar ook de Werking. Deze TPM-verklaring wordt inmiddels door samenwerkingspartners gebruikt voor hun jaarlijkse ENSIA-verantwoording binnen het BIO-normenkader. Tevens wordt de TPM-verklaring door de accountants van deze partners benut om de mate van volwassenheid van de informatiebeveiliging van de SSC-werkplek te toetsen. De ICT-omgeving is in 2025 door een externe partij onderzocht, waarbij zowel de vanaf het internet bereikbare systemen als de interne systemen zijn gecontroleerd op kwetsbaarheden. Ook is aandacht besteed aan het vergroten van het informatiebeveiligingsbewustzijn. Dit is onder meer gedaan door het uitvoeren van phishingcampagnes, de inzet van een mystery guest en verlenging van het contract met ARDA (E-learning). Privacy en data-ethiek Er is in 2025 extra inzet geweest op de afronding van DEPIA’s (data en data-ethische protectie impact assessment), wat een enorme impact heeft gehad op het gevoeld eigenaarschap op het gebied van privacy. De vierjaarlijkse externe audit voor de Wet Politiegegevens (Wpg) is in juli 2025 uitgevoerd.

Deze heeft bevindingen opgeleverd voor de teams van Handhaving Openbare Orde en Veiligheid, Leerplicht en Sociale Recherche. Er is inmiddels een extern bureau aangetrokken, om Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 147 deze aanbevelingen te implementeren en daarmee de resultaten van de heraudit in 2026 te doen verbeteren. De volgende nieuwe ontwikkelingen op het gebied van privacy hebben in 2025 gespeeld: • De inwerkingtreding van de Wet gegevensdeling door Samenwerkingsverbanden (Wgs) : Deze wet geeft een grondslag voor de verwerkingen binnen het Zorg en Veiligheidshuis Fryslân (ZVHF) en het Regionaal Informatie en Expertisecentrum Noord Nederland (RIEC NN). Deze wet bepaalt ook dat er een contactpunt moet zijn (welke is ondergebracht bij gemeente Leeuwarden) en coördinatietaken voor een aangewezen Functionaris Gegevensbescherming (FG) namens alle deelnemers aan het betreffende samenwerkingsverband. Hiervoor is de FG van gemeente Leeuwarden aangewezen. Het contactpunt is gemandateerd aan het ZVHF en RIEC NN en er is een kwartiermaker gestart om de eerste acties in te zetten namens de FG. • De inwerkingtreding van de Wet Persoonsgerichte Aanpak Radicalisering en Terroristische Activiteiten (PARTA): Vanuit deze wet moet de gemeente, waar de betrokkene woonachtig is, een contactpunt inrichten en de nodige informatie verstrekken.

Het aantal datalekken is gedaald; het waren er in totaal 67, tegen 96 in 2024. Daarvan zijn er 16 gemeld aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Daarentegen zijn incidenten wel groter en impactvoller, zoals de ransomeware aanval bij Omrin. Hoewel gemeente Leeuwarden daar niet direct bij betrokken was, zijn de effecten wel degelijk voelbaar geweest. Een evaluatie met Omrin rondom communicatie en afhandeling wordt nog gepland. Frauderisicobeheersing en integriteitsbeleid In 2025 zijn de volgende acties uitgevoerd: • Frauderisicobeheersing: In 2025 zijn de beheersmaatregelen van de belangrijkste processen met frauderisico’s beoordeeld en is het overzicht met frauderisico’s in de verschillende processen geactualiseerd. De focus lag daarbij op de processen die vanwege hun aard frauderisico’s bevatten: betalingsverkeer, crediteuren, grondtransacties, belastingheffing, inkoop - en aanbestedingen, subsidieverlening, kasbeheer, salarisbetalingen, uitkeringsverstrekking, treasury en huren en pachten. De beoordeling laat zien dat de getroffen beheersmaatregelen van voldoende niveau zijn. Er zijn geen restrisico’s geconstateerd die onmiddellijk om interventies vragen. • Integriteitsbeleid: In 2025 lag de nadruk op de uitvoering van het nieuwe integriteitsbeleid voor de ambtelijke organisatie. Het uitvoeringsplan vormde daarbij de basis voor de activiteiten die dit jaar zijn opgepakt.

De meeste acties uit het plan waren al in 2024 afgerond, waardoor in 2025 ruimte ontstond om de verdere borging en actualisatie van onderdelen van het beleid vorm te geven. Een belangrijk onderdeel hiervan was het actualiseren van het screeningsbeleid, een traject dat in 2025 door een werkgroep is afgerond. De formele vaststelling van dit geactualiseerde beleid staat gepland voor begin 2026. Informatieplicht aan- en verkopen > € 2,5 mln In de financiële verordening 2023 is lid 2 van artikel 7 nieuw opgenomen: de raad wordt in de paragraaf bedrijfsvoering van de jaarstukken jaarlijks achteraf geïnformeerd over alle aan - en verkopen van goederen, werken en diensten groter dan € 2.500.000 middels het opnemen van een lijst met in het boekjaar nieuw afgesloten verplichtingen. Onderstaand is deze lijst opgenomen. Lijst met in 2025 afgesloten aankoopverplichtingen > € 2,5 mln Bedragen x € 1.000 Relatienaam Totale contractwaarde Omschrijving overeenkomst KWS Infra B.V. 2.500 Herinrichting fase 1 t/m 4 Heechterp Holland Scherm B.V. 2.940 Geluidsscherm N31 buurtschap Unia Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2025 148 Daarnaast is begin 2026 de opdracht voor onderhoud en aanpassing Harmonie gegund aan Friso Bouwgroep (contractwaarde € 9,7 mln).

Lijst met in 2025 afgesloten verkoopverplichtingen > € 2,5 mln Bedragen x € 1.000 Relatienaam Totale contractwaarde Omschrijving overeenkomst BPD Ontwikkeling B.V. 2.530 Grond Unia West Frisoplan B.V. 2.592 Grond Middelsee Stichting GGZ Friesland 3.953 Grond Weverij Middelsee Zwanenburg Projecten B.V. 4.000 Grond Wetterstêd Middelsee MWPO De Fellingen B.V. 8.603 Grond De Fellingen fase 1 Rechtmatigheidsverantwoording De rechtmatigheidsverantwoording gaat enkel in op de fouten en onduidelijkheden die tot stand komen op de zuivere rechtmatigheidscriteria. Deze criteria houden in dat het college opereert binnen de gestelde budgetten door de raad (begrotingscriterium), dat gelden worden besteed en ontvangen conform de geldende wet- en regelgeving (voorwaardencriterium) en dat het college voldoende maatregelen treft om te voorkomen dat inwoners of bedrijven geen misbruik maken van de voorzieningen die de gemeente verstrekt (Misbruik & oneigenlijk gebruik criterium). In de financiële verordening 2023 is artikel 9 opgenomen: de raad wordt in de paragraaf bedrijfsvoering van de jaarstukken jaarlijks geïnformeerd over de geconstateerde afwijkingen (fouten of onduidelijkheden) groter dan de rapportagegrens van € 750.000 en de belangrijkste afwijkingen onder de rapportagegrens, als deze naar het oordeel van het college van bestuurlijk belang zijn.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/d08e6b32-ace1-422c-87a8-d6fba39426e4?agendaItemId=b7c9c672-9923-4be8-8f1c-81ced54c2aa1