Document · PDF

I. Midterm Review 2024 [MTR 2024]

Debat Raadzaal 22 mei 2024, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Midterm Review 202422.885 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

3.6.7 Snelle en frequente treinverbindingen Het hebben van snelle en frequente treinverbindingen is een lang gekoesterde wens en kreeg daarom ook een plek in ons coalitieakkoord. Het realiseren van deze verbindingen is omvangrijker dan slechts deze bestuursperiode. We focussen op het oplossen van knelpunten en hebben alle activiteiten ondergebracht in het programma Spoorzone. Onder dit programma bevinden zich acht concrete projecten. Op dit moment speelt de planvoorbereiding van station Werpsterhoeke, spoor-aquaduct HRMK, Lelylijn, spoorlijn Leeuwarden-Groningen inclusief oversteekbaarheid (onder andere Schrans/ Zuiderplein). Hiernaast speelt de planvoorbereiding voor het Spoordokgebied. De kosten voor de voorbereidingen hebben we niet voorzien in het coalitieakkoord. Voor de programma- en plankosten is alsnog dekking nodig [19].

3.6.8 Verbeteren van de waterrecreatie Het gebruik van het gemeentelijk water neemt toe door toeristen, dagjesmensen en ondernemers. Voorbeelden hiervan zijn het water bij Grou, de verschillende vaarverbindingen van de dorpen naar de stad en de Prinsentuin. In deze bestuursperiode willen we met een visie duidelijkheid geven over het gebruik van het water, de gewenste verbindingsschakels voor het water zoals de Kletsefeart en de Oostelijke vaarroute en het bijpassende voorzieningenniveau. In deze bestuursperiode krijgen we die visie voor elkaar [20]. De startnotitie beleidskader water beslaat alle waterthema´s en laat zien dat we de opgave breed opvatten. In 2024 wordt het beleidskader water opgeleverd. Op dit moment worden de logische vaarverbindingen tussen dorpen en vaarommetjes rond de dorpen geïdentificeerd, zo ook voor de Jorwerterfeart. Ook verschillende andere aspecten van (geïntensiveerd of veranderend) waterrecreatief gebruik -zoals de uitbreiding of seizoensverlenging havens, doorwerking op brugbediening, aanleg van meer voorzieningen, intensivering commerciële rondvaarten etcetera- zijn niet van de noodzakelijke investeringsmiddelen voorzien.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

3.7 Thema 6: Samenwerking en organisatie 3.7.1 Algemeen In ons coalitieakkoord staan negen opgaven en negentien concrete voornemens die gaan over samenwerking en de eigen organisatie. Op hoofdlijnen gaat dit over hoe wij samen met de Friese Mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden onze (digitale) toekomst vormgeven. Met kernwaarden als zorgvuldigheid en veiligheid, inclusie en duurzaamheid, organiseren wij wat daarvoor nodig is. Als we kijken naar de opkomst bij de verkiezingen en cijfers over verbondenheid met de gemeente, dan lijkt de relatie en het contact tussen gemeente en samenleving licht te verslechteren. We werken hard aan het verbeteren van de telefonische bereikbaarheid, het verduurzamen van de eigen organisatie en meer grip op samenwerking. Vooral de meer complexe en omvangrijke opgaven op het terrein van de publieke dienstverlening en onze digitale toekomst, vragen meer inzet dan bij aanvang van deze bestuursperiode was voorzien. Wij denken dat we het merendeel van onze oorspronkelijke ambities deze bestuursperiode kunnen waarmaken. Wel zien we, met het oog op het snelle tempo van digitalisering en de arbeidsmarkttekorten, de noodzaak om nog meer te investeren in onze digitale toekomst en in ons menselijk kapitaal. Kortom, er zijn voor dit thema negen opgaven en negentien voornemens genoemd in het coalitieakkoord.

Hier en daar is wat vertraging ontstaan. Van de negentien voornemens zijn er twee gerealiseerd en verwachten wij er nog tien deze bestuursperiode te kunnen realiseren (samen twaalf voornemens). De resterende zeven zijn alleen haalbaar na financiële bijstelling.

3.7.2 Een stevige positie in Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau Door deelname aan de Europa Agenda [1] is Leeuwarden zichtbaarder binnen Europa. We werken aan een bidbook voor European Youth Capital 2028. We doen mee met de ontwikkeling en uitvoering van diverse Europese projecten. Een groot deel van de uitvoering ligt op schema. De financiering hiervan is tot en met 2024 geregeld.

3.7.3 Grip op samenwerking We werken inhoudelijk nauw samen met de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en de Friese gemeenten. Steeds vaker werken we ook samen met andere besturen en met maatschappelijke organisaties. We zijn bezig de sturing, beheersing en verantwoording van samenwerkingsverbanden te verbeteren. In 2024 komt er een nieuw Kadernota Verbonden Partijen [2].

3.7.4 Participatie en democratische vernieuwing Er gebeuren veel goede dingen in Leeuwarden door de inzet van veel betrokkenen. Toch vraagt de relatie tussen overheid en samenleving aandacht en onderhoud. In 2024 volgt een document waarin we de uitgangspunten voor die relatie schetsen en waarin is aangegeven hoe de gemeente Leeuwarden zich daarvoor in wil zetten [3]. Zowel dienstverlening, participatie als (nieuwe) democratie komen aan de orde.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

3.7.5 Passende en persoonlijke dienstverlening In 2024 starten we met een programma ter verbetering van onze dienstverlening. We maken met de zogeheten POK-middelen van het Rijk onze dienstverlening meer passend en persoonlijk. Daarbij is meer ruimte voor persoonlijk contact en maatwerk [4] mogelijk en maken we de toegang voor kwetsbare inwoners laagdrempeliger [5]. Tot nog toe hebben we vooral geïnvesteerd in eenvoudige aanvraagprocessen [6], betere (telefonische) bereikbaarheid [7] en informatie in begrijpelijke taal [8]. De telefonische bereikbaarheid staat sinds COVID-19 regelmatig onder druk. Net als het werkaanbod voor het beheer van de gemeentelijke website. De toename in gemeentelijke taken is hier mede oorzaak van. Met het beschikbare budget (€100.000 structureel) is een eerste aanzet tot verbetering gegeven. Voor verdere verbetering is op het punt van toegankelijke (web)informatie, telefonische en gebruiksvriendelijke dienstverlening meer inzet wenselijk en nodig.

3.7.6 Waarde(n)volle digitale toekomst De digitalisering van de samenleving gaat in een hoog tempo, ook in Leeuwarden. Wij vinden data en technologie vooral waardevol voor onze inwoners als het bijdraagt aan het waarmaken van grote maatschappelijke opgaven [10]. Wat hierin haalbaar is, hebben we in kaart laten brengen. Inwoners willen een betrouwbare en integere overheid. Met ons nieuwe beleid op het gebied van dataethiek (gebaseerd op gedragen waarden), houden we grip op de impact van data en technologie op de samenleving [9]. In de huidige digitale wereld komen gegevenslekken en privacy-kwesties steeds vaker voor. Onze informatieveiligheid [11] moet op meer dan 100 onderdelen versterkt worden. Dat blijkt uit een analyse van de Baseline Informatieveiligheid. Cybersecurity gaat over het beschermen van data en netwerken tegen cyberaanvallen van buitenaf. Informatieveiligheid gaat vooral over bescherming tegen de risico’s van datalekken, incorrecte informatie en storingen van binnenuit. Ook het op orde brengen en houden van de overige fundamenten van onze informatiehuishouding (data, technische infrastructuur, werkplekken, applicaties e.d.) staat behoorlijk onder druk. Dit komt door toenemende digitalisering. Door te faseren hebben we onze ambities op dit punt bijgesteld.

Tegelijkertijd is investeren in de basis (brede datavoorziening, Digital Twin-omgeving, low-code ontwikkeling) noodzakelijk. Om grote opgaven beter te kunnen realiseren maar ook om een meer vernieuwende, transparante en draagvlak creërende overheid te worden. De beschikbare structurele €100.000 gaat helemaal op aan informatieveiligheid en licentiekosten voor de genoemde basis.

3.7.7 Verankering van duurzaamheid in de eigen gemeentelijke organisatie Onze gemeentelijke organisatie wordt duurzamer. Steeds vaker geven we het goede voorbeeld [12]. Bijvoorbeeld door circulaire producten in te kopen en circulair aan te besteden. Ook liggen we op koers om van de twintig eigen gebouwen in 2025 Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG) te maken [13]. Er is meer budget nodig om duurzaamheid blijvend te verankeren en een start te kunnen maken met een leerprogramma op het gebied van duurzaamheid voor onze medewerkers [14].

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

3.7.8 Aantrekkelijk werkgeverschap De afgelopen tijd hebben meer mensen door vergrijzing onze organisatie verlaten. Met hen verdwijnt veel kennis en kunde. Het bleek lastig om functies in te vullen. We werken aan een aantrekkelijk pakket van arbeidsvoorwaarden om medewerkers aan te trekken en te houden [15]. Voor het bevorderen van inclusie en diversiteit in ons eigen personeelsbeleid [16], is extra capaciteit en budget wenselijk.

3.7.9 Financiële basis op orde We hebben de financiële basis op orde weten te houden. Zoals voorgenomen, is de Kadernota Risicomanagement geactualiseerd [17]. In het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV is een nieuwe financieringssystematiek (2026 e.v.) voor het Gemeentefonds aangekondigd. Daarin staat ook dat bij het uitwerken van de nieuwe financieringssystematiek de mogelijkheid van een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Door de val van het kabinet zal duidelijkheid over de invoering van de nieuwe systematiek [18] nog enige tijd op zich laten wachten.

3.7.10 Blijven investeren in de toekomst We hebben € 40 miljoen ondergebracht in drie fondsen. Er is een afwegingskader vastgesteld voor een transparante en resultaatgerichte inzet van de fondsen [19]. Een deel van het geld is inmiddels bestemd en zetten we in voor Leeuwarden Oost, Arcadia en blockbusters, de binnenstad en de Grondbank.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

4. Toelichting bijstellingsvoorstellen coalitieakkoord 4.1 Overzicht bijstellingsvoorstellen In het vorige hoofdstuk beschreven we hoever we zijn met de uitvoering van het coalitieakkoord. Daarbij is al kort vooruitgeblikt op de doelen en voornemens die om bijstelling vragen. In dit hoofdstuk lichten we de bijstellingsvoorstellen verder toe. In het hiernavolgende hoofdstuk 5 wordt de actuele financiële positie beschreven. Hieruit zal blijken dat de onderstaande bijstellingsvoorstellen niet allemaal in genoemde omvang kunnen worden meegenomen in de begroting 2025. In hoofdstuk 6 staat wat ons concrete voornemen wordt voor de begroting 2025 en wat hierbij onze afwegingen zijn. Tabel 1 Overzicht bijstellingsvoorstellen (bedragen x € 1.000) Overzicht bijstellingen (in gewenste omvang en financiering) Totaal uitzettingen 2025

2026

2027

2028

waarvan structureel

Thema 1 Biodiversiteit uitvoering

425

375

Biodiversiteit, verduurzaming 15.000 woningen

310

Vergroening

750

Visie gezondheidszorg

620

Investeren in sport(beleid)

260

Investeren in sportvelden

147

117

120

Thema 2

Kansengelijkheid onderwijs

120

Mienskipsfonds

200

Lokale Inclusie Agenda: diversiteit en laaggeletterdheid

150

600

572

330

150

Thema 3 Ondermijning Thema 4 Cultuur ambitieniveau B Capaciteit vergunningen/handhaving

330

Evenementen en festivals

230

Citymarketing

250

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Thema 5 Stimuleren innovaties

250

Studenten behouden

375

Wetsus en watercampus

200

700

200

Spoorzone

450

Waterreacreatie

250

Uitvoering Europa Agenda

220

Verschillende en transparante contactmogelijkheden

205

200

Thema 6

Telefonische bereikbaarheid

131

Toegankelijke en eenvoudige informatievoorziening

Inzet data en technologie voor het (beter) realiseren van grote opgaven

286

462

Verduurzaming eigen organisatie (competenties)

150

Diversiteit en inclusie

7.363

8.209

4.434

3.984

Totaal

5.204

4.2 Toelichting bijstellingsvoorstellen 4.2.1 Thema 1: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving Uitvoering biodiversiteit (€ 75.000 structureel en € 350.000 en € 300.000 incidenteel) In de afgelopen periode is veel aandacht geweest voor het belang van biodiversiteit. Daarvoor zijn ook middelen in het coalitieakkoord ter beschikking gesteld. We gaan nu inzetten op (fysieke) maatregelen en maken ons instrumentarium passend. Dit is gericht op het inzetten op kansen om habitats van soorten te verbeteren en daarmee de biodiversiteit te vergroten. Daarnaast richten we ons op een betere verbinding van leefgebieden. Met name in de Leeuwarder ecologische structuur kunnen we een viertal knelpunten oplossen. Ook willen wij een monitoringsysteem opzetten om te kunnen volgen of de inspanningen die we doen echt bijdragen aan de doelstelling. Biodiversiteit, verduurzaming 15.000 woningen (€ 60.000 structureel en € 250.000 incidenteel) We willen de huidige beleidsinzet op biodiversiteit intensiveren om aan de wet natuurbescherming te kunnen voldoen. Het is belangrijk dat we als gemeente onderzoek doen naar de gebouwgebonden soort. Op deze manier -inclusief compenserende maatregelen- kunnen we bij renovatie en verduurzaming van panden voldoen aan de wet natuurbescherming. We zetten in op het soortenmanagementplan.

Hiervoor zijn voor de borging structurele middelen nodig, en voor compenserende maatregelen incidentele middelen. Vergroening (2 x € 750.000 incidenteel) Het thema vergroening wordt maatschappelijk steeds belangrijker. Groen draagt bij aan de gezondheid, een prettige leefomgeving en is ook één van de pijlers in de omgevingsvisie. Op het onderwerp vergroening zijn de nodige ambities en doelen beschreven die in 2035 bereikt moeten worden. We

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

zetten nu in op 3 grote binnenstadprojecten en het vervangen van zieke bomen. Om de ambities voor 2035 te bereiken, willen we inzetten op een intensivering. De middelen vanuit het coalitieakkoord richten zich nu op binnenstadsprojecten en zieke bomen en leiden nog niet tot de gewenste investering om daadwerkelijke te vergroenen. Met deze gewenste bijstelling zetten we in op de verdere vergroenambities om het doel in 2035 te halen.

4.2.2 Thema 2: Een sterke samenleving met kansen voor iedereen Visie gezondheidszorg (3 x € 620.000 incidenteel) Het is wettelijk verplicht om gezondheidsbeleid te hebben en uit te voeren. De huidige trends en ontwikkelingen vragen om een bredere visie op gezondheid. In het nieuwe gezondheidsbeleid (maart 2024) hebben we, naast de lichamelijke gezondheid (onder andere overgewicht), ook aandacht voor mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Deze brede blik op gezondheid wordt ‘positieve gezondheid’ genoemd. Voor het gezondheidsbeleid willen we inzetten op het verkleinen van gezondheidsachterstanden, mentale gezondheid, een gezonde sociale en fysieke leefomgeving en gezond ouder worden. Met de gewenste middelen willen wij inzetten op extra capaciteit en het uitvoeren van diverse interventies. Zoals inzet op gezondheid bij kinderen, waaronder opgroeien in een kansrijke omgeving, rookvrije generatie en gezonder gewicht. Investeren in sportbeleid (€ 260.000 structureel) Het maatschappelijk belang van sport en de relatie met gezond blijven krijgt steeds meer aandacht. Dit vraagt om veel contact met sportverenigingen en ook bv SPORT om dit vervolgens in actueel sportbeleid te vertalen. Daarvoor zijn in het coalitieakkoord structurele middelen beschikbaar gesteld.

Extra investeren in sport betekent ook dat er meer inzet op beleid nodig is. Bovendien vraagt het contractbeheer van onze samenwerkingspartner (bv SPORT) meer tijd en inzet. Daar is in het coalitieakkoord niet in voorzien. Deze capaciteit is gewenst om verder te kunnen inzetten op sport(beleid). Investeren in sportvelden (€ 117.500 structureel en eenmalig € 30.000 incidenteel) De leefomgeving van mensen heeft een directe invloed op hun sport- en beweeggedrag. Hoe meer deze uitnodigt tot bewegen, hoe meer mensen ook gáán bewegen. We willen daarom de nodige aandacht besteden aan onze gemeentelijke sportaccommodaties. Om die toegankelijk te houden voor iedereen en om een deel van de capaciteitsproblemen op te lossen. Met het aanleggen van extra verlichting op sportvelden waar de druk het hoogst is, zorgen we ervoor dat die velden ook in de avonduren gebruikt kunnen worden. Het gaat om zeven velden in totaal. Deze bijstelling ziet ook op het uitbreiden van de sportvelden op sportpark Nylân en sportpark Kalverdijkje. De middelen uit het coalitieakkoord zijn niet toereikend om de veldcapaciteit te verhogen. Ook kan met deze bijstelling tegemoet worden gekomen aan de behoefte van SC Cambuur.

Kansengelijkheid onderwijs (€ 120.000 structureel) De methodiek School als vindplaats is gericht op vroegtijdige signalering en vroegtijdige aanpak, het terugdringen van verzuim en uitval en het voorkomen van tweedelijnszorg. Uit onderzoek blijkt dat het jeugdhulpgebruik in de afgelopen vijf jaar minder hard steeg op scholen waar School als Vindplaats actief is, dan op andere middelbare scholen in Leeuwarden. School als Vindplaats is in het Voortgezet Onderwijs op basis van het jeugdzorggebruik uitgebreid met vier locaties. Dit gebeurde in 2023 en 2024

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

met middelen die naar aanleiding van het coalitieakkoord/lijst vergeten posten beschikbaar zijn gesteld. De inzet op deze vier scholen willen we structureel maken. Mienskipsfonds (2 x € 200.000 incidenteel) Het Mienskipsfonds van de gemeente Leeuwarden laat zien dat het werken met en voor inwoners van belang is voor gemeenschapsvorming. Door het Mienskipsfonds gesteunde initiatieven van inwoners, dragen bij aan het vergroten van de leefbaarheid in wijken en dorpen. Na 2024 is er geen financiering meer voor het Mienskipsfonds. We willen het Mienskipsfonds voor de rest van de bestuursperiode op hetzelfde niveau brengen als in 2023 en 2024. Lokale inclusie Agenda, diversiteit en laaggeletterdheid (€ 150.000 structureel) In het coalitieakkoord hebben we uitgesproken dat we willen dat iedereen, hoe verschillend we ook zijn en met welke beperkingen en uitdagingen we ook kampen, volwaardig onderdeel kan en mag zijn van de Leeuwarder samenleving (inclusie). Daarvoor moeten we investeren in de ontplooiing van het individu. Aan de andere kant zorgen we voor de juiste randvoorwaarden zodat iedereen ook echt mee kan doen en zich geaccepteerd voelt. Diversiteit gaat over acceptatie, gelijke kansen bieden, bewustwording en over de mix van verschillen tussen mensen in onze samenleving. We willen meer capaciteit en activiteiten inzetten op bewustwording van inclusie en diversiteit.

Zoals op laaggeletterdheid voor het aanleren van basisvaardigheden om mee te kunnen doen in de samenleving en op het uitvoeringsprogramma diversiteit (bijeenkomsten, tentoonstellingen e.d.)

4.2.3 Thema 3: Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Ondermijning (€ 600.000 structureel) De aanpak van ondermijning is één van onze speerpunten. In het coalitieakkoord is budget beschikbaar gesteld voor veiligheid, om extra in te zetten op verschillende onderwerpen – waaronder de ondermijningsaanpak. In de Veiligheidsagenda 2023-2026 (en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma) is het integrale veiligheidsbeleid verder uitgewerkt. Dit gebeurde op basis van de bestaande middelen en formatie. Het afgelopen jaar is onze informatiepositie verbeterd door het rapport “Leeuwarder Ondermijning, Een bestuurskundig-criminologische analyse” en, in het kielzog daarvan, de resultaten van het rioolwateronderzoek. De ontwrichtende werking van ondermijnende criminaliteit op onze samenleving is groot. Groter dan bij aanvang van deze bestuursperiode was voorzien. Daar komt uit naar voren dat onze huidige inzet niet volstaat. De urgentie van een effectieve, integrale aanpak van ondermijning is duidelijk en daarvoor moeten we onze inzet intensiveren. Het ondermijningsrapport geeft daar vier gerichte aanbevelingen voor. De aanpak van ondermijning is een zaak van de lange adem en vraagt inzet vanuit de hele organisatie. We maakten een plan van aanpak dat daarin voorziet, en waarin we alle aanbevelingen uit het ondermijningsrapport meenemen.

Om dit plan effectief uit te voeren is extra capaciteit nodig. Voor 2024 is extra incidenteel budget vrijgemaakt, maar ook daarna is extra budget nodig om een effectieve, integrale ondermijningsaanpak blijvend uit te kunnen voeren.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

4.2.4 Thema 4: Toonaangevend in cultuur en evenementen Cultuurvisie (€ 572.000 structureel) Leeuwarden wil één van de toonaangevende steden in Nederland zijn. We onderscheiden ons met een cultureel aanbod dat regionaal, nationaal en internationaal opvalt. Daarvoor is meer nodig dan het huidige ambitieniveau. Daarom hebben we extra geld vrijgemaakt in het coalitieakkoord voor cultuur, om ambities uit onze Cultuurvisie 2021-2028 te kunnen waarmaken. Naast een gezonde basis (culturele basisinfrastructuur op orde), maken we ook ruimte voor (jonge) makers, initiatieven die bijdragen aan een inclusieve samenleving (meedoen), kwalitatief hoogstaande producties waarin talentontwikkeling een rol speelt en voor grote publieksevenementen. Dit laatste doen we samen met Arcadia. Het merendeel van de ambities uit het ambitieniveau B uit de Cultuurvisie is gerealiseerd, maar niet alles. Hiervoor is nog een extra budget nodig. Vergunningen en Handhaving (€ 330.000 structureel) Er is tot en met 2024 incidenteel budget beschikbaar gesteld voor verdere operationele ondersteuning en uitvoering van evenementen. Dit wordt ingezet voor aanvullende capaciteit om evenementen correct en afgewogen te vergunnen, controleren en te begeleiden. Bovendien is, vanwege grotere complexiteit en juridificering, meer capaciteit nodig om te zorgen voor adequate vergunningverlening.

Daarom wordt extra geïnvesteerd op vergunningverlening en handhaving. Grote festivals en evenementen (2 x € 230.000 incidenteel) De afgelopen jaren is ingezet op cultuur, toerisme, evenementen en marketing met de beschikbare middelen uit het coalitieakkoord. Dit willen we de komende jaren verder uitbouwen, maar wel op een duurzame manier. We investeren daarom in een kwalitatief goed aanbod van cultuur en evenementen, ook na 2024. We zetten onze inzet op de acquisitie en inkoop van eenmalige festivals en evenementen zoals SPARK, Theater Tol en Cie Carabosse voort. Tenslotte stellen we extra budget beschikbaar om met stijgende kosten in de evenementenbranche alsnog een vergelijkbaar programma in te kunnen kopen. Citymarketing (€ 150.000 structureel en 2 x € 100.000 incidenteel) Leeuwarden heeft bezoekers veel te bieden. De afgelopen jaren is daarom ingezet op cultuur, toerisme, evenementen en marketing. Uitbouwen hiervan moet op een duurzame manier waarbij gezorgd wordt voor een kwalitatief goed aanbod van cultuur en evenementen. Hierbij is marketing van Visit Leeuwarden een onmisbaar onderdeel. We zetten in op een digitaal en fysiek aanbod voor het vermarkten van het aanbod van cultuur en evenementen.

4.2.5 Thema 5: Een circulaire en concurrerende economie Stimuleren innovaties (2 x € 250.000 incidenteel) In Leeuwarden wordt volop geïnnoveerd door tal van bedrijven en instellingen. In het coalitieakkoord zijn middelen opgenomen voor innovatie. Daarmee stimuleren we dat bedrijven, opleidingen, kennisinstellingen en overheden samen optrekken bij innovaties voor grote maatschappelijke opgaven. Voor het behoud van innovatie op het huidige niveau (mede door de inflatiemiddelen) zijn vanaf 2025 aanvullende middelen nodig.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Studenten behouden (2 x € 375.000 incidenteel) Het behouden van jongeren (studenten) is in toenemende mate belangrijk voor het behoud van de brede welvaart in de regio. De demografische trends in Fryslân laten de komende jaren een dubbele ontgroening (krimpende beroepsbevolking en krimpende studentenaantallen) en de groeiende trek naar de randstad (braindrain) zien. Door te investeren in onder andere (de activiteiten van) Leeuwarden Student City (LSC) (denk onder meer aan LEIP! Introductiefestival en -week of het jaarlijkse studentenvoetbaltoernooi) hopen we Leeuwarden als studentenstad steviger neer te zetten, zodat studenten geen reden zien om Leeuwarden te verlaten na hun studie. De huidige middelen zijn tijdelijk. Met deze bijstelling willen we doorgaan met de activiteiten in 2025 en 2026. Wetsus en watercampus (€ 200.000 structureel en € 500.000 incidenteel) De Watercampus, met onderzoeksinstituut Wetsus, maakt Leeuwarden een wereldspeler op het gebied van water en watertechnologie. Leeuwarden is aantrekkelijk voor bedrijven en academici op dit expertgebied. Bovendien is Wetsus een belangrijke aanjager van duurzame ontwikkeling en werkgelegenheid. Voor een duurzame toekomst voor Wetsus wordt de lobby richting Den Haag voortgezet voor structurele financiering. Het doel is het behoud van Wetsus en ondersteuning van de Watercampus zonder regionale middelen.

We houden vast aan de ingezette richting voor de Watercampus en Wetsus. In het coalitieakkoord zijn middelen voor de Watercampus en Wetsus opgenomen. Maar wel tot halverwege de huidige coalitieperiode. Met dit voorstel willen we de bijdrage aan de watercampus structureel maken, en de bijdrage Wetsus tot het einde van de bestuursperiode. Spoorzone (4 x € 450.000 incidenteel) Met Spoorzone realiseren we een aantal doelen vanuit coalitieakkoord. Daarom willen we extra investeren in capaciteit op het programma om de samenhang van de projecten in de Spoorzone te versterken. Dit komt voort uit het besef en de overtuiging dat ruimtelijke ontwikkelingen elkaar doorgaans versterken en positief kunnen prikkelen en voeden. Leeuwarden heeft een grote ambitie voor de toekomst, binnen de ruimtelijke context van een al even ambitieuze provincie. Omdat stedelijke en provinciale opgaven op het gebied van economie, sociale cohesie en cultuur stevig in elkaar grijpen, is een integrale stedelijke en regionale ontwikkeling logisch. Daarnaast willen we met extra inzet ruimte geven om nieuwe ontwikkelingen en kansen te onderzoeken en initiatieven te ondernemen die kunnen leiden tot concrete projecten. Denk aan inzet voor de Lelylijn, de realisatie station Werpsterhoeke, studie naar de spoorverbinding Leeuwarden-Groningen en verbeteringen voor oversteken.

Waterrecreatie (€ 250.000 structureel) De inspanning die nodig is voor waterrecreatie is omvangrijk en breder dan de opgave in het coalitieakkoord. Vanuit deze brede opgave is het ook duidelijk dat er investeringen nodig zijn om effecten in de openbare ruimte voor elkaar te krijgen. Het gaat hier om bijvoorbeeld de seizoensverlenging voor havens, daarmee ook langere inzet op de brugbediening, het aanleggen van voorzieningen en het uitbreiden van mogelijkheden voor commerciële rondvaart. Maar het gaat ook om het herstellen van de ‘ommetjes’ rond de dorpen. Investeringen in het waternetwerk en de bijbehorende voorzieningen zijn nog niet voorzien.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

4.2.6 Thema 6: Samenwerking en organisatie Uitvoering Europa Agenda (€ 220.000 structureel) Met deze bijstelling gaan we door met onze cofinanciering van het EuropaPact Fryslân (EPF) en de Europa Agenda in 2025 en 2026. Het EPF ondersteunt de gemeente financieel en inhoudelijk met Europese projectontwikkeling. Daarnaast heeft het de functie van Europese helpdesk voor andere partijen uit de gemeente die eerder naar ons keken voor ondersteuning bij Europese projectontwikkeling. Hierdoor is Leeuwarden Europees zichtbaar en kunnen Leeuwarder projecten zoals circulair Spoordok en de renovatie van Leeuwarden Oost gecofinancierd worden met Europese subsidiegeld. De huidige inzet kent een aanzienlijk rendement: in 2023 is er ongeveer €1,3 miljoen aan Europese subsidie door Leeuwarden geworven. Verschillende en transparante contactmogelijkheden (€ 205.000 structureel) Samen met een aantal pilotgemeenten en VNG-Realisatie bouwt de gemeente sinds 2023 aan een oplossing die passende dienstverlening technisch mogelijk maakt. Door deze technische realisatie kunnen inwoners via elk kanaal (balie, telefoon, Whatsapp, etc.) dezelfde passende, persoonlijke en kwalitatief goede dienstverlening ervaren. De efficiëntie van onze afhandelprocessen neemt er ook door toe. Voor de technische haalbaarheid trekken we nog meer budget uit.

We geven voorrang aan twee bouwstenen die absoluut onmisbaar en urgent zijn, namelijk: integraal klantbeeld/koppeling bronsystemen en modernisering van MijnLeeuwarden. Dit zorgt ervoor dat er minder overbodige klantcontacten zijn. Andere, minder urgente bouwstenen kunnen na deze bestuursperiode worden opgevoerd. Dit zijn: kanaalregie en kanaalsturing. Dat gaat bijvoorbeeld over het gelijktijdig bijwerken van informatie op alle kanalen en de manier waarop de klant zo goed mogelijk naar het juiste kanaal wordt geleid. Telefonische bereikbaarheid (€ 131.000 structureel) Inwoners willen heel graag telefonisch contact met de gemeente hebben. De complexiteit van de problemen van inwoners neemt toe. Daarnaast hebben we te maken met de gevolgen van grote gebeurtenissen zoals de Oekraïne-oorlog en energiecrisis, en steeds meer wet- en regelgeving. De telefonische bereikbaarheid staat hierdoor regelmatig onder druk. Met extra tijdelijke personele capaciteit werd de bereikbaarheid eind 2023 en begin 2024 verbeterd. Het is noodzakelijk om de komende periode blijvend te investeren in snelle en hoge kwaliteit van de afhandeling van telefoontjes. We willen hier langdurig extra formatie voor beschikbaar stellen. Toegankelijke en eenvoudige informatietoegang (€ 82.000 structureel) Elke inwoner of ondernemer die contact wil met de gemeente kan kiezen uit verschillende opties.

Denk aan traditionele contactkanalen als balie en telefonie, maar ook aan mail, Whatsapp, chat of sociale media. De informatie via die contactkanalen moet begrijpelijk en up-to-date zijn, maar ook voor iedereen toegankelijk zijn. De hoeveelheid informatie is de laatste jaren enorm toegenomen. Vooral door de stijging van het aantal overheidstaken. Ook de (toegankelijkheids)richtlijnen voor overheidswebsites namen toe. We vinden de kwaliteit en toegankelijkheid van onze informatie zo belangrijk, dat we langdurig nog meer extra formatie willen vrijmaken voor het beheer van informatie op onze website, MijnLeeuwarden en de kennisbank met alle klantvragen.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Inzet data en technologie voor het (beter) realiseren van grote opgaven (€ 462.000 structureel) De afgelopen tijd is onderzocht hoe data en technologie kunnen bijdragen aan grote opgaven waar de gemeente voor staat. We zien allereerst synergievoordelen op het terrein van wonen en energie. Daarom willen we de komende tijd een aantal technische basisblokken realiseren: een brede datavoorziening, Digital Twin-omgeving (3D) en low-code ontwikkeling. Hiermee kunnen we vraagstukken met data inzichtelijk maken, oplossingen en scenario’s vooraf doorrekenen en faalkosten voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan het visualiseren van hittestress en de effecten van temperatuurstijging. In een Digital Twin-omgeving wordt zichtbaar welke plekken in de gemeente ‘kritiek’ worden. Aansluitend kunnen we in dezelfde omgeving gewenste maatregelen doorrekenen en visualiseren: wat is bijvoorbeeld het effect van het plaatsen van 2000 extra bomen? We zien de basisblokken als een randvoorwaardelijke investering in het transparant en begrijpelijke maken van complexe maatschappelijke opgaven, maar ook in de realisatie ervan. De fondsenaanvraag over hetzelfde onderwerp is aanvullend noodzakelijk. Verduurzaming eigen organisatie (3 x € 150.000 incidenteel) We geven zelf zoveel mogelijk het goede voorbeeld in verduurzaming.

We willen nog meer geld vrijmaken voor concrete maatregelen om in 2030 een emissievrije, circulaire en adaptieve organisatie te zijn. We deden inmiddels zelf ervaring op met het circulair verbouwen van de eerste verdieping van het Carré in het gemeentehuis. Het is nodig om de verduurzaming ook steviger in de eigen organisatie neer te zetten door te investeren op kennis, vaardigheden en competenties. Diversiteit en inclusie (2 x € 50.000 incidenteel) We vinden inclusie en diversiteit van groot belang, ook in ons personeelsbeleid. Diversiteit is een voorwaarde om een effectieve, herkenbare en toegankelijke overheid te zijn. Er is een Uitvoeringsprogramma Diversiteit opgesteld om de kansengelijkheid in de gemeente Leeuwarden te bevorderen. In dit Uitvoeringsprogramma staan ook activiteiten en doelstellingen voor de eigen organisatie.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

5. Actuele financiële situatie 5.1 Financiële positie In dit hoofdstuk wordt de voorlopige stand van de financiële positie van de gemeente Leeuwarden op grond van ongewijzigd beleid beschreven en de belangrijkste ontwikkelingen die hierop van invloed zijn. In bijlage 2 staat een gedetailleerde uitleg van deze financiële positie. De actualisatie van de financiële positie leidt ertoe dat de jaarschijf 2028 met een overschot van € 2,2 miljoen sluit. Door verschillende actuele ontwikkelingen is de laagste stand van de algemene reserve (AR) in 2027 € 20,6 miljoen. Dit is exclusief de voorstellen van deze MTR. Het voorliggende financieel perspectief is een momentopname en verandert nog in aanloop naar de vaststelling van de programmabegroting 2025. De belangrijkste actualisatie is de doorrekening van de meicirculaire.

5.1.1 Financieel perspectief Tabel 2 Verloop financiële positie over de jaren t/m 2028 (bedragen x € 1.000) Financieel perspectief/ voorjaar

2024

2025

Voorgaand jaar

2027

2028

7.711

2026 8.042

-5.512

-3.340

1. Startpositie begroting 2024

9.244

14.332

-18.340

-5.122

2. Gemeentefonds

10.228

-3.735

-994

6.524

3. Loon- en prijsontwikkeling

Totaal 114

4.110

-1.339

16.133 -1.339

4. A Ontwikkelingen sectoren structureel

-9.608

-11.040

5.740

5. B Ontwikkelingen sectoren incidenteel

-2.153

2.113

Totaal saldo bijgesteld perspectief

7.711

8.042

-5.512

770

1.471

-12.667 -

-3.340

2.241

Loon- en prijscompensatie (inflatie) Een belangrijk onderdeel bij het opstellen van de financiële positie zijn de loon- en prijsontwikkelingen. In de financiële positie wordt op onderstaande manier rekening gehouden met inflatie. Tabel 3 Inflatie 2024

2025

2026

2027

2028

Loonontwikkelingen

6,00%

5,80%

4,70%

2,80%

2,40%

Prijsontwikkelingen

2,50%

1,75%

1,95%

2,80%

2,40%

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Ontwikkelingen De uitkomst van het onderzoek van de mee- en tegenvallers is dat er op dit moment voor de hele beleidsplanperiode sprake is van een uitzetting van € 12,7 miljoen structureel. In onderstaande tabel is dit uitgesplitst. Tabel 4 Ontwikkelingen (bedragen x € 1.000) Ontwikkeling structureel

2024

A. Kaderbrief Veiligheidsregio

2025

-990

B. Omslagrente en nieuwe BBV voorschriften C. Kapitaallasten vervangingsinvesteringen

-341

D. Energielasten openbare ruimte en panden

-1.600

E. Stelposten areaal groen, grijs en blauw

2026

2027

2028

Totaal

-985

-220

-178

-757

-3.130

-1.022

-180

-93

-48

-1.343

-656

-82

-505

-1.528 -1.600

-249

-216

-81

-622

-1.096

F. Wmo

-1.165

-420

G. Buig

1.448

-7.126

H. Wsw

970

-20

-50

850

I. Beschut Werk

-25

-200

-310

-370

-905

J. Specialistische Jeugdhulp

-6.500

1.000

2.000

2.500

K. Diverse uitzettingen en inkrimpingen

-1.477

-1.362

-18

-376

903

-2.330

Totaal ontwikkeling

-9.608

-11.040

5.740

770

1.471

-12.667

-1.585 5.678

Voor een verdere toelichting van de posten verwijzen we naar bijlage 2.

5.1.2 Stand algemene reserve Ook de ontwikkeling van de AR is bijgesteld op basis van de laatste inzichten. Daarom wordt de stand van de AR voor het jaar 2024 geschat op € 25,5 miljoen. De laagste stand van de AR bedraagt € 20,6 miljoen in 2027. Daarbij is nog geen rekening gehouden met het rekeningsaldo 2023. Tabel 5 Ontwikkelingen algemene reserve (bedragen x € 1.000) Ontwikkeling algemene reserve

2024

2025

2026

2027

2028

Begroting 2024

25.447

49.109

50.124

50.324

50.410

Voorlopige nieuwe stand

25.491

33.619

23.886

20.633

22.960

-15.490

-26.238

-29.691

-27.450

Mutaties

Begrotingsoverschotten of –tekorten worden gestort of onttrokken aan de AR. Nu de jaarlijkse begrotingsuitkomsten naar beneden zijn bijgesteld, worden er duidelijk minder middelen in de AR gestort. Dit verklaart de lagere AR in 2025 en verder.

5.1.3 Onzekere tijden en voorlopige conclusies Hoewel de gemeente Leeuwarden financieel gezond is, zijn het onzekere tijden. Aan de ene kant komt dit door stijgende rente, hoge inflatie en een krappe arbeidsmarkt. Aan de andere kant zijn gemeenten nog altijd verwikkeld in belangrijke discussies met de Rijksoverheid over de financiële positie van gemeenten. Denk hierbij aan de opschalingskorting, de daling van de accressen en de normeringssystematiek, de jeugdzorg, het gemeentelijk belastinggebied en nog veel meer. Dat geldt nu vooral in aanloop naar de formatie van een nieuw kabinet. Bovendien is het de vraag hoe zwaar het nieuwe kabinet in zal zetten op ombuigingen. “Niet alles kan, er zijn scherpe keuzes nodig”, aldus het

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Centraal Planbureau (CPB) in het Centraal Economisch Plan (CEP 2024). Bij ongewijzigd beleid loopt het overheidstekort flink op en wordt op termijn de Europese begrotingsnorm van 3% ruim overschreden. De koerscorrectie die de Studiegroep Begrotingsruimte vorig jaar adviseerde om landelijk € 17 miljard om te buigen, blijft nog steeds actueel volgens het CPB. Daarom gaan we nu terughoudend en behoedzaam om met de nu beschikbare middelen. De laagste stand van de AR is ruim € 20,6 miljoen in 2027 (exclusief rekeningresultaat 2023, zie tabel 5). Dat is een overschot van € 5,6 miljoen vergeleken met de vastgestelde minimumgrens van € 15 miljoen. Bij de huidige stand van de AR wordt een belangrijke kanttekening geplaatst. De veronderstelde eindstanden van de AR moeten in de komende jaren nog worden gehaald. Vanuit het realisatieprincipe (voordelen pas gaan besteden nadat ze daadwerkelijk zijn gerealiseerd) en de egalisatiefunctie van de AR (het vereffenen van de jaarlijkse begrotingsresultaten) wordt volledige aanwending van deze toekomstige middelen sterk ontraden. De AR is namelijk kwetsbaar voor mutaties van de begrotingssaldi. Rekeningresultaat 2023 Naast de financiële positie is een inschatting gemaakt van het rekeningresultaat 2023. Op het moment van schrijven van deze MTR komt het rekeningresultaat uit op ongeveer € 9,6 miljoen.

Aandachtspunt hierbij is dat op het moment van schrijven van deze MTR het rekeningresultaat nog niet definitief is en de accountantscontrole nog moet plaatsvinden. Specifieke onderwerpen vanuit de financiële positie Bv SPORT Er is een mismatch tussen de benodigde middelen voor sport en de beschikbare middelen in de gemeentelijke begroting (na toekenning van de extra middelen in het coalitieakkoord). Het verschil komt door de fors toegenomen energielasten en stijging van loonsommen. De stijging van loonsommen wordt bepaald door de cao waar de gemeente geen invloed op heeft. De omvang van het verschil tussen wat nodig en beschikbaar is bedraagt zonder bijsturing € 1 miljoen structureel. Voor 2024 is dit als onontkoombare post verwerkt in de financiële positie. Daarmee kan de bv SPORT in 2024 onder dezelfde voorwaarden haar dienstverlening uitvoeren. Voor de langere termijn is een politieke afweging nodig. Deze afweging is of de gemeentelijke begroting structureel uitzetten, of de opdracht aan de bv SPORT aanpassen. Dit laatste houdt in dat het dienstverleningsniveau lager wordt en mogelijk voorzieningen moeten worden beëindigd. Voor de zekerheid is in de financiële positie rekening gehouden met een extra budget van € 500.000 voor de periode vanaf 2025. Er wordt aan gewerkt om keuzes voor te leggen. Het streven is om deze keuzes vóór de zomer voor te leggen aan de raad.

Jeugd In 2022 en 2023 zijn de jeugdzorgkosten enorm gestegen. De stijging leidde tot een verwacht tekort op de jeugdzorgkosten van € 6,5 miljoen in 2024. De jaarlijkse kostenstijgingen moeten doorbroken worden. In onze brief van 5 maart 2024 gaven wij financiële toelichting en duiding op de tekorten jeugdhulpbudget. We moeten als gemeente zelf ingrijpen, maar zijn daarbij ook afhankelijk van landelijke en regionale ontwikkelingen.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Om het tekort van € 6,5 miljoen op te kunnen vangen zijn structurele maatregelen nodig. Die worden de komende tijd uitgewerkt. Deze maatregelen moeten ervoor zorgen dat we in 2028 € 6,5 miljoen structureel minder uitgeven, binnen het totale beleidsterrein van Jeugd. In 2025 willen we € 1 miljoen structureel ombuigen, in 2026 ook € 1 miljoen structureel, in 2027 een bedrag van structureel € 2 miljoen en tenslotte in 2028 nogmaals € 2,5 miljoen structureel. Dit is verwerkt in de financiële positie. Financiële lijn voor de financiële basis op orde (houden) Zoals hierboven beschreven is het belangrijk om rekening te houden met financiële onzekerheden. In het coalitieakkoord staat dat de financiële basis op orde moet zijn én blijven. Daarom vinden wij het verstandig om een structurele ruimte van minimaal € 1,5 miljoen en een AR van minimaal € 20 miljoen te reserveren voor eventuele financiële onzekerheden. We vinden slechts een beperkte besteding van € 750.000 structureel en naar schatting € 9,6 miljoen aan rekeningresultaat verantwoord. Dit hebben wij verwerkt in het voorstel in hoofdstuk 6.

5.2 Ruimte scheppende maatregelen De omvang van alle bijstellingsvoorstellen beschreven in hoofdstuk 4 is groter dan de huidige financiële positie toelaat. Om meer mogelijk te maken deden wij een inventarisatie van ruimte scheppende maatregelen. Bij die inventarisatie keken we naar het verhogen van de baten en naar het verlagen van de lasten. Hieronder worden de ruimte scheppende maatregelen toegelicht en wordt aangegeven welke maatregelen zijn verwerkt in het voorstel in hoofdstuk 6.

5.2.1 Verhoging opbrengsten In tabel 6 staan de mogelijkheden voor het verhogen van de opbrengsten. Tabel 6 Verhogen opbrengsten (bedragen in €) Verhoging OZB woningen met 1%*

€ 180.000

Verhogen toeristenbelasting van € 1,65 tot € 2,00

€ 150.000

Verhogen hondenbelasting met 10%

€ 64.000

Verhogen baten havengelden

€ 123.000

* De OZB-tarieven kunnen ook met een hoger percentage worden verhoogd. Als de tarieven worden verhoogd zodat de woonlasten gelijk zijn aan het Friese gemiddelde, bedragen de extra opbrengsten ongeveer € 5 miljoen. Bij een stijging tot het Nederlandse gemiddelde bedraagt de extra opbrengst € 10 miljoen.

Uit een analyse van de havengelden blijkt dat een bedrag van ongeveer € 123.000 aan extra baten gerealiseerd is vergeleken met de begroting. Voor dit bedrag kan de begroting worden aangepast zonder dat een tariefsverhoging nodig is. Daarnaast is ook gekeken naar de overige heffingen. Hiervoor geldt dat deze heffingen niet meer dan kostendekkend mogen zijn. Er is onder andere gekeken naar de rioolheffing, afvalstoffenheffing en overige leges. Uit de analyse bleek dat verhoging van de baten voor deze posten niet voor de hand ligt.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

5.2.2 Verlagen lasten Er zijn verschillende mogelijkheden onderzocht om de lasten te verlagen. Daarbij is, gezien het karakter van de MTR en de stand van de financiële positie, gekeken naar lastenverlagingen die geen gevolgen hebben voor de dienstverlening van de burgers en/of het voorzieningenniveau. Deze opties worden gezien als mogelijkheid: • Op basis van een analyse van de rekeningresultaten 2019-2023 is de conclusie dat er zonder beleidsmatige consequenties alleen een besparing op armoedebeleid kan worden ingeboekt van € 100.000 en een besparing van € 150.000 op de budgetten van arbeidsparticipatie. Op deze budgetten zijn al jaren overschotten. Dit betekent dat de verlaging van de budgetten geen gevolgen hebben voor de dienstverlening. • In het coalitieakkoord is in totaal een bedrag van € 5.000.000 aan incidentele middelen beschikbaar gesteld, met als doel om in 2026 een besparing te realiseren. Deze besparing is ingegeven vanuit de behoefte om te investeren in de bedrijfsvoering en vanuit de behoefte om structureel ruimte te maken door inzet van incidentele middelen. Door de nieuwe doorrekening van de financiële positie lijkt nu eerder behoefte aan versterking van de AR in plaats van structurele ruimte. Daarom kan deze beweging voor een deel worden teruggedraaid.

Dit levert € 2.000.000 aan incidentele middelen op, maar zorgt ook voor een toename van de structurele lasten van € 200.000.

5.2.3 Ruimte scheppende maatregelen in het voorstel voor de begroting Op dit moment zien we geen aanleiding om een stevig pakket aan ruimte scheppende maatregelen in te zetten. Verhoging van de baten en ruimte scheppende maatregelen die impact hebben op de dienstverlening van de gemeente, kunnen eventueel alsnog worden ingezet als er in de toekomst financiële tegenvallers zijn. Ook kunnen deze eventueel bij een volgende bestuursperiode worden ingezet voor het betalen van meer of andere doelen. Als uitgangspunt voor het voorstel op de begroting (hoofdstuk 6) is dan ook gekozen voor ruimte scheppende maatregelen die de inwoners en ondernemers van de gemeente Leeuwarden ontzien. In het volgende voorstel worden alleen technische ruimte scheppende maatregelen voorgesteld.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

6. Voorstel voor de begroting 2025 6.1 Voorstel voor de begroting 2025 In eerdere hoofdstukken hebben wij beschreven hoe het staat met de uitvoering van het coalitieakkoord, welke bijstellingsvoorstellen er zijn en wat de financiële situatie is. Uitgaande van deze ingrediënten, geven wij in dit hoofdstuk aan wat ons voornemen voor de begroting 2025 is. Hieronder staat hoe dit eruitziet en welke afwegingen hiertoe hebben geleid. Tabel 7 Voorstel voor de begroting 2025 (bedragen x € 1.000) Totaal uitzettingen Thema

2025

2026

2027

2028

waarvan structureel

Ruimte scheppende maatregelen 2

Onderuitputting bugetten armoede

-100

Onderuitputting budgetten arbeidsparticipatie

-150

Inboeken extra baten havengelden

-123

Technisch anders verwerken investering bedrijfsvoering

-2.000

200

Totaal ruimte scheppende maatregelen

-2.373

-173

Basis op orde 4

Capaciteit vergunningen/handhaving

330

Telefonische bereikbaarheid

131

Totaal basis op orde

461

150

Continuering bestaand beleid 5

Wetsus en watercampus

200

700

Uitvoering Europa Agenda

220

Kansengelijkheid onderwijs

120

Evenementen en festivals

230

Citymarketing

250

Mienskipsfonds

200

1.220

1.720

150

450

Totaal continuering bestaand beleid Overige bijstellingen 3

Ondermijning

450

Vergroening

375

Uitvoering biodiversiteit

425

375

Toegankelijke en eenvoudige informatievoorziening (‘contentbeheer’)

Spoorzone

450

Visie gezondheidszorg

300

Diversiteit en inclusie

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Ten laste budget goed werkgeverschap uit coalitieakkoord

-50

Verschillende en transparante contactmogelijkheden (‘omnichannel’)

205

Investeren in sport(beleid)

130

Inzet data en technologie voor het (beter) realiseren van grote opgaven

300

Studenten behouden

300

Stimuleren innovaties

125

Lokale Inclusie Agenda: Verbinder laaggeletterdheid

Investeren in sportvelden

147

117

Cultuur ambitieniveau B

225

Totaal overige bijstellingen

3.554

Totaal ruimte scheppende maatregelen en uitzettingen

2.862

200

117

3.474

767

317

5.482

1.205

755

6.2 Inhoudelijke afwegingen Op een aantal terreinen, genoemd in het coalitieakkoord, liggen we niet volledig op koers. In dit hoofdstuk komen we met een voorstel tot een aantal daadwerkelijke bijstellingen. Zo denken we de kortetermijndoelen uit ons coalitieakkoord alsnog te kunnen bereiken en de langetermijndoelen na deze bestuursperiode een stap dichterbij te brengen. Uit het vorige hoofdstuk blijkt dat de financiële basis op orde is. Dat willen we graag zo houden. Daarom vinden wij het niet verstandig om alle bijstellingsvoorstellen (hoofdstuk 4) volledig op te nemen in de begroting 2025. Dit betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden in welke voorstellen wel en niet en voor welk bedrag. Ook vanuit de arbeidsmarktkrapte is het belangrijk om keuzes te maken. Wij zien een toenemende trend van het moeilijk kunnen vervullen van vacatures, zeker op een aantal specifieke werkgebieden. De keuzes die hebben geleid tot voorliggend voorstel worden in dit hoofdstuk expliciet gemaakt. De bijstellingen zijn geordend aan de hand van drie categorieën: • De basis op orde • Continuering van bestaand beleid • Overige bijstellingen Vervolgens is binnen categorie 2 en 3 een ordening aangebracht op basis van een inschatting van de impact ervan op onze doelen. Hoe groter de impact, hoe meer prioriteit een voorstel krijgt.

Sinds het begin van deze bestuursperiode waren er ook nieuwe ontwikkelingen die wat ons betreft aanleiding zijn tot intensivering of versnelling, zoals op het terrein van klimaat, gezondheid en ondermijning. Daarnaast is de maatschappelijke context in twee jaar tijd dusdanig veranderd, dat wij nog meer willen investeren in transparantie, aanspreekbaarheid, betrouwbaarheid en uitvoeringskracht van de gemeente.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Dit betreft vooral de bijstellingen op het gebied van de dienstverlening en digitalisering. Die gaan over het beter toespitsen van informatie en klantcontact op de wensen van onze inwoners en ondernemers en over een betere bereikbaarheid. Die gaan ook over beleid dat met data beter kan worden onderbouwd, zorgt voor betere besluitvormingsprocessen, meer tevredenheid en draagvlak. Vooral de bijstelling op het terrein van digitalisering kan ons ook helpen de voorspelde arbeidsmarktkrapte en het eigen personeelstekort tegen te gaan.

6.3 Financiële afwegingen In ons voorstel zijn wij terughoudend met het inzetten van ruimte scheppende maatregelen. Zoals in het vorige hoofdstuk toegelicht, zien wij op dit moment geen reden om een stevig pakket aan ruimte scheppende maatregelen in te zetten. Deze kunnen in de toekomst alsnog worden ingezet bij financiële tegenvallers. Ook kunnen deze eventueel bij een volgende bestuursperiode worden ingezet voor het betalen van meer of andere doelen. Wel hebben wij in ons voorstel gekozen voor de inzet van een aantal meer technische ruimte scheppende maatregelen, zodat wij meer van de bijstellingsvoorstellen kunnen financieren. Wij kozen voor de ruimte scheppende maatregelen die geen effect hebben op onze inwoners en ondernemers. Dit zijn onderuitputting van de budgetten armoede en arbeidsparticipatie, het inboeken van extra havengelden en het anders verwerken van de incidentele middelen bedrijfsvoering. In hoofdstuk 5 zijn deze maatregelen toegelicht. Vanwege de financiële positie vinden wij het belangrijk om zeer selectief te zijn met structurele uitgaven. Wij hebben in ons voorstel de categorie ‘basis op orde’ voorzien van een structurele bijstelling om de opvallende knelpunten in het dienstverleningsniveau op te lossen.

Voor de overige categorieën (continuering van bestaand beleid en overige bijstellingen) hebben wij vooral gekozen voor een incidentele financiering tot en met het einde van deze bestuursperiode. Daarnaast is voor drie posten (gedeeltelijke) structurele financiering gewenst. Dit betreft de investering in sportvelden, citymarketing en de inzet van data en technologie. De investering in sportvelden levert kapitaallasten op die een structureel karakter hebben. De inzet van data en technologie is weliswaar theoretisch incidenteel mogelijk, maar zou een desinvestering na twee jaren opleveren. Tot slot zijn de resterende structurele middelen toegerekend aan citymarketing. Dit gelet op de gewenste voortzetting van het beleid. Voor ondermijning is gekozen om deze nog een extra jaar (incidenteel) te financieren. De intensievere ondermijningsaanpak zoals we die voor ogen hebben, vraagt om een lange adem en blijvende inzet langs verschillende sporen. Een voorbeeld daarvan is een bredere toepassing van het middel van de Wet Bibob (Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur), door het opzetten van een gemeentelijk Bibob-bureau samen met het verruimen van het vergunningstelsel. Het is belangrijk om door te gaan met deze aanpak. Daarnaast geeft de bijzondere positie van de burgemeester bij de nieuwe coalitie-onderhandelingen (die daar niet direct bij aansluit ex.

artikel 35, tweede lid, van de Gemeentewet), aanleiding voor dit extra jaar financiering.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

De omvang van de bijstellingsvoorstellen bedraagt fors meer dan onze financiële positie toelaat. Het totaal van de bijstellingsvoorstellen bedraagt bijna € 4 miljoen structureel en ongeveer € 9,4 miljoen incidenteel. Daarom maakten wij een voorstel waarbij wij de bijstellingen van de laatste categorie (‘overige bijstellingen’) hebben aangepast in grootte. Dit in tegenstelling tot het kiezen voor een beperkter aantal voorstellen in de volledig gewenste grootte. Op deze manier denken wij een bredere impuls te kunnen geven aan de verschillende doelen uit het coalitieakkoord én blijven wij financieel binnen acceptabele bandbreedte. Hieronder is aangegeven welke negen bijstellingsvoorstellen (hoofdstuk 4) wij hebben verlaagd in omvang. Tabel 8 Was/wordt bijstellingen (bedragen x € 1.000) Was

2025

2026

2027

Ondermijning

600

Vergroening

750

Visie gezondheidszorg

620

Investeren in sport(beleid)

260

Inzet data en technologie voor het (beter) realiseren van grote opgaven

286

462

Studenten behouden

375

Stimuleren innovaties

250

Lokale Inclusie Agenda: diversiteit en laaggeletterdheid

150

Cultuur ambitieniveau B

572

Wordt

2025

2028

waarvan structureel

600

260

462

150

572

2026

Ondermijning

450

Vergroening

375

Visie gezondheidszorg

300

Investeren in sport(beleid)

130

Inzet data en technologie voor het (beter) realiseren van grote opgaven

300

Studenten behouden

300

Stimuleren innovaties

125

Lokale Inclusie Agenda: Verbinder laaggeletterdheid

Cultuur ambitieniveau B

225

600

2027

2028

waarvan structureel

450

200

De verlaging is gedaan op basis van de inschatting dat wij op deze manier alsnog een (extra) impuls kunnen geven aan het bereiken van onze doelen. Voor de lokale inclusie agenda is gekozen om in te zetten op de verbinder laaggeletterdheid. Wat de andere aanpassingen precies betekenen voor de ambities op deze onderdelen, wordt uitgewerkt als de betreffende onderwerpen ter besluitvorming worden voorgelegd.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Voor de bijstelling van diversiteit en inclusie gebruiken wij financieel het budget goed werkgeverschap uit het coalitieakkoord. We zorgen voor een andere prioritering van het budget om daarmee deze ambitie zonder de financiële positie verder te belasten. Bovenstaand betekent dat wij voorstellen vanwege de financiële ruimte geen prioriteit geven aan de volgende drie bijstellingsvoorstellen: verduurzaming van de eigen organisatie; waterrecreatie en biodiversiteit, verduurzaming 15.000 woningen.

6.4 Financiële positie na verwerking voorstel De financiële positie na ons voorstel is hieronder te zien. Dit is een voorlopige financiële positie. Voor het opmaken van de begroting houden wij nog rekening met de meicirculaire. Tabel 9 Financieel perspectief na verwerking MTR (bedragen x € 1.000) 2025

2026

2027

2028

Uitkomsten financiële positie

8.042

-5.512

-3.340

2.241

Ruimte scheppende maatregelen

2.373

173

Basis op orde

-461

Continuering bestaand beleid

-1.220

-1.720

-150

Overige bijstellingen

-3.554

-3.474

-767

-317

Financiële positie na verwerking MTR

5.180

-10.994

-4.545

1.486

20.684

22.256

Tabel 10 Ontwikkeling algemene reserves na verwerking MTR (bedragen x € 1.000) Ontwikkeling algemene reserves na verwerking MTR

40.357

25.142

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Samenvatting Twee jaar terug is het college aan de hand van het coalitieakkoord 2022-2026 “Nu investeren in de toekomst” gaan werken aan een leefbaar Leeuwarden met gelukkige inwoners. Halverwege deze bestuursperiode kijken we – volgens afspraak in het coalitieakkoord – terug op wat we hebben gedaan. De Midterm review (MTR) is de tussenevaluatie van het coalitieakkoord. In de tussenevaluatie wordt beoordeeld in hoeverre de realisatie van de doelen van het coalitieakkoord op koers ligt en waar bijsturing nodig is.

Onverwachte ontwikkelingen en nieuwe inzichten Bij de start van deze nieuwe bestuursperiode werden we geconfronteerd met onverwachte omstandigheden, zoals de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Daardoor kenden we in korte tijd een grote opgave in de opvang van vluchtelingen. Vlot erna kregen de toenemende inflatie en hoge energieprijzen veel impact. Dit alles gebeurde in een context waarin veel mensen op zoek zijn naar grip op hun leven. Een zoektocht die gepaard gaat met een scherp maatschappelijk debat. We concluderen dat de vraagstukken over woningbouw, vluchtelingenopvang, klimaat, energietransitie, digitalisering -en de financiering daarvan- tot op heden vanuit het Rijk onvoldoende beantwoord blijven. Deze onduidelijkheid en de dreigende begrotingstekorten maken het erg lastig om structureel beleid te maken en te investeren in de maatschappelijke opgaven die er zijn. Onvoorspelbaarheid lijkt het nieuwe normaal. Daarom is het van belang dat we rekening houden met alternatieve toekomsten en (nog) meer gaan werken met scenario’s waarin wij als organisatie transparant, flexibel en wendbaar zijn. Als gemeente moeten wij actiever ophalen wat onze inwoners nodig hebben en tegelijkertijd ook duidelijk maken wat de gemeente kan betekenen.

Binnen de mogelijkheden die we hebben, moeten we alle inwoners, maar vooral de kwetsbare groepen, blijven ondersteunen om grip te krijgen op werk, inkomen en daarmee op hun leven. Zodat ook deze inwoners weer meer perspectief zien en vooruitgang ervaren.

Analyse uitvoering coalitieakkoord en benodigde bijstellingen In deze MTR worden 114 voornemens uit het coalitieakkoord geëvalueerd die bijdragen aan zowel gestelde kortetermijndoelen (deze bestuursperiode) als langetermijndoelen (na 2026). Het overgrote deel van deze voornemens wordt nog deze bestuursperiode gerealiseerd. De uitvoering van het coalitieakkoord ligt dan ook grotendeels op koers. Tot nu toe is een deel van de tijd opgegaan aan het maken van nieuwe beleids- en uitvoeringsplannen en aan genoemde onverwachte omstandigheden. In de resterende bestuursperiode verwachten we dat de nadruk meer op de uitvoering komt te liggen. De meeste effecten worden dan ook pas in 2024 en daarna zichtbaar. We willen op 23 voornemens uit het coalitieakkoord een bijstelling doen. De bijstellingen zijn geordend aan de hand van drie categorieën: (1) de basis op orde (2) continuering van bestaand beleid en (3) overige bijstellingen. Vervolgens is binnen categorie 2 en 3 een ordening aangebracht op basis van een inschatting van de impact ervan op onze doelen. Hoe groter de impact, des te meer prioriteit een voorstel krijgt.

Gemeente Leeuwarden | Midterm review Coalitieakkoord 2022 - 2026

Thema 1: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving Wij willen onze gemeente leefbaar houden voor huidige en toekomstige generaties en daarbij ook aansluiten op de (inter)nationale klimaatafspraken. In ons coalitieakkoord hebben wij vijf opgaven en elf concrete voornemens beschreven die eraan bijdragen dat Leeuwarden een groene, gezonde en leefbare gemeente wordt. Voor nu zien we dat mensen positiever oordelen over de hoeveelheid groen in Leeuwarden. De CO2 uitstoot wordt minder, we halen meer energie uit zonnepanelen en gebruiken minder aardgas. We gaan de goede kant op. Van de elf voornemens zijn of worden de meeste (negen) in deze bestuursperiode gerealiseerd. Voor twee voornemens is bijsturing nodig om de gewenste doelen te realiseren. Dit gaat om meer geld voor uitvoeringsprojecten voor biodiversiteit (twee voorstellen) en vergroening. Hierbij gaat het om de verduurzaming van woningen en het creëren van meer koelte met groen. Het voornemen is om in de begroting 2025 de volgende bijstellingen op te nemen: • Uitvoering biodiversiteit • Vergroening

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Leeuwarden&id=5913c2f2-e09a-4ebf-8678-d584b5bb5d9f