Bestemmingsplan ‘Leeuwarden – Lidl Elzenstraat, Cambuurplein en Willem Alexanderplein’ (mei 2024)

1.184 m² (bvo)

5,6 per 100 m² bvo

66,3

Toekomstige situatie Functie

Aantal

Parkeernorm

Parkeerbehoefte (pp)

Wijkcentrum (groot)

1.184 m² (bvo)

5,8 per 100 m² bvo

69

Toename parkeerbehoefte (beoogd – bestaand)

+2,5

In de beoogde situatie bedraagt de parkeerbehoefte op het Cambuurplein 69 parkeerplaatsen. Dit komt neer op een toename van 3 parkeerplaatsen ten opzichte van de bestaande invulling van het plangebied. Naar verwachting zal in de praktijk van een toename van de parkeerbehoefte van 3 parkeerplaatsen geen sprake zijn. In de directe omgeving van het plan zijn namelijk meerdere winkels aanwezig, waardoor het te verwachten is dat er combinatiebezoeken zullen plaatsvinden met deze winkels. Daardoor zijn de praktijk minder parkeerplaatsen nodig en kan gesteld worden dat het plan niet zorgt voor een toename van de parkeervraag.

5.4

Conclusie

Ten opzichte van de bestaande situatie zorgt de planontwikkeling op het Cambuurplein voor een verkeersafname van 436 mvt/etmaal op een gemiddelde werkdag. De beoogde ontwikkeling leidt dan ook niet tot knelpunten in de verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid op de omliggende wegen. De herontwikkeling van het plangebied leidt op basis van de gemeentelijke parkeernormen tot een toename in de parkeerbehoefte van het plangebied van 3 parkeerplaatsen, maar de in de praktijk zal van deze toename geen sprake zijn vanwege het te verwachten combinatiebezoek met winkels in de directe omgeving.

6. LOCATIE 3: WILLEM ALEXANDERPLEIN 6.1

Plangebied

Locatie 3 is gelegen op het Willem Alexanderplein, tussen de Prinsessenweg en de Nijlânsdyk (zie figuur 5). Op basis van het geldende bestemmingsplan (Leeuwarden Nijlân, 2018) is een supermarkt van 4.196 m² bvo toegestaan, met daarboven woningen. In de werkelijke situatie wordt omvat Lidl slechts een gedeelte van het plangebied, waarbij de rest is ingevuld met overige detailhandel. De beoogde ontwikkeling voorziet in een wijziging van het bestemmingsplan, zodat de maximale toegestane oppervlakte aan supermarkt binnen het plangebied overeen komt met de werkelijke oppervlakte van Lidl. De vrijgekomen ruimte wordt herbestemd naar ‘gemengde doeleinden’, waarbinnen de bestaande detailhandel is toegestaan. Voor de woningen boven het winkelcentrum verandert er planologisch gezien niets.

13/16

Omdat de verkeersgeneratie en parkeerbehoefte van de woningen niet veranderen als gevolg van de beoogde ontwikkeling, worden deze woningen niet verder meegenomen binnen dit onderzoek.

Figuur 4 Ligging planlocatie Willem Alexanderplein

6.1.1 Gemotoriseerd verkeer Het plangebied wordt aan de noordzijde ontsloten op de Prinsessenweg en aan de zuidzijde op de Nijlânsdyk. De Prinsessenweg is ingericht als een erftoegangsweg met een maximumsnelheid van 30 km/u. De Nijlânsdyk is ingericht als een gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 50 km/u. Beide wegen leiden in oostelijke richting naar de Beatrixstraat, een erftoegangsweg met een maximumsnelheid van 30 km/u. De Beatrixstraat leidt in noordelijke richting naar de Julianalaan. De Julianalaan is een gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 50 km/u en is onderdeel van de Ringweg van Leeuwarden. In oostelijke richting leidt de Julianalaan naar de Overijssellaan, welke vervolgens in zuidelijke richting leidt naar de aansluiting op de N31. 6.1.2 Langzaam verkeer Voor het langzaam verkeer zijn op het Willem Alexanderplein vrijliggende voetpaden aanwezig. Voor fietsers zijn op het plein geen aparte voorzieningen aanwezig. Op de Nijlânsdyk zijn aan weerzijden van de rijbaan vrijliggende fiets- en voetpaden aanwezig. Voor voetgangers is een oversteekplaats aanwezig op de Nijlânsdyk op circa 100 meter loopafstand vanaf het plangebied. Op de Prinsessenweg ten noorden van het plangebied zijn aan weerszijden van de rijbaan vrijliggende voetpaden aanwezig.

Er zijn geen aparte fietsvoorzieningen aanwezig op de Prinsessenweg, waardoor fietsers de rijbaan moeten delen met het gemotoriseerde verkeer. Doormiddel van de lage maximumsnelheid en de inrichting van de weg conform de richtlijnen uit het ASVV 2021 wordt de verkeersveiligheid van fietsers gewaarborgd.

14/16

6.1.3 Openbaar vervoer De dichtstbijzijnde OV-halte vanaf het plangebied is gelegen op circa 150 meter loopafstand aan de Nijlânsdyk. Vanaf hier kan gebruik worden gemaakt van buslijn 4, tussen Nijlân en Leeuwarden busstation.

6.2

Verkeersgeneratie

Als onderdeel van de beoogde ontwikkeling komt een deel van de bestaande invulling van het plangebied te vervallen. Daarom kan de verkeersgeneratie van de bestaande functies gesaldeerd worden op de verkeersgeneratie van de beoogde ontwikkeling. In tabel 8 is de verkeersgeneratie van planlocatie 3 berekend in de bestaande en toekomstige situatie. Tabel 8 De verkeersgeneratie van de beoogde ontwikkeling voor het Willem Alexanderplein

Planlocatie 3: Willem Alexanderplein Bestaande situatie Functie

Aantal

Kencijfer

Weekdag (mvt/etmaal)

Werkdag (mvt/etmaal)

Fullservice supermarkt

4.196 m² (bvo)

91,9 per 100 m² bvo

3.856,1

4.627,3

Functie

Aantal

Toekomstige situatie Kencijfer

Weekdag (mvt/etmaal)

Werkdag (mvt/etmaal)

Fullservice supermarkt

2.290 m² (bvo)

91,9 per 100 m² bvo

2.104,5

2.525,4

Wijkcentrum (groot)

1.906 m² (bvo)

49,2 per 100 m² bvo

937,8

1.031,5

Totaal beoogd

3.042,3

3.556,9

Verkeerstoename (beoogd – bestaand)

-813,9

-1.070,4

Als gevolg van de beoogde ontwikkeling neemt de verkeersgeneratie van het plangebied af met 1.070 mvt/etmaal gedurende een gemiddelde werkdag. Hieruit volgt dat de beoogde ontwikkeling voor planlocatie 3 geen negatieve gevolgen heeft voor de verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid van het omliggende wegennet.

6.3

Parkeren

De parkeerbehoefte van planlocatie 3 is bepaald aan de hand van het gemeentelijke parkeernormenbeleid. Hierbinnen is het plangebied gelegen in het gebiedstype ‘Rest bebouwde kom’. Ten opzichte van het vigerende bestemmingsplan neemt het brutovloeroppervlakte van Lidl af met (4.196 – 2.290) 1.906 m². Voor een ‘fullservice supermarkt (laag en middelmatig prijsniveau)’ hanteert de gemeente een parkeernorm van 6,4 per 100 m². Hieruit volgt dat de parkeerbehoefte van Lidl op het Willem Alexanderplein planologisch gezien afneemt met (1.906 x 6,4 / 100 =) 122 parkeerplaatsen. Daartegenover wordt binnen de planontwikkeling ruimte geboden voor 1.184 m² aan detailhandel. Voor het bepalen van de daarbij behorende parkeerbehoefte wordt gebruik gemaakt van de normen voor een ‘wijkcentrum (groot)’. Hiervoor hanteert de gemeente een parkeernorm van 6,7 per 100 m², wat leidt tot een parkeerbehoefte van (1.184 x 6,7 /100 =) 128 parkeerplaatsen. Ten opzichte van bestaande situatie leidt de beoogde ontwikkeling tot een toename in de parkeerbehoefte van (128 – 122 =) 6 parkeerplaatsen. De beoogde ontwikkeling voorziet in de aanleg van voldoende aanvullende parkeerplaatsen ten opzichte van de bestaande situatie voor het opvangen van de bijkomende parkeerbehoefte.

15/16

6.4

Conclusie

Ten opzichte van de bestaande situatie zorgt de beoogde ontwikkeling voor een verkeersafname van 1.070 mvt/etmaal gedurende een gemiddelde werkdag. De beoogde ontwikkeling heeft dan ook geen negatieve gevolgen voor de verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid van de omliggende wegen. De herontwikkeling van het plangebied leidt tot een toename in de parkeerbehoefte van het plangebied van 6 parkeerplaatsen. Als onderdeel van de beoogde ontwikkeling worden voldoende aanvullende parkeerplaatsen gerealiseerd voor het opvangen van de aanvullende parkeerbehoefte. Het aspect verkeer en parkeren vormt dan ook geen belemmering voor de ontwikkeling aan het Willem Alexanderplein.

7. CONCLUSIE TOTAAL De beoogde ontwikkeling zorgt enkel op de locatie Elzenstraat voor een verkeerstoename van 1.896 mvt/etmaal ten opzichte van de bestaande situatie. De beoordeling van de verkeersafwikkeling indiceert dat er in de toekomstige situatie knelpunten ontstaan op het Vrijheidsplein, maar deze knelpunten worden ook verwacht in de autonome situatie zonder planontwikkeling. Voor de locatie Elzenstraat is aanvullend onderzoek vereist om nauwkeuriger te bepalen of knelpunten te verwachten zijn en welke maatregelen genomen kunnen worden om de verkeersafwikkeling te waarborgen. Op de locaties Cambuurplein en Willem Alexanderplein zorgt de beoogde ontwikkeling voor een verkeersafname, waaruit volgt dat de beoogde ontwikkeling dan ook niet leidt tot knelpunten in de verkeersafwikkeling van de omliggende wegen. Voor alle drie de locaties geldt dat de beoogde ontwikkeling niet leidt tot knelpunten in de verkeersveiligheid van het omliggende wegennet. Tenslotte geldt voor alle drie de locaties dat er sprake is van voldoende parkeergelegenheid in de beoogde situatie om parkeeroverlast in het omliggende gebied te voorkomen.

16/16

70/424

Bijlage 2

71/424

Laddertoets

LEEUWARDEN LIDL ELZENSTRAAT, CAMBUURPLEIN EN W.A.-PLEIN Ladderonderbouwing 28 november 2023

1/15

DATUM KENMERK

28 november 2023 20230767/111623/

PROJECT PROJECTLEIDER

Leeuwarden Lidl Elzenstraat, Cambuurplein en W.A. Plein drs G. van Halteren

OPDRACHTGEVER Lidl Nederland GmbH PROJECTNUMMER 20230767 AUTEUR STATUS

2/15

J. van Velden Definitief

SAMENVATTING 1.1

Opgave

Lidl is voornemens om een nieuwe winkel te realiseren aan de Elzenstraat 1-3 in Leeuwarden. De bestaande bebouwing staat gedeeltelijk leeg en zal worden gesloopt. Hier zijn of waren onder meer een Formido-bouwmarkt, ambulancepost en autobedrijf gevestigd. De nieuw te bouwen supermarkt omvat 2.541 m2 bvo. De parkeerplaatsen worden op eigen terrein gerealiseerd. Met een ligging direct aan de Groningerstraatweg (N355) kent het gebied een goede ontsluiting. Met deze nieuwe winkel kan Lidl inspelen op de behoefte van de moderne consument. Deze is nu nog aangewezen op de verouderde winkel aan het Cambuurplein, die de nodige beperkingen kent in indeling en omvang. Deze supermarkt aan het Cambuurplein wordt gesloten. De gemeente Leeuwarden heeft in haar beleid een maximale oppervlakte aan supermarktruimte vastgelegd. Om aan de Elzenstraat een supermarkt te kunnen realiseren, moet er planologisch ruimte worden gezocht. Dit kan door elders supermarktruimte weg te bestemmen. In dit geval sluit Lidl de supermarkt aan het Cambuurplein waarmee een groot deel van de benodigde oppervlakte aan de Elzenstraat kan worden inbestemd. Omdat een deel van de planologische toegestane supermarktruimte aan het Willem Alexanderplein niet wordt benut, wordt ook hier een deel wegbestemd. Hier neemt de werkelijke oppervlakte supermarkt echter niet toe of af maar wordt de huidige Lidl supermarkt gehandhaafd.

Wel blijft hier planologisch ruimte om deze supermarkt in de toekomst uit te kunnen breiden. De verschillende locaties zijn weergegeven op figuur 1.1.

Figuur 1.1 Locaties van beoogde ontwikkelingen Lidl in Leeuwarden (bron: Google Earth, bewerking Rho Adviseurs). Conform het detailhandelsbeleid van de gemeente Leeuwarden moeten op de twee bestaande Lidl-locaties supermarktmeters worden gesaneerd om de nieuwe winkel aan de Elzenstraat mogelijk te maken. Voor al deze drie locaties wordt één, nieuw bestemmingsplan opgesteld.

3/15

VRAAGSTELLING Bij een nieuwe stedelijke ontwikkeling is duurzame verstedelijking het uitgangspunt. Hiertoe wordt de Ladder voor duurzame verstedelijking gevolgd die is vastgelegd in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) (artikel 3.1.6. lid 2 Bro). Een voorgenomen stedelijke ontwikkeling dient aan deze Ladder te worden getoetst. Voor binnenstedelijke projecten moet de behoefte aan de betreffende functies worden beschreven. De ladder voor duurzame verstedelijking is van toepassing als een plan wordt aangemerkt als ‘nieuwe stedelijke ontwikkeling’. Of er sprake is van een ‘stedelijke ontwikkeling’ wordt bepaald door de aard en omvang van de ontwikkeling in relatie tot de omgeving. Het mogelijk maken van 12 of meer woningen en meer dan 500 m2 voorzieningen wordt over het algemeen gezien als stedelijke ontwikkeling. Het geldende bestemmingsplan is vertrekpunt bij de beoordeling of iets een nieuwe stedelijke ontwikkeling is. In het bestemmingsplan worden er verschillende planregels gewijzigd en ontwikkelingen mogelijk gemaakt (zie tabel 1.1). In voorliggend initiatief is de beoogde oppervlakte voor supermarkten minder dan mogelijk in de huidige planologische regeling. Per saldo neemt het aantal vierkante meters die gebruikt kunnen worden voor een supermarkt af.

Hierdoor wordt het initiatief dat met het nieuwe bestemmingplan mogelijk wordt gemaakt niet gezien als nieuwe stedelijke ontwikkeling. Tabel 1.1 Wijzigingen planregels bestemmingsplan. Supermarkt

Verandering toegestane grootte supermarkt in bestemmingsplan

Verandering omvang supermarkt

Lidl Elzenstraat

+ 2.600 m² bvo

+ 2.541 m² bvo

Lidl Cambuurplein

- 2.500 m² bvo

- 1.141 m² bvo

Lidl Willem-Alexanderplein

- 1.896 m² bvo

0 (geen verandering)

Totaal

- 1.996 m² bvo

+ 1.400 m² bvo

Vanuit een goede ruimtelijke ordening wordt in dit document de behoefte aan de voorgenomen ontwikkeling beschreven. Hierbij zal er voornamelijk aandacht worden besteed aan de verplaatsing van de Lidl van het Cambuurplein naar de Elzenstraat. Beoogde locatie valt binnen het bestaand stedelijk gebied en voldoet hiermee aan de vereisten van de prioriteitsvolgorde van de ladder voor duurzame verstedelijking.

LEESWIJZER In de navolgende hoofdstukken wordt de behoefte aan de beoogde functies beschreven. ● In hoofdstuk 2 wordt de behoefte aan ontwikkeling beschreven. ● In hoofdstuk 3 wordt het beleidskader uiteengezet. ● In hoofdstuk 4 wordt de behoefte aan de verplaatsing van de supermarkt beschreven. Navolgend zijn hiervan de belangrijkste conclusies opgenomen.

1.2

Conclusie

BINNEN STEDELIJK GEBIED De geplande locatie voor een nieuwe Lidl sluit aan op de aanwezige bebouwing én zorgt voor een nieuwe bestemming van (deels) leegstaande panden. De locatie valt binnen het bestaand stedelijk gebied en voldoet hiermee aan de vereisten van de prioriteitsvolgorde van de ladder voor duurzame verstedelijking.

RUIMTELIJK VERZORGINGSGEBIED De ontwikkeling voorziet in de behoefte van de omliggende wijken. Door de goed ontsloten locatie nabij de Groningerstraatweg en de realisatie van een ruime parkeergelegenheid wordt het verzorgingsgebied van de Lidl vergroot.

4/15

BEHOEFTE AAN BEOOGDE ONTWIKKELING ●

●

Uit het dpo van Broekhuis Rijs en De Gier blijkt dat na de verplaatsing van de Lidl de situatie in feite onveranderd blijft. Het tekort in de markt blijft nagenoeg gelijk, waardoor geen sprake zal zijn van een ontwrichting van de verzorgingsstructuur. Er is kwalitatieve behoefte aan de beoogde supermarkt aan de Elzenstraat: Op de locatie aan de Elzenstraat worden (deels) leegstaande panden herbestemd. Dit zorgt voor een verbeterde uitstraling van het gebied. De supermarkt kan op een zorgvuldige manier ruimtelijk worden ingepast, waarbij er o.a. aandacht is voor het beperken van de overlast bij de bevoorrading en voldoende parkeergelegenheid. De ontsluiting nabij de Groningerstraatweg zorgt daarnaast voor een goede bereikbaarheid. Hiermee worden ruimtelijke knelpunten van de bestaande supermarklocatie aan het Cambuurplein opgelost. Nabij het Kolfplein (waar een Jumbo zit) is nu nog geen discount-supermarkt aanwezig. Door deze verplaatsing wordt het supermarktaanbod evenrediger verdeeld.

DE BEOOGDE ONTWIKKELING PAST BINNEN DE BESTAANDE LEEGSTAND EN IS BELEIDSMATIG MOGELIJK De beoogde ontwikkeling vindt plaats op een locatie aan de Elzenstraat waar momenteel sprake is van leegstand. Op de bestaande locatie aan het Cambuurplein was uitbreiding niet mogelijk. In het gemeentelijke detailhandelsbeleid heeft deze ontwikkeling een uitzonderingspositie. Op de bestaande locatie, en een andere locatie aan het Willem-Alexanderplein worden onbenutte supermarktmeters gesaneerd. De ontwikkeling past in zowel lokale als provinciale beleidskaders. De ontwikkeling gaat daarmee uit van zorgvuldig ruimtegebruik. De conclusie is derhalve dat er behoefte is aan de beoogde ontwikkeling en dat met de herontwikkeling is sprake van zorgvuldig ruimtegebruik in het kader van de ladder voor duurzame verstedelijking.

5/15

INHOUD Samenvatting

3

1.1 1.2

3 4

2. 3.

4.

5.

Beschrijving van ontwikkeling Locatie-afweging in relatie tot beleidskader

7 8

3.1

Provinciaal beleid 3.1.1 Omgevingsvisie De romte diele (23 september 2020) 3.1.2 Omgevingsverordening Fryslân (21 september 2022)

8 8 8

3.2

Gemeentelijk beleid 3.2.1 Omgevingsvisie gemeente Leeuwarden (22 december 2021) 3.2.2 Beleidskader Retail Leeuwarden (6 juli 2022)

9 9 9

Behoefte verplaatsing supermarkt

11

4.1 4.2

11 12 12

Kwantitatieve behoefte Kwalitatieve behoefte 4.2.1 Meerwaarde van de beoogde ontwikkeling

Conclusie behoefte supermarkt

Bijlage 1

6/15

Opgave Conclusie

Begrippenlijst

13 14

2. BESCHRIJVING VAN ONTWIKKELING Het winkelpand van de Lidl aan het Cambuurplein past niet meer binnen de eisen die de formule stelt aan haar panden. De verkoopruimte is te klein, het pand heeft een langgerekte vorm en de gangpaden zijn te smal. Het huidige magazijn is beperkt in omvang en de bevoorrading verloopt niet optimaal. De bevoorrading is problematisch doordat het geluidshinder veroorzaakt in de wijk. Optimalisatie is op deze locatie niet mogelijk. Met de realisatie van een nieuwe Lidl aan de Elzenstraat worden deze problemen opgelost. De winkel krijgt een moderne omvang met passende inrichting. Er is genoeg parkeergelegenheid rondom de winkel. Laden en lossen vindt plaats aan de westzijde van het gebouw, waardoor geluidshinder en overlast tot het minimum wordt beperkt.

Figuur 2.1 Sfeerimpressie toekomstige inrichting plangebied (bron: BA32). Aan de Elzenlaan is sprake van leegstand van een voormalige bouwmarkt. Het gebied zal met de komst van de Lidl, met een aangepast Parkeerterrein, weer een zinvolle bestemming krijgen met een betere uitstraling dan nu het geval is. Het oude pand aan de Cambuurplein zal een detailhandelsinvulling behouden, maar er wordt geen supermarkt meer gevestigd. Met de aanwezigheid van Aldi en Jumbo blijft het gebied in voldoende mate voorzien in de consumentenbehoefte.

7/15

3. LOCATIE-AFWEGING IN RELATIE TOT BELEIDSKADER 3.1

Provinciaal beleid

3.1.1 Omgevingsvisie De romte diele (23 september 2020) De omgevingsvisie is geen eindbeeld, het biedt een perspectief voor de gewenste ontwikkeling van de Friese leefomgeving op de lange termijn (2030-2040). Een Fryslân dat bij alle veranderingen haar eigenheid weet te bewaren. Alle kennis, vaardigheden en creativiteit in de Friese samenleving zijn nodig om grote en kleine vraagstukken goed aan te pakken. Dat vraagt om een vergezicht, een gezamenlijke blik op het Fryslân dat we tussen nu en 2050 willen worden. In dialoog met de samenleving zijn er vier opgaven benoemd die de provincie actief wil aanpakken. Het zijn urgente vraagstukken waarvoor we nu al alles op alles moeten zetten om met de samenleving oplossingen te vinden. ● Fryslân houdt de leefomgeving vitaal, leefbaar en bereikbaar ● Fryslân zet de energietransitie met kracht voort ● Fryslân wordt klimaat-adaptief ingericht ● Fryslân versterkt de biodiversiteit Voor de beoogde ontwikkeling is het eerste vraagstuk ‘Fryslân houdt de leefomgeving vitaal, leefbaar en bereikbaar’ van belang. Hierin wordt benoemd dat het aanbod woningen en voorzieningen moet worden afgestemd op de bevolking. Toetsing en conclusie Met de verplaatsing van de winkel krijgt Lidl een kwalitatief hoogwaardig en ruime winkel met een completer assortiment.

Dit in tegenstelling tot de huidige winkel, die sterk verouderd is en waar bevoorrading zorgt voor overlast in de wijk. De nieuwe locatie is goed ontsloten nabij de Groningerstraatweg en heeft voldoende parkeergelegenheid. De nieuwe locatie van de winkel sluit daarmee beter aan op de behoeften van de moderne consument. De beoogde ontwikkeling past hiermee binnen de Omgevingsvisie De romte diele. 3.1.2 Omgevingsverordening Fryslân (21 september 2022) Afdeling 2.5 In deze afdeling staan regels voor detailhandel. In de omgevingsvisie “De Romte Diele” wordt benadrukt dat centrumgebieden met publieksfuncties het kloppende hart van steden en dorpen vormen. En zo’n kloppend hart heeft vitale MKB-bedrijven nodig in de vorm van gevarieerde detailhandel, horeca en andere publieksgerichte functies die de levendigheid en aantrekkelijkheid ervan dragen. Leegstand van winkels doet hier afbreuk aan, en kan zonder extra inzet toenemen en structureel worden. Concentratie van winkels in de centra levert een wezenlijke bijdrage aan de levendigheid ervan, tenzij winkelformules hier niet passen en vestiging daarbuiten geen afbreuk doet aan de winkelfunctie van centra. Basisregel in de verordening is daarom om detailhandel in beginsel alleen toe te staan in bestaande kernwinkelgebieden en het gebied direct daarop aansluitend.

Perifere detailhandel, solitaire kleinschalige winkelvestigingen en buurtwinkelcentra zijn onder voorwaarden wel toegestaan. Met afwijking kan mee worden gewerkt aan detailhandel bij een grootschalige voorziening in een kern. Leeuwarden heeft daarnaast nog de mogelijkheid voor het toestaan van verruimde perifere detailhandel. Artikel 2.11 Detailhandel 1. Onverminderd de mogelijkheden voor detailhandel op grond van de artikelen 2.22, 2.24 en 2.25, kan in een omgevingsplan detailhandel buiten het bestaande kernwinkelgebied en het gebied direct daarop aansluitend alleen worden toegestaan wanneer sprake is van: a. een solitaire kleinschalige winkelvestiging in een woonbuurt of gemengde buurt; b. een buurtwinkelcentrum; c. perifere detailhandel. 2. In een omgevingsplan waarin een buurtwinkelcentrum of perifere detailhandel wordt toegestaan als bedoeld in het eerste lid, wordt onderbouwd dat: a. de detailhandel geen afbreuk doet aan de winkelfunctie van het kernwinkelgebied, en b. de detailhandel aansluit bij aard en schaal van de kern, en

8/15

c. vestiging in het kernwinkelgebied of het gebied direct daarop aansluitend redelijkerwijs niet mogelijk is. Toetsing en conclusie De huidige vestiging aan het Cambuurplein is niet toekomstbestendig. De nieuwe locatie van de Lidl aan de Elzenstraat zorgt voor een evenwichtigere spreiding van het supermarktaanbod in Leeuwarden. Het komt op korte afstand te liggen van Jumbo aan de Johannes Kolfplein. Hiermee ontstaat een cluster van twee complementaire supermarkten in het noorden van Leeuwarden. Aan het Cambuurplein blijft een complementair supermarktaanbod behouden (Aldi en Jumbo). De verplaatsing van de Lidl doet geen afbreuk aan winkelfunctie in het kernwinkelgebied. De beoogde ontwikkeling past hiermee binnen de omgevingsverordening.

3.2

Gemeentelijk beleid

3.2.1 Omgevingsvisie gemeente Leeuwarden (22 december 2021) De omgevingsvisie definieert de belangrijke opgaven en formuleert doelstellingen. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan deze doelstellingen. Detailhandel komt als volgt aan bod in de omgevingsvisie: De gemeente streeft naar een aantrekkelijke en vitale binnenstad met goede voorzieningen en een functiemix. Voor de retailstructuur binnen de gemeente Leeuwarden worden enkele leidende principes gehanteerd die in de ‘Retailvisie’ uitgewerkt worden. Enkele daarvan zijn: ‘de binnenstad als vlaggenschip’, ‘een duurzame structuur en duurzaam ruimtegebruik’, ‘clustering van detailhandel en (overige) publieksvoorzieningen’ en ‘bevordering van samenwerking’. Toetsing en conclusie De verplaatsing van de Lidl zorgt voor een verbeterde boodschappenstructuur in Leeuwarden. Daarnaast zorgt de ontwikkeling voor een toekomstbestendige winkel voor een reeds gevestigde ondernemer, die voldoet aan de behoefte van de moderne consument (bijv. ruim assortiment, goede bereikbaarheid en voldoende parkeergelegenheid). Hiermee sluit de beoogde ontwikkeling aan op de Omgevingsvisie Leeuwarden. 3.2.2 Beleidskader Retail Leeuwarden (6 juli 2022) De gemeente Leeuwarden heeft een nieuwe visie voor retail opgesteld om zo meer duidelijkheid en consistentie te bereiken, en daarnaast antwoord te kunnen geven op actuele trends en ontwikkelingen.

Het doel is om het economisch functioneren van de verblijfsgebieden te verbeteren in een tijd waarin de retailsector in een grote transitie verkeert. In deze Retailvisie zijn de volgende ambities geformuleerd ten aanzien van de retailstructuur in de gemeente Leeuwarden. Alleen de ambities relevant voor de beoogde ontwikkeling worden nader toegelicht. ● Duurzame structuur en ruimtegebruik. De retailclusters moeten in omvang en samenstelling passen bij het verzorgingsgebied en de functie van het cluster. Indien het (winkel)gebied te groot of te klein is voor deze functie, is optimalisering passend. Dit kan zijn in de vorm van concentratie en transformatie van een cluster (minder meters), of door een beperkte toevoeging van meters. Een retailgebied functioneert het beste met aaneengesloten voorzieningen en maximaal een frictieleegstand. ● Zo veel mogelijk clusteren van detailhandel (en andere publieksvoorzieningen). Nieuwe ontwikkelingen worden alleen toegestaan in de perspectiefrijke centra en niet op solitaire locaties. ● Kwalitatieve versterking van de bestaande, perspectiefrijke (centrum)gebieden binnen de structuur en het intensiveren van een gemengd aanbod aan publieksfuncties binnen deze gebieden staat boven het mogelijk maken van ontwikkelingen op nieuwe locaties.

Er is ruimte voor nieuwe initiatieven (binnen de huidige afbakeningen van het gebied), herontwikkeling van vastgoed wordt aangemoedigd en er wordt geïnvesteerd in een aantrekkelijke functiemix en uitstraling van o.a. de openbare ruimte. Deze centrumgebieden zullen gaan functioneren als verblijfsgebieden in plaats van puur winkelgebieden. ● Nieuwe gewenste ontwikkelingen moeten dan ook gestimuleerd en naar de juiste plaats geleid worden. Binnen de grenzen van de verblijfsgebieden zijn nieuwe ontwikkelingen gewenst, ondanks dat er geen directe kwantitatieve uitbreidingsruimte aanwezig is. Juist om de centra dynamisch, van de tijd en aantrekkelijk te houden zijn kwalitatieve

9/15

●

●

impulsen wel wenselijk. Hier is ruimte voor innovatieve ontwikkelingen als pop-up stores, blurring concepts, een meer multifunctionele invulling en andere deels niet te voorziene ontwikkelingen Gewenste ontwikkelingen worden daarom omarmd en geleid naar het daarvoor best passende verblijfsgebied. Buiten de aangewezen verblijfsgebieden wordt een restrictief beleid gehandhaafd, zodat de hoofdstructuur kan floreren. Detailhandel PDV/GDV en volumineuze leisure en horeca zoveel mogelijk clusteren, zodat het elkaar versterkt. Door ook bij het volumineuze aanbod zoveel mogelijk in te zetten op clustering ontstaat er synergie tussen de verschillende retailers. De ene woonwinkel profiteert van de andere, en het wereldrestaurant profiteert van de overdekte speelhal en de kartbaan. Niet enkel clustering is essentieel, maar ook een gezamenlijke marketing, delen van parkeerterreinen en een uitnodigende openbare ruimte dragen bij aan aantrekkelijk en goed functionerende clusters. Koester en bevorder de reeds aanwezige samenwerking tussen de direct betrokkenen. Structurele samenwerking tussen met name ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente bepaalt in steeds grotere mate het succes en de ontwikkeling van centrumgebieden.

Figuur 2.1 Gewenste retailstructuur (Beleidskader Retail Leeuwarden, 2022). Er wordt geen medewerking verleend aan initiatieven tot nieuwe clusters van detailhandel buiten de structuur. Ook nieuwe solitaire ontwikkelingen zijn niet gewenst. Er worden uitzonderingen gemaakt voor initiatieven voor compacte clusters van dagelijkse verzorging voor de bewoners in nieuwbouwgebieden in de toekomst, of in de dorpen waar momenteel geen bestaand dagelijks aanbod is. De Lidl Elzenstraat past niet binnen deze uitzonderingen. Echter, deze supermarkt is al toegezegd ten tijde van het opstellen van deze visie en beleidsdocument. Deze was nog niet vigerend. Bij vaststelling van de Retailvisie Leeuwarden 2022 worden deze regels vigerend en zijn dergelijke solitaire ontwikkelingen binnen de kern Leeuwarden niet meer gewenst.

10/15

Om deze beleidsdoelstellingen te behalen is reductie van detailhandelsmeters buiten de hoofdstructuur noodzakelijk. In de gemeente Leeuwarden geldt voor alle detailhandelsbranches dat er in 2025 een (ruim) overschot aan winkelmeters is. In de verdere toekomst zal die situatie niet verbeteren, ondanks de bevolkingsgroei. Doordat het detailhandelsaanbod in Leeuwarden te groot is voor een toekomstbestendige exploitatie, is het noodzakelijk om in ieder geval (verborgen) plancapaciteit op plekken waar geen detailhandel gewenst is terug te dringen. Dit kan door een keuze voor ● een uitsterfconstructie; ● het wegbestemmen van onbenutte plancapaciteit of restcapaciteit, en; ● verplaatsing van solitaire winkels naar de structuur. Toetsing en conclusie De Lidl Elzenstraat is toegezegd toen de Retailvisie Leeuwarden 2022 nog niet vigerend was. Hiermee heeft de Lidl een uitzonderingspositie. De Lidl is een supermarkt op een solitaire locatie, maar in de buurt van het wijk-/ buurtcluster Kolfplein. Er worden op andere Lidl-locaties supermarktmeters wegbestemd, waarmee de plancapaciteit wordt teruggedrongen op plekken waar geen detailhandel gewenst is. Hiermee sluit de beoogde ontwikkeling aan op gemaakte gemeentelijke beleidsafspraken.

4. BEHOEFTE VERPLAATSING SUPERMARKT De kwantitatieve en kwalitatieve behoefte voor de verplaatsing Lidl Cambuurplein naar de Elzenstraat is beschreven op basis van een distributieplanologisch onderzoek (dpo) uitgevoerd door Broekhuis Rijs en De Gier (15 oktober 2020). Dit onderzoek is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: ● Nieuwe Lidl Elzenstraat: beoogde grootte 2.541 m2 bvo en 1.680 m2 wvo, en; ● Sluiting Lidl Cambuurplein: huidige grootte 1.141 m2 bvo en 863 m2 wvo. De conclusies hiervan zullen in dit hoofdstuk worden toegelicht.

4.1

Kwantitatieve behoefte

HUIDIGE SITUATIE Leeuwarden heeft een compleet aanbod van zowel full-service supermarkten al discounters. Op veel locaties zijn twee supermarkten/ discounts samen gevestigd. Het Cambuurplein is de enige locatie waar op dit moment drie supermarkten zijn geclusterd; twee discounters en één full-service supermarkt (Aldi, Lidl en Jumbo).

DISTRIBUTIEPLANOLOGISCH ONDERZOEK De uitkomsten van het distributieplanologisch onderzoek zijn te vinden in figuur 3.1. Hieruit wordt geconcludeerd dat op dit moment in het primaire verzorgingsgebied (de wijken Oud-Oost en Heechterp & Schieringen) er sprake is van een overschot aan winkelmeters van ruim 2.400 m2 wvo op het Cambuurplein. Bij dit getal is een opmerking op z’n plaats; zowel discounters als Poiesz als oudere winkels hebben over het algemeen in de praktijk een veelal lage vloerproductiviteit. Dit verklaart waarom ondanks op papier een groot tekort aan marktruimte, de verschillende supermarkten toch kunnen functioneren, en zelfs willen vergroten. De nieuwe Lidl aan de Elzenstraat is makkelijker bereikbaar via de rondweg en heeft meer parkeergelegenheid, maar zit niet meer geclusterd bij andere winkels. Uit het distributieplanologisch onderzoek blijkt dat na deze verplaatsing van de Lidl de situatie in feite onveranderd blijft. Het tekort in de markt blijft nagenoeg gelijk, waardoor geen sprake zal zijn van een ontwrichting van de verzorgingsstructuur.

11/15

Figuur 3.1 Distributieve ruimte dagelijkse goederen (bron: Broekhuis Rijs en De Gier Advisering, 15 oktober 2020).

4.2

Kwalitatieve behoefte

Een stedelijke ontwikkeling kan conform de systematiek van de ladder voor duurzame verstedelijking zowel op kwantitatieve argumenten, als op kwalitatieve argumenten onderbouwd worden. Hierbij is het van belang, zo blijkt uit jurisprudentie (Overzichtsuitspraak ABRvS 28 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1724, r.o. 9), dat de kwalitatieve onderbouwing moet gaan om kwalitatieve elementen van de voorziene stedelijke ontwikkeling zelf die zich onderscheiden ten opzichte van de huidige situatie. De ontwikkeling moet dus echt iets nieuws toevoegen. 4.2.1 Meerwaarde van de beoogde ontwikkeling Het winkelpand van de Lidl aan het Cambuurplein past niet meer binnen de eisen die de formule stelt aan haar panden. Zo zijn o.a. de verkoopruimte en magazijn te klein. Uitbreiding ter plekke is niet mogelijk. In de nieuwe Lidl aan de Elzenstraat kan een nieuwe, moderne supermarkt worden gerealiseerd. Met deze ontwikkeling kan een aantal knelpunten worden verbeterd: ● Omvang van het pand: Met de beoogde ontwikkeling kan een supermarkt van moderne omvang worden gerealiseerd, aansluitend op de formule-uitgangspunten van de Lidl. Hiermee kan er een optimaal assortiment worden aangeboden, die ook aansluit op de behoeften van de moderne consument. De Lidl wordt één van de grootste discounters van de stad; alleen de Lidl in Zuidlanden is nog groter.

● Ruimtelijke inpassing: De keuze voor de locatie aan de Elzenstraat Goede ontsluiting: De nieuwe Lidl ligt gelegen aan de Groningerstraatweg; de rondweg van Leeuwarden. Hiermee bereikt Lidl een groter verzorgingsgebied, en is daarnaast ook beter bereikbaar voor consumenten. Parkeergelegenheid: Bij de nieuwe winkel wordt voldoende parkeergelegenheid georganiseerd. Een gedeelte hiervan kan ook gebruikt worden voor bezoekers van de nabijgelegen kerk. Beperking overlast: De bevoorrading zal efficiënter plaatsvinden aan de westzijde van het pand. Hiermee wordt overlast beperkt voor omwonenden. Gebruik leegstand: Het gebied aan de Elzenstraat staat nu gedeeltelijk leeg. Door de verplaatsing van de Jumbo krijgt het gebied een nieuwe impuls en verbeterde uitstraling. Het oude pand aan het Cambuurplein krijgt een nieuwe detailhandelsinvulling. Leegstand wordt voorkomen. Er komt geen supermarkt meer terug. ● Bedrijfseconomisch perspectief: De tekortkomingen van de huidige winkel worden opgelost, waardoor ondernemer de bedrijfsvoering efficiënter kan laten verlopen. Dit biedt bedrijfseconomisch perspectief, waarmee de voorziening voor langere tijd gewaarborgd blijft voor Leeuwarden. ● Versterking detailhandelsstructuur: Op dit moment zijn er drie supermarkten dicht bij elkaar gevestigd aan het Cambuurplein.

Met de voorgenomen verplaatsing ontstaan er twee clusters van complementaire supermarkten (Lidl + Jumbo en Aldi + Jumbo). Hiermee wordt de detailhandelsstructuur als geheel versterkt.

12/15

5. CONCLUSIE BEHOEFTE SUPERMARKT De beoogde ontwikkeling zorgt ervoor dat onbenutte plancapaciteit wordt gesaneerd en er tegelijkertijd een moderne Lidl supermarkt wordt gerealiseerd op een goed ontsloten locatie. De ontwikkeling zorgt voor een verbeterde verspreiding van supermarkten in het noordelijke deel van Leeuwarden. De beoogde ontwikkeling: ● vindt plaats binnen bestaand stedelijk gebied. Het voldoet hiermee aan de vereisten van de prioriteitsvolgorde van de ladder voor duurzame verstedelijking; ● is niet mogelijk op de huidige locatie. Met de realisatie van de Lidl aan de Elzenstraat wordt (deels) bestaande leegstand een nieuwe, toekomstbestendige invulling gegeven. De locatie aan het Cambuurplein krijgt een alternatieve invulling met detailhandel (geen supermarkt); ● is beleidsmatig gewenst op de nieuwe locatie via een uitzonderingspositie. Doordat op twee andere locaties supermarktmeters worden gesaneerd is er geen sprake van uitbreiding van supermarktmeters, en; ● Zorgt niet voor een ontwrichting van de verzorgingsstructuur en voorziet in een kwalitatieve behoefte. Met de verplaatsing van de bestaande Lidl-supermarkt naar de Elzenstraat en de sanering van overbodige supermarktmeters is er sprake van zorgvuldig ruimtegebruik.

13/15

Bijlage 1 Begrippenlijst BESTEDINGEN Bestedingen zijn uitgaven van Nederlandse huishoudens/consumenten, aan goederen en diensten.

BESTEDINGSPOTENTIEEL Het totaal aan detailhandelsbestedingen die door inwoners van een bepaald gebied gedaan kunnen worden. Dit wordt berekend door het inwonertal te vermenigvuldigen met gemiddelde (landelijke) besteding per hoofd van de bevolking, gecorrigeerd naar inkomenssituatie in het betreffende gebied.

BRUTO VLOEROPPERVLAK (BVO) Bebouwd oppervlak van een ruimte of een groep van ruimten is de oppervlakte, gemeten op vloerniveau langs de buitenomtrek van de opgaande scheidingsconstructies, die de desbetreffende ruimte of groep van ruimten omhullen. Meten vindt plaats op basis van NEN 2580.

DAGELIJKSE GOEDEREN Artikelen gericht op voedings- en genotmiddelen en persoonlijke verzorging. In de praktijk wordt een onderscheid gemaakt in supermarkten, speciaalzaken en drogisterijen.

DETAILHANDEL Het bedrijfsmatig te koop aanbieden, waaronder de uitstalling ten verkoop, verkopen en/of leveren van goederen aan de uiteindelijke gebruiker of verbruiker.

DISTRIBUTIEPLANOLOGISCH ONDERZOEK Een marktruimteberekening waarbij vraag en aanbod met elkaar worden geconfronteerd in een bepaald marktgebied. Met een dpo worden de ontwikkelingsmogelijkheden van het detailhandelsaanbod onderzocht.

GROOTSCHALIGE CONCENTRATIE Concentratie van 5 of meer verkooppunten in de detailhandel met een gemiddelde omvang per winkel van minimaal 500 m² wvo (bijvoorbeeld op woonboulevards).

GROOTSCHALIGE DETAILHANDELSVESTIGING (GDV) Winkel met een ondergrens van 1.500 m² bedrijfsvloeroppervlak.

HOOFDWINKELCENTRUM Een hoofdwinkelcentrum is het grootste winkelgebied, met de hoogste verzorgingsgraad in de woonplaats.

KOOPKRACHTAFVLOEIING Het percentage van de bevolking dat buiten de eigen gemeente, regio of provincie aankopen doet.

KOOPKRACHTBINDING Het percentage van de bevolking dat in de eigen gemeente, regio of provincie aankopen doet.

KOOPSTROMEN De mate waarin consumenten in een aankoopplaats bepaalde artikelen koopt (detailhandelsbestedingen), naar plaats van herkomst.

14/15

NIET-DAGELIJKSE GOEDEREN Alle artikelen die niet behoren tot de dagelijkse goederen. De Locatus-branches Mode & Luxe, Vrije Tijd, In/Om Huis en Overige Detailhandel vallen hier onder.

VLOERPRODUCTIVITEIT Totale omzet in de branche gedeeld door het totale aantal m2 winkelvloeroppervlakte in de branche.

OMNI-CHANNEL Het gebruik van verschillende kanalen (fysieke winkel, website, sociale media, krantadvertentie) om tot een voor de klant afgestemde ervaring te komen.

ONDERSTEUNEND WINKELCENTRUM Naast één centraal winkelgebied kunnen in een plaats een of meerdere ondersteunende winkelcentra worden onderscheiden. Hieronder worden gerekend: winkels in buurt- en wijkwinkelcentra en binnenstedelijke winkelstraten.

PERIFERE DETAILHANDELSVESTIGING (PDV) Detailhandel op locaties buiten reguliere winkelcentra, bijvoorbeeld bedrijventerreinen. Dergelijke locaties worden doorgaans benut voor detailhandel in volumineuze artikelen c.q. detailhandelsvestigingen die een groot winkeloppervlak nodig hebben.

VERSPREIDE BEWINKELING Alle verkooppunten die buiten een van de andere genoemde winkelgebieden vallen, worden tot de verspreide winkels gerekend.

WINKEL Met een winkel wordt een fysiek verkooppunt bedoeld.

WINKELGEBIED Een winkelgebied is een cluster met ten minste vijf winkels.

WINKELVLOEROPPERVLAKTE (WVO) Winkelvloeroppervlakte is het aantal vierkante meters van een winkel dat voor de consument zichtbaar is / toegankelijk is.

15/15

Bijlage 3

87/424

Dienstenrichtlijnscan

Rapport

Lidl Leeuwarden bestemmingsplan Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein Dienstenrichtlijnscan 17 mei 2024

SWECO Nederland B.V. Business unit Stedelijke Planning

Onderwerp Projectnummer In opdracht van Datum Projectteam Voor meer informatie

Versie

De Holle Bilt 22 3732 HM De Bilt www.sweco.nl Handelsregister 30129769 Lidl Leeuwarden bestemmingsplan Elzenstraat 51021920 Lidl Nederland 17 mei 2024 Femke Wokke & Floor Planken Femke Wokke femke.wokke@sweco.nl +31 6 57643122 Definitief

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

2/30

Inhoudsopgave Managementsamenvatting ............................................................................................................................. 4 Inleiding ............................................................................................................................................................ 7 1

2

3

Toepassing dienstenrichtlijn Leeuwarden ............................................................................................ 8 1.1

Essentie dienstenrichtlijn ..................................................................................................................... 8

1.2

Casus Leeuwarden Lidl Elzenstraat.................................................................................................... 8

Trends, ontwikkelingen en beleid ......................................................................................................... 11 2.1

Relevante trends ............................................................................................................................... 11

2.2

Belangrijke ontwikkelingen ................................................................................................................ 12

2.3

Beleidskaders en doelen Leeuwarden .............................................................................................. 12

Detailhandel in Leeuwarden .................................................................................................................. 14 3.1

4

5

6

Detailhandel ...................................................................................................................................... 14

Noodzakelijkheid: nagestreefde doelen ............................................................................................... 17 4.1

Dwingende reden van algemeen belang .......................................................................................... 17

4.2

Bescherming fijnmazige winkelstructuur ........................................................................................... 17

4.3

Voorkomen van onnodige verkeersbewegingen ............................................................................... 19

Evenredigheid: is maatregel geschikt? ............................................................................................... 20 5.1

Effect op fijnmazige winkelstructuur .................................................................................................. 20

5.2

Effect op onnodige verplaatsing ........................................................................................................ 20

5.3

Conclusie: maatregel geschikt .......................................................................................................... 20

Evenredigheid: is maatregel minst beperkend ................................................................................... 21 6.1

Getroffen maatregelen ...................................................................................................................... 21

6.2

Conclusie: minst beperkende maatregel ........................................................................................... 23

Bijlage 1: Planbeschrijving bestemmingsplan ........................................................................................... 25 Bijlage 2: Distributieve analyse .................................................................................................................... 27 Bijlage 3: Begrippenlijst ................................................................................................................................ 29

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

3/30

Managementsamenvatting Deze rapportage dient als reactie op de zienswijze van Retailplan op het bestemmingsplan Leeuwarden Elzenstraat, Cambuurplein en Willem Alexanderplein in de vorm van een zogenaamde Dienstenrichtlijnscan. We toetsen of met het voorliggende bestemmingsplan wordt voldaan aan de Dienstenrichtlijn (met focus op de noodzakelijkheid en evenredigheid van de inperking van detailhandel). Het bestemmingsplan Leeuwarden Elzenstraat, Cambuurplein en Wilem Alexanderplein voorziet in een nieuwe supermarkt aan de Elzenstraat in Leeuwarden, de supermarkt aan het Cambuurplein wordt weg bestemd en voor de supermarkt aan het Willem Alexanderplein wordt de planologische oppervlakte beperkt. Dit alles omdat de oppervlakte aan supermarkten in de gemeente op grond van het gemeentelijk beleid niet mag toenemen. Daarom is er voor gekozen om te schuiven met planologische oppervlaktes en dit in één bestemmingsplan te verwerken. Retailplan heeft een zienswijze ingediend en beroept zich op het feit dat de wijziging van het bestemmingsplan niet in lijn is met het bestaande beleid en daardoor niet overeenkomt met eerdere onderbouwingen aan de Dienstenrichtlijn zoals uitgevoerd door de gemeente Leeuwarden.

In deze rapportage is onderbouwd dat de bestemmingsplan wijziging – dat wil zeggen het toestaan van een supermarkt aan de Elzenstraat – voldoet aan de vereisten van de Dienstenrichtlijn, te weten de noodzakelijkheid en evenredigheid.

De uitgangsituatie Leeuwarden kent een overaanbod aan detailhandelsmeters en focust zich op het concentreren van de bestaande detailhandelsmeters. De gemeente wil detailhandel daarom zoveel mogelijk concentreren in de daarvoor aangewezen winkel- en verblijfsgebieden, de binnenstad voorop. Voor supermarktinitiatieven zijn kaders gesteld waarbij behoud van voorzieningen op buurt- en wijkniveau centraal staat. Nieuwvestiging is mogelijk indien het een verplaatsing van bestaande supermarktmeters betreft, aangezien er reeds voldoende aanbod aanwezig is. Beleidskader Retail 2022 Leeuwarden De gemeente Leeuwarden heeft in 2022 een nieuw beleidskader Retail vastgesteld, het stuk is opgesteld door Bureau Stedelijke Planning (tegenwoordig Business unit Stedelijk Planning van Sweco).

Figuur 1 Beleidsdoelen van de gemeente Leeuwarden Bron: Beleidskader Retail 2022 Leeuwarden (Bureau Stedelijke Planning)

In het stuk zijn een achttal ambities geformuleerd die aansluiten op de provinciale retailvisie die focust op een gezonde retailmarkt, versterking van het ondernemerschap, het creëren van reuring en duidelijke profilering en promotie van de winkelgebieden. De acht doelstellingen van de gemeente Leeuwarden zijn: 1. Duurzame structuur en ruimtegebruik. De retailclusters moeten in omvang en samenstelling passen bij het verzorgingsgebied en de functie van het cluster. 2. Zo veel mogelijk clusteren van detailhandel (en andere publieksvoorzieningen). Nieuwe ontwikkelingen worden alleen toegestaan in de perspectiefrijke centra en niet op solitaire locaties.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

4/30

3. Kwalitatieve versterking van de bestaande perspectiefrijke (centrum)gebieden binnen de structuur en het intensievere van een gemengd aanbod aan publieksfuncties binnen deze gebieden staat boven het mogelijk maken van ontwikkelingen op nieuwe locaties. 4. Binnenstad als vlaggenschip. Binnen de huidige structuur vervullen de meeste clusters primair een functie voor de eigen inwoners van de wijk of het dorp. Uitzonderingen hierop zijn de binnenstad van Leeuwarden en De Centrale. 5. Vitaliteit en leefbaarheid. De opgave is om vitale en leefbare dorpskernen en wijken in stand te houden en waar nodig een kwalitatieve impuls te geven. 6. Nieuwe gewenste ontwikkelingen naar de juiste plek. Binnen de grenzen van de verblijfsgebieden zijn nieuwe ontwikkelingen gewenst. Buiten de aangewezen verblijfsgebieden wordt een restrictief beleid gehandhaafd zodat de hoofdstructuur kan floreren. 7. Detailhandel PDV/GDV en volumineuze leisure en horeca zoveel mogelijk clusteren zodat het elkaar versterkt. 8. Koester en bevorder de reeds aanwezige samenwerking tussen de direct betrokkenen. Professionalisering van samenwerkingsverbanden op verschillende schaalniveaus versterkt uiteindelijk de gewenste structuur.

Noodzakelijkheid Met het bestemmingsplan Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein worden de volgende doelen nagestreefd: • •

Behoud, bescherming en versterking van de fijnmazige winkelstructuur. Voorkomen onnodige verkeersbewegingen

Overeenkomstig met artikel 4 lid 8 van de Dienstenrichtlijn wordt onder andere het stedelijk milieu als dwingende reden van algemeen belang beschouwd. Uit overweging 40 van de Dienstenrichtlijn blijkt dat ook stedelijke ruimtelijke ordening onderdeel is van het stedelijk milieu. Bovenstaande doelen hebben betrekking op stedelijke ruimtelijk ordening. Daarmee is sprake van een dwingende reden van algemeen belang.

Evenredigheid: is maatregel geschikt? Uit de analyse blijkt dat de bestemmingsregeling Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein zal leiden tot behoud, bescherming en versterking van de fijnmazige winkelstructuur en het voorkomen van onnodige verkeersbewegingen in de wijk. Realisatie van een supermarkt aan de Elzenstraat brengt de volgende effecten met zich mee: 1. Versterken van de fijnmazigheid van de winkelstructuur door een verbeterde spreiding van supermarkten over de stad. Hierdoor kunnen inwoners van de wijk in het noordoosten van Leeuwarden dichterbij hun woning worden voorzien in dagelijkse voorzieningen. Daarnaast brengt de supermarkt ook werkgelegenheid met zich mee waardoor er ook positieve effecten zijn op het woon- en leefklimaat van de wijk. 2. Tegengaan van leegstand doordat er op andere locaties in de stad supermarktleegstand wordt opgeruimd en daarmee andere detailhandel een betere positie krijgt. Aan het Willem Alexanderplein kan detailhandel die elders wordt wegbestemd de leegstand opvullen en aan het Cambuurplein is voldoende potentieel en draagvlak aanwezig waardoor nieuwe ondernemers de komende jaren de leeg komende meters met andere voorzieningen of detailhandel op kunnen vullen en het aanbod op deze locatie kunnen verbreden. Per saldo komen er geen supermarktmeters bij door deze ontwikkeling. 3.

Het tegengaan van onnodige verkeersbewegingen doordat inwoners van de wijk op korte afstand van de eigen woning in hun dagelijkse behoeften worden voorzien, inwoners van HeechterpSchieringen zijn momenteel aangewezen op de Poiesz in het zuiden van de wijk of het Cambuurplein. Kortom, het wijzigen van het bestemmingsplan aan de Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein is een geschikte maatregel om de nagestreefde doelen te bereiken.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

5/30

Evenredigheid: is maatregel minst beperkend? Met het vaststellen van het bestemmingsplan Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein worden de volgende doelen nagestreefd: • •

Behoud, bescherming en versterking van de fijnmazige winkelstructuur. Voorkomen onnodige verkeersbewegingen

Onderstaande maatregelen hebben de gemeente Leeuwarden en andere stakeholders reeds getroffen om deze doelen te bereiken: • • • • • •

De gemeente Leeuwarden heeft geïnvesteerd in het vernieuwen en aanpassen van bestaande infrastructuur; De gemeente Leeuwarden heeft geïnvesteerd in de fijnmazige winkelstructuur1; De gemeente beperkt de totale oppervlakte aan supermarkten door maximale oppervlaktes in bestemmingsplannen vast te leggen; Betere spreiding supermarkten mogelijk maken door planologische verschuivingen; Het investeren in de toekomstbestendigheid van de stad waar in 2021 mee begonnen is met de agenda die doorloopt tot 20282. Oprichting van een initiatieventafel, waar initiatieven uit het ruimtelijk domein worden beoordeeld op passendheid door meerdere disciplines, met als uitgangspunt de juiste functie op de juiste plaats en het versterken van de economische structuur.

Kortom het bestemmingsplan Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein sluit aan op eerdere maatregelen die de gemeente Leeuwarden heeft genomen om de fijnmazige winkelstructuur van de gemeente Leeuwarden te beschermen, behouden en versterken

1 2

Detailhandel Structuur Visie 2014, met een aanvulling voor supermarkten uit 2017 https://www.leeuwarden.nl/wp-content/uploads/2022/10/Agenda-binnenstad-2021-2028.pdf

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

6/30

Inleiding Het bestemmingsplan Leeuwarden Elzenstraat, Cambuurplein en Wilem Alexanderplein voorziet in een nieuwe supermarkt aan de Elzenstraat in Leeuwarden, de supermarkt aan het Cambuurplein wordt weg bestemd en voor de supermarkt aan het Willem Alexanderplein wordt de planologische oppervlakte beperkt. Dit alles omdat de oppervlakte aan supermarkten in de gemeente op grond van het gemeentelijk beleid niet mag toenemen. Daarom is er voor gekozen om te schuiven met planologische oppervlaktes en dit in één bestemmingsplan te verwerken. Retailplan heeft een zienswijze ingediend en beroept zich op het feit dat de wijziging van het bestemmingsplan a) niet in lijn is met het bestaande beleid en b) daardoor niet overeenkomt met eerdere onderbouwingen aan de Dienstenrichtlijn zoals uitgevoerd door de gemeente Leeuwarden.

Onderbouwing In opdracht van Lidl Nederland heeft Sweco het bestemmingsplan Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein getoetst aan de Dienstenrichtlijn. De bestemmingsplan is op dit onderdeel nader onderbouwd aan de vereisten van artikel 15 lid 3 van de Dienstenrichtlijn, te weten: • • •

Non-discriminatieverbod3. Eisen die geen direct of indirect onderscheid maken naar nationaliteit of, voor vennootschappen, de plaats van de statutaire zetel. Noodzakelijkheid. De gestelde eisen aan dienstverleners (in dit geval het toestaan van een supermarkt buiten de bestaande structuur aan de Elzenstraat) zijn gerechtvaardigd vanwege een dwingende reden van algemeen belang. Evenredigheid. De gestelde eis aan dienstverleners (in dit geval het toestaan van een supermarkt buiten de bestaande structuur aan de Elzenstraat): • is geschikt om het nagestreefde doel te bereiken, • gaat niet verder dan strikt genomen noodzakelijk is om het doel te bereiken (het doel kan niet met minder vergaande maatregelen bereikt worden).

Leeswijzer In de hoofdstukken 4 tot en met 6 is de analyse op deze punten – de noodzakelijkheid (hoofdstuk 4) en evenredigheid (hoofdstuk 5 en 6) – te vinden. Voorafgaand aan de onderbouwing is de context geschetst: de essentie van de Dienstenrichtlijn (hoofdstuk 1), een analyse van relevante trends en ontwikkelingen en vigerende beleidskaders, toegespitst op de casus Elzenstraat, Cambuurplein, Willem Alexanderplein (hoofdstuk 2) en een analyse van de lokale functionele structuur (hoofdstuk 3).

3

Partijen zijn het erover eens dat artikel 3, 4 en 5 van het bestemmingsplan voldoet aan deze eerste voorwaarde, het nondiscriminatieverbod. Het non-discriminatieverbod is dan ook geen verder onderwerp van analyse.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

7/30

1

Toepassing dienstenrichtlijn Leeuwarden

Het Europese Hof van Justitie heeft in januari 2018 geoordeeld dat detailhandel als een dienst moet worden beschouwd, waarop de Dienstenrichtlijn van toepassing is. Voorheen werd algemeen aangenomen dat dit niet het geval was. Het van toepassing zijn van de Dienstenrichtlijn heeft grote gevolgen voor ruimtelijk detailhandelsbeleid en het ruimtelijk toewijzen van detailhandelsmogelijkheden in bestemmingsplannen. In dit hoofdstuk is kort toegelicht wat de gevolgen zijn, toegespitst op de voorliggende casus in Leeuwarden, Elzenstraat.

1.1

Essentie dienstenrichtlijn

Het Europese Hof van Justitie heeft op 30 januari 2019 geoordeeld (arrest ECLI:EU:C2018:44) dat detailhandel in goederen een “dienst” is zoals bedoeld in artikel 4 van de Europese Dienstenrichtlijn (richtlijn 2006/123). De bepalingen van de Dienstenrichtlijn zijn daarmee van toepassing op de uitoefening van detailhandelsactiviteiten. Voorheen werd aangenomen dat dit niet het geval was. Volgens het Hof is de Dienstenrichtlijn er niet op gericht om de vestigingslocatie van een dienst – en dus ook een winkel – afhankelijk te stellen van een geografische beperking. Simpel gezegd: daar waar in een bestemmingsplan gronden zijn gesteld aan diensten, mogen slechts onder specifieke voorwaarden nadere eisen worden gesteld ten aanzien van: • • •

Branchering, oftewel het uitsluiten van diensten. Omvang, oftewel het vasthouden aan een minimale of maximale maatvoering van de vestiging van een dienst. Aantal vestigingen van een dienst, oftewel het vasthouden aan een minimaal of maximaal aantal vestigingen.

De dienstenrichtlijn sluit branchebeperkingen niet op voorhand volledig uit. Conform artikel 15 lid 3 zijn deze nog steeds wel mogelijk, mits wordt voldaan aan de eisen inzake: • • •

Non-discriminatie: eisen die geen direct of indirect onderscheid maken naar nationaliteit of, voor vennootschappen, de plaats van de statutaire zetel. Noodzakelijkheid: de door centrale overheden gestelde eisen aan dienstverleners zijn gerechtvaardigd vanwege een dwingende reden van algemeen belang. Evenredigheid: de door overheden gestelde beperking is geschikt om het nagestreefde doel – de dwingende reden van algemeen belang – te bereiken en gaat niet verder dan strikt genomen noodzakelijk is.

Concreet gevolg van de Dienstenrichtlijn is het omkeren van de bewijslast. Voorheen konden gemeenten verwijzen naar bestemmingsplanregels om een (ongewenst) initiatief te weigeren. Het was aan de initiatiefnemer om per geval te onderbouwen dat afwijking van de bestemmingsplanregels niet zou leiden tot ongewenste effecten. Als gevolg van de Dienstenrichtlijn moeten (decentrale) overheden hun eigen regelgeving die betrekking heeft op een vestiging van een dienst toetsen aan de Dienstenrichtlijn. Op basis van de jurisprudentie inzake de Europese Dienstenrichtlijn behoeft de evenredigheidscheck de meeste aandacht. Het is dus aan de gemeente om te onderbouwen dat de maatregel (bestemmingsregeling) nodig is omwille van een dwingende reden van algemeen belang, geschikt is om dat doel te bereiken en dat het doel niet met andere, minder vergaande maatregelen bereikt kan worden.

1.2

Casus Leeuwarden Lidl Elzenstraat

Lidl Nederland wil een nieuwe supermarkt openen aan de Elzenstraat in Leeuwarden. Bij de ontwikkeling van deze nieuwe supermarktmeters worden bestaande supermarktmeters van de Lidl aan het Cambuurplein wegbestemd en voor de supermarkt aan het Willem Alexanderplein wordt de planologische oppervlakte beperkt. Op deze manier zal het supermarktmetrage in de gemeente niet toenemen, maar worden de supermarktmeters op een andere manier over de gemeente verspreid. In de huidige situatie kent de locatie Elzenstraat een bestemming, “Bedrijven”4 waarbinnen realisatie van een supermarkt niet mogelijk is. Door

4

Zie bijlage 1 voor de volledige Planbeschrijving

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

8/30

de bestemming te wijzigen naar “Gemengd”5 wordt het voor Lidl mogelijk om hier een supermarkt te vestigen.

Figuur 2 Locaties betrokken bij planologische verschuiving supermarkt meters Bron: BRT Achtergrondkaart; Bewerking: Sweco

In een Zienswijze opgesteld door Retailplan wordt echter aangehaald dat een dergelijke constructie niet passend is bij het bestaande beleid dat de gemeente voert, hiervoor worden twee argumenten aangehaald: 1. De vestiging van een supermarkt aan de Elzenstraat zou niet mogelijk moeten zijn in verband met het feit dat er sprake is van een vestiging buiten bestaande clusters. 2. Het onttrekken van de supermarktbestemming aan het Cambuurplein, in een detailhandelscluster en daarmee in het inperken van de mogelijkheden van verschillende diensten die zich hier kunnen vestigen is in strijd met de Dienstenrichtlijn.

5

Zie bijlage 1 voor de volledige Planbeschrijving

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

9/30

Figuur 3 Links: Huidige Bestemming Elzenstraat; Rechts: gewenste bestemming Elzenstraat Bron: Ruimtelijkplannen.nl

In de huidige situatie is er op de projectlocatie aan de Elzenstraat een bedrijfsbestemming van toepassing. In het ontwerp bestemmingsplan voor de Elzenstraat is sprake van een gemengde bestemming. Gelijktijdig wordt op een andere locaties in de stad de supermarktbestemming wegbestemd en op een derde locatie wordt het aantal supermarktmeters beperkt om zo de meters die aan de Elzenstraat worden toegevoegd te verantwoorden. In reactie op de door Retailplan aangedragen argumenten wordt in voorliggende notitie ingegaan op de Dienstenrichtlijn aan de hand van de noodzakelijkheids- en evenredigheidseis die hieraan verbonden zijn.