Bestemmingsplan ‘Leeuwarden – Lidl Elzenstraat, Cambuurplein en Willem Alexanderplein’ (mei 2024)

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

10/30

2

Trends, ontwikkelingen en beleid

De Dienstenrichtlijn verruimt de vestigingsmogelijkheden voor detailhandel. Ten aanzien van Leeuwarden zijn reeds specifieke maatregelen genomen om de bestaande structuur te behouden en winkels te clusteren. Maar de Dienstenrichtlijn lijkt in beginsel elke vorm van detailhandel mogelijk te maken op locaties waar diensten mogelijk zijn. Dit heeft gevolgen voor het beleid van de gemeente, met name: •

Winkels en winkelcentra in de directe omgeving. De gemeente Leeuwarden beschikt over een zorgvuldig opgebouwde, fijnmazige winkelstructuur, waarbij inwoners op korte afstand van hun woning beschikken over winkels voor dagelijkse boodschappen. Het vestigen van reguliere detailhandel – supermarkten voorop – op bedrijventerreinen leidt tot een afbrokkeling van de winkelstructuur.

In de nieuwe bestemming voor de Elzenstraat zal de bestemming Bedrijf komen te vervallen en zal het gebied een gemengde bestemming krijgen. In de oorspronkelijke bestemming was geen supermarkt toegestaan, in de nieuwe zal dit wel mogelijk zijn.

2.1

Relevante trends

In het kader van de casus Elzenstraat Leeuwarden zijn enkele trends bij uitstek relevant. In deze paragraaf is achtereenvolgens aandacht voor de gevolgen van: • • •

Verschuiving van de detailhandelsbestedingen naar internet. Het toenemende belang van food (dagelijkse detailhandel en supermarkten) in winkelcentra en wijken. De sociale functie die supermarkten en dagelijks aanbod vervullen voor wijken

De invloed van online winkelen In het Koopstromenonderzoek Randstad (2021) is becijferd dat 20% van alle detailhandelsbestedingen door inwoners van de Randstad bij webwinkels terecht komt. Dat is 5% meer dan in 2018 (15,0%). Er is een groot verschil tussen de online bestedingen aan dagelijkse boodschappen en niet-dagelijkse producten. In de dagelijkse sector is het online marktaandeel met ‘slechts’ 6% nog beperkt, maar dit is in de afgelopen 2 jaar wel verdubbeld. In de niet-dagelijkse sector is sprake van een substantieel aandeel, namelijk 31%. Oftewel van elke € 1 die consumenten aan niet-dagelijkse producten besteden, wordt ruimt 31 eurocent online besteed. Ook binnen de niet-dagelijkse sector zijn de verschillen groot. Zo is het online marktaandeel sterk gegroeid bij bestedingen aan Mode en Luxe en In en om het Huis. In 2011 betrof dat ca. 10% en in 2016 respectievelijk 24% en 18%. Daarmee naderen zij het online marktaandeel bij bestedingen aan Vrije Tijdsartikelen (28%) dat sinds 2011 vrijwel constant is gebleven. Oftewel, winkels in Vrije Tijd hebben de explosieve groei die vooral Mode en Luxe nu doormaakt, al achter de rug. Er lijkt een nieuw evenwicht te zijn ontstaan. We gaan er vanuit dat Mode en Luxe en In en om het Huis ook naar een dergelijk evenwicht toegroeien.

Food wint aan belang in Centrumgebieden De consument zoekt meer gemak. Dit betekent een voorkeur voor one-stop-shopping (supermarkt, winkelcentra) en een groeiende populariteit van kant-en-klaarproducten en thuisbezorging. Doordat het nietdagelijkse winkelaanbod mede door internet onder druk staat, neemt het belang van food (de dagelijkse sector) in winkelgebieden toe, supermarkten voorop. Supermarkten zijn de dragers van winkelgebieden waarbij omliggend aanbod profiteert van de bezoekersstroom die supermarkten genereren.

Sociale functie supermarkten Supermarkten vervullen een sociale functie in het stedelijk weefsel. Het is niet alleen een plek voor inwoners om de dagelijkse boodschappen te doen maar supermarkten functioneren ook als een belangrijke ontmoetingsplek in de wijk. Daarnaast zien we dat supermarkten werk bieden aan inwoners die nabij de winkel wonen, in een wijk waar het welvaartsniveau lager ligt is de extra waarde van dit soort banen die inherent zijn aan een supermarkt en de sociale controle die hierdoor ontstaat van toegevoegde waarde voor de buurt.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

11/30

2.2

Belangrijke ontwikkelingen

Naast de gewenste ontwikkeling van Lidl speelt er nog een andere ontwikkeling die van invloed is: •

2.3

Uitbreiding Poiesz Wilgenstraat. De bestaan Poiesz aan de Wilgenstraat wordt volledig herontwikkeld middels sloop/nieuwbouw en zal groter terugkomen dan dat de winkel voorheen was. Kende de winkel voor de herontwikkeling een metrage van 835 m², in de nieuwe situatie heeft de supermarkt een metrage kennen van ca. 1.240 m² bvo, ca. 1.000 m² wvo6.

Beleidskaders en doelen Leeuwarden

De vraag of de vestiging van een supermarkt aan de Elzenstraat, en het wegnemen van supermarktmeters aan zowel het Cambuurplein als het Willem Alexanderplein negatieve effecten heeft voor de gemeente Leeuwarden dient getoetst te worden aan verschillende beleidsdocumenten en de belangrijkste beleidsdoelen uit het gemeentelijk, regionaal en provinciaal beleid.

Beleidskader Retail Leeuwarden In 2022 is het nieuwe Beleidskader Retail opgesteld voor de gemeente Leeuwarden. Van belang op de casus van Lidl zijn hierbij de volgende punten: • •

•

•

Duurzame structuur en ruimtegebruik. De retailclusters dienen in omvang en samenstelling aan te sluiten op het verzorgingsgebied dat ze dienen en de functie die het cluster dient. Wanneer dit niet het geval is, is optimalisering van het cluster gewenst. Vitaliteit en leefbaarheid. Leeuwarden kent ene bevolking die ouder wordt, hierbij is het van belang dat alle inwoners van de gemeente dagelijkse voorzieningen dichtbij hebben. Om dit mogelijk te maken dienen vitale en leefbare dorpskernen en winkelgebieden in stand te worden gehouden en waar nodig kwalitatief te versterken en een impuls te geven. Nieuwe ontwikkelingen op de juiste plek. In lijn met bovenstaand beleid is het dan ook van belang dat nieuwe ontwikkelingen op de juist plek landen, binnen bestaande clusters of ter versterking van de structuur om bewoners te voorzien van dagelijkse voorzieningen nabij de woning. Gewenste voorzieningen worden naar de juiste plek geleid waar ze de meeste meerwaarde hebben. Buiten deze aangewezen verblijfsgebieden wordt restrictief gehandeld, om zo de vastgestelde hoofdstructuur te laten floreren. Perifere detailhandel concentreren. Perifere detailhandel dient zoveel mogelijk geconcentreerd te worden waarbij brancheverruiming niet wenselijk is.

Ondanks dat op De Centrale, waar normaal enkel volumineus aanbod wordt toegestaan, ook reguliere detailhandel is gevestigd wordt ook hier verdere brancheverruiming als onwenselijk gezien.

Naast bovenstaande punten stelt het beleid specifiek voor supermarkten de volgende regels: • •

Modernisering en/of optimalisatie is toegestaan zolang er geen sprake is van een functiesprong. Daarnaast dient hierbij de bestaande detailhandelsstructuur niet te worden aangetast. Nieuwvestiging van supermarkten is niet gewenst op solitaire locaties. Verhuizing van een solitaire supermarkt naar een bestaand cluster wordt wel toegestaan en gefaciliteerd mits de functie op de oude locatie wordt wegbestemd.

Toetsing van de wens van Lidl aan het Beleidskader Retail Leeuwarden wijst uit dat de supermarkt aan de Elzenstraat niet voldoet aan de beleidseis van de gemeente dat sprake dient te zijn van vestiging in een cluster. In het Beleidskader Retail 2022 hebben we (BSP/Sweco) destijds opgenomen dat Elzenstraat al was toegezegd door de gemeente voordat deze beleidsregels vigerend werden. Vestiging van een supermarkt aan de Elzenstraat sluit aan op het punt dat de gemeente vitaal en leefbaar wil zijn. Door een supermarkt toe te staan aan de Elzenstraat is het mogelijk om in de (aandachts)wijk Heechterp goede dagelijkse voorzieningen te realiseren op korte afstand. De spreiding over het stedelijk gebied van supermarkten is niet optimaal en wordt met deze ontwikkeling verbeterd zonder dat er per saldo sprake is van toename van het aantal supermarktmeters.

6

Bij een gemiddelde verhouding wvo/bvo van 0,8.

Sweco | Business unit Stedelijke Planning Rapport Beoordeling supermarktinitiatief Elzenstraat Leeuwarden, Lidl Nederland Projectnummer 51021920 17 mei 2024

12/30