CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting Gemeente Leeuwarden 2027

Informatieve bijeenkomst 21 oktober 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Begroting Gemeente Leeuwarden 202784.024 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 10

Blitsaerd Relevante beleidsnota's Regionale Energiestrategie (2019) Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP) (2021) Leeuwarder Energieagenda 2021-2024 (2021) Volkshuisvestingsvisie 2021 (2021) Samenwerkingsplan - Veenweide Fryslân (2022) Beleidskader Wonen in dorpen (2022) Richtinggevend document Omgevingsplan Leeuwarden – Buitengebied Zuid (2018) Omgevingsvisie Leeuwarden 2021 (2021) Bestemmingsplan Hege Herewei Stiens (2022) Kom mee naar buiten (2020) Beleidsprogramma wonen in de stad – Deel A (2024) Beleidsprogramma wonen in de stad – Deel B (2024) Vuistregels woningbouwplannen Leeuwarden (2025) Addendum Omgevingsvisie/wonen in de stad (2025) Wonen in de stad Beleidskader wonen met zorg (2024) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 45 2.2.3 Milieu Portefeuillehouders: J. Bruijnincx, E. Stellingwerf, M. Visser 1. Inwoners produceren minder restafval en een groter deel van het afval wordt gescheiden en hergebruikt. We willen dat er in 2030 maximaal 30 kilo restafval per persoon is. In 2050 willen we helemaal geen restafval meer hebben in onze gemeente. Om dit te bereiken, blijven we mensen stimuleren om afval goed te scheiden. Diftar helpt hierbij, omdat het mensen aanmoedigt minder restafval weg te gooien en waardevolle materialen apart in te leveren. In 2027 zetten we het huidige beleid voort.

Om nog minder afval te maken, is het belangrijk om afval te voorkomen en spullen en materialen langer te gebruiken. Hiervoor werken we samen met Omrin, scholen, kringloopwinkels en reparatie-initiatieven. ○ Tegengaan van bijplaatsen van afval In 2027 zetten we de gerichte aanpak voor het beheersen van bijplaatsingen voort. Voor 2027 en voor 2028 heeft het college € 50.000 extra beschikbaar gesteld voor de aanpak van zwerfafval en bijplaatsingen. Deze middelen zetten we in voor aanvullende communicatie en handhaving, waarbij locaties met een verhoogd risico op bijplaatsingen vaker worden gecontroleerd en schoongemaakt om daarmee ook zwerfafval te voorkomen. De extra inzet zal met name plaatsvinden in de kwetsbare locaties binnen de gemeente. ○ Stimuleren van inwoners om afval beter te scheiden In 2027 zetten we in op de stromen waar we het grootste effect verwachten. We werken aan een betere scheiding van gft en etensresten, grof huishoudelijk afval en textiel. We geven de grofvuilproef een vervolg en onderzoeken hoe de milieustraten verder bij kunnen dragen aan hergebruik en hoogwaardige afvalscheiding. Met gerichte communicatie vergroten we de aandacht voor het belang van goede afvalscheiding en het voorkomen van voedselverspilling. Voor textiel zorgen we voor goede en opvallende inzamelvoorzieningen en volgen we initiatieven, zoals de Textielhub Friesland.

We stimuleren reparatie en hergebruik door onder meer een tweedehands meubelmarkt voor studenten te organiseren tijdens de introductieperiode voor studenten. ○ Terugdringen zwerfafval In 2027 blijven we werken aan een schone openbare ruimte. We willen ook dat inwoners minder last hebben van zwerfafval. Onze aanpak bestaat uit vier belangrijke onderdelen: inzicht en meten, voorkomen, controleren en opruimen. In 2027 gebruiken we de resultaten van onderzoek naar zwerfafval om nieuwe acties te bedenken. We streven ernaar dat meer maatschappelijke organisaties meedoen met Schoon Belonen Leeuwarden. Net als in 2026 besteden we in 2027 speciale aandacht aan overlast door peuken in onze aanpak tegen zwerfafval. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 46 2. Circulaire economie is verder ontwikkeld, met meer hergebruik van grondstoffen en een betere koppeling tussen circulaire initiatieven en lokale opgaven. Leeuwarden werkt aan een economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden hergebruikt. Zo blijven materialen in de kringloop en helpen we lokale projecten beter samenwerken. De gemeente is een voorbeeld op het gebied van deze ‘circulaire economie’. Vanuit het plan ‘Uitvoeringsagenda Circulaire Economie’ richt Leeuwarden zich op drie belangrijke punten: 1. Nieuwe ideeën en bedrijven stimuleren. 2. Bouwen met materialen die goed zijn voor het milieu. 3. Minder afval maken.

De gemeente wil meer grondstoffen hergebruiken door kansen te bieden aan lokale bedrijven. Ook wordt er bij bouwprojecten gebruik gemaakt van milieuvriendelijke materialen en hergebruik van secundaire grondstoffen. Daarnaast werkt Leeuwarden aan het verminderen van afval. Verder wil de gemeente Leeuwarden aantrekkelijk maken voor bedrijven die met circulaire producten en diensten werken. Ook worden nieuwe bedrijven geholpen om te groeien. Vanaf 2027 is er een speciale medewerker die hier fulltime mee bezig is: de accountman ager circulaire economie. ○ Toewerken naar een volledig circulaire economie in 2050 In 2027 richten we ons op het versterken van bestaande circulaire ketens en het maken van nieuwe ketens. Dit zorgt ervoor dat grondstoffen vaker hergebruikt worden en dat loka le bedrijven meer kansen krijgen. Samen met Vereniging Circulair Fryslân, overheden, bedrijven en kennisinstellingen werkt de gemeente aan een plan voor een circulaire economie in de regio. Het doel is om in 2035 voor de helft circulair te zijn. De gemeente helpt mee aan de uitvoering van dit plan. Ook zet de gemeente zelf nieuwe ketensamenwerkingen op, verbindt partijen in de keten en ondersteunt circulaire projecten van bedrijven. Daarnaast bouwt de gemeente verder op het werk dat de afgelopen jaren is gedaan. Dit gaat over circulair en biobased bouwen en afval.

De bestaande aanpak wordt voortgezet en versterkt. ○ Koppelen circulaire economie aan speerpunten rondom watertechnologie, bodem en agri - food Halverwege 2026 is een nieuwe accountmanager gestart. Zijn taak is om te bevorderen dat grondstoffen in de kringloop blijven, zoals beton en voedsel. Hij zorgt ervoor dat belangrijke partijen met elkaar samenwerken en dat netwerken op bedrijventerreinen actief worden gebruikt. In 2027 kan hij zijn werk volledig doen en heeft hij kennisgemaakt met alle belangrijke partijen, zowel bestaande als nieuwe. Daarnaast zorgen we ervoor dat bedrijven, scholen, kennisinstellingen en overheden samen werken aan nieuwe ideeën voor grote maatschappelijke problemen. Denk aan schoon drinkwater, duurzame voedselproductie en een circulaire economie. Dit doen we via campussen waar kennis en innovatie samenkomen. In 2027 werken we ook verder aan een plan voor een Bodemcampus. Meer hierover staat in hoofdstuk 3, over economie en cultuur. De accountmanager voor de circulaire economie helpt hierbij, zodat alles goed aansluit bij de doelen voor een circulaire economie. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 47 3. De energievoorziening in de gemeente is duurzamer, met meer lokale opwekking en een betere balans tussen vraag en aanbod. In het verlengde daarvan hebben minder huishoudens last van energiearmoede.

Een goede en betaalbare energievoorziening is belangrijk om fijn te wonen, werken en ondernemen in de gemeente Leeuwarden. Daarom werken we in 2027 aan een energiesysteem met meer energie uit de buurt, een betere afstemming tussen vraag en aanbod, en een s limmer gebruik van het elektriciteitsnet. Ook zetten we volop in op energiebesparing en helpen we mensen met een laag inkomen om minder energiekosten te krijgen en comfortabeler te wonen. Een belangrijk onderwerp is dat het elektriciteitsnet vol raakt omdat steeds meer huizen en voertuigen elektrisch worden. We werken hieraan in het gemeentelijk energie- en warmtebeleid, met het Warmteprogramma en door een eigen gemeentelijk energiebedrijf op te zetten. ○ Werken aan een sociaal rechtvaardige energietransitie In 2027 gaan we verder met een eerlijke energietransitie. We helpen inwoners energie te besparen met onze coaches. Er is een energiecoach die huurders helpt om door kleine veranderingen en tips minder energie te gebruiken. Daarnaast is er een coach verduurzaming die eigenaren van huizen met een laag inkomen helpt om hun huis beter voor het milieu te maken. We pakken energiearmoede aan met verschillende acties. Bijvoorbeeld de witgoedwissel, waarbij mensen oude elektrische apparaten kunnen vervangen door energiezuinige.

Ook zijn er toegankelijke subsidies voor isolatiemaatregelen, zodat mensen met minder geld ook mee kunnen doen. De witgoedwissel duurt tot december 2027. Tot die tijd verwachten we nog ongeveer 700 aanvragen voor energiezuinige apparaten. Voor het isoleren van huizen blijft de regeling Isolatie Eigen Woning in 2027 beschikbaar. We maken deze subsidies bekend met vie r isolatiecampagnes per jaar. Verder werken we aan het duurzamer maken van Leeuwarden Oost. We borduren hierbij voort op de aanpak die in de afgelopen jaren goed werkte. De coaches, positieve ervaringen van bewoners en het Energiehuis Leeuwarden zijn hierbij belangrijk. In het Energiehuis kunnen inwoners makkelijk informatie, advies en hulp krijgen over energiebesparing, verduurzaming en subsidies. Ook kunnen ze direct een afspraak maken voor persoonlijk advies en begeleiding bij het verbeteren van hun woning. Daarnaast zorgen we voor natuurvriendelijk isoleren. We willen gaan werken met een soortenmanagement plan. Door als gemeente onderzoek te laten doen naar gebouwbewonende soorten, maken we het makkelijker voor inwoners om hun woningen te isoleren. Ook steunen we lokale energieprojecten met de subsidie Duurzame Do rpen en Wijken. ○ Werken aan een volhoudbaar energiesysteem In 2027 werken we aan een duurzaam en betrouwbaar energiesysteem.

Hierbij zorgen we ervoor dat energiebesparing, duurzame energieopwekking en een sterke energie - infrastructuur goed samenwerken. We zetten de aanpak voor energiebesparing in woningen voort via het Energieloket en het digitale platform Leeuwarden Helpt Verduurzamen. Daarnaast breiden we het aanbod uit voor maatschappelijke organisaties, Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) en particuliere verhuurders. Ook ondersteunen we bedrijven bij het besparen van energie via Ondernemend Leeuwarden. Op bedrijventerreinen waar het elektriciteitsnet vol is, zorgen we voor een betere afstemming tussen vraag en aanbod van energie. Zo gebruiken we de beschikbare netcapaciteit efficiënter. Samen met netbeheerder Liander blijven we werken aan het verminderen van deze netcongestie en grijpen we kansen om problemen te voorkomen of te verzachten. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 48 We stimuleren het opwekken van duurzame energie door inwoners te informeren over de voordelen van zonnepanelen. Daarbij brengen we actief daken met veel potentie voor zonne-energie in kaart en helpen we deze te benutten. Verder werken we aan een duurzaam en betaalbaar warmtesysteem, bijvoorbeeld in de wijken Baard en Heechterp. Het Warmteprogramma, dat de huidige Warmtevisie vervangt, komt op korte termijn ter besluitvorming in het college. Zo zorgen we samen voor een toekomstbestendig energiesysteem.

○ Inzetten op het ruimtelijk inpassen van de energietransitie In 2027 werken we verder aan een energietransitie die goed past bij de omgeving. We richten ons op het opwekken van meer duurzame energie, vooral op daken. Ook stimuleren we het gebruik van meerdere functies op dezelfde plek. Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van zonnecarports in Middelsee. Daarnaast gaan we verder met het uitwerken van de gebieden die in het beleidsprogramma zijn aangewezen als zoekgebieden voor duurzame energie. Samen met lokale initiatieven starten we processen in deze gebieden. We onderzoeken welke vormen van duurzame energie het beste passen bij de omgeving en hoe deze kunnen bijdragen aan de energievoorziening van het dorp en de directe omgeving. 4. De CO ₂-uitstoot van gemeentelijk vastgoed is lager, met name bij gebouwen met een maatschappelijke functie. Meer gebouwen zijn energiezuinig en klimaatbestendig. Energieverbruik en uitstoot van broeikasgassen zijn daardoor duidelijk afgenomen. De gemeente streeft naar een duurzame organisatie met een zo klein mogelijke impact op het milieu. Hiervoor nemen we verschillende maatregelen. We werken aan het verlagen van de CO2 - uitstoot van de gemeente. Daarnaast zorgen we voor een schone bedrijfsvoering, passen we onze gebouwen en terreinen aan op het veranderende klimaat en stimuleren we meer biodiversiteit.

Elk jaar brengen we de CO2-uitstoot van de gemeente in kaart. Dit doen we met de methode van de CO2-prestatieladder. In 2025 hebben we samen met verbonden organisaties bv Sport, Caparis en Fryslân Miljeu de CO2-uitstoot met 70% verminderd ten opzichte van 2019. Voor 2026 is het doel om de CO2-uitstoot met 80% te verminderen. Daarnaast willen we het energieverbruik met 14% verlagen ten opzichte van hetzelfde referentiejaar. ○ Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Eind 2024 heeft het college de Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed vastgesteld. Deze routekaart helpt ons om te bepalen welke gebouwen we als eerste verduurzamen. Op dit moment werken we bijvoorbeeld aan het verduurzamen van de Harmonie (afronding 2026) en het gemeentehuis (afronding 2027). Voordat we met de verduurzaming beginnen, maken we altijd een businesscase. Dit is een overzicht waarin we kijken of de verduurzaming ook financieel haalbaar en rendabel is. Bij sommige gebouwen blijkt uit deze businesscase dat er extra kosten zijn die niet terugverdiend kunnen worden. Dit noemen we een onrendabele top. In het coalitieakkoord voor 2026-2030 is hiervoor budget beschikbaar gesteld. Zo kunnen we de verduurzaming voortzetten bij de zwembaden (Kalverdijkje en It Gryn) en de buurthuizen, ook als dit niet direct financieel rendabel is.

Voor de andere gebouwen bekijken we de komende tijd hoe we de verduurzaming kunnen uitvoeren binnen de financiële mogelijkheden en in hoeverre we bij de MTR nog additionele middelen kunnen vrij kunnen spelen voor dekking van onrendabele top. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 49 Betrokken verbonden partijen • Afvalsturing Friesland N.V. (Omrin) • N.V. Fryslân Miljeu (Omrin) • GR FUMO • Warmtebedrijf Heechterp B.V. Relevante beleidsnota's Programma Water en Riolering (PWR) 2023-2027 (2022) Uitvoeringsplan Zwerfafval 2024-2027 (2024) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Wat mag het kosten? R2THM02 - Leefomgeving Tabel | Bedragen x € 1.000 Saldo programma | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (lasten -/- baten) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 R2PGN0201 - Mobiliteit, water | 56.421 | 64.734 | 66.032 | 69.508 | 70.825 | 71.663 en groen R2PGN0202 - Wonen en ruimte | 8.250 | 11.493 | 7.160 | 5.726 | 4.803 | 6.455 R2PGN0203 - Milieu | -335 | 11.842 | 5.310 | -128 | -719 | -821 Totaal saldo | 64.336 | 88.070 | 78.502 | 75.106 | 74.908 | 77.296 Toelichting substantiële mutaties 2027 t.o.v.

2026: Binnen het thema Leefomgeving veranderen de budgetten in 2027 ten opzichte van 2026 als volgt: Mutatie programma Mobiliteit, water en groen | € 1,3 mln (+ 2%) Mutatie programma Wonen en ruimte | - € 4,3 mln (-38%) Mutatie programma Milieu | - € 6,5 mln (-55%) Totale mutatie thema Leefomgeving | - € 9,5 mln (-11%) Mutatie programma Mobiliteit, water en groen De kosten voor onderhoud en kapitaallasten van verschillende | kapitaalgoederen | stijgen onder andere door indexatie | in 2027. Daarnaast was er in 2026 een onderuitputting van € 1,1 mln voor kapitaallasten begroot. Dit wordt echter gecompenseerd doordat er in 2026 verschillende eenmalige bud | getten waren. Bijvoorbeeld voor de fietsenstalling Nieuwestad (€ 1,3 mln minder in 2027) en staalslakken (eenmalig € 0,4 mln). Deze incidentele budgetten zijn in 2027 lager of vervallen, mede door budgetoverhevelingen van 2025 naar 2026. Per saldo leidt di | t tot een stijging van € 1,3 mln. Mutatie programma Wonen en ruimte Het budget daalt vooral doordat de uitvoering van taken door de FUMO vanaf 2027 onder het programma Milieu valt. Dit zorgt voor een vermindering van € 1,6 mln. Daarnaast waren er in 2026 eenmalige budgetten uit de reserve budgetoverheveling van € 0,5 mln en incidentele budgetten voor onder andere Spoorzone (€ 0,45 mln), kunstprojecten (€ 0,5 mln) en overige budgetaanpassingen (€ 0, | 4 mln).

Ook is er een | bijdrage voorgesteld vanuit de Realisatiestimulans 2025 (€ 0,85 mln) aan de grondexploitatie Zuidlanden/Middelsee. Door deze factoren daalt het budget van dit programma met € 4,3 mln. Mutatie programma Milieu In 2026 waren er eenmalige budgetten van € 6,7 mln, afkomstig uit de budgetoverheveling van 2025 naar 2026. Dit betreft onder andere middelen voor verduurzaming Leeuwarden Oost (€ 3,4 mln), uitvoering van de Regionale Energie Strategie (RES) (€ 1,2 mln), natuur bij energieprojecten (FET) (€ 0,7 mln) en het toekomst bestendig maken van energie infrastructuur (€ 0,5 mln). Aan de andere kant neemt het budget toe met € 1,6 mln vanwege de verschuiving van het FUMO-budget vanuit programma Wonen en ruimte. De overige mutaties zorgen per saldo voor een daling van € 1,4 mln. Door deze mutaties daalt het totale budget voor het thema Leefomgeving met € 8,9 mln in 2027 ten opzichte van 2026. Dit komt neer op een daling van 11%. De belangrijkste oorzaken zijn het lager uitvallen of vervallen van eenmalige budgetten en de verschuiving van het FUMO-budget van het programma Wonen en ruimte naar het programma Milieu.

50 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0201 - Mobiliteit, water en groen | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0210 - Verkeer en vervoer | 40.216 | 629 | 39.587 R2TKV0220 - Parkeren | 3.890 | 2.012 | 1.879 R2TKV0230 - Recreatieve havens | 1.038 | 565 | 473 R2TKV0240 - Economische havens en waterwegen | 5.063 | 867 | 4.197 R2TKV0250 - Openbaar vervoer | 1.019 | 275 | 744 R2TKV0570 - Openbaar groen en (openlucht) recr. | 19.782 | 629 | 19.153 Totaal | 71.009 | 4.977 | 66.032 Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0202 - Wonen en ruimte | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 319 | 153 | 166 R2TKV0810 - Ruimte en leefomgeving | 5.375 | 416 | 4.960 R2TKV0820 - Grondexploitatie (niet-bedr.terr.) | 38.290 | 37.232 | 1.058 R2TKV0830 - Wonen en bouwen | 8.763 | 7.787 | 976 Totaal | 52.748 | 45.588 | 7.160 Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0203 - Milieu | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0720 - Riolering | 11.807 | 14.317 | -2.510 R2TKV0730 - Afval | 21.827 | 25.180 | -3.353 R2TKV0740 - Milieubeheer | 27.221 | 16.415 | 10.806 R2TKV0750 - Begraafplaatsen en crematoria | 1.315 | 948 | 367 Totaal | 62.170 | 56.860 | 5.310 51 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Leefomgeving 100.000- Nr.

| Naam indicator | Eenheid | Bron | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 300.000 inwoners 1 | Omvang huishoudelijk | Kg/inwoner CBS | 157 | 154* | - | - | 148 restafval 2 | Hernieuwbare elektriciteit % | RWS | - | 33,4* | - | - | 42,8 3 | Gemiddelde WOZ waarde | Duizend | CBS | 233 | 249 | 282 | 439 euro | 263 4 | Nieuw gebouwde | Aantal per | Basisregistratie woningen | 1.000 | adressen en | 8,9 | 4,5* | - | - | 8,4 woningen | gebouwen 5 | Demografische druk | % | CBS | 66,5 | - | 67 | 70,4 67* 6 | Gemeentelijke | COELO (specifiek woonlasten | In Euro’s | Leeuwarden) | 690 | 705 | 732 | 768 | 980 éénpersoonshuishouden 7 | Gemeentelijke | COELO (specifiek woonlasten | In Euro’s | Leeuwarden) | 836 | 851 | 898 | 938 | 1038 meerpersoonshuishouden * Laatste meting 2024 52 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 53 2.3 Economie en cultuur Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een innovatief, circulair en bruisend Leeuwarden Ambitie: Een sterke economie en een levendige cultuur maken Leeuwarden en haar dorpen een fijne plek voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Economie, kennis en creativiteit versterken elkaar. Ze zorgen voor welvaart en dragen bij aan trots en identiteit. De afgelopen jaren is er veel bereikt. Die lijn zetten we voort. We zetten in op een samenhangende aanpak waarin ruimte is voor innovatie, duurzame groei en een toekomstbestendig vestigingsklimaat.

We stimuleren de samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid, zodat ideeën sneller uitgroeien tot concrete oplossingen voor maatschappelijke en economische opgaven. Ook investeren we in cultuur, erfgoed, evenementen en recreatie als dragers van levendigheid en aantrekkingskracht. In deze periode sturen we gericht op concrete doelen voor 2030, zoals het verbeteren van he t ondernemersklimaat, groei van innovatie en werkgelegenheid en een bruisend cultureel aanbod. Zo bouwen we verder aan een sterke en dynamische gemeente Leeuwarden. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Programma Een innovatief, circulair en bruisend Leeuwarden De gemeente Leeuwarden is een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven, werknemers en ondernemers. - Stimuleren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat Economie - Uitbreiden van bedrijventerreinen - Ondersteunen van bedrijven die bijdragen aan de 4 grote transities - Ontwikkelen van aantrekkelijke winkelgebieden Er is voldoende ruimte voor innovatie, duurzame groei en toekomstbestendige werkgelegenheid. - Uitvoeren innovatiefonds De gemeente Leeuwarden heeft een innovatief ecosysteem waarin onderwijs, bedrijven en gemeente intensief samenwerken.

- Inzetten op economische samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen Onze positie als kennis- en innovatiestad op het gebied van water, bodem en circulariteit is versterkt - Investeren in een bodemcampus (ism Wetsus en de WaterCampus) De gemeente Leeuwarden is aantrekkelijker voor studenten en jong talent om te studeren, wonen en werken. - Versterken van het academisch klimaat - Stimuleren van realisatie van studentenhuisvesting - Versterken aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt Bezoekers verblijven langer in Leeuwarden - Ondersteunen en vermarkten van evenementen, toerisme en cultuur Cultuur Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 54 en de regio en ervaren een aantrekkelijk, gastvrij en gevarieerd aanbod van cultuur, horeca, recreatie en natuur. Cultuur, erfgoed, evenementen en recreatie trekken meer bezoekers aan. - Ondersteunen van Arcadia (t/m 2028) Inwoners profiteren van een aantrekkelijker leefklimaat en levendige binnenstad en dorpen. - Stimuleren van talentontwikkeling - Inzet van het innovatiebudget en stimuleren van broedplaatsen - Vergroten van de toegankelijkheid van cultuur Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 55 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.3.1 Economie Portefeuillehouders: A. Reitsma, M. Visser 1. De gemeente Leeuwarden is een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven, werknemers en ondernemers.

De gemeente Leeuwarden is gebaat bij een aantrekkelijke omgeving als fundament onder economische ontwikkeling op lange termijn. Vanuit het beleidskader Economische Ontwikkeling (2023-2030) werken we hieraan door structureel in te zetten op professionele en betrokken ondernemersdienstverlening, sterke netwerken en partnerschappen met bedrijven en kennisinstellingen. Dit doen we door in 2027 verder te werken aan onze zichtbaarheid, transitiebewustzijn en ondersteuning van ondernemers en jong talent richting een toekomstbestendige economie. Transities zoals digitalisering en andere actuele randvoorwaarden voor een sterk ondernemersklimaat zoals energie en mogelijke problematiek rondom schoon water zijn sturend in onze inzet. ○ Stimuleren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat Uit een periodieke meting van het beleidskader in 2025 bleek dat 51% van de ondernemers het vestigingsklimaat in de gemeente Leeuwarden aantrekkelijk tot zeer aantrekkelijk te vinden. In 2027 gaan we deze waarde opnieuw uitvragen aan ondernemers om te kijk en of we dit peil hebben kunnen behouden of dat er aanscherping nodig is in onze inzet. We vragen hierin ook naar de ervaringen van ondernemers met regeldruk. We zetten in op betrouwbare en kwalitatieve dienstverlening en staan in nauw contact met ondernemers en collectieven om het vestigingsklimaat te verbeteren.

We werken samen met de Economic Board Fryslân (EBF) aan de Friese Merkpositie en aan het programma "Vestigen in Fryslân". ○ Uitbreiden van bedrijventerreinen We werken aan voldoende en toekomstbestendige bedrijventerreinen. We gaan verder met de planvorming voor nieuwe aantrekkelijke werkmilieus en bedrijventerreinen in Stiens en Grou en voor circulair bedrijventerrein Zwette VI in Leeuwarden. ○ Ondersteunen van bedrijven die bijdragen aan de 4 grote transities In gesprekken met ondernemers bespreken we de vraagstukken die spelen rondom de transities en verbinden die waar mogelijk aan andere bedrijven en/of kennisinstellingen. Voor digitalisering werken we bijvoorbeeld samen met de Media Innovatie Campus (MICA). Op het gebied van circulaire economie hebben we een accountmanager die zich volledig inzet voor het bouwen van circulaire ketens en het ondersteunen van bedrijven die hier verder mee willen. Op het gebied van hernieuwbare energie ondersteunen we bedrijven in het slim omgaan met energie. Hiervoor hebben we een subsidieregeling opgezet om bedrijven verder te helpen met nieuwe oplossingen voor hun energievraag, zoals energiemanagement en opslag. Samen met de netbeheerders kijken we naar mogelijkheden om versneld stroomaansluitingen te realiseren voor bedrijven, stroom uit te ruilen of via slimme oplossingen energie uit andere bronnen te halen, zoals een warmte -koude net.

In 2026 hebben we ook een brede subsidieregeling opgesteld om het MKB een steun in de rug te bieden bij het investeren in één of meer van de grote transities. In 2027 evalueren we de effecten van deze subsidieregeling en bepalen we of een vervolg wenselijk is. ○ Ontwikkelen van aantrekkelijke winkelgebieden We besteden aandacht aan aantrekkelijke winkelgebieden in de binnenstad, wijken en dorpen. Hiervoor zetten we in op vernieuwende winkel- en horecaconcepten, die worden aangevuld met cultuur, evenementen en passende diensten. Ook stimuleren we veranderingen en transformaties die de winkelgebieden versterken. Daarnaast geven we gevraagd en ongevraagd advies over het retailbeleid, zoals vastgelegd in het Beleidskader Retail 2022. We zorgen voor goede communicatie hierover. Samen met ondernemers en winkeliersverenigingen organiseren en ondersteunen we kleine projecten en interventies die Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 56 de winkelcentra verbeteren. In 2027 bekijken we opnieuw hoe de winkels op de Centrale zijn verdeeld (branchering), naar aanleiding van een eerder onderzoek uit 2026. 2. Er is voldoende ruimte voor innovatie, duurzame groei en toekomstbestendige werkgelegenheid. Innovatie en talent zijn belangrijk voor de economie van de gemeente Leeuwarden. Fryslân is koploper op het gebied van circulaire economie en watertechnologie. Die koppositie willen we vasthouden.

We werken ook aan netbewust ondernemerschap. Dat houdt in dat we in nauw contact met de netbeheerders blijven inzetten op het verkorten van de wachtlijsten voor nieuwe stroomaansluitingen voor bedrijven. ○ Uitvoeren innovatiefonds Het Innovatiefonds is tot het einde van de huidige bestuursperiode beschikbaar. Vanuit dit fonds kunnen bedrijven aanvragen gedaan worden voor innovatieve concepten en de ontwikkeling van producten die een bijdrage leveren aan de doelstellingen en grote transities uit het beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030. 3. De gemeente Leeuwarden heeft een innovatief ecosysteem waarin onderwijs, bedrijven en gemeente intensief samenwerken. De gemeente werkt samen met andere partijen om (gemeenschappelijke) doelstellingen te kunnen bereiken, schaalvoordelen van gezamenlijke inzet en expertise te benutten, kennis uit te wisselen en belangen te behartigen. We richten ons de komende periode op grote opgaven als de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en cultuurtoerisme. Dat doen we om de economie te versterken, de samenwerking tussen onderwijs en markt te vergroten en ondernemers en werkgevers te faciliteren.

○ Inzetten op economische samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen Wij doen dit door met meer focus de inzet op economische samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen voort te zetten: • International Welcome center North (in Noord Nederland); • De F4 (grote Friese gemeenten: Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Súdwest-Fryslân); op beleid, projecten, vestigingsklimaat en acquisitie; • De Economic Board Fryslân, met werkgeversorganisaties en onderwijs; • Merkpositionering van Fryslân; • Exportdienstverlening (binnen bestaand samenwerkingsverband Exportalliantie Fryslân); • Fryslân Convention partners voor zakelijk toerisme en congressen Fryslân. 4. Onze positie als kennis- en innovatiestad op het gebied van water, bodem en circulariteit is versterkt We stimuleren dat bedrijven, opleidingen, kennisinstellingen en overheden samen optrekken bij innovaties voor grote maatschappelijke opgaven. Denk aan schoon drinkwater, duurzame voedselproductie en betaalbare energievoorziening. Dit doen we door onze inzet in (een netwerk van) campussen waar we kennis en innovatie samenbrengen: de Watercampus (met Wetsus), NHL/Stenden Kenniscampus, Dairy Campus, Energiecampus, de Media Innovatie Campus (MICA) en University Campus Fryslân.

De inzet van het instrument Europa Agenda helpt Campussen in onderlinge samenwerking op bijvoorbeeld het thema gezonde bodem en bij Europese projectaanvragen. ○ Investeren in een bodemcampus (samen met Wetsus en de WaterCampus) Bij toekenning van subsidie van SNN wordt in 2027 gestart met een wetenschappelijk onderzoeksprogramma op het thema bodem. De gemeente Leeuwarden gaat een cofinanciering leveren aan een consortium van partijen. Dat is vervolgens de basis voor de start van een Bodemcampus waarvoor een businesscase opgesteld gaat worden om op vergelijkbare manier als de Watercampus is opgebouwd, voor bodem de samenwerking en verbinding tussen onderzoek, onderwijs en business aan te jagen. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 57 5. De gemeente Leeuwarden is aantrekkelijker voor studenten en jong talent om te studeren, wonen en werken. Het behouden en aantrekken van studenten en jong talent is belangrijk voor de brede welvaart en de ontwikkeling van de regio. Daarom zetten we in op een aantrekkelijk studentenklimaat, voldoende woonruimte en goede mogelijkheden om na de studie in Leeuwarden en Fryslân te blijven werken. ○ Versterken van het academisch klimaat Samen met onderwijspartners investeren we in (de activiteiten van) Leeuwarden Student City (LSC) en positioneren we Leeuwarden als studentenstad.

Daarnaast investeren we in de versterking van het academisch klimaat, door wetenschap (academisch onderwijs én onderzoek) zichtbaarder te maken. ○ Stimuleren van realisatie van studentenhuisvesting We stimuleren de realisatie van studentenhuisvesting. In het woonbeleid wordt ruimte geboden aan het complexgewijs toevoegen van (minimaal tien) studenteneenheden. We zien deze ontwikkelingen in de binnenstad, rond de Kenniskampus en in het Spoordok. Op dit moment zitten circa 580 wooneenheden voor studenten opgenomen in het planaanbod. ○ Versterken aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt We versterken de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, zodat studenten en afgestudeerden hun talent in de regio kunnen inzetten. Dit doen we onder andere via Economic Board Fryslân, het Onderwijsakkoord Fryslân en programma’s en projecten zoals WRK.frl, Werkeninfriesland.nl en TalentHouse Fryslân. Betrokken verbonden partijen • De Marrekrite Relevante beleidsnota's Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 (2023) Convenant bedrijventerreinen Noordwest Fryslân 2020-2030 (2020) Beleidskader Retail 2022 (2022) Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 58 2.3.2 Cultuur Portefeuillehouders: M. Visser 1.

Bezoekers verblijven langer in Leeuwarden en de regio en ervaren een aantrekkelijk, gastvrij en gevarieerd aanbod van cultuur, horeca, recreatie en natuur. Cultuur, erfgoed, evenementen en recreatie trekken meer bezoekers aan. De gemeente Leeuwarden biedt bezoekers een combinatie van cultuur, erfgoed, stedelijkheid, evenementen, natuur en gastvrijheid. We voeren het vastgestelde beleid uit van “Visie op Kunst en Cultuur 2021” en “Visie Bezoek Leeuwarden 2021”. We zetten in op een aantrekkelijk en gevarieerd toeristisch en cultureel aanbod (zowel in de fysieke omgeving als in programmering) dat uitnodigt om langer te verblijven, meer te ontdekken en vaker terug te komen. Daarmee wordt een positieve bijdrage geleverd aan de brede welvaart. Cultuur is daarbij niet alleen van waarde voor inwoners en bezoekers, maar draagt ook bij aan werkgelegenheid, ondernemerschap en de aantrekkelijkheid van de gemeente Leeuwarden om te wonen, werken en ondernemen. In de eerste helft van 2027 starten we met de herijking van de cultuurvisie 2021 -2028. ○ Ondersteunen en vermarkten van evenementen, toerisme en cultuur In 2027 ondersteunen we diverse (reguliere of eenmalige) festivals, evenementen en zakelijke congressen. Tentoonstellingen (Blockbusters) van o.a. het Fries Museum worden dankzij de bijdragen uit het budget Culturele Programmering mede mogelijk gemaakt.

We vermarkten de gemeente Leeuwarden, dit aanbod en de programmering via Visit Leeuwarden met online en offline informatie. Vanuit de opbrengst van de toeristenbelasting, die vanaf 2027 wordt verhoogd, bekostigen we projecten die bijdragen aan het aantrekken van meer bezoekers in de gemeente Leeuwarden. ○ Ondersteunen van Arcadia (t/m 2028) In 2027 bouwt Arcadia aan haar uitvoeringsprogramma voor de triënnale voor 2028. De marketingcampagne gaat in 2027 van start. De gemeente Leeuwarden ondersteunt Arcadia met een organisatiebijdrage, een programmabijdrage en een marketingbijdrage voor de geplande activiteiten. Het thema waarop in 2028 een programma wordt gemaakt is “jongeren”. We streven naar een krachtige, toegankelijke en publieksvriendelijke editie van Arcadia 2028, met een duidelijke regionale- en bovenregionale uitstraling. daarbij richten we ons op impact voor inwoners, bezoekers en makers. 2. Inwoners profiteren van een aantrekkelijker leefklimaat en levendige binnenstad en dorpen. In 2027 zetten we in op een levendig en aantrekkelijk leefklimaat in de binnenstad, wijken en dorpen van de gemeente Leeuwarden. Actieve en passieve cultuurparticipatie wordt laagdrempelig, toegankelijk en dichtbij inwoners aangeboden, waardoor cultuur bij draagt aan ontmoeting, verbinding en sociale cohesie.

Via de regelingen Makers Kunst & Cultuur en Amateurkunst maken we een breed cultureel aanbod mogelijk dat aansluit bij de behoeften en initiatieven van inwoners. Daarnaast ondersteunen we belangrijke culturele voorzieningen en organisaties, waaronder Kunstkade en de Samenwerkende Muziekverenigingen Leeuwarden (SML), die met hun activiteiten bijdragen aan deelname aan cultuur en een rijk verenigingsleven. Ook spelen bibliotheekvestigingen in onder andere Grou, Stiens, de Blokhuispoort en de Vrijheidswijk een belangrijke rol als toegankelijke ontmoetings- en ontwikkelplekken. Hiermee versterken we de culturele infrastructuur in stad en dorpen en dragen we bij aan de leefbaarheid, aantrekkelijkheid en vitaliteit van de lokale gemeenschap. ○ Stimuleren van talentontwikkeling Stimuleren van talentontwikkeling wordt onder andere gerealiseerd door de subsidiering van Kunstkade (met onder andere het programma talentontwikkeling op maat), Samenwerkende Muziekverenigingen Leeuwarden (SML), Jeugd Dans Opleiding Friesland, Jeugdtheater Meeuw, Friesland Pop, Popfabryk, Neushoorn, onderdelen van dbieb (stadsreporters), onderdelen van City of Literature en Explore the North en de uitvoering van de regelingen Makers Kunst & Cultuur en Amateurkunst.

We versterken daarmee het culturele Begroting 2027 gemeente Leeuwarden makersklimaat en bieden ruimte aan talent om zich in Leeuwarden te ontwikkelen en zich aan de stad en regio te verbinden. ○ Inzet van het innovatiebudget en stimuleren van broedplaatsen Met het innovatiebudget ondersteunen we (nieuwe) kansrijke ontwikkelingen, initiatieven of incidentele knelpunten. Broedplaatsen zijn belangrijke plekken voor het culturele makersklimaat en talentontwikkeling in Leeuwarden. Daarnaast subsidiëren we een tij | delijke ruimte voor beginnende kunstenaars in de DOAS. ○ Vergroten van de toegankelijkheid van cultuur We vergroten de toegankelijkheid van cultuur voor inwoners door het sub | sidiëren van laagdrempelige cultuuractiviteiten van het Generatiehuis, Stoereloer, bijdragen aan het Volwassenenfonds Sport en Cultuur en het Jeugdfonds sport en cultuur, ondersteunen van de Quiet community, subsidiëren van gratis toegankelijke festivals z | oals het Fries Straat Festival en het Befrijdingsfestival Fryslân. In 2027 moet, in het kader van de invoering van de landelijke zorgplicht, een meerjarenplan worden opgesteld in samenwerking met dbieb. Daarnaast wordt door de opening van een nieuwe locatie van dbieb in het vernieuwde MFC Mozaïek de toegankelijkheid voor inwoners om mee te kunnen doen aan cultureel aanbod vergroot. Betrokken verbonden partijen Geen.

Relevante beleidsnota's Frysk. Dúdlik yn Byld! Taalnota Frysk | (2018) Nota broedplaatsen: creatieven in het hart van innovatie, 2018 e.v. | (2018) Uitvoeringsnota creatieve broedplaatsen 2020 | -2028 (2020) Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden. Durven en samen doen. Lokaal perspectief in een internationale context 2021 | -2028 (2020) Gemeente Leeuwarden uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid | (2021) Uitvoeringsnotitie Fries en Meertaligheid (2021) Visie Bezoek Leeuwarden 2025 (2020) Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 (2023) 59 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Wat mag het kosten? R2THM03 - Economie en cultuur Tabel | Bedragen x € 1.000 Saldo programma | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (lasten -/- baten) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 R2PGN0301 - Economie | 6.883 | 7.967 | 5.603 | 5.306 | 5.275 | 5.039 R2PGN0302 - Cultuur | 15.772 | 17.218 | 17.680 | 16.886 | 16.194 | 16.286 Totaal saldo | 22.655 | 25.184 | 23.283 | 22.192 | 21.469 | 21.325 Toelichting substantiële mutaties 2027 t.o.v.

2026: Binnen het thema Economie en cultuur veranderen de budgetten in 2027 ten opzichte van 2026 als volgt: Mutatie programma Economie | - € 2,4 mln (-30%) Mutatie programma Cultuur | € 0,5 mln ( 3%) Totale mutatie thema Economie en cultuur | - € 1,9 mln (- 8%) Mutatie programma Economie De daling van het budget in 2027 komt vooral door diverse eenmalige budgetten in 2026, zoals reserve budgetoverhevelingen vanuit 2025. Voorbeelden hiervan zijn het steunpakket voor de onroerendezaakbelasting (OZB) van € 0,7 mln, maatregelen ter versterking van het midden- en kleinbedrijf (MKB) van € 0,5 mln, de subsidieregeling voor netbewuste bedrijvigheid van € 0,4 mln, en budgetten voor festivals en evenementen van € 0,3 mln. Door deze eenmalige budgetten ligt het totaalbedrag voor 2027 € 2,4 mln lager. Verder neemt in 2027 de gemeentelijke (reserve)bijdragen voor voornamelijk het programma Leeuwarden Oost af. Wel komen er nieuwe eenmalige budgetten beschikbaar vanuit het coalitieakkoord 2026-2030, en wordt de toeristenbelasting verhoogd. Mutatie programma Cultuur Het budget voor cultuur stijgt licht met bijna € 0,5 mln in 2027. Dit komt door € 1,7 mln aan eenmalige middelen uit het coalitieakkoord. Bijvoorbeeld voor Arcadia (€ 1 mln), het behoud van erfgoed kerkgebouwen (€ 0,3 mln) en voortzetten bijdragen aan projecten als We the North, Explore the North en City of Literature.

Hier tegenover staat het wegvallen van een eenmalige vervangingsinvestering van ruim € 1 mln in 2026 voor De Harmonie en de budgetoverheveling naar 2026 van subsidie voor het Stadsklooster (€ 0,3 mln). Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0301 - Economie | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0310 - Economische ontwikkeling | 5.524 | 1.419 | 4.105 R2TKV0330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 411 | 147 | 264 R2TKV0340 - Economische promotie | 3.058 | 1.824 | 1.234 Totaal | 8.993 | 3.390 | 5.603 Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0302 - Cultuur | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0530 - Cultuurpresentatie, prod. en partic. | 12.859 | 2.148 | 10.711 R2TKV0540 - Musea | 2.362 | 17 | 2.345 R2TKV0550 - Cultureel erfgoed | 1.057 | 213 | 845 R2TKV0560 - Media | 3.780 | 0 | 3.780 Totaal | 20.058 | 2.378 | 17.680 60 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren | Economie en Cultuur 100.000- Nr.

| Naam indicator | Eenheid | Bron | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 300.000 inwoners 1 Functiemenging | % | LISA | 56,3 | 56,3 | 56,7 | - | 54,2 Vestigingen (van | Aantal per 1.000 2 bedrijven) | inwoners in de leeftijd | LISA | 166 | 173,2 | 176,8 | - | 181,8 van 15 t/m 64 jaar 61 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 62 2.4 Veiligheid Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een veilige en weerbare samenleving Ambitie: Een veilige gemeente is de basis voor een goed leven. Iedereen moet zich vrij en veilig voelen in de buurt, op straat en online. Veiligheid gaat niet alleen over het voorkomen van criminaliteit, maar ook over het gevoel dat je erbij hoort en jezelf kunt zijn. Tegelijkertijd verandert de wereld. Nieuwe vormen van criminaliteit, digitale dreigingen en spanningen in de samenleving hebben ook lokaal invloed. Dat vraagt om een gemeente die vooruitkijkt, samenwerkt en stevig optreedt waar dat nodig is. De komende jaren kiezen we voor een brede en samenhangende aanpak, met een belangrijke rol voor preventie en handhaving. We zetten nadrukkelijk in op het vroeg signaleren van overlast en criminaliteit, het vergroten van digitale en maatschappelijke weerbaarheid en het beschermen van kwetsbare inwoners. Tegelijkertijd treden we stevig op waar grenzen worden overschreden en verkleinen we de ruimte voor ondermijnende criminaliteit.

We blijven investeren in samenwerking met inwoners, ondernemers en partners, en nemen de regie waar dat nodig is. In deze periode sturen we gericht op concrete doelen voor 2030, zoals het vergroten van het veiligheidsgevoel, het terugdringen van (digitale) criminaliteit en het versterken van de weerbaarheid van onze samenleving. Zo bouwen we verder aan een veilige en veerkrachtige gemeente. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Programma Een veilige en weerbare samenleving Inwoners voelen zich veiliger in hun wijk en dorp - Bewaken van de openbare orde Veiligheid - Verminderen van criminaliteit en overlast in het centrumgebied - Tegengaan van drugs-, jeugd- en woonoverlast en straatintimidatie - Waarborgen van de veiligheid en openbare orde rond wedstrijden van SC Cambuur Overlast en criminaliteit worden eerder gesignaleerd en in samenhang aangepakt - Inzetten op een samenhangende veiligheidsaanpak en inzetten op meer preventie (o.a.

bij jongeren) De speelruimte voor ondermijnende criminaliteit wordt zichtbaar verkleind - Het versterken van de bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid - Stimuleren van een weerbare samenleving - Meer aan de voorkant komen van de bestrijding van ondermijnende criminaliteit - Bestuurlijke maatregelen intensiveren in zowel preventieve als repressieve zin Kwetsbare inwoners zijn beter beschermd tegen mensenhandel en uitbuiting. Onvergunde - Tegengaan mensenhandel - Tegengaan onvergunde prostitutie Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 63 prostitutie is verder teruggedrongen. Inwoners, ondernemers en organisaties zijn digitaal weerbaarder. Digitale criminaliteit komt minder voor. - Inzetten op weerbaarheid en bewustwording van kwetsbare doelgroepen (doelgroepen: sr-en, jeugd en mkb) De gemeente Leeuwarden is een veilige en weerbare gemeente, ook bij maatschappelijke onrust en crises - Versterken van de maatschappelijke weerbaarheid/het sociaal weefsel - Voorbereid zijn op (externe en interne) crisis met digitale oorzaak - Versterken van integrale aanpak radicalisering en extremisme - Inzetten op een veilige uitoefening van het betogingsrecht Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 64 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.4.1 Veiligheid Portefeuillehouders: F. Van Oosten 1.

Inwoners voelen zich veiliger in hun wijk en dorp We vinden het belangrijk dat mensen zich veilig voelen in onze gemeente. Dat veiligheidsgevoel versterken we op verschillende manieren, die we hieronder verder toelichten. Tegelijkertijd is het zo dat veiligheid niet uitsluitend wordt bepaald door het handelen van de gemeente (of onze partners), maar een resultaat is van bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Veiligheid(sgevoel) hangt vaak samen met vraagstukken op het gebied van zorg, wonen, bestaanszekerheid, jeugd, mentale gezondheid en sociale cohesie. Veiligheid is niet volledig maakbaar; onze werkvoorraad laat zich niet volledig plannen omdat het nu eenmaal zo is dat incidenten, maatschappelijke onrust, ondermijnende activiteiten of complexe casuïstiek onverwachts kunnen ontstaan en vaak om directe inzet vragen. Wij richten ons daarom op wendbaarheid, het effectief aanpakken van hardnekkige problematiek en het beperken van risico's waar dat mogelijk is. Absolute garanties op veiligheid kunnen we daarbij niet geven. We werken, onder meer vanuit handhaving, nauw samen met de politie en andere partners om de openbare orde te bewaken en bij te dragen aan een leefbare en veilige omgeving. We meten het gevoel van veiligheid onder andere af aan de jaarlijkse Veiligheidsprestatie Index (VPI).

Extra aandacht besteden we aan veilig uitgaan, veilige evenementen en een veilige binnenstad, waarbij we werken vanuit een gebiedsgerichte- en een persoonsgerichte aanpak. Zo zorgen we samen voor een veilige leefomgeving voor iedereen in Leeuwarden. ○ Bewaken van de openbare orde In een samenleving die voortdurend verandert en waarin spanningen en maatschappelijke onrust steeds vaker zichtbaar zijn in de openbare ruimte, blijft het bewaken van de openbare orde een belangrijke en veelomvattende opgave. Ook in 2027 zetten wij ons in om signalen van overlast en ordeverstoringen vroegtijdig te herkennen en passende maatregelen te treffen. Dat kan meebrengen dat de burgemeester gebruik moet maken van zijn bevoegdheden en passende en effectieve maatregelen moet nemen. Dit vraagt om scherpe advisering, actueel beleid en goede afstemming met ketenpartners. Personen die betrokken raken bij ordeverstoringen worden, waar mogelijk, ondersteund bij het vinden van alternatieven die positief bijdragen aan hun deelname aan de samenleving. Tegelijkertijd wordt duidelijk opgetreden wanneer de veiligheid van inwoners o f de openbare orde en leefbaarheid in buurten en wijken onder druk komt te staan.

We werken hierin intensief samen met verschillende partners, zoals de politie, jongerenwerk, wijkteams en het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân, waarbij we overlegorganen zoals de Driehoek zo goed mogelijk benutten om onze aanpak af te stemmen. Door gezamenlijk in te zetten op preventie, vroegsignalering, bemoeizorg en maatwerkinterventies, werken we aan een veilige, leefbare en stabiele omgeving voor alle inwoners. De binnenstad en de Vlietzone zijn in de afgelopen jaren aangewezen als veiligheidsrisicogebied. Dit is een middel om de veiligheid te vergroten en ordeverstor ingen door (dreigend) wapengeweld te voorkomen; als de situatie erom vraagt, kan er binnen deze gebieden (op bevel van de officier van justitie) preventief gefouilleerd worden. Jaarlijks beoordelen we of deze aanwijzing nog noodzakelijk is, aan de hand van actuele veiligheidsontwikkelingen en incidentgegevens. ○ Verminderen van criminaliteit en overlast in het centrumgebied In de binnenstad komen wonen, werken, winkelen, uitgaan en evenementen samen. Het is een plek voor iedereen, waar verschillende groepen mensen elkaar ontmoeten.

Daardoor kunnen er soms conflicten ontstaan tussen verschillende belangen, zoals geluidsoverlast voor omwonenden bij evenementen, overlast door daklozen die zich ophouden bij terrassen of Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 65 andere aspecten die horen bij een historische binnenstad, zoals brandgevaar. Dit maakt het een belangrijk aandachtsgebied, waarin we op veel verschillende manieren inzetten om de binnenstad een veilige en fijne plek voor iedereen te maken. In 2027 wordt het Toezichtmodel (samenwerking tussen gemeente (inzet van handhaving), politie, Openbaar vervoer, Trigion security) verder ontwikkeld. Dit model blijft een belangrijk hulpmiddel om de binnenstad veilig te houden. Daarnaast helpt het model om de samenwerking tussen verschillende partijen, zoals gemeenten, politie en ook private organisaties, te stimuleren en te ondersteunen. We blijven het komende jaar op deze samenwerking inzetten, omdat we er groot belang bij hebben dat onze partners in het Toezichtmodel hun bijdrage daaraan blijven leveren. In delen van de binnenstad is er tijdens uitgaansavonden en -nachten cameratoezicht. Dit toezicht helpt om de openbare orde te handhaven en de veiligheid te vergroten in dit veelzijdige gebied. Net als bij de aanwijzing van het veiligheidsrisicogebied, beo ordelen we jaarlijks of het cameratoezicht nog nodig is, waarbij we ons baseren op het actuele veiligheidsbeeld.

○ Tegengaan van drugs-, jeugd- en woonoverlast en straatintimidatie Gemeenten hebben te maken met verschillende vormen van overlast, waaronder drugshandel, jeugdproblemen, woonoverlast en straatintimidatie. Om deze problemen aan te pakken, worden verschillende maatregelen en samenwerkingen ingezet. Drugshandel veroorzaakt vaak overlast en onveiligheid, zowel vanuit woningen en bedrijfsruimten als op straat. Op grond van artikel 13b van de Opiumwet is de burgemeester bevoegd om daartegen op te treden, door middel van de sluiting van locaties waar drugshandel is geconstateerd. Dit gebeurt al jaren actief in Leeuwarden en blijft ook in 2027 een belangrijke taak. Overlast door drugshandel komt echter ook voor door de handel op straat. Ook daartegen treden we actief op, want het doet afbreuk aan het veiligheidsgevoel en woongenot van bezoekers en inwoners van de gemeente Leeuwarden. De burgemeester kan op basis van artikel 2:74 van de Algemene plaatselijke verordening aan dealers een dwangsom opleggen. Net als de afgelopen jaren blijven we dit instrument waar nodig inzetten. Het komende jaar blijven we stevig inzetten op de aanpak van woonoverlast. We actualiseren de nog resterende werkprocessen bij het Meldpunt Overlast Leeuwarden (MOL), zodat we sneller en effectiever kunnen handelen bij signalen van overlast.

Tegelijk wordt het automatiseringssysteem (PGA-X) breder ingezet voor meerdere veiligheidsthema’s, waardoor informatie-uitwisseling en regie verder worden versterkt. Ook investeren we in een nog nauwere samenwerking met ketenpartners, waarbij afspraken waar nodig worden vastgelegd in een vernieuwd convenant of in samenwerkingsafspraken. Bij ernstige en aanhoudende woonoverlast blijven we de mogelijkheden van de Wet aanpak Woonoverlast actief benutten om de leefbaarheid en veiligheid in wijken te beschermen. We zetten de integrale aanpak van jeugdoverlast in 2027 voort en versterken deze waar nodig. Binnen de Taskforce Jeugdoverlast werken we samen met straatcoaches, politie, Amaryllis, jongerenwerk, het MOL en andere relevante partners aan een veilige en leefbare woonomgeving. We richten ons op gebiedsgerichte, groepsgerichte en persoonsgerichte interventies, waarbij vroegsignalering, preventie en maatwerk centraal staan. Dit doen we onder meer door gerichte inzet op hotspotlocaties, flexibele inzet van toezicht en regelmatige wijkrondes. Door signalen van scholen en andere partners vroegtijdig te verbinden, kunnen we sneller passende ondersteuning bieden. Daarbij betrekken we ouders actief en zorgen we waar mogelijk voor een koppeling met zorg-, onderwijs- of werktrajecten.

Zo voorkomen en beperken we jeugdoverlast en dragen we eraan bij dat inwoners zich veiliger voelen in hun wijk en dorp. Straatintimidatie blijft een aandachtspunt binnen onze inzet voor een veilige samenleving. In 2027 zetten we bestaande activiteiten op het gebied van bewustwording, preventie, signalering en opvolging van meldingen voort. We blijven onder meer inzetten op de publiekscampagne Ben je Oké?, het Meldpunt Straatintimidatie, het aanbieden van Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 66 omstanderinterventietrainingen aan diverse doelgroepen en de inzet van een Safe Space tijdens de introductieperiode voor nieuwe mbo-, hbo- en wo-studenten. Ook blijven we samenwerken met partners binnen de Taskforce Straatintimidatie. Meldingen die via het Meldpunt Straatintimidatie binnenkomen worden actief opgevolgd en benut om ontwikkelingen te monitoren en de aanpak waar nodig bij te sturen. Op dit moment is nog onduidelijk of en in welke vorm het programma Veilige Steden vanuit het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wordt voortgezet. De continuïteit van de huidige activiteiten is voor 2027 geborgd. Tegelijkertijd benutten we 2027 om samen met onze partners te verkennen hoe de aanpak van straatintimidatie na 20 27 structureel kan worden voortgezet, zowel inhoudelijk als financieel.

○ Waarborgen van de veiligheid en openbare orde rond wedstrijden van SC Cambuur Het komende jaar blijven we ons, samen met SC Cambuur, de politie en het OM, inzetten om de veiligheid rond betaald voetbalwedstrijden in onze gemeente te waarborgen. Het uitgangspunt blijft, net als de afgelopen jaren, dat we ons – conform de landelijke lijn – blijven inzetten voor normalisatie van het voetbal. De afgelopen jaren hebben we gezien dat het risico op incidenten rondom wedstrijden van Cambuur reëel is, ondanks een forse inzet van de politie en andere partijen. Onze primaire inzet richt zich op het waarborgen van de openbare orde en veiligheid in de o mgeving van het stadion. De verantwoordelijkheid voor een veilig verloop van wedstrijden en evenementen binnen het stadion ligt in eerste instantie bij SC Cambuur als organisator. Vanuit onze regierol onderhouden wij nauw contact met de club, politie en overige partners en houden wij zicht op de wijze waarop invulling wordt gegeven aan deze verantwoordelijkheid. Op die manier werken wij gezamenlijk aan een veilige en gastvrije voetbalomgeving. Gedurende de eerste seizoenen dat Cambuur zijn wedstrijden speelt in het Kooi Stadion, is de openbare orde en veiligheid in en rondom het stadion bij verreweg de meeste wedstrijden beheersbaar gebleken.

Dat kan niet wegnemen dat we ook zijn geconfronteerd met een aantal incidenten waarbij de openbare orde en veiligheid ernstig in het gedrang is gekomen. In aanloop naar het huidige Eredivisieseizoen zijn de voorschriften voor de betaald voetbalvergunning aangescherpt en daarnaast heeft de burgemeester, naar aanleiding van de wedstrijd tegen Feijenoord, een bestuurlijke maatregel moeten nemen in de vo rm van een verbod op uitsupporters bij de eerstvolgende wedstrijd tegen FC Twente. Dit onderwerp zal ook in het komende jaar onze blijvende aandacht en capaciteit vragen; we blijven ons richten op het beheersen van risico’s rondom wedstrijden van Cambuur, nu in de Eredivisie, waarbij we het kader van het APV-vergunningenstelsel gebruiken zoals dat in het najaar van 2024 is geïntroduceerd. We blijven doorlopend kijken of de voorwaarden die binnen dat stelsel gelden nog passend zijn of aangepast moeten worden. Vanuit de gemeente zetten we verder in op de preventieve inzet van fancoaches en op de persoonsgerichte aanpak van hooligans. Onze focus ligt verder op het op peil houden van noodzakelijke (fysieke) beheersmaatregelen zoals verlichting, camera’s, hekwerken en (verkeers)infrastructuur rondom het stadion. We zetten ondertussen onze actieve bijdrage aan de landelijke pilot voor de ontwikkeling van de digitale meldplicht voort.

We verwachten dat in 2027 meer duidelijk wordt over de bredere implementatie hiervan. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 67 2. Overlast en criminaliteit worden eerder gesignaleerd en in samenhang aangepakt Overlast en criminaliteit ontstaan vaak niet op zichzelf, maar hangen samen met problemen op verschillende leefgebieden. Veel incidenten en vormen van overlast vinden hun oorsprong in complexe (maatschappelijke) ontwikkelingen, zoals psychische problematiek, armoede, schulden, polarisatie, verslavingsproblematiek en kwetsbare leefomstandigheden. Hierdoor bevindt een belangrijk deel van de deze veiligheidsopgave zich op het snijvlak van zorg, sociaal domein en openbare orde. We zetten daarom in op een samenhangende aanpak waarin signalen vroegtijdig worden herkend en passende interventies worden ingezet. Samen met zorg-, veiligheids-, onderwijs- en maatschappelijke partners werken we aan het voorkomen van escalatie, het versterken van beschermende factoren en het verminderen van risico's op overlast en criminaliteit. Daarbij is er bijzondere aandacht voor jongeren, inwoners met complexe problematiek en personen met een verhoogd risico op terugval in criminaliteit. Door zorg en veiligheid met elkaar te verbinden, werken we aan duurzame oplossingen die bijdragen aan een veilige en leefbare gemeente.

○ Inzetten op een samenhangende veiligheidsaanpak en inzetten op meer preventie (o.a. bij jongeren) Verstoringen van de openbare orde kunnen een grote impact hebben op het veiligheidsgevoel en de leefbaarheid in wijken en dorpen. De gemeente zet zich ook in 2027 in om deze situaties vroegtijdig te signaleren en waar mogelijk te voorkomen. Hierbij zetten we in op een combinatie van preventie, begeleiding en de inzet van handhaving. Voor inwoners die herhaaldelijk betrokken zijn bij overlast of waarbij sprake is van complexe problematiek, wordt een persoonsgerichte aanpak toegepast. Daarbij werken we nauw samen met partners zoals politie, wijkteams, zorgorganisaties, jongerenwerk en het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân, door maatwerk te leveren en de verbinding tussen zorg en veiligheid te versterken. In 2027 blijven we een bijdrage leveren aan Preventie met Gezag (PmG) binnen het programma Leeuwarden Oost. Het doel daarvan is het voorkomen dat jongeren (12 t/m 27 jaar) in de (ondermijnende) criminaliteit terecht komen of daar verder in afglijden en dat personen die met criminaliteit in aanraking zijn gekomen goed re-integreren in de maatschappij. De doelgroep is opgesplitst in twee groepen; preventie en gezag. De in te zetten interventies worden op de doelgroep afgestemd.

Op het moment van schrijven zijn er ongev eer 30 jongeren opgenomen in de doelgroep preventie en om en nabij hetzelfde aantal in de doelgroep gezag. Voor deze personen wordt een maatwerk-aanpak opgezet. De clusteraanpak die we in 2026 hebben ontwikkeld, wordt in 2027 in de praktijk toegepast. Omdat het om een nieuwe aanpak gaat, is dit een lerend proces waarbij we op basis van de ervaringen uit de praktijk de aanpak waar nodig verder kunnen verfijnen of aanpassen. We gaan er hierbij vanuit dat deze jongeren niet los van elkaar kunnen worden gezien en dat ontwikkelingen bij de ene jongere van invloed kunnen zijn op andere jongeren binnen het cluster. We richten ons daarom op het verbinden van de individuele maatwerktrajecten. Door de interventies die hieruit voortkomen beter op elkaar af te stemmen, kunnen deze elkaar versterken en kan beter worden aangesloten bij de dynamiek binnen het cluster. Verder investeren we gemeente breed in de samenwerking met scholen, onder andere via het overleg School & Veiligheid en door deelname van verschillende middelbare scholen aan een programma gericht op schoolveiligheid. Hiermee versterken we de kennis en signaleringsfunctie van onderwijsprofessionals en dragen we bij aan het vroegtijdig herkennen van veiligheidsrisico's onder jongeren.

Om herhaling van criminaliteit en overlast te voorkomen, zetten we in op een goede terugkeer van (ex-)gedetineerden in de samenleving. Daarbij werken we samen met zorg-, veiligheids- en maatschappelijke partners aan vraagstukken op het gebied van wonen, inkomen, schulden, zorg en dagbesteding. De gemeentelijke nazorgcoördinator en de re- integratieofficieren spelen hierin een belangrijke rol. De inzet van de re-integratieofficieren richt zich specifiek op jongvolwassen (ex-)gedetineerden van 18 tot 35 jaar met een verhoogd recidiverisico. Door intensieve begeleiding tijdens en na detentie, het versterken van beschermende factoren en een goede afstemming tussen betrokken partners, vergroten we de kans op een duurzame terugkeer in de samenleving. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 68 3. De speelruimte voor ondermijnende criminaliteit wordt zichtbaar verkleind Ondermijning vraagt om een sterke, professionele en weerbare overheid die effectief kan optreden tegen criminele beïnvloeding en misbruik van de legale infrastructuur. De gemeente Leeuwarden intensiveert daarom de bestuurlijke aanpak van ondermijning. De komende jaren wordt ingezet op verdere professionalisering en versterking van het Interventieteam Ondermijning en het Gemeentelijk Bibob Bureau Leeuwarden (GBBL).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a081dc6a-0144-4970-89e2-9562844c6b27?agendaItemId=a61ea04a-0664-491f-bf0c-d0ba725549c9