CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting Gemeente Leeuwarden 2027

Informatieve bijeenkomst 21 oktober 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Begroting Gemeente Leeuwarden 202784.024 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 10

Voor de Slimotheek, waar ouderen, mantelzorgers en zorgprofessionals gratis slimme technologie kunnen lenen dichtbij huis, worden binnenkort afspraken gemaakt over de uitvoering. 4. Sociale overlast, huiselijk geweld en situaties met onbegrepen gedrag worden eerder gesignaleerd en beter aangepakt Voor inwoners met complexe problemen is goede samenwerking tussen zorg en veiligheid heel belangrijk. Vaak hangen deze problemen samen met zowel zorg als veili gheid. Daarom is het nodig dat ook welzijnsorganisaties en woningcorporaties meewerken. In 2027 wordt deze samenwerking verder versterkt en verbeterd. Dit gebeurt door een uitvoeringsagenda voor zorg en veiligheid op te stellen. Daarnaast worden er afspraken gemaakt met woningcorporaties om de samenwerking te verbeteren. Om de uitvoeringsagenda zorg en veiligheid te maken, moeten eerst een aantal belangrijke uitgangspunten worden vastgesteld. Deze uitgangspunten worden samen met de gemeenteraad bepaald. Zo zorgen we ervoor dat iedereen meedenkt en de aanpak goed aansluit bij de behoeften van de inwoners. ○ Opstellen van een uitvoeringsagenda zorg en veiligheid In 2027 wordt een uitvoeringsagenda voor zorg en veiligheid opgesteld. Deze agenda gee ft duidelijk aan welke prioriteiten er zijn bij het aanpakken van sociale overlast, straatintimidatie, femicide en het ondersteunen van personen met onbegrepen gedrag.

Een deel van de maatregelen bestaat uit het voortzetten van bestaande projecten, zoals d e PersoonsGerichte Aanpak en de Aanpak Geweld in Afhankelijkheidsrelaties. In de landelijke agenda voor zorg en veiligheid staan verschillende maatregelen voor mensen met meervoudige of complexe problemen. In de uitvoeringsagenda van Leeuwarden worden Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 25 een aantal van deze maatregelen opgenomen en aangepast aan de lokale situatie. Zo zorgen we voor een gerichte en effectieve aanpak van zorg en veiligheid in onze gemeente. 5. Meer inwoners ervaren sociale samenhang, vertrouwen en ontmoeting in hun wijk, buurt of dorp. Ons doel is dat inwoners zich meer verbonden voelen met elkaar en met hun leefomgeving. Ze ontmoeten elkaar vaker, vertrouwen elkaar en zijn bereid om elkaar te helpen. Dit zorgt voor meer betrokkenheid bij de wijk, buurt of het dorp. Zo ontstaat een sterk ere, inclusieve en veerkrachtige gemeenschap. Samen met inwoners en lokale organisaties maken we plannen om de leefomgeving te verbeteren. We ondersteunen en faciliteren initiatieven van inwoners die ontmoeting en samenwerking bevorderen. Hierdoor groeit de betrokkenheid en ontstaat een fijne plek waar iedereen zich thuis voelt. Ook in het uitvoeringsprogramma ‘Wonen met zorg’ zijn maatregelen opgenomen die bijdragen aan dit doel.

Bijvoorbeeld het project ‘Leven Lang Thuis’, dat ervoor zorgt dat wonen en zorg beter op elkaar aansluiten. Zo kunnen mensen langer zelfstandig blijven wonen in hun vertrouwde omgeving. ○ Versterken van de infrastructuur rondom ontmoetingsplekken Ontmoetingen vinden plaats op laagdrempelige en openbare plekken, zoals buurt-, wijk- en dorpshuizen. Hier komen inwoners samen, ontstaan nieuwe initiatieven en is er vaak lichte ondersteuning aanwezig. Deze huizen vormen samen een netwerk dat bijdraagt aan de brede welvaart in onze gemeenschappen. We zetten buurt-, wijk- en dorpshuizen in als sterke en toekomstbestendige voorzieningen die: - ontmoeting, deelname en vrijwilligerswerk stimuleren; - bijdragen aan gezondheid, financiële zekerheid en het voorkomen van eenzaamheid; - ondersteuning dichtbij en eenvoudig toegankelijk maken; - aansluiten bij de kenmerken en behoeften van de buurt, wijk of het dorp; - uitnodigend, inclusief en toegankelijk zijn voor alle inwoners; - meegaan met maatschappelijke en digitale veranderingen. Ons doel is om deze ontmoetingsplekken bestuurlijk en financieel goed te laten functioneren. Waar nodig investeren we ongelijk om gelijke kansen voor iedereen te bevorderen. ○ Stimuleren en faciliteren ontmoeting in wijk, buurt of dorp We blijven investeren in het versterken van de sociale basis in buurten, wijken en dorpen.

Samen met bewoners, bewonersorganisaties en Amaryllis zorgen we ervoor dat iedereen gemakkelijk toegang heeft tot ondersteuning en activiteiten. We luisteren naar de ideeën van inwoners en bieden ruimte om deze te ontwikkelen. Waar nodig helpen we ook met de organisatie en communicatie, zodat plannen goed kunnen worden uitgevoerd. Zo maken we het voor iedereen mogelijk om actief mee te doen in de buurt. ○ Maatwerkplannen per wijk of dorp In 2027 gaan we per wijk en dorp maatwerkplannen maken en uitvoeren. Deze plannen geven inzicht in wat er lokaal speelt. Zo kunnen we samen met bewoners en lokale organisaties ideeën en projecten realiseren die zorgen voor een sterkere sociale basis. In wijken en dorpen waar nu geen ondersteuning nodig is, zorgen we ervoor dat zij op de hoogte blijven van ontwikkelingen. Mocht er in de toekomst toch hulp nodig zijn, dan weten zij precies waar ze terecht kunnen. Daarnaast starten we in 2027 met een project om de herstructurering van budgetten te realiseren. Dit project helpt ons om de beschikbare middelen beter en efficiënter in te zetten. Meer informatie hierover is te vinden in paragraaf 2.5.1 Bestuur. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 26 6. Openbare ruimte, dienstverlening en voorzieningen zijn beter toegankelijk. Iedereen kan meedoen, ongeacht beperking, achtergrond of basisvaardigheden.

In 2027 werken we aan een inclusieve gemeente waarin iedereen zich welkom, veilig en gelijkwaardig voelt. We zetten in op het voorkomen en bestrijden van discriminatie en uitsluiting en op het vergroten van acceptatie en bewustwording. We streven naar een gemeente waar iedereen mee kan doen. Daarom voeren we de Lokale Inclusie Agenda uit. Hiermee zorgen we voor een openbare ruimte, diensten en voorzieningen die voor iedereen toegankelijk zijn. Met het Regenboogprogramma werken we aan meer acceptatie, veiligheid en gelijkheid voor lhbtiqa+ inwoners. We doen dit samen met lokale en landelijke partners. Samen zorgen we ervoor dat meldingen van discriminatie niet alleen worden geregistreerd, maar oo k worden voorkomen. Het Regenboogprogramma 2024-2027 loopt eind 2027 af. In 2027 evalueren we de uitvoering en resultaten van het programma. We brengen in beeld wat het programma heeft opgeleverd en welke inzet ook na 2027 nodig blijft. Op basis van deze evaluatie bepalen we welke activiteiten en maatregelen vanaf 2028 worden voortgezet, aangepast of beëindigd. Waar mogelijk borgen we succesvolle onderdelen in regulier beleid en de gemeentelijke uitvoering, zodat resultaten niet afhankelijk blijven van een tijdelijk programma. ○ Uitvoeren lokale inclusie agenda Onze Lokale Inclusie Agenda 2020-2028 loopt door tot en met 2028.

Deze agenda is gebaseerd op het VN-verdrag Handicap en heeft als doel om de gemeente Leeuwarden toegankelijker te maken. Dit geldt voor fysieke, digitale en sociale toegankelijkheid. Om dit doel te bereiken, is er een uitvoeringsagenda opgesteld. In 2026 wordt een nieuwe uitvoeringsagenda gemaakt voor de jaren 2027 en 2028. De uitvoering van deze nieuwe agenda begint in 2027. ○ Bevorderen inclusie en toegankelijkheid In 2027 zetten we het Regenboogprogramma 2024-2027 voort. Samen met Tûmba / Discriminatie.nl Fryslân voeren we de Wet anti-discriminatievoorzieningen uit. We gebruiken meldingen en signalen niet alleen voor registratie, maar ook om beter zicht te krijgen o p waar discriminatie en uitsluiting voorkomen en waar preventie en bewustwording nodig zijn. We blijven aandacht besteden aan het slavernijverleden en de doorwerking daarvan in het heden. We bieden ruimte voor herdenking, bewustwording, ontmoeting en educatie en ondersteunen de provinciale viering van Keti Koti en het lokale herdenken van het slavernijverleden. Op het gebied van toegankelijkheid bouwen we voort op wat goed werkt. We betrekken ervaringsdeskundigen om te zorgen voor een inclusieve en toegankelijke gemeente voor iedereen. Behaalde verbeteringen behouden we en waarborgen we. We werken samen met andere beleidsterreinen, gemeenten en maatschappelijke partners.

Zo zorgen we ervoor dat diversiteit, inclusie en toegankelijkheid blijvend worden ingebed. Ook delen we kennis en ervaringen om dit verder te versterken. ○ Versterken basisvaardigheden Inwoners van de gemeente Leeuwarden kunnen ook in 2027 gratis werken aan hun basisvaardigheden. We blijven investeren in een breed en gemakkelijk toegankelijk aanbod. Zo helpen we mensen om beter te worden in taal, rekenen, digitale vaardigheden en zelfredzaamheid. Dit is belangrijk, zodat iedereen volwaardig mee kan doen in de samenleving. In lijn met het Regionaal Programma Basisvaardigheden 2025-2028 zetten we in 2027 extra stappen. We maken het aanbod flexibeler en beter passend bij wat inwoners nodig hebben. Ook zorgen we ervoor dat het makkelijker wordt om hulp te vinden. Door meer samen te werken met verschillende organisaties verbeteren we hoe we mensen met beperkte basisvaardigheden opsporen, bereiken en ondersteunen. We verbinden basisvaardigheden sterker met participatie, werk en bestaanszekerheid. Daarbij hebben we extra aandacht voor jongeren, statushouders en gezinnen. We werken samen met onder meer de Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 27 bibliotheek, onderwijs, werkgevers, maatschappelijke organisaties, de arbeidsmarktregio en het sociaal ontwikkelbedrijf.

Zo zorgen we ervoor dat ondersteuning niet alleen aansluit bij wat iemand nodig heeft om mee te doen in de samenleving, maar ook bij de mogelijkheden om zich te ontwikkelen en aan het werk te gaan. Betrokken verbonden partijen • bv SPORT Relevante beleidsnota's Beweeg- en gezondheidsbeleid: 'Samen bewegen naar een gezonde gemeente' (2018) Startnotitie Beleidskader sport en bewegen (2024) Gezondheidsnota Samen Gezond 2024 – 2028 (2024) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Wat mag het kosten? R2THM01 - Samenleving Tabel | Bedragen x € 1.000 Saldo programma | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (lasten -/- baten) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 R2PGN0101 - Bestaanszekerheid | 69.665 | 78.618 | 77.215 | 71.277 | 69.956 | 67.701 R2PGN0102 - Kansengelijkheid | 96.287 | 102.121 | 104.063 | 103.058 | 101.170 | 100.040 R2PGN0103 - Gezond samenleven | 150.593 | 166.869 | 166.577 | 163.475 | 155.814 | 156.771 Totaal saldo | 316.546 | 347.608 | 347.855 | 337.810 | 326.939 | 324.511 Toelichting substantiële mutaties 2027 t.o.v.

2026: Binnen het thema Samenleving veranderen de budgetten in 2027 ten opzichte van 2026 als volgt: Mutatie programma Bestaanszekerheid | - € 1,4 mln (-2%) Mutatie programma Kansengelijkheid | + € 1,9 mln (+2%) Mutatie programma Gezond samenleven | - € 0,3 mln (-0%) Totale mutatie thema Samenleving | - € 0,2 mln (-0%) Mutatie programma Bestaanszekerheid De daling van het budget komt vooral doordat in 2026 extra eenmalige budgetten beschikbaar waren. Deze kwamen voort uit het overhevelen van middelen van 2024 en 2025 naar 2026 (€ 3,5 mln). Bijvoorbeeld € 1,5 mln voor de arbeidsmarktregio Fryslân Werkt, € 0,7 mln voor de meedoen- regeling (subsidie volwassenenfonds) en € 0,4 mln voor de uitvoering van de Participatiewet. Tegelijkertijd stijgt het budget in 2027 met € 4,3 mln door nieuwe middelen uit het coalitieakkoord 2026-2030. Bijvoorbeeld € 3,3 mln voor de bouw van een multifunctioneel centrum in Wirdum en € 0,5 mln voor het Jongerenprogramma Leeuwarden 2026-2029. Verder daalt het budget met € 2,3 mln door het stoppen van eenmalige middelen uit het vorige coalitieakkoord en een verlaging van het eigen risico bij de uitvoering van de BUIG-regeling. Mutatie programma Kansengelijkheid Enerzijds daalt het budget doordat in 2026 extra eenmalige budgetten van € 1,7 mln beschikbaar waren vanuit de overheveling 2025.

Bijvoorbeeld voor het realiseren van de ambities uit de Jeugdagenda (€ 1,1 mln) en voor onderwijshuisvesting voor asielzoekers (€ 0,4 mln). Tegelijkertijd stijgt het budget in 2027 met € 1,6 mln door nieuwe middelen uit het coalitieakkoord 2026-2030. Bijvoorbeeld € 0,5 mln voor de Jeugdagenda en € 0,5 mln voor een houdbaar sociaal domein. Daarnaast stijgen de kosten door hogere kapitaallasten voor onderwijshuisvesting (€ 1 mln) en door loon- en prijsaanpassingen (€ 1 mln). Mutatie programma Gezond samenleven In 2026 waren er eenmalige budgetten van € 4,6 mln beschikbaar vanuit de overheveling 2025, onder andere voor de brede aanpak dakloosheid (€ 3,4 mln) en een subsidie voor de bouw van het stadion (WTC/stadiongebied) (€ 1 mln). Ook was er een meevaller van € 1,4 mln voor beschermd wonen (zie bijlage A. Overzicht mutaties financiële positie). In 2027 stijgt het budget met € 3,4 mln vanuit het coalitieakkoord 2026-2030, bijvoorbeeld € 2,5 mln voor de eerste fase van sportpark Middelsee en € 0,7 mln voor het programma Leeuwarden- Oost. Daarnaast stijgen de kapitaallasten voor sportaccommodaties met € 1,1 mln en zijn er loon- en prijsaanpassingen. Samenvattend zorgen vooral de budgetoverheveling uit voorgaande jaren (€ -9,7 mln) en nieuwe middelen uit het coalitieakkoord (+€ 9,3 mln) voor de belangrijkste verschuivingen binnen het thema Samenleving in 2027.

28 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0101 - Bestaanszekerheid | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0610 - Samenkracht en burgerparticipatie | 17.225 | 4.252 | 12.973 R2TKV0630 - Inkomensregelingen | 139.833 | 105.578 | 34.255 R2TKV0640 - WSW en beschut werk | 16.791 | 0 | 16.791 R2TKV0650 - Arbeidsparticipatie | 15.216 | 2.020 | 13.196 Totaal | 189.065 | 111.850 | 77.215 Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0102 - Kansengelijkheid | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0410 - Openbaar basisonderwijs | 588 | 251 | 338 R2TKV0420 - Onderwijshuisvesting | 10.188 | 1.665 | 8.522 R2TKV0430 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 21.008 | 13.919 | 7.088 R2TKV0622 - Toegang en eerstelijnsvoorz.

Jeugd | 6.053 | 0 | 6.053 R2TKV06751 - Jeugdhulp ambulant lokaal | 2.155 | 0 | 2.155 R2TKV06752 - Jeugdhulp ambulant regionaal | 41.573 | 0 | 41.573 R2TKV06761 - Jeugdhulp met verblijf lokaal | 4.500 | 0 | 4.500 R2TKV06762 - Jeugdhulp met verblijf regionaal | 23.063 | 342 | 22.721 R2TKV06763 - Jeugdhulp met verblijf landelijk | 1.549 | 0 | 1.549 R2TKV06792 - PGB Jeugd | 1.119 | 0 | 1.119 R2TKV06821 - Jeugdbescherming | 7.175 | 0 | 7.175 R2TKV06822 - Jeugdreclassering | 683 | 0 | 683 R2TKV0692 - Coördinatie en beleid Jeugd | 587 | 0 | 587 Totaal | 120.240 | 16.177 | 104.063 Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0103 - Gezond samenleven | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0510 - Sportbeleid en activering | 128 | 0 | 128 R2TKV0520 - Sportaccommodaties | 21.632 | 4.931 | 16.701 R2TKV0621 - Toegang en eerstelijnsvoorz. Wmo | 638 | 0 | 638 R2TKV0623 - Toegang en eerstelijnsvrz.

Integraal | 15.382 | 0 | 15.382 R2TKV0660 - Hulpmiddelen en diensten (Wmo) | 7.316 | 1.467 | 5.849 R2TKV06711 - Huishoudelijke hulp (Wmo) | 15.433 | 0 | 15.433 R2TKV06712 - Begeleiding (Wmo) | 14.196 | 0 | 14.196 R2TKV06713 - Dagbesteding (Wmo) | 7.424 | 0 | 7.424 R2TKV06791 - PGB Wmo | 1.791 | 0 | 1.791 R2TKV06811 - Beschermd wonen (Wmo) | 53.778 | 500 | 53.278 R2TKV06812 - Maatschappelijke-en vrouwenop.(WMO) | 27.215 | 2.450 | 24.766 R2TKV0691 - Coördinatie en beleid Wmo | 2.570 | 0 | 2.570 R2TKV0710 - Volksgezondheid | 8.595 | 175 | 8.421 Totaal | 176.099 | 9.522 | 166.577 29 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Impuls Sociale Investeringen Voor de gemeenteraad van Leeuwarden wordt jaarlijks een bedrag van € 50.000 beschikbaar gesteld voor initiatieven op sociaal gebied ten | behoeve van de samenleving. Besteding vindt plaats als gevolg van het indienen van en instemmen met moties van partijen. Het niet | bestede deel van het jaarlijks beschikbare bedrag blijft als saldo ter beschikking van de gemeenteraad. Begroting Impuls Sociale Investeringen: | Saldo Stand 01-01-2027 | € | 124.959 Toevoegen: budgetstorting 2027 | € | 50.000 Onttrekking: Uit te voeren moties (voorgaande jaren): geen | - € | - Stand 31-12-2027 | € | 174.959 30 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Beleidsindicatoren Tabel Trends verplichte beleidsindicatoren Samenleving Nr | 100.000- .

| Naam indicator | Eenheid | Bron | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 300.000 inwoners Bestaanszekerheid Aantal per 1.000 1 | Banen | inwoners in de leeftijd | CBS/LISA | 993,0 | 1003,5 999,6 | 1002,9 940,1 15 – 64 jaar % van de werkzame 2 | Netto | beroepsbevolking ten | CBS | 70,3 | 71,8 | 72.5 | 73,2 arbeidsparticipatie | opzichte van de | 70,8 beroepsbevolking 3 | Werkloze jongeren | % 16 t/m 22-jarigen | CBS | 2 | 2 | 3 | 2* 4 | Personen met een | Aantal per 10.000 | CBS | 517,1 | 497,1 | 505,1 | 331,5 bijstandsuitkering | inwoners | 494,0 Lopende re- | Aantal per 10.000 5 | integratievoorzieningen inwoners van 15 – 64 | CBS | 219,5 | 261,0 | 306,6 | 397,0 | 218,4 jaar Kinderen in 6 | uitkeringsgezin | % kinderen tot 18 jaar | CBS | 9 | 9 | 9 | 7* Kansengelijkheid Jongeren met | % van alle jongeren tot 1 | jeugdhulp | 18 jaar | CBS | 17,7 | 18,2 | 17,8 | 17,2 | 14,4 Jongeren met | % van alle jongeren tot 2 | jeugdbescherming | 18 jaar | CBS | 1,9 | 1,9 | 1,7 | 1,4 | 1,1 Aantal per 1.000 3 | Absoluut verzuim | leerlingen | DUO | 7,8 | 10,6 | 11,8 | 15,0 | 7,4 Aantal per 1.000 4 | Relatief verzuim | leerlingen | DUO | 22 | - | 35 | 30 | 27 Vroegtijdig | % deelnemers aan het 5 | schoolverlaters zonder | voortgezet onderwijs | Ingrado | 3,2 | 3,2 | 2,9 | 2,6 startkwalificatie (vsv- | en middelbaar | 2,9 ers) | beroepsonderwijs Gezond samenleven Cliënten met een | Aantal per 10.000

1 | maatwerkarrangement | inwoners | GMSD | 840 | 830 | 810 | 800 | 728 Wmo Gezondheidsenqu 2 | Niet-sporters | % | ête (CBS, RIVM) | 46,3 | - | 40,2** | 39,9** * Laatste meting 2024 ** wordt eens in de 2 jaar gemeten 31 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 32 2.2 Leefomgeving Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een toekomstbestendige leefomgeving Ambitie: We willen dat iedereen kan wonen in een passende woning, in een leefbare omgeving waar ruimte is om elkaar te ontmoeten. Tegelijkertijd staat de beschikbare ruimte onder druk. Woningbo uw, mobiliteit, economie, de energietransitie, klimaat en natuur vragen allemaal om ruimte. Niet alles kan tegelijk. Daarom maken we duidelijke keuzes en bepalen we wat prioriteit krijgt. We nemen de regie, houden overzicht en sturen op kwaliteit en toekomstbestendige oplossingen. De komende jaren versnellen we de woningbouw en benutten we de bestaande woningvoorraad beter. Daarnaast investeren we in slimme en ruimtebesparende mobiliteit en verbeteren we de leefbaarheid. We kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak, zodat opgaven op het gebied van wonen, klimaat, energie, economie en groen elkaar versterken. In deze periode werken we gericht aan concrete doelen voor 2030, zoals meer woningen, het vergroten van biodiversiteit, het verduurzamen van gebouwen en het verbeteren én klimaatbestendig maken van de leefomgeving.

Zo bouwen we stap voor stap aan sterke en aantrekkelijke wijken en dorpen. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Programma Een toekomstbe stendige leefomgevi ng De bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefkwaliteit in de gemeente zijn in balans en aantoonbaar verbeterd. - Veiliger inrichten shared-space gebieden Mobiliteit, water en groen - Herinrichting Stationsweg en wegenstructuur rondom Europaplein, WTC en Tesselschadestraat - Ontwikkelen duurzame mobiliteit - Veilig gedrag in het verkeer stimuleren - Maatregelen rondom parkeren Er is beter zicht op de vervangingsopgave voor kapitaalgoederen - Vervangingsopgave van kapitaalgoederen in beeld brengen en prioriteren van onderhoud De biodiversiteit is toegenomen en er is meer groen in wijken en dorpen. Leefgebieden voor planten en dieren zijn beter met elkaar verbonden. - Versterken van de Leeuwarder Ecologische Structuur - Bestrijden van onkruid op verhardingen - Natuurinclusief werken - Samenwerken aan natuureducatie Wijken en dorpen zijn beter bestand tegen extreme neerslag en droogte, doordat water wordt vastgehouden en benut in de leefomgeving. - Slimmer benutten van water Meer inwoners hebben tijdig een passende en betaalbare woning. We bouwen 4.000 huizen, stimuleren doorstroming en benutten de bestaande voorraad beter.

- Planmonitor nieuwbouw Wonen en ruimte - Stimuleren doorstroming en beter benutten bestaande voorraad - Inzetten budget alternatieve woonvormen Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 33 De woningvoorraad bestaat uit circa 30% sociale huur en de verdeling 30/40/30 (sociaal/midden/vrij) is aantoonbaar dichter benaderd dan in 2025. - Inzetten realisatiestimulans - Ontwikkelen vereveningsfonds sociale woningbouw - Aanpakken misstanden in particuliere huur - Onderzoeken mogelijkheden verhuurdersvergunning Inwoners ervaren hun wijk, buurt of dorp vaker als leefbaar en aantrekkelijk, door een betere beschikbaarheid van groen, voorzieningen en ontmoetingsplekken. - Herinrichting Vlietzone en Weaze - Investeren in MFC's Wirdum en Grou - Uitvoeren ontwikkelkader Prinsentuin We werken gebiedsgericht. Daarvoor sluiten investeringen in wonen, mobiliteit, klimaat, energie en economie beter op elkaar aan en versterken elkaar. - Ontwikkelen strategische investeringsagenda - Uitvoering programma Binnenstad - Inzet Atelier Stadsbouwmeester (t/m 2028) Meer monumenten en karakteristieke gebouwen zijn behouden of herbestemd. Erfgoed, zoals kerkgebouwen, draagt zichtbaar bij aan leefbaarheid en ontmoeting.

- Onderzoeken mogelijkheden herbestemmen en behouden van erfgoed Meer agrariërs binnen de gemeente maken gebruik van mogelijkheden voor innovatie, verbreding en samenwerking, en de verbinding tussen stad en platteland is versterkt. - Herstellen balans tussen landschap, natuur en landbouw - Stimuleren korte ketens Inwoners produceren minder restafval en een groter deel van het afval wordt gescheiden en hergebruikt. - Tegengaan van bijplaatsen van afval Milieu - Stimuleren van inwoners om afval beter te scheiden - Terugdringen zwerfafval Circulaire economie is verder ontwikkeld, met meer hergebruik van grondstoffen en een betere koppeling tussen circulaire initiatieven en lokale opgaven. - Toewerken naar een volledig circulaire economie in 2050 - Koppelen circulaire economie aan speerpunten rondom watertechnologie, bodem en agri-food De energievoorziening in de gemeente is duurzamer, met meer lokale opwekking en een betere balans tussen vraag en aanbod. In het verlengde daarvan hebben minder huishoudens last van energiearmoede. - Werken aan een sociaal rechtvaardige energietransitie - Werken aan een volhoudbaar energiesysteem - Inzetten op het ruimtelijk inpassen van de energietransitie De CO ₂-uitstoot van gemeentelijk vastgoed is lager, met name bij gebouwen met een maatschappelijke functie. Meer gebouwen zijn energiezuinig en klimaatbestendig.

Energieverbruik en uitstoot van broeikasgassen zijn daardoor duidelijk afgenomen. - Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 34 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.2.1 Mobiliteit, water en groen Portefeuillehouders: J. Bruijnincx, E. Stellingwerf 1. De bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefkwaliteit in de gemeente zijn in balans en aantoonbaar verbeterd. Om de groei van het aantal verkeersbewegingen goed op te vangen en de bereikbaarheid en verkeersveiligheid te verbeteren, zetten we in op duurzame en veilige vormen van mobiliteit. Hierbij ligt de nadruk op lopen, fietsen en het gebruik van openbaar vervoer. De samenleving verwacht steeds meer van de leefomgeving, vooral op het gebied van leefkwaliteit en duurzaamheid. Mobiliteit speelt daarbij een belangrijke rol. Door leefkwaliteit en duurzaamheid centraal te stellen, samen met goede handhaving van regels, zorgen we ook voor een sterke economie. Een prettige en veilige omgeving maakt de gemeente aantrekkelijker voor bewoners en bezoekers. Deze doelen hebben we vastgelegd in het Beleidskader Mobiliteit 2024 en de Uitvoeringsagenda Mobiliteit 2025-2030. Hiermee werken we stap voor stap aan een betere en duurzamere mobiliteit voor iedereen. ○ Veiliger inrichten shared-space gebieden Gedeeld ruimtegebruik (shared space) is een manier om de openbare ruimte in te richte n.

In onze gemeente is deze methode op verschillende plekken toegepast, vaak op locaties waar mensen elkaar ontmoeten en de snelheid van het verkeer laag is. Bij shared space is er weinig verschil tussen de ruimte voor voetgangers, fietsers en auto's. Verk eersborden en markeringen worden hierbij zo beperkt mogelijk toegepast. Hoewel dit inrichtingsprincipe op bepaalde locaties goed kan functioneren, blijft aandacht nodig voor een verkeersveilige inrichting van drukke gebieden waar verschillende verkeersdeelnemers gebruikmaken van dezelfde ruimte. Zo constateren we dat de huidig e shared-space inrichting van het Blokhuisplein niet op alle punten het gewenste functioneren laat zien. Daarom onderzoeken we in 2027 hoe het Blokhuisplein functioneert en welke aanpassingen mogelijk zijn om de verkeersveiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte verder te verbeteren. ○ Herinrichting Stationsweg en wegenstructuur rondom Europaplein, WTC en Tesselschadestraat In 2027 starten we met de voorbereidingen voor de afsluiting van de Stationsweg voor doorgaand verkeer (knip). Daarbij onderzoeken we hoe we een knip kunnen r ealiseren met bijvoorbeeld behoud van doorgang van het busverkeer en haal-en brengfunctie.

Voordat deze knip in de Stationsweg gerealiseerd kan worden zal de spoorwegovergang Schrans worden afgesloten voor gemotoriseerd verkeer om ongewenst sluipverkeer Huizum -West te voorkomen. Daarnaast zullen op de stadsring maatregelen getroffen worden om de oversteekbaarheid en verkeersveiligheid voor met name voetgangers en fietsers over de stadsring te bevorderen, voordat de knip in de Stationsweg gerealiseerd zal wo rden. Gelet op deze fasering zal de uitvoering van de knip in de Stationsweg naar verwachting in 2028/2029 plaatsvinden. Conform de motie "geef de raad een Rem" zullen we de raad betrekken bij de uitwerking van de knip. De daadwerkelijke herinrichting van de ope nbare ruimte van de Stationsweg, het Zuiderplein en De Schrans vindt in de periode na 2030 plaats. Wegenstructuur rondom Europaplein, WTC en Tesselschadestraat. Vanwege onder andere de functieverandering van kantoren naar wonen rond het gebied van de Tesselschadestraat en de hiervoor genoemde afsluiting voor doorgaand autoverkeer van de Stationsweg, zal het functioneren van de verschillende netwerken van de voetganger, fietser en het gemotoriseerd verkeer rondom Europaplein, WTC en Tesselschades traat Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 35 worden bekeken. Daarbij zal vooral de nadruk liggen op het verbeteren van oversteeklocaties en eventueel ontbrekende schakels voor voetgangers en fietsers.

○ Ontwikkelen duurzame mobiliteit Vanaf 2027 worden de volgende maatregelen voorbereid die een bijdrage leveren aan de transitie naar duurzame mobiliteit om daarmee de doelen van het beleidskader Mobiliteit te behalen: • Voorbereiding stadsrandhub Middelsee; • Ontwikkelen Hubstrategie. Binnen het complete mobiliteitssysteem voorzien we diverse hubcategorieën — van buurthubs tot stadsrandhubs — elk met een eigen rol, bereik en bijpassend mobiliteits- en voorzieningenaanbod: van fiets tot auto en van OV tot deelmobiliteit. In 2027 wordt gewerkt aan de voorbereidingen voor de wijkhubs Spoordok, Middelsee en de Werp. Er worden in de openbare ruimte 10 -15 nieuwe microhubs gerealiseerd voor het parkeren van deelscooters en/of -fietsen. Deze microhubs komen op plekken waar veelvuldig meerdere deeltweewielers geparkeerd staan, om zo de toegankelijkheid en netheid van de openbare ruimte te waarborgen. • Opstellen laadstrategie en beleidsregels waarin o.a. wordt aangegeven hoe de gemeente zorgt voor genoeg laadpalen voor elektrische auto’s. • Met het laadplein op Fonteinland realiseren we een pilotlocatie die toegankelijk is voor bewoners, werknemers, bezoekers van omliggende voorzieningen en bezoekers van de binnenstad.

○ Veilig gedrag in het verkeer stimuleren Het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid 2024-2028 bepaalt de prioritaire doelstellingen en maatregelen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Het accent ligt op 50 km/uur - wegen, fietsinfrastructuur en kwetsbare verkeersdeelnemers. Waar mogelijk worden werkzaamheden gecombineerd met andere opgaven in de openbare ruimte, zoals vervanging van verhardingen en riolering, klimaatadaptatie en vergroening. Volgens de huidige planning worden in 2027 de volgende projecten gerealiseerd: • Grou, Stationsweg (inclusief de rotonde) aanpassen naar een weginrichting die past bij 30 km/uur; • verkeersveiligere inrichting van het kruispunt Harlingerstraatweg-Engelsestraat- Nachtegaalstraat; • de Truerderdyk in Stiens: fietsoversteek en aanleg fietspad langs Noarderfjild tussen Truerderdyk en Boskrâne; • verkeersveiligere inrichting van de brug bij Blitsaerd; • oversteek Wiardaplantage-Folsingadyk; • oversteek Brandemeer-Ludinga; • optimalisatie Groene Sterpad inclusief de oversteek Schierstins-Groene Sterpad.

Voor de volgende projecten starten in 2027 de planvoorbereidingen: • Bregeleane Stiens aanpassen aan een weginrichting die past bij 30 km/uur; • herprofilering Merelstraat; • veiligere inrichting fietspad Franklinstraat; • optimalisatie verkeersveiligheid rond De Jint Stiens, De Vossenburg en Alexia/de Sprong; • wijzigen van de voorrangssituatie bij enkelstrooksrotondes waarbij voetgangers en fietsers voorrang krijgen; • fietsstraat Oostersingel; • oversteeklocaties op het fietspad Spoordyk tussen Stiens en Leeuwarden; • fietspad Stûkenwei. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 36 Naast een veilige inrichting zetten we in op veilig gedrag in het verkeer. Overlastlocaties waar veel gebruik wordt gemaakt van fatbikes worden regelmatig meegenomen in de surveillance door Handhaving. Straatcoaches en Handhaving controleren op overlast en overtredingen. Voor fatbikes en snelle fietsen volgen we de landelijke regels en zetten we in 2027 gericht in op toezicht en handhaving om onveilig gedrag te ontmoedigen. Voor snelheidsovertredingen en strafbare feiten wordt samengewerkt met de politie. ○ Maatregelen rondom parkeren Ook voeren we in 2027 enkele maatregelen op het gebied van parkeren uit. In de Vossenparkwijk wordt vanaf de zomer de huidige blauwe zone omgezet naar betaald parkeren en starten de voorbereidingen voor Huizum-West.

Daarnaast wordt de scanauto vaker ingezet voor de controle op betaald parkeren. Voor fietsparkeren ligt de nadruk op voldoende en goed vindbare stallingsmogelijkheden, mede vanwege de herinrichting van de Nieuwestad. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen kort parkeren in de openbare ruimte en langer parkeren in overdekte stallingen, zoals de nieuwe stalling onder de voormalige V&D. 2. Er is beter zicht op de vervangingsopgave voor kapitaalgoederen Ook als gemeente krijgen we te maken met een sterke toename van werkzaamheden en stijgende kosten voor de vervangingsopgave voor kapitaalgoederen. Voor de eerstkomende jaren is de opgave goed in beeld en worden de benodigde budgetten jaarlijks opgevoerd bi j de mee- en tegenvallers. Voor de langere termijn werken we aan een financieringsstrategie voor deze forse opgave. Eerder heeft TNO onderzoek gedaan naar de totale landelijke opgave. Daarbij is aangegeven dat de kans groot wordt geacht dat als niet alle vervangingen worden gerealiseerd en de bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid in Nederland onder druk komen te staan. Recent is een nieuw rapport van bureau Arcadis/Berenschot verschenen over de landelijke vervangingsopgave. Met dit rapport wordt de noodzaak van de aanpak herbevestigd.

○ Vervangingsopgave van kapitaalgoederen in beeld brengen en prioriteren van onderhoud Mede op basis van een eerdere motie wordt eind 2026 een mogelijke financieringsstrategie voor de lange termijn aan de raad voorgelegd. Op basis van de besluitvorming zal een nadere uitwerking in 2027 volgen. Aan de vervanging van de civiele kunstwerken wordt gewerkt. In 2027 wordt onder andere bij de Hermesbrug de volledige bovenbouw (val, bewegingswerk en aanverwante onderdelen) vervangen. Samen met de Provincie Fryslân wordt gew erkt aan een brede afweging voor de opgave bij de Van Harinxmabruggen. Onderzocht wordt of de verbreding van de doorvaart gecombineerd kan worden uitgevoerd. Dit wordt in 2027 nader uitgewerkt in een plan van aanpak. Ook wordt de vervanging van (onderdelen van) de Greunsbrug, Eebrug en Verlaatsbrug voorbereid. 3. De biodiversiteit is toegenomen en er is meer groen in wijken en dorpen. Leefgebieden voor planten en dieren zijn beter met elkaar verbonden. Eén van de belangrijke oorzaken van afname van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving is versnippering, verminderde kwaliteit en verkleining van groene buitenruimte (leefgebied) voor mens en dier. Het beleidskader Biodiversiteit laat een Leeuwarder Ecologische Structuur (LES) zien waarbij uitwisseling tussen de groene kralen (groenblauwe gebieden) van Leeuwarden mogelijk is.

Buiten de LES streven we naar een Basis Kwaliteit Natuur (BKN) om te kunnen voldoen aan de Europese Natuurherstelverordening (NHV) die een steeds grotere rol gaat spelen. Hierbi j worden thema's als gezonde bodem, schoon oppervlaktewater, klimaatadaptatie, vergroening en dierenwelzijn integraal opgepakt. Het Uitvoeringsprogramma Vergroening zorgt voor het herstellen en versterken van het bestaande groen én uitbreiding met nieuw groen. Dit groen draagt bij aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en gezondheid. In 2027 werken we verder aan de 14 maatregelen uit het uitvoeringsprogramma. Zo planten we onder andere 675 extra bomen, gaan we de conditie van circa 500 bomen verbeteren, en vervangen we een paar honderd bomen. Ook worden er weer enkele plekken voor verkoeling aangelegd. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 37 ○ Versterken van de Leeuwarder Ecologische Structuur Het jaar 2027 is het laatste jaar van het uitvoeringsprogramma Biodiversiteit. Om verbindingen tussen leefgebieden voor planten en dieren binnen de LES te verbeteren, lossen we vier geïdentificeerde knelpunten op door de inrichting van de openbare ruimte aan te passen. Verder verbeteren we de kwaliteit van de groene gebieden (zie LES) aan de ha nd van de monitoringsuitslagen van 2026. ○ Bestrijden van onkruid op verhardingen Het groeiseizoen begint elk jaar vroeger en duurt langer.

Ook worden de periodes waarin het onkruid snel groeit steeds extremer. Daarom richten we ons vanaf 2027 sterker op het bestrijden van onkruid op verhardingen tijdens de reguliere bestrijdingsrondes. Daarnaast zetten we extra structurele middelen in om deze rondes sneller uit te voeren. Zo kunnen we de tijd tussen de bestrijdingsrondes verkorten. Dit betekent dat onkruid minder kans krijgt om opnieuw te groeien. Hierdoor blijft de kwaliteit van de verhardingen langer goed. We blijven ook extra aandacht geven aan de zogenaamde hotspots, plekken waar onkruid vaker en sneller groeit. Op deze manier zorgen we ervoor dat het onkruid beter onder controle blijft. ○ Natuurinclusief werken Na een recente monitoringsronde voor de Basis Kwaliteit Natuur (BKN) brengen we in kaart welke punten belangrijk zijn om te verbeteren. Zo zorgen we ervoor dat de natuur in de wijken en dorpen van onze gemeente een goede basiskwaliteit krijgt. We adviseren over natuurinclusieve maatregelen bij gebiedsontwikkelingen. Daarnaast werken we verder aan de invoering van BKN binnen onze organisatie en verwerken we het in het omgevingsplan. Op deze manier dragen we bij aan een groene en gezonde leefomgeving voor iedereen.

○ Samenwerken aan natuureducatie Er is afgelopen jaar een educatieplan uitgewerkt dat breder is dan alleen Biodiversiteit en dat uitgaat van wat er nodig is voor een gezonde fysieke leefomgeving: een groene, biodiverse en klimaatbestendige omgeving die bijdraagt aan gezondheid, welzijn en leefbaarheid voor mens, dier en plant. Denk hierbij aan hittestress voorkomen, bestuiving van gewassen, schoon (drink)water en mentale rust Het plan gaat uit van een aparte aanpak per doelgroep (scholen, inwoners en bedrijven), maar wel met één centrale boodschap: “Wat hebben mens, dier en plant nodig voor een goed en gezond leven?” Daarbij staan de 5V’s centraal; voedsel, verblijfplaats, veil igheid, verbinding en variatie. In 2027 starten we met de uitvoering van deze doelgerichtere educatie met behulp van externe partijen en eigen inzet. 4. Wijken en dorpen zijn beter bestand tegen extreme neerslag en droogte, doordat water wordt vastgehouden en benut in de leefomgeving. De gemeente Leeuwarden wil in 2035 beter om kunnen gaan met periodes van hitte, meer neerslag en meer droogte. Daarom werken we aan een klimaatbestendige, groene en gezonde leefomgeving. We geven meer ruimte aan groen en water, versterken groenblauwe struc turen en beperken daarmee wateroverlast en hittestress.

Tegelijkertijd willen we water beter vasthouden en slimmer benutten, zodat ook in droge perioden voldoende water beschikbaar is. Zo verbinden we de ambities uit het klimaatadaptatie-, vergroenings- en waterbeleid en dragen maatregelen tegelijkertijd bij aan klimaatbestendigheid, biodiversiteit, gezondheid en leefbaarheid. In 2027 zetten we een eerste stap in de implementatie van het Beleidskader Water door te komen met een Uitvoeringsagenda Water. De agenda geeft is een prioritering van acties en is erop gericht om het Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 38 voorbereidende onderzoekende werk te doen, om later invulling te geven aan het uitvoeringsprogramma. ○ Slimmer benutten van water We nemen maatregelen tegen wateroverlast, zoals het vergroten van de capacite it van de riolering en de aanleg van waterbuffers, en zoeken daarbij nadrukkelijk de combinatie met het tegengaan van hittestress, vergroening en biodiversiteit. Bij nieuwbouw en gebiedsontwikkelingen stimuleren we klimaatbestendig en waterneutraal bouwen en het opvangen en hergebruiken van regenwater, onder andere via tendertrajecten en regels in het omgevingsplan. Daarnaast zetten we bewustwordingscampagnes voort en ondersteunen we inwoners, bedrijven en scholen via de subsidieregeling Klimaatbewust Leeuwarden bij vergroening en het opvangen en benutten van regenwater.

Betrokken verbonden partijen • Parkeergarages Leeuwarden C.V. • Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân (OVEF) Relevante beleidsnota's Parkeerbeleidsplan gemeente Leeuwarden 2015 (2015) Notitie Fietsnetwerk Leeuwarden Notitie Modelaanpak Veiliger Fietsen Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013-2025 (2015) Beleidskader Mobiliteit 2040 Leeuwarden spoorzone, stad van de toekomst (2019) Visiedocument Fiets op 1, Leeuwarden actieve duurzame Fietsstad (2021) Beleidskader water (nog vast te stellen) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 39 2.2.2 Wonen en ruimte Portefeuillehouders: J. Bruijnincx, E. Stellingwerf 1. Meer inwoners hebben tijdig een passende en betaalbare woning. We bouwen 4.000 huizen, stimuleren doorstroming en benutten de bestaande voorraad beter. De woningmarkt blijft krap. De vraag naar betaalbare woningen is groter dan het aanbod, en dat raakt vooral starters, senioren die willen verhuizen naar een bij hun levensfase passende woning en huishoudens met een middeninkomen. In 2027 richten we ons daarom op drie sporen: versnellen van de bouwproductie, beter benutten van de bestaande voorraad, en doorstroming. Om het netto toevoegen van 4.000 woningen in deze bestuursperiode te halen, sturen we op de oplevering van gemiddeld duizend woningen per jaar.

Prioriteit ligt bij de grote locaties: Spoordo k, Middelsee, De Werp, Nieuw Oud-Oost en de omgeving Tesselschadestraat-WTC. De grootschalige herstructurering van Heechterp gaat ook in 2027 onverminderd verder. Daarnaast maken we in 2027 het wettelijk verplichte volkshuisvestingsprogramma, waarin we deze opgaven en de wettelijke normen voor betaalbaarheid vastleggen. ○ Planmonitor nieuwbouw De planmonitor, onderdeel van de wet versterking regie volkshuisvesting, is ook in 2027 ons sturingsinstrument voor de woningbouwopgave. De monitor laat zien hoeveel woningen gepland zijn, in aanbouw zijn, wat we per jaar verwachten op te leveren. Ook geeft het inzicht in waar de planvoorraad risico loopt en hoe dat zich verhoudt tot de realisatie van 4.000 woningen in deze bestuursperiode. We gebruiken de informatie uit de planmonitor om te bepalen welke projecten extra inzet nodig hebben. Knelpunten pakken we op met ontwikkelaars, corporaties, provincie en het rijk. ○ Stimuleren doorstroming en beter benutten bestaande voorraad Leeuwarden is een van de tien koplopergemeenten in het landelijke programma Gebiedsgericht Beter Benutten. In 2027 ronden we het onderzoek af naar hoe we die aanpak hier vormgeven, en we verwerken de uitkomsten in het volkshuisvestingsprogramma. Onder andere leefbaarheid en stedenbouwkundige kwaliteit zijn belangrijke afwegingscriteria.

Met Elkien, WoonFriesland en de huurdersorganisaties maken we in 2027 afspraken over het beter benutten van de bestaande voorraad (onder andere aan de hand van de motie Van Groot naar Beter). Die afspraken gaan over doorstroming van senioren naar een passende woning, over woningdelen en woningsplitsing. ○ Inzetten budget alternatieve woonvormen Het budget voor alternatieve woonvormen is beschikbaar gesteld voor 2026 en beschikbaar voor woonwagens en andere niet-reguliere woonvormen. In 2026 is gestart met een locatiestudie uitbreiding woonwagenstandplaatsen op basis waarvan in 2027 een voorstel aan de gemeenteraad zal worden voorgelegd. 2. De woningvoorraad bestaat uit circa 30% sociale huur en de verdeling 30/40/30 (sociaal/midden/vrij) is aantoonbaar dichter benaderd dan in 2025. Voor nieuwbouw geldt de norm van 30% sociale huur en twee derde betaalbaar, die voortvloeit uit de Wet versterking regie volkshuisvesting en doorwerkt via de provinciale en regionale woonafspraken. Leeuwarden zit momenteel op circa 28% sociale huur. We stu ren op de norm in gebiedsontwikkelingen en zetten daarvoor de realisatiestimulans, het vereveningsfonds sociale woningbouw en anterieure overeenkomsten in. Doel is een ongedeelde stad en vitale dorpen, zodat huishoudens ongeacht hun inkomen kunnen wonen in de wijk of het dorp waar ze willen.

○ Inzetten realisatiestimulans De realisatiestimulans is een Specifieke Uitkering (SPUK) van het rijk en zetten we op de volgende manieren in: Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 40 • De middelen die via de nieuwbouw in Middelsee worden gerealiseerd, benutten we voor het versterken van de grondexploitatie zodat de ambities op het gebied van sociale huur in deze wijk beter te realiseren zijn; • Het budget dat voor Leeuwarden Oost beschikbaar komt uit het Realisatiestimulans, wordt via een afwegingskader ingezet. Dit kader wordt later in 2026 aan de raad ter besluitvorming voorgelegd; • De overige middelen worden gebruikt voor het sociale vereveningsfonds en het Strategische investeringsfonds te vullen. ○ Ontwikkelen vereveningsfonds sociale woningbouw In 2027 verwachten we de eerste bijdragen uit het vereveningsfonds sociale woningbouw in te kunnen zetten. De spelregels voor een bijdrage uit het vereveningsfonds sociale woningbouw zijn opgenomen in het Beleidsprogramma grond. ○ Aanpakken misstanden in particuliere huur In het coalitieakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor de oprichting van de pandenbrigade. Vanaf 2027 vormt de pandenbrigade een gerichte aanpak voor het bestrijden van misstanden in de particuliere huursector. De pandenbrigade zal gericht toezicht houden op onveilige woonsituaties, de kwaliteit van woonruimten en het juiste gebruik daarvan.

Waar nodig zal de pandenbrigade handhavend optreden. Waarbij gebruik wordt g emaakt van de bevoegdheden uit de Wet goed verhuurderschap en andere bouwregelgeving. ○ Onderzoeken mogelijkheden verhuurdersvergunning Het inzetten van het instrument verhuurdersvergunning kan alleen als effectief instrument worden gezien wanneer deze een versterking vormt van de bestaande instrumenten, onder andere de pandenbrigade. Voordat een vergunningstelsel wordt overwogen, moet eerst worden vastgesteld dat de huidige toezichts- en handhavingsmogelijkheden onvoldoende zijn om de gestelde doelen te bereiken en dat een verhuurdersvergunning echt aanvullende sturings- en handhavingsmogelijkheden biedt. Daarom ligt het voor de hand om als eerste de werking en effectiviteit van de pandenbrigade te evalueren. Als uit deze evaluatie blijkt dat er met de inzet van de huidige instrumenten knelpunten blijven bestaan, kan worden beoordeeld of een verhuurdersvergunning een noodzakelijke aanvulling is. Daarna is het van belang een goede kosten-batenanalyse uit te voeren om vast te stellen of een vergunningstelsel voldoende meerwaarde biedt ten opzichte van de huidige beschikbare bevoegdheden en instrumenten. 3. Inwoners ervaren hun wijk, buurt of dorp vaker als leefbaar en aantrekkelijk, door een betere beschikbaarheid van groen, voorzieningen en ontmoetingsplekken.

We zorgen ervoor dat het fijn is om te wonen, te bewegen en elkaar te ontmoeten in wijken, buurten en dorpen. In 2027 combineren we de belangrijke werkzaamheden in de buitenruimte zoveel mogelijk met taken op het gebied van vergroening, omgaan met hitte en water, verkeersveiligheid en toegankelijkheid. We vervolgen de uitvoering van 14 maatregelen uit het uitvoeringsprogramma Vergroening. Daarnaast investeren we in het verbeteren van voorzieningen en ontmoetingsplekken. We sluiten aan bij de plannen die al bestaan voor de wijk of het dorp. We werken samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en andere partners aan plannen die passen bij het karakter en de wensen van het gebied. Zo wordt in 2027 de binnenstad gewerkt aan de realisatie van meer geveltuinen. De grootste uitdaging is dat er steeds meer druk komt op de openbare ruimte. Ook de gevolgen van hitte, droogte en wateroverlast, de vraag naar fijne plekken om te verblijven en het belang van goede maatschappelijke voorzieningen zijn belangrijk. Met een aanpak per gebied brengen we deze problemen samen. We kiezen wat het belangrijkste is, op basis van wat het meeste voordeel oplevert voor de samenleving, hoe dringend het is, of het goed uitvoerbaar is en hoeveel geld er beschikbaar is.

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 41 ○ Herinrichting Vlietzone en Weaze Komend jaar werken we aan de gebiedsgerichte aanpak voor de Vlietzone en de Weaze. We zetten concrete stappen om hier uitvoering aan te geven. Voor de Vlietzone werken we, samen met bewoners, ondernemers en partners in Leeuwarden Oost, verder aan het ontwerp en de voorbereiding van integrale herinrichting van het Vliet. Hierbij letten we op de openbare ruimte, het klimaat, meer groen, veilige wegen, fijne plekken om te verblijven, ondernemerschap en sociale veiligheid. We benutten beschikbare middelen en cofinanciering en kijken voor het restant van de financiering naar de Strategische Investeringsagenda. Voor de Weaze maken we een gebiedsaanpak of ontwikkelprogramma, gebaseerd op de gekozen ontwikkelrichting, inclusief een financiële uitwerking. We bereiden investeringen in de openbare ruimte voor en versterken waar mogelijk onze strategische positie in het gebied. Dit doen we bijvoorbeeld door het vestigen van voorkeursrecht, zodat de gemeente meer grip houdt op gronden en toekomstige ontwikkelingen in het gebied. We zorgen ervoor dat de nodige aanpassingen aan de gebouwen en omgeving ook bijdragen aan veiligheid, een mix van verschillende functies, een fijne woon- en leefomgeving en economische ontwikkeling in het gebied.

○ Investeren in MFC's Wirdum en Grou In 2027 werken we verder aan de plannen voor de multifunctionele centra (MFC) in Wirdum en Grou. Voor Wirdum maken we de plannen concreet en zorgen we dat ze haalbaar en toekomstbestendig zijn. We houden daarbij rekening met het beschikbare budget zoals afgesproken in het coalitieakkoord. We bekijken de ruimte, de functies die in het centrum komen, de kosten, de financiering, wie eigenaar wordt en hoe het centrum duurzaam kan worden beheerd. Met deze informatie kan de gemeenteraad een besluit nemen over de bouw en de bijdrage van de gemeente. Voor Grou helpen we bij het verder uitwerken van een plan voor een MFC dat breed wordt gesteund. Met dit plan sluiten we aan bij de dorpsvisie en de wensen van verenigingen en andere gebruikers. We besteden extra aandacht aan draagvlak in het dorp, de best e locatie, de bereikbaarheid, het eigendom, de financiering, het beheer en een realistische planning. De bijdrage van de gemeente hangt af van voldoende steun vanuit het dorp, een sluitende begroting en een goede kans dat het centrum binnen een redelijke tijd kan worden gerealiseerd. ○ Uitvoeren ontwikkelkader Prinsentuin Het Ontwikkelkader Prinsentuin is in 2025 vastgesteld. Op dit moment wordt gewerkt aan een ontwerp voor een nieuw havenkantoor met havenvoorzieningen en ee n openbaar toilet, achter Tresoar.

Hierbij moet onder andere een goede balans worden gevonden tussen de beschikbare ruimte, de monumentale bomen, het Roodbaard-karakter en de monumentale status van de Prinsentuin. Daarnaast worden voor de vier deelgebieden uit het ontwikkelkader schetsontwerpen gemaakt. Doel hiervan is om het historische Roodbaard-ontwerp sterker terug te brengen en tegelijkertijd de biodiversiteit te versterken. In de Prinsentuin ligt de nadruk vooral op kwaliteitsverbetering; in bijvoorbeeld de Arendstuin is sprake van een grotere herinrichting. Voor de financiering van de werkzaamheden wordt onder andere gekeken naar het Strategisch Investeringsfonds. Zodra in 2027 besluitvorming over de realisatie heeft plaatsgevonden, kunnen de voorbereidingen voor de aanbesteding worden gestart. Naar verwachting kan de uitvoering eind 2027 of in 2028 starten. Daarbij wordt rekening gehouden met onder andere het plantseizoen en het vaarseizoen. Vooruitlopend op de verdere werkzaamheden in en rond de Prinsentuin worden in 2027 twee speel- en beweegvoorzieningen gerealiseerd: tussen de Wissesdwinger en de Infirmerie en bij de Westerplantage. Daarnaast is in 2026 onder andere de alcoholproef in de P rinsentuin uitgevoerd. Naar verwachting volgt begin 2027 een evaluatie. Of de alcoholproef in 2027 wordt voortgezet, is afhankelijk van de uitkomst van de evaluatie. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 42 4.

We werken gebiedsgericht. Daarvoor sluiten investeringen in wonen, mobiliteit, klimaat, energie en economie beter op elkaar aan en versterken elkaar. We werken gebiedsgericht door ruimtelijke, sociale en economische opgaven per gebied in samenhang te bekijken en investeringen in wonen, mobiliteit, klimaatadaptatie, energie, economie en voorzieningen op elkaar af te stemmen. In 2027 brengen we deze werkwijze verder in de praktijk met een strategische investeringsagenda en een meer samenhangende programmering en prioritering van gebiedsontwikkelingen met behulp van het Ambitieweb. Dit is een intern hulpmiddel voor het gestructureerd in kaart brengen en vastleggen van de gemeentelijke (beleids)ambities voor gebiedsontwikkelingen. Daarbij sluiten we aan bij al het vastgestelde beleid, zoals de Omgevingsvisie, het woonbeleid, het mobiliteitsbeleid, het grondbeleid en de programma’s voor klimaat, energie en economie. Door investeringsmomenten, beheeropgaven en beschikbare financiering vroegtijdig te verbinden, benutten we koppelkansen en vergroten we de uitvoerbaarheid en zorgen we ervoor dat afzonderlijke investeringen elkaar daadwerkelijk versterken. Die verbinding maken we onder andere in het Fries Stedelijk Netwerk (FSN) waarmee we in 2027 de verstedelijkingsstrategie verder uitwerken.

Voor de financiering worden in 2027 de eerste bijdragen verwacht in de bestemmingsreserve bovenwijks kostenverhaal. Deze middelen kunnen ingezet worden voor bovenwijkse investeringen die bijdragen aan het casco van de stad. Een nadere toelichting op de spelregels is opgenomen in het Beleidsprogramma grond. ○ Ontwikkelen strategische investeringsagenda We willen doorgaan met strategische investeringen die de woningbouw versnellen, de leefbaarheid verbeteren en de kenniseconomie aanjagen. Tegelijkertijd zien we dat investeringen nog te vaak los van elkaar plaatsvinden. Ook kunnen we scherper prioriteren, zodat investeringen elkaar versterken. Daarom gaan we werken met een strategische investeringsagenda. Hiervoor is rekening gehouden met een investeringsbedrag van € 45 mln en de daarbij behorende dekking van de kapitaallasten (oplopend tot een bedrag van € 2,25 mln in 2030). Eerst bepalen we wat nodig is en wat prioriteit heeft. We zetten in op subsidies en cofinanciering om de kosten niet alleen te dragen en meer mogelijk te maken. We maken onderscheid tussen noodzakelijke en wenselijke investeringen. We denken nu aan ontwikkelgebieden zoals de Weaze, Prinsentuin, Vlietzone, Nijehove, de oostkant van de binnenstad (omgeving Tweebaksmarkt en Korfmakersstraat), Spoorzone/Spoordok, Cambuur plein, Groene Ster, De Werp en Grou.

De definitieve keuzes maken we samen met de gemeenteraad en de Omgevingsvisie vormt daarbij het richtinggevend kader. ○ Uitvoering programma Binnenstad In 2027 zetten we de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023 - 2030 voort. Binnen het programma werken we aan vijf indicatoren: fietser en voetganger op één, meer groen, ruimte voor ontmoeting, aantrekkelijk wonen in de binnenstad en een afwisselende binnenstad. Daarmee verbeteren we de verblijfskwaliteit, toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van de binnenstad en versterken we de mix van wonen, cultuur, voorzieningen en ondernemerschap. Verschillende projecten die in eerdere jaren zijn voorbereid of gestart, worden in 2027 uitgevoerd of afgerond. In 2027: • Realiseren we de eerste fase van de kloostertuinen bij de Grote Kerk en voeren we de eerste projecten voor gevel- en mobiel groen uit. Hiermee voegen we meer groen toe en dragen we bij aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en een prettige verblijfsomgeving; • Werken we verder aan de herinrichting van de Nieuwestad, te beginnen aan de noordzijde, dan het westelijk deel nabij het gemeentehuis en in de 2e helft van 2027 wordt gestart met de zuidzijde (incl. de verlaagde kades) .

Daarbij krijgen voetgangers en fietsers meer ruimte en wordt de openbare ruimte aantrekkelijker en groener ingericht; Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 43 • Ronden we de herinrichting van het Ruiterskwartier (incl. Matahari plein en Harmoniekade) af. Hiermee versterken we de verblijfskwaliteit en de positie van het gebied als onderdeel van de culturele en recreatieve binnenstad; • Realiseren we speelobjectenrond Nieuwestad-Waag, Prinsentuin en de binnenstadsroute (speel- en beweegcircuit). Daarmee voegen we voorzieningen toe die uitnodigen tot bewegen, spelen en ontmoeten; • Starten we met de realisatie van het kunstproject Ipe Brouwerssteeg en werken we aan voorstellen voor de Prinsentuin; • Werken we verder aan de planuitwerking voor de herinrichting en vergroening van de Wirdumerdijk, waarvan de realisatie vanaf 2028 is voorzien. Met deze projecten verbeteren we stapsgewijs de inrichting en verblijfskwaliteit van de binnenstad en voegen we meer groen en ruimte voor ontmoeten en bewegen toe. Zo werken we stap voor stap aan een binnenstad waar het prettig wonen, verblijven, ontmoeten en ondernemen is.

○ Inzet Atelier Stadsbouwmeester (t/m 2028) In 2027 en 2028 zal het Atelier Stadsbouwmeester zich richten op het uitvoeren van ontwerpend onderzoek rondom de prioriteiten van de herziene omgevingsvisie, die naar verwachting aan het begin van het tweede kwartaal van 2027 vastgesteld wordt. Er zullen diverse bijeenkomsten worden georganiseerd voor professionals, studenten en medewerkers van de gemeente Leeuwarden. We ronden het Atelier Stadsbouwmeester af in 2028 met een eindmanifestatie van de meest aansprekende resultaten uit de jaren 2023 tot en met 2028. Daarnaast verkennen we de komende tijd of het toekomstdenken van Atelier Stadsbouwmeester een plek kan krijgen in het kader van de Friese Omgevingskwaliteit. 5. Meer monumenten en karakteristieke gebouwen zijn behouden of herbestemd. Erfgoed, zoals kerkgebouwen, draagt zichtbaar bij aan leefbaarheid en ontmoeting. In 2025 is het Beleidskader Kerkgebouwen vastgesteld. Aanleiding hiervoor is dat door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen veel kerkgebouwen hun religieuze functie verliezen. Uit onderzoek blijkt dat deze gebouwen van grote betekenis zijn. Niet al leen voor de huidige gebruikers van het gebouw, maar ook voor omwonenden. Het zijn zichtbare bakens, vaak op een belangrijke plek in het dorp of in de wijk. Om deze gebouwen te behouden, is een toekomstgerichte herbestemming noodzakelijk.

Omdat het geen 'gewone' gebouwen zijn en ze vaak in een unieke omgeving (hart van het dorp, omringd door een kerkhof) liggen, is extra ondersteuning bij het proces van herbestemming om tot een duurzaam resultaat te komen, met behoud van monumentale waarden, nodig en gerechtvaardigd. Dit geldt ook voor enkele andere categorieën bijzondere monumenten, zoals boerderijen. ○ Onderzoeken mogelijkheden herbestemmen en behouden van erfgoed We geven uitvoering aan het Beleidskader Kerkgebouwen en de beleidsnota Erfgoed van de Toekomst. We gaan: • Ondersteuning bieden aan eigenaren van kerkgebouwen door het geven van advies en het organiseren van een bijeenkomst; • Een subsidieregeling opzetten voor financiële ondersteuning van eigenaren van kerkgebouwen en andere 'bijzondere' monumentale gebouwen. We verwachten hiermee in 2027 drie grote monumenten te kunnen ondersteunen bij herbestemming. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 44 6. Meer agrariërs binnen de gemeente maken gebruik van mogelijkheden voor innovatie, verbreding en samenwerking, en de verbinding tussen stad en platteland is versterkt. Het landelijk gebied en de agrarische sector zijn van belang voor de gemeente Leeuwarden. Door duurzame en circulaire landbouw te bevorderen, wordt een gezondere leefomgeving gecreëerd, nu en in de toekomst.

We bieden ruimte aan innovatie, verbreding van het boerenbedrijf, recreatie en nieuwe verdienmodellen. Hiervoor zoeken we actief samenwerking met agrarische collectieven, gebiedsinitiatieven, kennisinstellingen en innovatieve partners, zoals Dairy Campus en WaterCampus. Daarnaast versterken we de verbinding tussen stad en platteland, onder andere door de opzet van lokale ketens en het maken van streekproducten te stimuleren en inwoners kennis te laten maken met de agrarische sector. ○ Herstellen balans tussen landschap, natuur en landbouw De gemeente Leeuwarden ondersteunt duurzame initiatieven gericht op herstel van de balans tussen landschap, natuur en landbouw. Zo nemen we deel in gebiedsprocessen in Baarderadiel (Friese Kleiweide) en het Leechlân (Friese Veenweide). We werken daar samen met betrokken partijen aan duurzame initiatieven voor deze gebieden. Samen met agrarische ondernemers wordt gezocht naar nieuwe verdienmodellen passend bij de transitieopgaven die op hen afkomen. De gemeente Leeuwarden werkt nauw samen met Provincie Fryslân, Wetterskip en andere gemeenten in de uitvoering van het Veenweideprogramma en het programma voor Greidhoeke plus. In deze programma's krijgen (overheids-) doelen hun beslag op het gebied van bodem, water, natuur, klimaat, gezondheid en sociaaleconomisch perspectief. Doelen worden gekoppeld aan initiatieven van inwoners en bedrijven.

Daarin speelt de Gemeente een verbindende rol. Ook werken we aan de versterking van Nationaal Park Alde Feanen en verbinden we de ontwikkeling van het Nationaal Park aan initiatieven op het gebied van landbouw, natuur en recreatie. ○ Stimuleren korte ketens Het stimuleren van korte ketens is een belangrijk onderdeel van de duurzaamheidsaanpak van de gemeente Leeuwarden. Het doel is om zo weinig mogelijk schakels te hebben tussen producent en consument. Met als resultaat verse gezonde streekproducten met minder CO2 uitstoot en een goede prijs voor de boer. In de Greidhoeke zijn we bezig met de opzet van een bioregio waarin we samen met agrariërs, inwoners en gezondheidsinstellingen werken aan meer regeneratieve, natuur- en milieuvriendelijke landbouw en een groter aanbod van lokaal geproduceerd voedsel en een gezonde leefomgeving. Betrokken verbonden partijen • GR Hûs en Hiem • Blitsaerd Beheer B.V. • C.V.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a081dc6a-0144-4970-89e2-9562844c6b27?agendaItemId=a61ea04a-0664-491f-bf0c-d0ba725549c9