Begroting Gemeente Leeuwarden 2027
Tekst van het document
Hiermee versterken we de informatiepositie en bestuurlijke slagkracht van de gemeente, verbeteren we de integrale samenwerking met interne en externe partners en vergroten we het vermogen om signalen van ondermijning vroegtijdig te herkennen en effectief te interveniëren. Op deze manier bouwen we verder aan een weerbare gemeentelijke organisatie en een gemeente waarin criminele activiteiten minder ruimte krijgen om zich te ontwikkelen of te nestelen. In het najaar van 2026 starten we met herijking van het Plan van Aanpak Ondermijning (dat het college medio 2024 heeft vastgesteld), om de ambities, prioriteiten en benodigde capaciteit en middelen voor de komende jaren opnieuw vast te stellen. We verwachten deze herijking in 2027 af te ronden. ○ Het versterken van de bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid In 2027 versterken we de bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit. We blijven investeren in bewustwording, kennis en handelingsperspectief binnen de gemeentelijke organisatie en versterken de informatiepositie en interne samenwerking. Daarnaast wordt, als onderdeel van de herijking van de aanpak ondermijning, opnieuw bepaald welke structurele maatregelen en randvoorwaarden nodig zijn om de gemeentelijke organisatie weerbaar te houden en de aanpak toekomstbestendig te organiseren.
○ Stimuleren van een weerbare samenleving Ook in 2027 zetten we in op het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit. We versterken de bewustwording van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners over de signalen en risico’s van ondermijning en stimuleren het melden van verdachte situaties. We werken hiervoor samen met lokale en regionale partners. Zo kunnen we ondermijning beter voorkomen en aanpakken en de weerbaarheid van wijken, ondernemers en maatschappelijke organisaties vergroten. ○ Meer aan de voorkant komen van de bestrijding van ondermijnende criminaliteit We investeren in het verbeteren van onze informatiepositie, het eerder herkennen en duiden van signalen en het gericht inzetten van interventies voordat problematiek zich verder ontwikkelt. De doorontwikkeling van het Interventieteam Ondermijning en de versterking van de samenwerking met interne en externe partners dragen hieraan bij. De lessen en inzichten uit de praktijk benutten we bij de herijking van het Plan van Aanp ak. ○ Bestuurlijke maatregelen intensiveren in zowel preventieve als repressieve zin In 2027 intensiveren we de bestuurlijke aanpak van ondermijning door zowel preventieve als repressieve instrumenten gerichter en effectiever in te zetten.
We versterken en professionaliseren het Interventieteam Ondermijning en het Gemeentelijk Bibob Bureau Leeuwarden (GBBL), zodat de gemeente beter in staat is om risico’s tijdig te signaleren, criminele beïnvloeding en misbruik van gemeentelijke voorzieningen tegen te gaa n en waar nodig bestuurlijk op te treden. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 69 4. Kwetsbare inwoners zijn beter beschermd tegen mensenhandel en uitbuiting. Onvergunde prostitutie is verder teruggedrongen. Mensenhandel en uitbuiting zijn ernstige vormen van ondermijnende criminaliteit die de veiligheid, gezondheid en vrijheid van slachtoffers aantasten. Samen met lokale, regionale en landelijke partners zet de gemeente zich in voor het voorkomen, signaleren en bestrijden van mensenhandel in al haar verschijningsvormen. Daarbij besteden we aandacht aan preventie, bewustwording, signalering, ondersteuning van slachtoffers en het opwerpen van barrières tegen uitbuiting en mensenhandel. Daarnaast blijven we alert op signalen van onvergunde prostitutie vanwege de risico's op uitbuiting, mensenhandel en andere misstanden. ○ Tegengaan mensenhandel In 2027 blijven we inzetten op het vergroten van kennis en bewustwording over mensenhandel bij professionals en ketenpartners.
Via trainingen, voorlichtingsactiviteiten en de inzet van de gemeentelijke aandachtsfunctionarissen mensenhandel versterken we het signalerend vermogen van onze organisatie. Signalen van mogelijke mensenhandel worden in samenwerking met de Ketenregisseur Mensenhandel, het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân, Fier en politie besproken en waar nodig op passende wijze opgepakt. Door vroegtijdige signalering, een goede samenwerking tussen zorg- en veiligheidspartners en passende ondersteuning voor slachtoffers dragen we bij aan het voorkomen van slachtofferschap en het beschermen van kwetsbare inwoners. ○ Tegengaan onvergunde prostitutie Door middel van controles houden we samen met het Team Migratiecriminaliteit en Mensenhandel (TMM) toezicht op locaties waar risico's bestaan op onvergunde prostitutie, mensenhandel en uitbuiting. Bij geconstateerde overtredingen zetten we waar nodig bestuurlijke maatregelen in. Tijdens controles wordt via het Prostitutie Maatschappelijk Werk van Fier hulp en ondersteuning aangeboden aan sekswerkers. Hiermee dragen we bij aan het versterken van hun weerbaarheid, het bieden van passende ondersteuning en het signaleren van mogelijke misstanden. Vanaf januari 2027 nemen we deel aan een pilot voor regionale prostitutiecontroles, waarin elf Friese gemeenten samenwerken. De gemeente Leeuwarden treedt daarbij op als coördinerende gemeente.
Door de controles in regionaal verband uit te voeren, versterk en we de samenwerking, kennisuitwisseling en expertise van gemeenten en ketenpartners. Tegelijkertijd vergroten we het zicht op onvergund sekswerk, signalen van mensenhandel en seksuele uitbuiting en kunnen sekswerkers in kwetsbare situaties beter worden toegeleid naar passende hulp en ondersteuning. Hiermee dragen we bij aan het verder terugdringen van onvergunde prostitutie en het opwerpen van barrières tegen mensenhandel in Fryslân. 5. Inwoners, ondernemers en organisaties zijn digitaal weerbaarder. Digitale criminaliteit komt minder voor. Waar we vroeger vooral letten op veiligheid in de ‘echte’, fysieke wereld, speelt nu ook de digitale wereld een grote rol. Net als in de fysieke wereld zijn er ook in de online wereld veiligheidsrisico’s. Daarbij is het een taak van de overheid om inwoners te wijzen op die risico’s en ze handelingsperspectieven te bieden. We onderscheiden daarbij een aantal doelgroepen die extra kwetsbaar zijn: senioren, jongeren en het midden- en kleinbedrijf. ○ Inzetten op weerbaarheid en bewustwording van kwetsbare doelgroepen (doelgroepen: sr-en, jeugd en mkb) Senioren zijn vaak minder digitaal vaardig, omdat ze zelf niet zijn opgegroeid in een online wereld. Het kunnen herkennen van die risico’s is dan ook meestal geen vanzelfsprekendheid.
Het is daarom belangrijk te blijven te investeren in bewustwording, onder meer door het aanbieden van trainingen of bewustwordingssessies zoals ‘Echt of nep?’. Een andere kwetsbare doelgroep betreft jongeren. Zij groeien juist wel op in het online tijdperk en zijn digitaal vaardig. De online wereld maakt een belangrijk deel uit van hun dagelijkse leven. Omdat er online (nog) minder sprake is van toezicht dan in de offline wereld, betekent dit dat er ook verdienmodellen zijn voor criminelen. Jongeren zijn vaak Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 70 makkelijk beïnvloedbaar en daarmee kwetsbaar om slachtoffer te worden van afpersing of meegezogen te worden in de georganiseerde criminaliteit. Veel aanpakken komen hier samen, deels onder de vlag van Preventie met Gezag, maar ook binnen de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Ook het midden- en kleinbedrijf (MKB) loopt risico’s in de online wereld. Veel bedrijfsprocessen verlopen tegenwoordig digitaal. Omdat het hier vaak om kleine ondernemers gaat, ontbreekt het vaak aan tijd en/of expertise om alert te blijven op de risico’s die deze bedrijven lopen en zich goed te beschermen tegen bijvoorbeeld cyberaanvallen. Een hack kan juist bij deze categorie bedrijven al snel tot grote problemen leiden.
Daarom is het belangrijk dat zij de juiste ondersteuning en informatie krijgen, onder meer door MKB’ers voor hulp en advies te verwijzen naar de MKB Cyber Alarmce ntrale. 6. De gemeente Leeuwarden is een veilige en weerbare gemeente, ook bij maatschappelijke onrust en crises In onze samenleving nemen de risico’s toe door verschillende dreigingen. Denk aan cyberaanvallen, klimaatverandering, geopolitieke spanningen, natuurbranden, pandemieën en langdurige stroomuitval. Deze dreigingen hebben grote gevolgen voor ons dagelijks le ven. Dit vraagt de komende jaren om een integrale versterking van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Om dit te bereiken, is het nodig dat iedereen meewerkt: overheden, bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en inwoners. Het zo veel als mogelijk garanderen van de bedrijfscontinuïteit, draagt bij aan een weerbare samenleving en verminderde kans op maatschappelijke onrust. ○ Versterken van de maatschappelijke weerbaarheid/het sociaal weefsel Hoewel er al stappen zijn gezet om de weerbaarheid te vergroten, is dit nog niet genoeg. Daarom werken de veiligheidsregio en de gemeenten in Friesland samen aan een gezamenlijke aanpak. Hiervoor is een samenwerkingsagenda opgesteld.
De focus ligt op het op orde hebben van de (eigen)bedrijfscontinuïteit, het op orde hebben en houden van de (cyber)crisisorganisatie, het uitwerken van het scenario langdurige stroomuitval, het verder ontwikkelen van en het opzetten van noodsteunpunten en het versterken van het sociaal weefsel (zelf- en samenredzaamheid). ○ Voorbereid zijn op (externe en interne) crisis met digitale oorzaak Het is van groot belang om het eigen (cyber)crisisplan op orde te houden en te oefenen. Dit zal in het komende jaar de nodige aandacht blijven krijgen. Elders in deze begroting (hoofdstuk 2.5.2 Ondersteuning) lichten we toe wat we doen om onze informatiebeveiliging op orde te houden. Het bedrijfscontinuïteitsplan is klaar en de bedrijfscontinuïteit kan conform dit plan worden gerealiseerd. Dit is van essentieel belang als er langdur ig sprake is van stroomuitval of er is beperkt personeel beschikbaar als gevolg van bijvoorbeeld een pandemie. In 2027 wordt op basis van de pilot Noodsteunpunten verder gewerkt aan het opzetten van deze steunpunten. Doel daarvan is zo dichtbij mogelijk bij de inwoners en bedrijven te zijn om hen te ondersteunen en bij te staan tijdens een langdurige crisis.
Omdat we tijdens een crisis vooral samen met de inwoners moeten optrekken en er in de eerste dagen veel zelfredzaamheid wordt gevraagd, wordt het in het najaar van 2026 opgestarte traject voor het versterken van het sociaal weefsel (de zelf- en samenredzaamheid in wijken en dorpen) voortgezet. Met de wijken en dorpen wordt gekeken hoe zelfredzaam de bewoners zijn, welke hulp zij nodig hebben en hoe ze elkaar onder moeilijke omstandigheden kunnen ondersteunen. ○ Versterken van integrale aanpak radicalisering en extremisme Het voorkomen van radicalisering, extremisme en maatschappelijke polarisatie is een belangrijk aandachtspunt binnen het veiligheidsbeleid. We zetten in op vroegsignalering, kennisontwikkeling en samenwerking met ketenpartners om risico's tijdig in beeld te krijgen en escalatie te voorkomen. Door te investeren in bewustwording, weerbaarheid en een sterke samenwerking tussen zorg- en veiligheidspartners werken we aan het beschermen van Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 71 de democratische rechtsorde en het behouden van een veilige en inclusieve samenleving voor alle inwoners. In 2027 blijven we investeren in het vergroten van kennis en handelingsperspectief van professionals en ketenpartners die in hun werk in aanraking kunnen komen met signalen van radicalisering, extremisme of maatschappelijke polarisatie.
Daarbij besteden we aandacht aan verschillende vormen en verschijningsvormen van radicalisering en extremisme, waaronder ontwikkelingen in online omgevingen. Ook zetten we in op het versterken van de kennis en signaleringsfunctie van onderwijsprofessionals. ○ Inzetten op een veilige uitoefening van het betogingsrecht We hechten grote waarde aan het grondwettelijke betogingsrecht en we faciliteren vreedzame demonstraties waar mogelijk. Tegelijkertijd blijft het bewaken van de openbare orde, de veiligheid en toegankelijkheid van de openbare ruimte een belangrijke verantwoordelijkheid. Vanuit de driehoek en in samenwerking met politie en andere partners wordt per demonstratie beoordeeld welke maatregelen nodig zijn om een veilig en ordelijk verloop te waarborgen. Door vroegtijdig contact met organisatoren en een zorgvuldige voorbereiding streven we ernaar demonstraties op een verantwoorde wijze te laten plaatsvinden, met respect voor grondrechten en de belangen van de omgeving.
Betrokken verbonden partijen • Veiligheidsregio Fryslân Relevante beleidsnota's Veiligheidsagenda 2023-2026 (2023) (inclusief amendement) Handhavingsuitvoeringsprogramma (2023) (HUP) Nota Bijzondere wetten horeca, coffeeshop, prostitutie en kansspelen (2018) Handhavingsarrangement bijzondere wetten gemeente Leeuwarden (2022) Beleidsregels artikel 13b Opiumwet (2020) Beleidsregels wet aanpak woonoverlast (2021) Handhavingsarrangement helingbestrijding voor handelaren in ongeregelde en gebruikte goederen in de gemeente Leeuwarden (2021) Beleidsregels art. 174a Gemeentewet (Wet Victoria) (2015) Beleidsregel aanpak overlast (Wet Mbveo) (2017) Beleidsregel drugshandel op straat (2021) Plan van aanpak ondermijning Leeuwarden (2024) Beleidsregel voor de Wet Bibob gemeente Leeuwarden (2024) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Wat mag het kosten? R2THM04 - Veiligheid Tabel | Bedragen x € 1.000 Saldo programma | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (lasten -/- baten) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 R2PGN0401 - Veiligheid | 16.877 | 19.095 | 20.063 | 20.561 | 20.981 | 21.444 Totaal saldo | 16.877 | 19.095 | 20.063 | 20.561 | 20.981 | 21.444 Toelichting substantiële mutaties 2027 t.o.v. 2026: Binnen het programma Veiligheid stijgt het budget in 2027 met € 1 mln ten opzichte van 2026. Dit is een groei van 5%.
Deze toename komt met name door: • | Een technische correctie (+ € 0,5 mln): Het budget voor handhaving van evenementen, tractie en hondenoverlast wordt verplaatst van taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (onder programma Mobiliteit, water en groen) naar taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid (onder programma Veiligheid). | Uit een controle van de budgetten blijkt dat deze taken beter passen binnen het toezicht en de handhaving in de openbare ruimte | ; • | een hogere bijdrage aan de Veiligheidsregio (+ € 0,3 mln) | voor brandweerzorg en crisisbestrijding; • | en door reguliere indexering van de structurele budgetten (+ € 0,2 mln). Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0401 - Veiligheid | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0110 - Crisisbeheersing en Brandweer | 12.078 | 0 | 12.078 R2TKV0120 - Openbare orde en Veiligheid | 19.255 | 11.271 | 7.984 Totaal | 31.334 | 11.271 | 20.063 72 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Beleidsindicatoren Tabel - Trends verplichte beleidsindicatoren Veiligheid 100.000- Nr.
| Naam indicator | Eenheid | Bron | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 300.000 inwoners 2025 1 | Winkeldiefstallen | Aantal per | CBS | 4,9 | 5 | 5,4 | 5,5 | 3,1 1.000 inwoners 2 | Geweldsmisdrijven | Aantal per | CBS | 5,4 | 4,8 | 5,7 | 5,6 | 5,2 1.000 inwoners 3 | Diefstallen uit woning | Aantal per | CBS | 2,4 | 2,1 | 2,3 | 2,0 | 1,3 1.000 inwoners 4 | Vernielingen en | Aantal per | CBS | 8,4 | 8,3 | 8,2 | 8,2 | 6,9 misdrijven tegen | 1.000 openbare orde en | inwoners gezag 5 | Verwijzingen Halt | Aantal per | Halt | 7 | 8 | 10 | 11 | 10 1.000 jongeren 6 | Jongeren met een | % 12 t/m | CBS | 1 | 1* | - | - | - delict voor de rechter | 21-jarigen 7 | Jongeren met | % van alle | CBS | 0,4 | 0,5 | 0,5* | - | - jeugdreclassering | jongeren van 12 tot 23 jaar Overige, niet verplichte indicatoren 1 | Verboden wapenbezit | Aantal per | Politie/CBS | 4,1 | 7,6 | 6,1 | 4,4 | 5,2 en - handel | 10.000 inwoners 2 | Drugsvervaardiging, | Aantal per | CBS | 7,9 | 10,3 | 11,0 | 11,4 | 10,4 handel en bezit | 10.000 inwoners 3 | Diefstal en inbraak bij | Aantal per | Politie | 11,8 | 13,0 | 10,1 | 9,4 | 7,6 bedrijven | 10.000 inwoners 4 | Politieregistraties | Aantal per | Politie | 64,5 | 71,4 | 75,3 | 76,1 | 53,8 overlast jeugd | 10.000 inwoners 5 | Politieregistraties | Aantal per | Politie | 127,8 | 122,1 | 126,6 | 144,5 | 114,3 overlast door verward | 10.000 persoon | inwoners 6 |
Politieregistraties | Aantal per | Politie | 15,30 | 24,6 | 26,1 | 13,9 | 29,5 overlast door dakloos | 10.000 persoon (code 41) | inwoners * Laatste meting Zie voor vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. 73 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 74 2.5 Bestuur en Ondersteuning Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een betrouwbare en herkenbare gemeente Ambitie: Inwoners verwachten een gemeente die betrouwbaar, duidelijk en dichtbij is. Tegelijkertijd veranderen de samenleving en de rol van de overheid snel. Digitalisering, maatschappelijke veranderingen, krapte op de arbeidsmarkt en steeds complexere vraagstukken vragen om een gemeente die wendbaar is, goed samenwerkt en vooruitkijkt. De komende jaren investeren we daarom in een toekomstbestendige organisatie en in toegankelijke, samenhangende dienstverlening. We zijn zichtbaar aanwezig in wijken en dorpen en werken actief samen met inwoners, ondernemers en partners. Initiatieven vanuit de samenleving ondersteunen we op een duidelijke en zorgvuldige manier. Tegelijk benutten we kansen in de regio, Den Haag en Brussel om onze ambities kracht bij te zetten. We nemen regie waar dat nodig is en geven ruimte waar dat kan.
In deze periode sturen we gericht op concrete doelen voor 2030, zoals het verbeteren van dienstverlening, het vergroten van betrokkenheid van inwoners en het versterken van onze positie en slagkracht in (inter)nationale netwerken. Zo bouwen we aan een betrouwbare en toekomstbestendige gemeente. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Programma Een betrouwbare en herkenbare gemeente De gemeente Leeuwarden heeft een sterke en herkenbare positie binnen nationale en Europese netwerken - Verstevigen positie op Europees niveau Bestuur - Verstevigen positie op landelijk niveau Door actieve samenwerking en lobby worden meer middelen, kansen en invloed gerealiseerd voor regionale opgaven en maatschappelijke transities - Uitvoering Regiodeal en Nationaal Programma Vitale Regio’s - Lobby voeren t.b.v. het eerlijke financiering gemeenten (o.a. middelen Jeugdzorg) Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ervaren dat kansrijke initiatieven vanuit de samenleving toegankelijk, duidelijk en zorgvuldig worden ondersteund door de gemeente - Inzet Platform Bewonersinitiatieven - Herstructureren budgetten voor dorpen en wijken Meer inwoners, waaronder jongeren, zijn actief betrokken bij beleid, plannen en uitvoering in hun wijk of dorp.
Zij - Uitvoering maatregelen Overheid en Samenleving - Vergroten jongerenparticipatie Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 75 hebben meer invloed op besluiten die hun leefomgeving raken Inwoners en ondernemers ervaren de dienstverlening van de gemeente als toegankelijk, betrouwbaar en samenhangend - Verbeteren van de gemeentelijke bereikbaarheid en toegankelijkheid Ondersteuning - Inzetten op maatwerk - Slimmer gebruikmaken van data Digitale dienstverlening is persoonlijk, veilig en datagedreven ingericht en ondersteunt effectieve en transparante besluitvorming - Uitvoering Leeuwarder Digitaliseringsstrategie (LDS) - Doorontwikkelen digital twin - Op orde houden van de informatiebeveiliging Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 76 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.5.1 Bestuur Portefeuillehouders: F. Van Oosten, A. Reitsma 1. De gemeente Leeuwarden heeft een sterke en herkenbare positie binnen nationale en Europese netwerken In lijn met het coalitieakkoord 2026–2030 blijft de gemeente Leeuwarden in 2027 actief investeren in een sterke en herkenbare positie binnen nationale en Europese netwerken. Als hoofdstad van Fryslân neemt Leeuwarden haar verantwoordelijkheid in lobby en samenwerking richting onder meer Den Haag en Brussel, met als doel om kansen voor de stad en regio optimaal te benutten en invloed uit te oefenen op beleids- en financieringsvraagstukken.
Deze inzet richt zich op het versterken van de economische, sociale en duurzame opgaven, waarbij samenwerking met andere overheden, kennisinstellingen en maatschappelijke partners centraal staat. Hiermee draagt Leeuwarden bij aan haar ambitie om een gemeente te zijn met een open blik naar buiten en een zichtbare rol op (inter)nationaal niveau. ○ Verstevigen positie op Europees niveau In 2027 zet de gemeente Leeuwarden in op het continueren en versterken van haar positie binnen Europese netwerken door de bestaande inzet via het EU Office Cities Northern Netherlands voort te zetten. Daarnaast gaan wij in NG4 -verband een volledig lidmaatschap aan van de netwerken POLIS (mobiliteit), ACR+ (circulaire economie) en Eurocities (algemene stedelijke thema’s en belangen), naast de huidige deelname aan ERRIN (innovatie ecosystemen) en Energy Cities (energie en klimaat). Ook bouwen we, samen met h et Centre of Expertise Water Technology, verder aan onze rol binnen het European Network of Living Labs. Zowel binnen deze netwerken als zelfstandig richten wij ons op een sterke positionering van Leeuwarden op onder andere de thema’s water, bodem en circu laire economie, waarbij we onze kennis- en innovatiekracht internationaal zichtbaar maken en benutten, bijvoorbeeld door het verzorgen van presentaties in deze netwerken.
Tegelijk borgen we onze zichtbaarheid op thema’s als cultuur en evenementen, voortbouwend op Leeuwarden-Fryslân 2018, en opgaven rondom klimaat, met specifieke aandacht voor energiearmoede, en klimaatadaptatie en vergroening. De specifieke inzet is afhankelijk van de nog te actualiseren Europa Agenda (zie ook hieronder). Daarnaast continueren we onze inzet in het EuropaPact Fryslân waarbij we samen met andere overheden en kennis- en onderwijsinstellingen werken aan de betere benutting van Europese kansen voor het mkb, de campussen, maatschappelijke organisaties en overhede n. ○ Verstevigen positie op landelijk niveau In 2027 richten wij ons op de samenwerking op landelijk niveau en investeren wij minder in kleiner regionaal verband. We werken samen met diverse ministeries aan een gezamenlijke strategische agenda voor Fryslân. Deze agenda werkt toe naar een langdurig vervolg op de lopende programma’s van de Regio Deal Noardwest Fryslân en het Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR) (zie ook hieronder). De agenda richt zich op het investeren in en versterken van onze regionale innovatie-ecosystemen, zoals de WaterCampus. Daarnaast willen we onze positie als onderwijscentrum van Fryslân en koploper in de circulaire economie verder versterken.
Tegelijkertijd onderzoeken wij de mogelijkheden om als proefregio voor de nationale opgaven als transitie in de zorg en verduurzaming in de woningbouw te fungeren. We bouwen samen met de NG4-steden aan een sterk netwerk in Den Haag door relaties op te bouwen met collega's van ministeries en met volksvertegenwoordigers. Dit doen we onder andere met het organiseren van werkbezoeken en netwerkevents, zoals het VNG-congres in Noardwest-Fryslân. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 77 2. Door actieve samenwerking en lobby worden meer middelen, kansen en invloed gerealiseerd voor regionale opgaven en maatschappelijke transities In 2027 zet Leeuwarden actief in op samenwerking en lobby om meer middelen, kansen en invloed te realiseren voor regionale opgaven en maatschappelijke transities. Als hoofdstad van Fryslân pakken wij een zichtbare rol richting Den Haag en Brussel, waarbij we inzetten op een eerlijke financiering, het benutten van (Europese) subsidiemogelijkheden en het versterken van onze positie in relevante netwerken. In 2027 worden zowel de Public Affairs Agenda als de Europa Agenda geactualiseerd. De agenda’s richten zich op regionale en (inter)nationale lobby en netwerken, en prioriteren hierbij een aantal beleidsthema’s. De agenda’s worden in gezamenlijkheid opgesteld.
○ Uitvoering Regiodeal en Nationaal Programma Vitale Regio’s De gemeente Leeuwarden werkt mee aan twee belangrijke programma’s in de regio: het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) en de Regiodeal Noardwest-Fryslân. Komend jaar stellen we samen met onze partners een uitvoeringsplan op voor het NPVR. Daarna starten we met de uitvoering. Hierbij werken we nauw samen met ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. De Regiodeal Noardwest-Fryslân, waar de gemeenten Waadhoeke, Harlingen en Leeuwarden, Wetterskip Fryslân en de Provincie Fryslân aan meedoen, loopt tot en met 2028. Na een voorbereidingsperiode zijn we nu volop bezig met de uitvoering. Een groot deel van het budget is al toegewezen aan verschillende projecten die inmiddels van start zijn gegaan. 2027 wordt een belangrijk uitvoeringsjaar. We kijken daarnaast vooruit naar het einde van de Regiodeal en beoordelen of er bijsturing nodig is om de doelen te bereiken. Binnen de Regiodeal is de gemeente verantwoordelijk voor de tweede programmalijn. Deze richt zich op vitale kernen, zorgvernieuwing en het tegengaan van ondermijning. In 2027 zijn alle aanvragen voor het Vitaliseringsfonds afgerond. Dit fonds ondersteunt projecten voor de kernen binnen het Regiodeal-gebied. Het jaar staat daarom in het teken van het uitvoeren van deze projecten.
Op andere gebieden, zoals economie, natuur en landschap, is Leeuwarden deelnemer binnen de Regiodeal. Alle betrokkenen worden jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van de Regiodeal. Dit gebeurt via rapportages en op de Regiodeal-dag, waar we samen de stand van zaken bespreken. Zo zorgen we ervoor dat iedereen op de hoogte blijft van de projecten en resultaten. ○ Lobby voeren t.b.v. het eerlijke financiering gemeenten (o.a. middelen Jeugdzorg) In 2027 zetten we ons samen met de VNG, G40, VFG en andere gemeenten in voor een financieel duurzaam gemeentelijk stelsel. Daarbij brengen we actief de belangen van Leeuwarden onder de aandacht bij het Rijk, onder meer op het gebied van de financiering van de jeugdzorg (uitvoering van de aanbevelingen van de Commissie van A rk), de ontwikkeling van het gemeentefonds, de financiële beleidsvrijheid van gemeenten. In de public affairs agenda zal gemeentefinanciën als apart thema worden besproken. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 78 3. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ervaren dat kansrijke initiatieven vanuit de samenleving toegankelijk, duidelijk en zorgvuldig worden ondersteund door de gemeente We streven ernaar dat inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zich ondersteund voelen bij het realiseren van initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid, vitaliteit en ontwikkeling van onze gemeente.
Voor initiatieven van ondernemers sluiten we aan bij de ambities en uitgangspunten zoals beschreven in programma 2.3.1 (economie). We bouwen komend jaar voort op het bestaande Platform Bewonersinitiatieven (waar sociale, fysieke en veiligheidsinzet vanuit de gemeentelijke organisatie afgestemd wordt) om inwoners met ideeën voor hun leefomgeving op weg te helpen. Daarnaast herzien we de bestaande budgetten en ondersteuningsregelingen voor dorpen en wijken, zodat deze beter aansluiten bij de behoeften van inwoners en op een toegankelijke, duidelijke en zorgvuldige manier kunnen worden ingezet. ○ Inzet Platform Bewonersinitiatieven Het Platform Bewonersinitiatieven blijft ook in 2027 het centrale loket voor inwoners met ideeën voor hun leefomgeving die zij zelf willen uitvoeren. Het gaat over het algemeen om initiatieven waarvoor de initiatiefnemers via fondsen, subsidies of andere bijdragen zelf de financiën regelen. Wel worden zij toegeleid naar passende subsidiemogelijkheden die de gemeente zelf heeft (zoals het Mienskipsfonds). Het Platform toetst initiatieven integraal, zorgt voor overzicht over binnengekomen initiatieven en voor een zorgvuldige afweging binnen de gemeente. Komend jaar wordt de samenwerking met betrokken afdelingen verder versterkt, zodat de toegang, behandeling en besluitvorming rond initiatieven vlot, eenduidig en tra nsparant verlopen.
Schaal en complexiteit van bestaande en nieuwe initiatieven zijn bepalend voor het aantal initiatieven dat jaarlijks door het Platform behandeld kan worden. Handhaving van de spelregels en beheer bij bestaande initiatieven vormen daarbij een extra uitdaging. ○ Herstructureren budgetten voor dorpen en wijken Bij het financieel ondersteunen van initiatieven maken we gebruik van verschillende budgetten. Hierbij gaat het onder andere om het Mienskipsfonds, budgetten vanuit de sociale basis en middelen voor dorpsbelangen en wijkpanels. Komend jaar gaan we onderzoeken hoe we deze budgetten beter op elkaar kunnen afstemmen. Het doel is om de beschikbare middelen effectiever te gebruiken. Zo willen we de financiële ondersteuning van initiatieven eenvoudiger, duidelijker en beter op elkaar afgestemd maken. 4. Meer inwoners, waaronder jongeren, zijn actief betrokken bij beleid, plannen en uitvoering in hun wijk of dorp. Zij hebben meer invloed op besluiten die hun leefomgeving raken De komende jaren wil de gemeente het contact met de samenleving verder versterken. Het is belangrijk dat het beleid beter aansluit bij wat er speelt in de wijken en dorpen. Ook wil de gemeente nieuwe manieren vinden om inwoners te betrekken bij de democrat ie en het beleid. Het uitgangspunt is dat bewoners, ondernemers en organisaties actief betrokken worden bij het beleid dat hen raakt.
Goede en duidelijke informatie is hierbij de basis. Waar mogelijk nodigt de gemeente mensen uit om mee te denken, mee te praten, mee te doen of z elfs mee te beslissen. Daarnaast is het van belang dat de gemeente ook zelf meedenkt, meepraat en meedoet bij initiatieven vanuit de samenleving. Zo ontstaat er een goede samenwerking tussen de gemeente en haar inwoners. Het Praatstuk Overheid en Samenleving geeft een aantal belangrijke richtlijnen en maatregelen voor deze samenwerking. ○ Uitvoering maatregelen Overheid en Samenleving In 2027 wordt de tweede Leeuwarden-Praat-Mee-Dag georganiseerd. Daarnaast worden de overige maatregelen uit het Praatstuk Overheid en Samenleving verder uitgewerkt, voor zover deze in 2026 nog niet zijn afgerond.
Deze maatregelen zijn: - Het ontwikkelen van een participatieleidraad voor initiatiefnemers; - Het stimuleren nieuwe initiatieven en methoden op het terrein van participatie en democratie; Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 79 - Meer aandacht in besluitvormingstraject voor verantwoording van gepleegde inzet op participatie; - Het ontwikkelen en uitvoeren van een participatietraining voor medewerkers die aan de slag gaan met participatie; - Afronden van het onderzoek naar de manier waarop bewoners hun belang in de wijken en dorpen vertegenwoordigd willen zien; - De (verdere) implementatie van de Verordening Participatie, die de gemeente Leeuwarden vanaf 1 januari 2027 volgens de wet Versterking Participatie op lokaal niveau moet toepassen. ○ Vergroten jongerenparticipatie Het jongerenprogramma Own your spot creëert ook in 2027 ruimte voor jongeren om hun eigen ideeën werkelijkheid te maken. Met de steun van een mentor kunnen ze hun eigen plek of activiteit invullen. Onderdeel van het jongerenprogramma is ook het jongerenplatform, waarin jongeren hun stem kunnen laten horen over de onderwerpen die hen bezig houden en over de onderwerpen voor jongeren die op de gemeentelijke agenda staan. In het Jongerenplatform werkt de gemeente samen met Tienskip (dat daarnaast hun reguliere activiteiten in 2027 blijft uitvoeren), Amaryllis en Leeuwarden Student City.
Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022) Kadernota verbonden partijen (2017) Intentieverklaring samenwerking met de provincie (2023) Nieuwe Kadernota verbonden partijen (in de maak) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 80 2.5.2 Ondersteuning Portefeuillehouders: M. Visser 1. Inwoners en ondernemers ervaren de dienstverlening van de gemeente als toegankelijk, betrouwbaar en samenhangend De gemeente Leeuwarden wil dat inwoners en ondernemers kunnen rekenen op passende dienstverlening. Dienstverlening die aansluit bij hun vraag en situatie en die eenvoudig, toegankelijk en betrouwbaar is. In 2027 bepaalt de gemeente de koers voor de dienstv erlening in de komende jaren. Daarbij maakt het college bestuurlijke keuzes over de balans tussen digitalisering en inclusie, het ambitieniveau voor maatwerk en persoonlijke ondersteuning en de ambitie voor proactieve dienstverlening. Deze keuzes vormen het vertrekpunt voor de ontwikkeling van de dienstverlening. ○ Verbeteren van de gemeentelijke bereikbaarheid en toegankelijkheid De gemeente maakt het inwoners en ondernemers eenvoudig om contact op te nemen en zaken met de gemeente te regelen. Daarom sluiten digitale, telefonische, schriftelijke en persoonlijke dienstverlening steeds beter op elkaar aan.
De kanalenstrategie geeft richting aan de inrichting van de gemeentelijke kanalen, zodat inwoners en ondernemers via ieder contactmoment kunnen rekenen op herkenbare en samenhangende dienstverlening. In 2027 zetten we hiervoor een aantal concrete stappen. MijnLeeuwarden wordt uitgebreid, zodat inwoners steeds meer zaken digitaal kunnen regelen en meer inzicht krijgen in hun aanvragen en contact met de gemeente. Daarnaast wordt een chatbot geïntroduceer d die inwoners 24/7 helpt bij het vinden van informatie en het beantwoorden van eenvoudige vragen. Ook verbeteren we de informatievoorziening over lopende zaken. Inwoners ontvangen notificaties en krijgen beter inzicht in de voortgang van hun aanvraag, zodat zij weten waar zij aan toe zijn en minder vaak zelf contact hoeven op te nemen met de gemeente. Persoonlijk contact blijft beschikbaar voor situaties waarin dat nodig is. ○ Inzetten op maatwerk Passende dienstverlening vraagt om een zorgvuldige afweging tussen standaardisatie en maatwerk. Veel vragen kunnen via een voorspelbaar proces worden afgehandeld, terwijl andere situaties vragen om een persoonlijke benadering en oog voor de menselijke maat. Voor inwoners met complexe of meervoudige vragen blijft laagdrempelige ondersteuning beschikbaar. Medewerkers krijgen ruimte om mee te denken, vragen te verhelderen en inwoners waar nodig gericht verder te helpen.
In samenhang met de ontwikkeling van de toegang binnen het sociaal domein wordt bekeken hoe deze ondersteuning, waaronder het Meedenkpunt, het beste kan worden georganiseerd. Zo blijft ondersteuning dichtbij en kunnen inwoners sneller op de juiste plek terechtkomen. Het integraal klantbeeld ondersteunt medewerkers bij het bieden van passende dienstverlening. Zij krijgen hiermee op één plek inzicht in relevante eerdere contactmomenten en lopende zaken van een inwoner. Hierdoor hoeft een inwoner minder vaak opnieuw zijn verhaal te vertellen en kan een medewerker sneller zien wat er speelt en gerichter helpen. ○ Slimmer gebruikmaken van data Data uit klantcontacten en de uitvoering geven de gemeente beter inzicht in hoe inwoners en ondernemers de dienstverlening gebruiken en waar zij knelpunten ervaren. Informatie over bijvoorbeeld contactmomenten, veelgestelde vragen en het gebruik van kanalen wordt benut om processen te verbeteren en de dienstverlening beter af te stemmen op wat inwoners en ondernemers nodig hebben. Daarnaast liggen er kansen om data in te zetten voor meer proactieve dienstverlening. Inwoners kunnen bijvoorbeeld tijdig worden geïnformeerd wanneer een document verloopt of wanneer zij mogelijk in aanmerking komen voor een regeling of voorziening.
Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 81 Nieuwe technologieën, zoals de digitale spraakassistent, worden ingezet wanneer zij bijdragen aan betere dienstverlening en medewerkers ondersteunen in de uitvoering. Privacy, informatiebeveiliging, transparantie en zorgvuldig gebruik van gegevens zijn hierbij belangrijke uitgangspunten en randvoorwaarden. Data helpen om inwoners beter en eerder te ondersteunen, maar de persoonlijke situatie van de inwoner bepaalt wat passend is. Waar nodig is er ruimte voor persoonlijk contact en ondersteuning die aansluit bij wat de situatie vraagt. Met de bestuurlijke keuzes die in 2027 worden gemaakt, geeft de gemeente Leeuwarden richting aan de verdere ontwikkeling van haar dienstverlening. Zo werken we aan een gemeente die toegankelijk, betrouwbaar en samenhangend is voor inwoners en ondernemers. 2. Digitale dienstverlening is persoonlijk, veilig en datagedreven ingericht en ondersteunt effectieve en transparante besluitvorming Digitalisering speelt een belangrijke rol bij het verbeteren van de gemeentelijke dienstverlening, het versterken van de organisatie en het ondersteunen van maatschappelijke opg aven. Door gegevens verantwoord en datagedreven in te zetten, ondersteunen we een efficiënte uitvoering van onze taken en een effectieve en transparante besluitvorming.
We werken aan de verdere uitvoering van de Leeuwarder Digitaliseringsstrategie (LDS), waarbij digitalisering nadrukkelijk wordt ingezet om maatschappelijke opgaven beter te ondersteunen en de dienstverlening te verbeteren. Daarnaast ontwikkelen we de Digital Twin verder door als integraal hulpmiddel voor analyse, monitoring en beleidsvorming, waardoor ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen beter inzichtelijk worden en afwegingen meer op feiten en data kunnen worden gebaseerd. Tot slot houden we nadrukkelijk aandacht voor informatiebeveiliging, privacybescherming en digitale toegankelijkheid, zodat iedereen veilig en op passende wijze gebruik kan maken van onze dienstverlening. ○ Uitvoering Leeuwarder Digitaliseringsstrategie (LDS) Met de Leeuwarder Digitaliseringsstrategie (LDS) 2026-2030 geven we richting aan de digitale ontwikkeling van de gemeente. De strategie richt zich enerzijds op het benutten van kansen die digitalisering biedt voor maatschappelijke opgaven, dienstverlening en bedrijfsvoering, en anderzijds op het creëren van de randvoorwaarden die nodig zijn om deze ontwikkelingen veilig, verantwoord en toekomstbestendig toe te passen. De LDS sluit aan bij de zes s poren van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, waardoor samenwerking met andere overheden en hergebruik van kennis, oplossingen en innovaties wordt gestimuleerd.
In 2027 werken we programmatisch aan de verdere uitvoering van de strategie langs de sporen Data, Artificial Intelligence (AI), Cloud, Inwoners en organisaties centraal, Digitale soevereiniteit en Digitaal vakmanschap. Binnen deze sporen voeren we projecte n en activiteiten uit die bijdragen aan een betere dienstverlening, een effectievere bedrijfsvoering en een grotere digitale weerbaarheid van de organisatie. Per project of activiteit onderzoeken we welke (nieuwe) technologie daarbij kansen biedt en welke financiële middelen ervoor nodig zijn. In de realisatie besteden we nadrukkelijk ook aandacht aan de ontwikkeling van digitale vaardigheden van medewerkers en aan het verantwoord toepassen van deze nieuwe technologieën. Als onderdeel van de strategie blijven we ruimte bieden voor innovatie en experimenten. In 2027 zetten we onder meer in op het verkennen van de mogelijkheden van AI voor het verbeteren van processen binnen civiele techniek en vergunningverlening, zodat werkzaamheden efficiënter kunnen worden uitgevoerd en besluitvorming beter kan worden ondersteund. Ook onderzoeken we hoe de Digital Twin kan worden ingezet om inwoners laagdrempelig inzicht te geven in gebiedsontwikkelingen en participatie te versterken.
Daarnaast verkennen we de inzet van technologieën, zoals robotica en virtual reality, om de dienstverlening, het leren en ontwikkelen van medewerkers en de uitvoering van gemeentelijke taken verder te verbeteren. De ervaringen en resultaten uit eerdere en lopende experimenten worden gebruikt om succesvolle toepassingen verder op te schalen en Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 82 nieuwe inzichten te vertalen naar de dagelijkse praktijk van de organisatie, met als resultaat dat we slimmer, sneller en efficiënter kunnen werken. ○ Doorontwikkelen digital twin De gemeente ontwikkelt de Digital Twin verder als instrument om ruimtelijke en maatschappelijke opgaven beter te ondersteunen. De Digital Twin is een digitale 3D - weergave van de gemeente waarin ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving kunnen worden gevisualiseerd, geanalyseerd en doorgerekend voordat keuzes in de praktijk worden gerealiseerd. In 2027 zetten we een belangrijke stap in de verdere professionalisering van de Digital Twin door met de gemeente Groningen toe te werken naar een gezamenlijk digitaal platform. Door de krachten te bundelen kunnen kennis, toepassingen en ontwikkelde oplossingen worden gedeeld en hergebruikt. Dit vergroot de kwaliteit van de voorziening, versterkt de samenwerking en levert schaalvoordelen op.
De vernieuwde Digital Twin-omgeving wordt in 2027 ingezet ter ondersteuning van ten minste twee gebiedsgerichte of ruimtelijke projecten. De opgedane ervaringen gebruiken we om de toepasbaarheid van de Digital Twin verder te vergroten en deze de komende ja ren breder in te zetten binnen gemeentelijke opgaven. Daarnaast draagt de Digital Twin bij aan het vergroten van inzicht en transparantie en biedt deze mogelijkheden om inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden beter te betrekken bij ontwikkelingen in hun leefomgeving. ○ Op orde houden van de informatiebeveiliging We zorgen ervoor dat inwoners, ondernemers en partners erop kunnen vertrouwen dat gegevens veilig, rechtmatig en verantwoord worden verwerkt. In 2027 werken we verder aan de implementatie van de BIO 2.0 en de Cyberbeveiligingswet, waarbij risicogestuurd werken, en digitale weerbaarheid en het versterken van de continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening centraal staan. De Cyberbeveiligingswet, die voortvloeit uit de Europese NIS2-richtlijn, vraagt om een verdere professionalisering van onze informatiebeveiliging. Daarom versterken we onze digitale weerbaarheid, het risicomanagement en de bestuurlijke sturing op cybersecurity. Door bewustwordingsactiviteiten, trainingen en toezicht vergroten we de kennis en het verantwoordelijkheidsbesef van medewerkers op het gebied van informatiebeveiliging en privacy.
Tegelijkertijd blijven we voldoen aan de eisen uit de AVG, de Wet politiegegevens en andere relevante wet- en regelgeving. Hierbij is aandacht voor nieuwe ontwikkelingen zoals artificiële intelligentie en digitale gegevensdeling. Ook versterken we de toepassing van data-ethiek, onder meer via DEPIA's, advisering en kennisdeling binnen de organisatie. Zo zorgen we ervoor dat digitalisering niet alleen veilig en betrouwbaar, maar ook transparant, verantwoord en maatschappelijk zorgvuldig wordt ingezet. Zie voor verdere toelichting paragraaf 2.13 Bedrijfsvoering. Betrokken verbonden partijen • DataFryslân • N.V. Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) • Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. Relevante beleidsnota's Kadernota Risicomanagement (2022) Beleidsplan invoering verantwoorde data-ethiek (2023) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Wat mag het kosten? R2THM05 - Bestuur en Ondersteuning Tabel | Bedragen x € 1.000 Saldo programma | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (lasten -/- baten) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 R2PGN0501 - Bestuur | 42.509 | 6.815 | 6.710 | 6.477 | 6.434 | 6.434 R2PGN0502 - Ondersteuning | -462.923 | -486.772 | -476.412 | -462.145 | -450.732 | -451.010 Totaal saldo | -420.414 | -479.958 | -469.702 | -455.668 | -444.297 | -444.577 Toelichting substantiële mutaties 2027 t.o.v.
2026: Binnen het thema Bestuur en Ondersteuning veranderen de budgetten in 2027 ten opzichte van 2026 als volgt: Mutatie programma Bestuur | - € 0,1 mln (-2 %) Mutatie programma Ondersteuning | € 10,4 mln (-2 %) Totale mutatie thema Economie en cultuur | € 10,3 mln (-2%) Mutatie programma Bestuur In 2027 daalt het budget binnen het programma Bestuur met € 0,1 mln. Deze daling komt vooral door een eenmalige budgetvermindering van € 0,1 mln voor regionale samenwerking. Dit budget was eerder overgeheveld van 2025 naar 2026. Mutatie programma Ondersteuning Het budget van het programma Ondersteuning neemt in 2027 af met € 10,3 mln. Hieronder volgen per taakveld de grootste afwijkingen: • | Mutaties in reserves: een daling van ongeveer € 29,4 mln: | Dit komt vooral door lagere baten in 2027, omdat er in 2026 incidentele baten waren door budgetoverhevelingen van € 21,3 mln. De budgetten waar de samenhangende lagere lasten naar voren komen, zitten op andere taakvelden binnen de programma's. Dit is daarmee vooral een technische afwijking; | Daarnaast nemen de overige mutaties in reserves met ongeveer € 8,1 mln af. Voor de mutaties in de reserves wordt verwezen naar hoofdstuk 3.1.1 Overzicht van baten en lasten. • | Algemene uitkering uit het Gemeentefonds: een stijging van € 11,6 mln.
De omvang van het Gemeentefonds is gekoppeld aan de omvang van de Rijksbegroting met een aantal correcties. Nadat de omvang van het Gemeentefonds is vastgesteld, wordt dit vervolgens verdeeld over de gemeenten op basis van zogenaamde objectieve verdeelmaatstaven. Deze verdeelmaatstaven moeten ertoe leiden dat iedere gemeente eenzelfde voorzieningenniveau in stand kan houden. De actuele ontwikkeling van de algemene uitkering voor de gemeente Leeuwarden wordt geschetst in hoofdstuk 3.2.1 Ontwikkeling financiële positie; • | Belastingopbrengsten: een stijging van € 3,4 mln bij de onroerendezaakbelasting (OZB) en parkeerbelasting. Dit komt door het doorberekenen van inflatie en afspraken uit het coalitieakkoord. Voor meer details, zie paragraaf 2.9 Lokale heffingen; • | Overhead: een afname van € 0,4 mln na budgetoverheveling van € 3,7 mln. In 2026 waren er verschillende eenmalige budgetten, bijvoorbeeld voor O&I prioritering (€ 2,1 mln minder in 2027), Digital twin (€ 0,6 mln minder), project Eureka (€ 0,6 mln) en aantrekkelijk werkgeverschap (€ 0,2 mln). Deze incidentele budgetten zijn in 2027 lager of komen te vervallen. Daarnaast is de doorbelasting van overheadkosten naar rendabele producten aangepast. Dit zorgt voor de totale daling van € 0,5 mln (-0,1%) binnen overhead.
83 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0501 - Bestuur | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0001 - Bestuur | 8.472 | 1.762 | 6.710 Totaal | 8.472 | 1.762 | 6.710 Tabel | Bedragen x € 1.000 R2PGN0502 - Ondersteuning | Lasten | Baten | Saldo R2TKV0002 - Burgerzaken | 4.134 | 2.521 | 1.613 R2TKV0003 - Beheer overige gebouwen en gronden | 8.614 | 3.064 | 5.551 R2TKV0004 - Overhead | 62.182 | 1.271 | 60.911 R2TKV0005 - Treasury | 240 | 1.843 | -1.603 R2TKV0007 - Uitkeringen Gemeentefonds | 0 | 485.839 | -485.839 R2TKV0008 - Overige baten en lasten | 20.605 | 17.261 | 3.344 R2TKV0009 - Vennootschapsbelasting (Vpb) | 300 | 0 | 300 R2TKV0010 - Mutaties reserves | 6.952 | 18.141 | -11.189 R2TKV0061 - OZB woningen | 656 | 20.833 | -20.178 R2TKV0062 - OZB niet-woningen | 0 | 25.894 | -25.894 R2TKV0063 - Parkeerbelasting | 206 | 5.143 | -4.937 R2TKV0064 - Belastingen overig | 3.039 | 1.530 | 1.508 Totaal | 106.928 | 583.341 | -476.412 84 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Beleidsindicatoren Tabel Beleidsindicatoren Bestuur en organisatie Nr.
Naam | Eenheid | Bron | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 indicator Fte per 1.000 | Gemeente | 12,68 fte | 11,74 fte | 12,02 fte | 12,03 fte | 12,64 fte 1 Formatie | inwoners | Leeuwarden | 127.126 | 128.810 | 130.179 | 129.973* | 130.162** inwoners | inwoners | inwoners | inwoners | inwoners Fte per 1.000 | Gemeente | 14,18 fte | 14,14 fte | 14,03 fte | 13,30 fte | 13,73 fte 2 Bezetting | inwoners | Leeuwarden | 127.126 | 128.810 | 130.179 | 129.973* | 130.162** inwoners | inwoners | inwoners | inwoners | inwoners 3 Apparaats- | Kosten per | Gemeente | € 1.087 | 1.234 | € 1.267 | € 1.165 | € 1.308 kosten | inwoner | Leeuwarden Kosten als % van totale 4 Externe | loonsom + | Gemeente | 14,35 | 13,47 | 10,41 | 5,60 | 3,64 inhuur | totale kosten | Leeuwarden inhuur externen 5 Overhead | % van totale | Gemeente | 7,06 | 7,15 | 6,44 | 8,37 | 7,44 lasten | Leeuwarden * inwoner aantal van 2025 (CBS) ** inwoner aantal van 2026 (CBS) Toelichting indicatoren: • | Formatie: de toegestane formatie in fte op peildatum 1 januari. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivale | nt van een 36- urige werkweek.
• | Bezetting: het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, zowel medewerkers in dienst als medewerkers ingehuurd en ingeleend, voor zowel structurele als additionele taken. • | Apparaatskosten: alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief taakveld Bestuur. • | Externe inhuur: uitzendkrachten, zzp'ers en gedetacheerden. • | Overhead: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. 85 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 86 B Paragrafen Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 87 2.6 Leeuwarden Oost 2.6.1 Opbouw van het programma Leeuwarden Oost is één van deze 20 focusgebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en veiligheid en bestaat uit de wijken Bilgaard, de Vrijheidswijk, Oud-Oost, Camminghaburen en Heechterp-Schieringen. We werken aan het doorbreken van intergenerationele armoede waarbij we de kwaliteit van leven van mensen willen verbeteren en het toekomstperspectief willen vergroten op leren, werken, wonen en gezondheid. Zo werkt het programma Leeuwarden Oost met ruim vijftig partners aan de verbetering van de leefbaarheid en veiligheid in Leeuwarden Oost. De gemeente Leeuwarden is één van deze partners.
De werkprincipes van het programma Leeuwarden Oost (de 5 V’s) zijn: • Voornemen: twintig jaar doelgericht werken • Verbinding: samen met bewoners en partners • Verandering: een plus in doorbraken, innovaties en integrale samenwerking • Vooruitgang: doorbreken van armoede voor de nieuwe generatie • Verantwoording: doen we wat we afspreken, meten en behouden wat werkt 2.6.2 Verantwoordelijkheidsverdeling van het programma Bestuur Leeuwarden Oost: De burgemeester is voorzitter en het bestuur bestaat uit diverse bestuurders die domeinen vertegenwoordigen. Denk daarbij aan wonen, veiligheid, werk, onderwijs, bewoners, zorg, kennisinstellingen, gemeente en ministeries. Het bestuur is opdracht gevend naar het programmabureau Leeuwarden Oost. Daarmee is het een programma van de samenwerkende partijen. De programmadirecteur is de opdrachtnemer en die geeft sturing aan het programmabureau. Het programmaplan beschrijft de opdracht die door de partners uitgevoerd dient te worden. De gemeente is werkgever voor het programmabureau, zodat er geen aparte rechtsvorm opgetuigd hoeft te worden. Er is een coördinerend wethouder aangesteld die de bestuurlijke coördinatie van het programma doet binnen de gemeente.
2.6.3 Verantwoordelijkheidsverdeling binnen de gemeente en het programma Tabel Verantwoordelijkheidsverdeling Gemeente Programma Leeuwarden Oost Rol Wie? Rol Wie? Gezicht van het programma: Waarnemend Burgemeester Foort van Oosten Voorzitter bestuur: Waarnemend Burgemeester Foort van Oosten Betrokken portefeuillehouder s: Hein Kuiken Marcel Visser Evert Stellingwerf Abel Reitsma Julie Bruijnincx Bestuur Programma Leeuwarden Oost: Veiligheid: politie Wonen: corporatie Elkien Bewoners: Nieuw Elan Werk: Worketeers en Breedweer Onderwijs: Proloog en Firda Gezondheid: zorgverzekeraar De Friesland Overheid: Gemeente Leeuwarden en het Rijk door ministerie van VWS Kennis/Monitoring: Hogeschool NHL Stenden Coördinerend portefeuillehouder : Marcel Visser Vertegenwoordiger gemeente: Marcel Visser Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 88 2.6.4 Doel, proces en resultaat van het programma Waarom (doel)? Armoede van generatie op generatie doorbreken in 5 wijken in Leeuwarden Oost. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven en hebben perspectief op leren, werk, wonen en gezondheid en ervaren een veilige leefomgeving. Hoe (proces)? Ruim 50 partners zetten zich samen met bewoners in op de pijlers Leren, Werk, Wonen en Gezondheid om de huidige achterstanden te verminderen door het vergroten van kansen.
De interventies en activiteiten zijn erop gericht om te innoveren en veranderingen in systeemdoorbraken te realiseren. Daarbij proberen we steeds meer de integraliteit te bewerkstelligen op het huishoudensniveau en samenlevingsniveau. Wat (resultaat)? Uiteindelijk hebben meer bewoners kans om zich te ontwikkelen met bijvoorbeeld een opleiding. Ze hebben een baan of vrijwilligerswerk en ze ervaren minder drempels om aa n de slag te gaan. Ze hebben een betaalbare en goede woning en voelen zich veilig in hun wijk. Ze voelen zich fysiek en mentaal gezond en ze kunnen goed rondkomen. 2.6.5 Wat willen we bereiken? Tabel Te bereiken ambitie Te bereiken ambitie Ambitie Binnen 20 jaar in de 5 wijken van Leeuwarden Oost armoede van generatie op generatie doorbreken. Impact (hogere doel) Met een speciaal programma maakt de gemeente het mede mogelijk de komende twintig jaar met vijftig partners in de stad Leeuwarden Oost leefbaarder. Iedereen moet er fijn kunnen wonen, met een goede opleiding, een volwaardig inkomen en in een goede gezondheid. Lange termijneffecten (outcome) 1. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven middels toename in bestaanszekerheid, kansengelijkheid, leefbaarheid en vertrouwen. 2. De bewoners van Leeuwarden Oost hebben perspectief op leren, werken, wonen, gezondheid en een veilige en leefbare omgeving.
Korte termijneffecten (output) Realisatie interventie en projectdoelen per boekjaar. Ambitie, impact, outcome en output Het programma Leeuwarden Oost richt zich op de onderdelen leren, werken, wonen, gezondheid en veiligheid. Het thema leefbaarheid en bewonersbetrokkenheid loopt hier op wijkniveau dwars doorheen. Deze onderdelen komen terug in het monitoringsplan met bijbehorende interventies. In het monitoringsplan wordt per pijler de samenhang weergegeven tussen de activiteiten (interventies), resultaat op output (realisatie interventie en projectdoelen) en resultaat op outcome (lange termijneffecten). De outcome is middels SMART doelstellingen (indicatoren) concreet gemaakt. Daarbij wordt er ook aansluiting gemaakt bij de landelijke monitoring van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.6.6 Wat gaan we daarvoor doen en met wie en wat mag het kosten? Algemeen De budgetten van de verschillende programmapijlers zijn opgenomen in verschillende gemeentelijke (exploitatie)programma's. Dit betreffen voornamelijk de programma’s Bestaanszekerheid, Meedoen, Volksgezondheid en sport, Onderwijs, Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing en Veiligheid.
In deze paragraaf wordt niet een overzicht van deze budgetten weergegeven, maar de (verwachte) financiering en een raming van kosten (cashflow) per | beoogde activiteit (interventie) specifiek van het Programma Leeuwarden Oost. Verderop in de paragraaf wordt nog specifiek ingegaan op de (beoogde) besteding van de gemeentelijke middelen uit het coalitieakkoord voor de financiering van het programma Leeu | warden Oost. De gemeentelijke middelen uit het Fonds maatschappelijke vernieuwing (RES070) eindigen per 2026. Ondanks de looptijd van het Fonds, 2023 tot en met 2026, is het budget voor het onderdeel wijkplannen, conform begroting 2026, verlengd tot en met 2030. Financiering Aandachtspunt voor komende jaren is dat de gemeentelijke financiering voor het programmabureau Leeuwarden Oost loopt tot en met 2030, dit zijn incidentele middelen, en dus voor na die periode de dekking op het vervolg op de bijdrage nog een afweging moet plaatsvinden voor de vervolgjaren. De financiering vanuit het Fonds Nuts Ohra loopt in 2027 af. Rondom het laatste kwartaal van 2026 zal er nog een aanvraag voor de SPUK AZWA plaatsvinden, de omvang van deze SPUK is ca. € 1,98 mln voor de jaren 2027 tot en met 2029. Eind 2026 zullen de definitieve bedragen en interventies bekend zijn, voor 2027 zal dit ca. 487 duizend beslaan.
Vanwege bovenstaande onzekerheid kunnen er nog afwijkingen in beoogde interventies en bedragen plaatsvinden. Hieronder een overzicht van de verwachte financiering over 2027 voor het Programma Leeuwarden Oost. De verwachte financiering voor 2027 bedraagt € 11 mln. Tabel Verwachte financiering 2027 | Bedragen x € 1.000 Partij | Wie/wat | Bron | Toegekend | Nog toe te | Totaal | % kennen Rijk | Ministerie J&V | Preventie met Gezag | € | 2.015 | € | 0 € | 2.015 2026-2029 Ministerie | SPUK Kansrijke wijk | € | 6.521 | € | 0 € | 6.521 BZK/OCW/SZW/VRO | 2026-2028 Ministerie VWS | SPUK AZWA | € | 0 € | 487 | € | 0 2027-2029 € | 8.536 | € | 487 | € | 8.536 | 82% Gemeente | Domeinen | Exploitatie | € | 904 | € | 0 € | 904 Reserve | Fondsen | € | 727 | € | 0 € | 727 Coalitieakkoord € | 1.631 | € | 0 | € | 1.631 | 15% Partners | Bestuur LO | Facturen | € | 109 | € | 0 € | 109 Fonds Nuts Ohra | Subsidie | € | 172 | € | 0 € | 172 Provincie | Subsidie | € | 100 | € | 0 € | 100 € | 380 | € | 0 € | 380 | 3% Eindtotaal | € | 10.548 | € | 487 | € 11.034 | 100% 89 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Hieronder een overzicht van de gerealiseerde en verwachte financiering tot en met 2026 en de verwachte financiering tot en met 2027 voor het Programma Leeuwarden Oost. Vanaf de start van het programma is voor de periode 2021 tot en met 2026 | € 66,6 mln financiering gerealise | erd.
De verwachte financiering voor 2027 bedraagt € 11 mln. Tabel Financiering tot en met 2027 | Bedragen x € 1.000 Partij | Jaren 2021 t/m | Jaar 2027 | Totaal | % 2026 Ontvangen | Toegekend | Nog toe te kennen Rijk | € | 47.284 *1) | € | 8.536 € | 487 € | 56.307 | 73% Overige overheden | € | 2.120 € | 100 € | 0 € | 2.220 | 3% Gemeente | € | 14.906 € | 1.631 € | 0 € | 16.537 | 21% Partners | € | 2.261 € | 281 € | 0 € | 2.542 | 3% Eindtotaal | € | 66.572 | € | 10.548 | € | 487 € | 77.606 | 100% *1) Van het Rijk is tot en met 2026 in totaal € 66,6 mln ontvangen. Onderdeel daarvan is de per 2021 vooruit ontvangen € 20,5 mln betreffende het Volkshuisvestingsfonds voor de periode 2021 tot en met 2031 (10 jaar). Raming kosten Middels het vaststellen van de gemeentelijke begroting en (waar van toepassing) separate kredietaanvragen worden budgetten door de Raad beschikbaar gesteld voor het Programma Leeuwarden Oost. Op basis van het beschikbare budget/krediet worden interventies/projecten uitgevoerd, deze hoeven het moment van beschikbaarstelling budget/krediet en de feitelijke uitvoering/bekostiging in de tijd niet gelijk te lopen. Op de volgende pagina is een overzicht opgenomen van de beoogde activiteiten (interventies) voor 2027 en wat de raming aan kosten zijn (cashflow).
De verwachte uitgave aan kosten voor 2027 van € 17,6 mln (zie tabel 5 Activiteiten en raming kosten) is dan ook niet gelijk aan de toegekende financiering (budget/krediet) voor 2027 van € 11 mln. De kosten worden mede gedekt uit budget voorgaande jaren. De achterliggende budgetten zijn opgenomen onder de diverse exploitatie programma’s conform de reguliere gemeentelijke begroting voor het desbetreffende boekjaar. Deze budgetten hebben betrekking op zowel Rijksbijdragen, private fondsen als wel gemeentelijke fondsen en exploitatiebudgetten. De gemeentelijke exploitatiebudgetten betreffen een her-allocatie van bestaande middelen als gevolg van bijvoorbeeld een andere manier van werken. Dit betreft dus geen extra budget.
90 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 91 Tabel Activiteiten en raming kosten Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Wat mag het kosten? Programma/pijler Onderdeel Interventie Toelichting Output Raming kosten 2027 (cashflow) Waar komt de dekking vandaan? Partij Wat Programma Programmabureau Apparaatskosten, organisatie en coördinatiebudget Uitvoeringscapaciteit programmabureau Jaarrapportage, rapportages monitoringsplan, jaarplan, coördinatie, communicatie en financieel beheer € 1.237.000 Gemeente Exploitatie Fondsen Coalitieakkoord Partners Facturen bestuur LO Rijk SPUK Kansrijke wijk Totaal Programma € 1.237.000 Monitoring Kwantitatieve monitoring Monitoring kwantitatief effect programma (cijfers en data) Statistiek en onderzoek en data- en datawarehouse specialisten Monitoringsplan en jaarrapportage.