Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Het voorkomen en tegengaan van ordeverstoringen, radicalisering en polarisatie. ○ Faciliteren demonstraties In de gemeente Leeuwarden hebben in de afgelopen jaren, net als in andere gemeenten, veel demonstraties plaatsgevonden. We faciliteren deze optimaal, volgens de regels die rond het uitoefenen van dit recht zijn neergelegd in de Wet openbare manifestaties (Wom), om de uitoefening van het Grondwettelijke betogingsrecht optimaal te laten plaatsvinden. Daarbij zetten we ons er intensief voor in om de openbare orde en veiligheid rond betogingen te waarborgen. ○ Aanpak verstoringen openbare orde De komende periode gaan we verder met de aanpak van verstoringen van de openbare orde. Daarbij willen we duidelijk grenzen stellen en aandacht hebben voor het bieden van perspectief en kansen. Bij personen die betrokken zijn bij ernstige openbare ordeverstoringen, of herhaaldelijk in beeld komen, leggen we een bestuurlijke maatregel op (zoals een gebiedsverbod of een last onder dwangsom op), om nieuwe incidenten zoveel mogelijk te voorkomen. ○ Waarborgen openbare orde en veiligheid rond wedstrijden Cambuur Ook het komende jaar blijven we ons, samen met SC Cambuur, de politie en het OM, inzetten om de veiligheid rond betaald voetbalwedstrijden in onze gemeente te waarborgen.

Inmiddels is het nieuwe stadion door Cambuur in gebruik genomen, in aanloop naar de definitieve oplevering later in 2025. We richten ons in de komende periode op een intensieve samenwerking met club en andere betrokken partijen, om de ontvangst van publiek in het nieuwe stadion en in de omliggende ruimte, en het verloop van de wedstrijden in het stadion, zo veilig mogelijk te laten verlopen. In het najaar van 20224 is de APV in dat verband aangepast, door een vergunningenstelsel te introduceren en het oude ‘meldingenstelsel’ los te laten. Deze wijziging is in een goede samenwerking met Cambuur en politie tot stand gekomen.

47

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Het uitgangspunt blijft, net als de afgelopen jaren, dat we ons – conform de landelijke lijn – blijven inzetten voor normalisatie van het voetbal. In de afgelopen jaren hebben we niettemin gezien dat het risico op incidenten rondom wedstrijden van Cambuur en daarbuiten, door personen die zich met de club afficheren, reëel is. Dat vergt veel inzet, maar als het nodig is geven we daar prioriteit aan. Vanuit de gemeente zetten we zowel in op de preventieve inzet van fancoaches, als op de persoonsgerichte aanpak van hooligans. De komende periode blijven we alert op mogelijke incidenten rond het stadion. We zetten onze actieve bijdrage voort aan de landelijke ontwikkeling van de digitale meldplicht, als effectief en persoonsgerecht middel om ordeverstoringen te voorkomen. We verwachten dat deze ontwikkeling in 2025 in een volgende fase tot actieve toepassing van dit middel kan leiden. ○ Aanpak polarisatie en extremisme Polarisatie kan leiden tot tegenstellingen en spanningen in de maatschappij. Hieruit komt soms ook radicalisering of extremisme voort. De gemeente Leeuwarden zet in op het tegengaan van radicalisering, door de bewustwording bij onszelf en ons ketenpartners te vergroten.

Hierdoor krijgen we ernstige signalen vroegtijdig naar boven, waardoor we deze, eventueel samen met politie en openbaar ministerie, kunnen toetsen op de vraag of er spraken is van (een beginnend proces tot radicalisering) waarbij interventi es noodzakelijk zijn. ○ Digitale opruiing Digitale opruiing en online aangejaagde ordeverstoringen, via bijvoorbeeld sociale media, is een groeiend probleem dat zowel de gemeente als de politie raakt. We hebben elk ons eigen specifieke rol en taak en werken hierbij nauw samen. Ook blijven we de landelijke ontwikkelingen op dit thema in de gaten houden en participeren we in landelijke werkgroepen.

Betrokken verbonden partijen Veiligheidsregio Fryslân Relevante beleidsnota's Veiligheidsagenda 2023-2026 (inclusief amendement) Handhavingsuitvoeringsprogramma 2023 (HUP) Nota Bijzondere wetten horeca, coffeeshop, prostitutie en kansspelen (2018) Handhavingsarrangement bijzondere wetten gemeente Leeuwarden (2022) Beleidsregels artikel 13b Opiumwet (2020) Beleidsregels wet aanpak woonoverlast (2021) Handhavingsarrangement helingbestrijding voor handelaren in ongeregelde en gebruikte goederen in de gemeente Leeuwarden (2021) Beleidsregels art. 174a Gemeentewet (Wet Victoria) (2015) Beleidsregel aanpak overlast (Wet Mbveo) (2017) Beleidsregel drugshandel op straat (2021) Plan van aanpak ondermijning Leeuwarden (2024)

48

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat mag het kosten? R2HOG02 - Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Tabel 9 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PGM 0201 - M ilieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2PGM 0202 - Veiligheid Totaal saldo

Rekening 2023 22.745

Begroting 2024 26.187

Begroting 2025 27.329

Begroting 2026 28.133

14.600 37.344

16.242 42.429

17.992 45.321

18.479 46.612

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2027 2028 26.383 26.770 18.524 44.907

18.062 44.832

Toelichting substantiële mutaties 2025 t.o.v. 2024: De toename binnen programma Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ziet met name toe op het taakveld Openbaar groen ad € 1,8 mln en taakveld Crisisbeheersing ad € 1,3 mln. In algemene zin zijn door indexatie de reguliere budgetten voor personeel en onderhoud toegenomen en is er door de MTR nu aanvullend budget beschikbaar voor vergroenen bomen (€ 375.000) en voor ondermijning (€ 175.000). Tabel 10 R2PGM0201 - Milieu, Volkshuis., LO en Sted.vern. R2TKN0570 - Openbaar groen en (openlucht) recr.

Lasten 18.818

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 621 18.197

R2TKN0720 - Riolering R2TKN0730 - Afval R2TKN0740 - M ilieubeheer R2TKN0750 - Begraafplaatsen en crematoria R2TKN0810 - Ruimte en leefomgeving R2TKN0820 - Grondexploitatie (niet-bedr.terr.) R2TKN0830 - Wonen en bouwen

9.821 18.539 6.626 1.198 5.324 38.478 9.684

12.407 20.956 2.825 893 456 37.949 5.055

-2.585 -2.417 3.801 305 4.868 529 4.629

108.489

81.161

27.329

Totaal Tabel 11 R2PGM0202 - Veiligheid R2TKN0110 - Crisisbeheersing en Brandweer

Lasten 11.684

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 11.684

R2TKN0120 - Openbare orde en Veiligheid Totaal

10.048 21.732

3.740 3.740

49

6.308 17.992

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Beleidsindicatoren Tabel 12 Trends verplichte beleidsindicatoren Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving 100.000300.000 Nr. Naam indicator Eenheid Bron 2021 2022 2023 2024 inwoners 2024 1 Gemiddelde WOZ-waarde

In Euro’s

Gemeente Leeuwarden

183

204

234

249

351

2 Demografische druk

%

CBS

66,5

66,5

66,5

67

63,8

3

Gemeentelijke woonlasten In Euro’s éénpersoonshuishouden

COELO (specifiek Leeuwarden)

606

719

690

705

906

4

Gemeentelijke woonlasten In Euro’s meerpersoonshuishouden

COELO (specifiek Leeuwarden)

753

868

836

851

992

Nr. Naam indicator

Eenheid

Bron

2021

2022

2023

100.000300.000 inwoners 2023

Basisregistratie adressen en gebouwen

10,2

8,4

8,9

11

191*

Een passende woning voor iedereen Aantal per 5 Nieuwgebouwde woningen 1.000 woningen

In 2030 is de hoeveelheid restafval per inwoner gedaald naar maximaal 30 kg 6

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

CBS

213

Kg/inwoner

Omrin

173

148* 108

Leeuwarden heeft in 2050 een klimaatneutrale energieen warmtevoorziening 7 Hernieuwbare elektriciteit %

RWS

9,4

11,4*

-

Een veilige leefomgeving 8 Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

2,7

4,9

5

3,7

9 Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

5,3

5,4

4,8

4,9

10 Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

2

2,4

2,1

1,3

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

8,1

8,4

8,2

6,9

Vernielingen en beschadigingen (in de 11 openbare ruimte)

50

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Nr. Naam indicator

Eenheid

Bron

2021

2022

2023

100.000300.000 inwoners 2023

8

7

8

10

Vergroten toekomstperspectief jongeren 12 Verwijzingen Halt

Aantal per 10.000 jongeren

Bureau Halt

13

Jongeren met een delict voor de rechter

% 12 t/m 21CBS jarigen

1

1*

14

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van CBS 12 tot 23 jaar

0,3

0,4

* Laatste meting 2022

Zie voor vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.

51

1* 0,5

0,4

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Toonaangevend in cultuur en evenementen Ambitie: Cultuur heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Door bij te dragen aan welzijn en ontwikkeling van jong en oud. Door verschillende bevolkingsgroepen met elka ar in contact te brengen. Door grote maatschappelijke uitdagingen zichtbaar en bespreekbaar te maken. En daarvoor creatieve oplossingen te bedenken. Daarnaast heeft cultuur een economische functie. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Met het cultureel programma Arcadia gaf de gemeente in 2022 een vervolg aan Culturele Hoofdstad. Ook bij de volgende editie in 2025 is de gemeente één van de hoofdpartners. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

Toonaangevend in Een van de - Uitvoering cultuurvisie Cultuur cultuur en toonaangevende - Grote festivals en evenementen steden in Nederland publieksevenementen (in samenhang met Arcadia) - Ruimte voor (jonge) makers - Bijdrage aan We the North Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering Talentontwikkeling Cultuur als sociaal bindmiddel Behoud van het Fries en Liwwadders -

Bespreekbaar maken maatschappelijke vraagstukken

M eer cultuureducatie Stimuleren aanbod cultuur in wijken en dorpen Promotie Liwwadders en Fries door Stadsdichter Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur

52

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.3.1 Cultuur Portefeuillehouders: Hein Kuiken

1. Een van de toonaangevende steden in Nederland ○ Uitvoering cultuurvisie Samen met de basisfinanciering, de extra middelen uit het coalitieakkoord en de MTR, helpen we de Leeuwarder culturele infrastructuur om een toonaangevend cultureel aanbod te programmeren. Met dit aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Doelstelling en in de Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden 2021-2028 en in de Visie Bezoek Leeuwarden 2025 worden gezamenlijk opgepakt. Om aansluiting te maken met het ambitieniveau B van de Cultuurvisie is van de in totaal € 225.000 extra (MTR) in ieder geval € 50.000 beschikbaar voor De Harmonie, € 50.000 voor City of Literature en € 60.000 voor festivals. ○ Grote festivals en publieksevenementen (in samenhang met Arcadia) In het Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 is Cultuurtoerisme en Evenementen als volwaardige economische functie opgenomen. Wij gaan het toeristisch product verder versterken in 2025 in de lijn van de in 2021 door de raad vastgestelde Visie Bezoek Leeuwarden 2025.

Met onder andere LF2028/Arcadia, toonaangevende Leeuwarder culturele instellingen, en het Leeuwarder Ondernemersfonds (LOF) richt de gemeente zich op initiatieven die bijdragen aan het versterken van het profiel van Leeuwarden en aan het ondersteunen en realiseren van het brede fysieke toeristische product, een aantrekkelijk programma (reuring) en gerichte toeristische marketing. Arcadia programmeert in samenwerking met de gemeente Bouwurk op het Oldehoofsterkerkhof als onderdeel van de tweede cultuur triënnale in 2025. De middelen, als onderdeel van de fondsen, zijn door de raad in najaar 2023 beschikbaar gesteld. Wij ondersteunen grotere en kleinere producties met een deelbijdrage in de kosten waar toeristisch en cultureel potentieel in zit. Dit doen we onder andere door de Blockbuster Investeringsagenda. We zetten de Toeristische Marketing voort met VISIT Leeuwarden en gaan daarin samenwerken met Merk Fryslân in de nieuwe Merkpositionering voor Fryslân en met Grou voor het watersportgebied. Het Visitor Center in OBE blijft zich ontwikkelen als punt voor gastvrij ontvangst en de ontwikkeling naar tentoonstellingsruimte. Wij ondersteunen samen met de provincie Fryslân het FCP (onderdeel van Merk Friesland) voor acquisitie van zakelijke congressen met meerdaags bezoek.

Voor bovenstaande acties worden onder andere de budgetten voor Marketing van €450.000 en voor Festivals- en Evenementen van € 330.000 ingezet, alsmede de jaarlijkse wisselende opbrengst van de toeristenbelasting. ○ Ruimte voor (jonge) makers Jonge makers geven kleur aan de stad en helpen Leeuwarden in cultuur en evenementen toonaangevend te zijn. Daarom ondersteunt de gemeente zogeheten broedplaatsen en de hiphop- en popcultuur en kunnen makers van een culturele productie hiervoor subsidie aanvragen via de gemeentelijke subsidieregeling Makers Kunst en Cultuur.

53

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

○ Bijdrage aan We the North We the North brengt culturele samenwerkingen in Noord-Nederland op gang die leiden tot dynamiek in de culturele sector. Dit versterkt de positie van Leeuwarden/Fryslân in het Noorden, landelijk en in Europees verband. Die versterking is zichtbaar op het gebied v an de popcultuur, beeldende kunst en vormgeving en theater. Speerpunten zijn talentontwikkeling en professionalisering van jonge makers. We the North wordt gefinancierd door zeven overheden: provincie Groningen en gemeente Groningen, provincie Drenthe en g emeenten Assen en Emmen, provincie Fryslân en gemeente Leeuwarden.

2. Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering ○ Bespreekbaar maken maatschappelijke vraagstukken De gemeente zet cultuur in om maatschappelijke vraagstukken te agenderen samen met inwoners. Concreet gebeurt dat met de ondersteuning van drie projecten:  activiteiten van het Generatiehuis  activiteiten uit de regeling over de drempel  uitvoeren van sociale culturele interventies Leeuwarden Oost als onderdeel van de pijler gezondheid; onderzoek en gesprekken met inwoners vinden plaats tijdens wijkcultuurfestivals.

3. Talentontwikkeling ○ Meer cultuureducatie Talentontwikkeling blijft een belangrijk onderdeel van cultuureducatie. In 2025 gaat de gemeente cultuureducatie toepassen in het voortgezet onderwijs en de voorschoolse educatie. Voorbeelden hiervan zijn de proeftuinen, Filmhub en Dance Battle XL in het voortgezet onderwijs en het Peuterpakhuis binnen de voorschoolse educatie.

4. Cultuur als sociaal bindmiddel ○ Stimuleren aanbod cultuur in wijken en dorpen De gemeente stimuleert het aanbod van cultuur in de wijken en dorpen van Leeuwarden. De nieuwe subsidieregeling Makers Kunst en Cultuur geeft laagdrempelig ruimte om initiatieven te ondersteunen. Verder ondersteunt de gemeente het Generatiehuis, dat culturele activiteiten in verschillende wijken en dorpen organiseert, die voor iedereen toegankelijk zijn. 'Kunst in je buurt' is een van die activiteiten die bewoners laagdrempelig kennis laat maken met kunst en cultuur. Daarbij gaat het ook om meedoen en verbi nden. Ook kunnen amateurclubs voor concours en wedstrijden subsidie aanvragen via de regeling amateurkunst.

5. Behoud van het Fries en Liwwadders ○ Promotie Liwwadders en Fries door Stadsdichter De gemeente heeft tot januari 2026 een Stadsdichter aangesteld. Het geschreven werk kan worden vertaald naar het Liwwadders en het Fries. Daarnaast wordt meer aangesloten bij de uitvoeringsnotitie Fries en Meertaligheid. Hierbij wordt het gebruik van Fries en meertaligheid op verschillende onderwerpen gestimuleerd,

54

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

zoals binnen de openbare ruimte, communicatie met inwoners en in kunst en cultuur. Ook de Taalstipers zijn hier een voorbeeld van. ○ Organisatie Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur Het voornemen is om de week van de Friese en Leeuwarder Cultuur in 2025 te organiseren. Onderzocht wordt of we kunnen aansluiten bij bestaande activiteiten en festiviteiten om zo de Friese en Leeuwarder Cultuur extra onder de aandacht te brengen. Betrokken verbonden partijen · Stichting Cultureel Centrum De Harmonie Leeuwarden Relevante beleidsnota's Frysk. Dúdlik yn Byld! Taalnota Frysk (2018) Nota broedplaatsen: creatieven in het hart van innovatie, 2018 e.v. (2018) Uitvoeringsnota creatieve broedplaatsen 2020-2028 (2020) Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden. Durven en samen doen. Lokaal perspectief in een internationale context 2021-2028 (2020) Gemeente Leeuwarden uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid (2021 Uitvoeringsnotitie Fries en Meertaligheid (2021) Visie Bezoek Leeuwarden 2025 (2020) Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 (2023)

55

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat mag het kosten? R2HOG03 - Toonaangevend in cultuur/evenementen Tabel 13 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PGM 0301 - Cultuur Totaal saldo

Rekening 2023 14.112 14.112

Begroting 2024 16.361 16.361

Begroting 2025 14.583 14.583

Begroting 2026 15.276 15.276

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2027 2028 14.905 14.847 14.905 14.847

Toelichting substantiële mutaties 2025 t.o.v. 2024: De daling binnen het programma Cultuur komt vooral doordat in 2024 eenmalig voor Poppodia (Neushoorn) € 600.000 en voor het programma Arcadia € 1,3 mln beschikbaar was. Tabel 14 R2PGM0301 - Cultuur R2TKN0530 - Cultuurpresentatie, prod. en partic. R2TKN0540 - M usea R2TKN0550 - Cultureel erfgoed R2TKN0560 - M edia Totaal

Lasten 11.254 1.373 583 3.502 16.712

56

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 1.915 9.340 17 1.356 198 385 0 3.502 2.130 14.583

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.4 Een circulaire en concurrerende economie Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een circulaire en concurrerende economie Ambitie: De gemeente werkt aan een duurzame, circulaire en concurrerende economie die een bijdrage levert aan welvaart en welzijn van inwoners. Met voldoende werk en inkomen voor iedereen. Een economie die ook op langere termijn houdbaar is en leidt tot nieuwe werkgelegenheid en economische kansen. Met een sterke basis in kennis en innovatie, zoals op het gebied van watertechnologie, voedsel, creatieve industrie en media. Maar ook met aandacht voor vakmanschap en praktisch onderwijs. De historische binnenstad en ons toonaangevend cultureel klimaat trekken jaarlijks veel bezoekers en watersporttoeristen. Ook dit cultuur- en watersporttoerisme is een belangrijke pijler onder onze economie. Verdere verstedelijking en verdichting in de stad leiden tot een intensiever gebruik van het huidige verkeersnetwerk. Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen, kiest de gemeente voor duurzame mobiliteit met meer nadruk op lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Zo draagt de gemeente bij aan een gezonde, biodiverse en leefbare stad, die ook duurzaam en klimaatbestendig is. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

Een circulaire en concurrerende economie

Een toekomstbestendige en wendbare economie Gezonde arbeidsmarkt Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit

- Aantrekkelijk vestigingsklimaat - Versterken economische structuur - Vergroten innovatiekracht

Economie

Snelle en frequente treinverbindingen

- Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) - Beleidskader water

Verbeteren van de waterrecreatie

- Werk voor iedereen - Fietsnetwerk verder ontwikkelen en Verkeer, vervoer en verbeteren waterstaat - Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs - Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak - M otie 30 kilometer in de bebouwde kom - Datagebruik

57

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.4.1 Economie Portefeuillehouders: Abel Reitsma

1. Een toekomstbestendige en wendbare economie Global goal 8: Inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen. Global goal 17: versterken van mondiaal partnerschap en coherent beleid voor duurzame ontwikkeling In het Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 legt de gemeente de focus op economie als middel voor brede welvaart. Werkgelegenheidsgroei is niet langer leidend als doel. In plaats daarvan kijken we naar hoe we waarde toevoegen aan de stad en dorpen, bijvoorbeeld door de effecten te meten van innovatie aan de hand van subsidies die we verstrekken. Andere manieren om brede welvaart meetbaar te maken onderzoeken we nog. Zie voor aanpalende activiteiten op het gebied van 'Circulaire economie' paragraaf 2.6 Volhoudbaar. ○ Aantrekkelijk vestigingsklimaat In 2025 werken we verder aan het versterken van het vestigingsklimaat. We verstevigen de voordelen van gemeente Leeuwarden als vestigingsplaats voor startups, bedrijven en talent.

We doen dit door:  stakeholders aan te geven dat we werken volgens de uitgangspunten van het Beleidskader economische ontwikkeling 2023;  door te gaan met het verlenen van diensten richting bedrijven, als vraagbaak en met inzet op ondernemerschap, startersklimaat, kennis en innovatie, menselijk kapitaal en internationalisering;  bedrijven en kennisinstellingen mee te nemen in de kansen die het instrument "Europa" biedt voor projecten, dat is beschreven in de Europa Agenda in programma 2.5.1 Bestuur;  het gezamenlijk programma “Vestigen in Fryslân” uit te breiden met meer partijen en te werken aan een Friese Merkpositie samen met Innovatiepact Fryslân (IPF);  verder te gaan met de planvorming voor nieuwe aantrekkelijke werkmilieus en bedrijventerreinen in Stiens en Grou en voor circulair bedrijventerrein Zwette VI. Ook van belang voor het vestigingsklimaat (en studenten en bewoners) is een aantrekkelijke binnenstad en dorpskernen met voldoende (vrijetijds)voorzieningen. zie paragraaf 2.8 Binnenstad. Als bijdrage aan het vestigingsklimaat zetten we ook in op het stimuleren van waardevol bezoek (toeristen, recreanten) in de hele gemeente Leeuwarden door het versterken van het (cultuur)toeristisch product, dat is beschreven in programma 2.3.1 Cultuur.

○ Versterken economische structuur In 2025 is het in 2023 gestarte inflatiepakket voor ondernemers (totaal € 1,9 mln voor twee jaar) afgerond. Op basis van de ervaringen en resultaten gaan we kijken hoe we de ingezette ontwikkelingen voor verduurzaming en toekomstbestendigheid van ondernemers door kunnen zetten vanuit bestaande dienstverlening en accountmanagement. Aanvullend kijken we hoe we onderdelen van het inflatiepakket een structurele plek in de organisatie kunnen geven. Op deze manier zorgen we dat meer MKB-bedrijven een bijdrage kunnen gaan leveren aan brede welvaart.

58

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Goede bedrijfscontacten en het nieuwe Beleidskader helpen ons ook in de rol van intermediair en aanjager. De gemeente werkt samen met andere partijen om (gemeenschappelijke) doelstellingen te kunnen bereiken, schaalvoordelen van gezamenlijke inzet en expertise te benutten, kennis uit te wisselen en belangen te behartigen. We richten ons de komende periode op grote opgaven als de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en cultuurtoerisme. Dat doen we om de economie te versterken, de samenwerking tussen onderwijs en markt te vergroten en ondernemers en werkgevers te faciliteren. Wij doen dit door met meer focus de inzet op economische samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen voor te zetten (€ 507.000):  G40 stedennetwerk van middelgrote steden  Platform 31 Kennis en netwerkorganisatie voor stad en regio  Regionale Samenwerking/Streekwurk waarin op projectniveau wordt samengewerkt met omliggende gemeenten  Het SNN, samenwerkingsverband Noord-Nederland van overheden  NG4 (samenwerking tussen de gemeenten Leeuwarden, Groningen, Assen en Emmen) en het International Welcome Center North  de Economic Board Noord Nederland, met werkgeversorganisaties en onderwijs  de F4 (grote Friese gemeenten: Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Súdwest-Fryslân)  het Innovatie Pact Fryslân (onderwijs, overheden en ondernemers)  Eurocities, Europees netwerk, kennis en

projecten voor cultuurtoerisme ○ Vergroten innovatiekracht We stimuleren dat bedrijven, opleidingen, kennisinstellingen en overheden samen optrekken bij innovaties voor grote maatschappelijke opgaven. Denk aan schoon drinkwater, duurzame voedselproductie en betaalbare energievoorziening. Dit doen we door onze inzet in (een netwerk van) campussen waar we kennis en innovatie samenbrengen: de Watercampus (met Wetsus), NHL/Stenden Kenniscampus, Dairy Campus, Energiecampus, de Media Innovatie Campus (MICA) en University Campus Fryslân. In 2025 zetten we de samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen voort (zie vorige alinea). De inzet van het instrument Europa Agenda (zie programma 2.5.1 Bestuur) helpt Campussen in onderlinge samenwerking op bijvoorbeeld het thema gezonde bodem en bij Europese projectaanvragen. Innovatiefonds (MTR) Het innovatiefonds is tot het einde van de huidige bestuursperiode beschikbaar met een subsidieplafond van €125.000 per jaar (MTR). Vanuit dit fonds kunnen aanvragen gedaan worden voor innovatieve concepten en ontwikkeling van producten die een bijdrage leveren aan de doelstellingen en grote transities uit het beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030. Financiering Wetsus en Watercampus (MTR) De financiering van Wetsus (€ 500.000) en Watercampus (€200.000) is in deze begroting voor de resterende bestuursperiode geregeld (MTR).

Voor de Watercampus is het voornemen om te kijken hoe dit structureel geborgd kan worden in de organisatie.

59

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

3. Gezonde arbeidsmarkt Global goal 8: inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen ○ Werk voor iedereen Studenten behouden, academisch klimaat (MTR) Het behouden van jongeren (studenten) is in toenemende mate belangrijk voor het behoud van de brede welvaart in de regio. Door samen met onderwijspartners te investeren in onder andere (de activiteiten van) Leeuwarden Student City (LSC) zetten we Leeuwarden als studentenstad stevig neer (€ 300.000). Leren voor morgen Er is geld beschikbaar voor een pakket van vier projecten (ontwikkeling MICA -lab, leertrajecten SPARK, internationale basisschool en ontwikkeling TalentHub fo(a)r Fryslân), om de samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs-/kennisinstellingen en het klimaat voor internationaal talent te versterken. Het gaat in totaal om € 865.000. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 (2023) Convenant bedrijventerreinen Noordwest Fryslân, 2020-2030 (2020) Beleidskader Retail 2022 (2022) Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022)

60

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Portefeuillehouders: Evert Stellingwerf, Abel Reitsma 1. Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit Global goal 9: infrastructuur voor duurzame industrie Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen en de verkeersveiligheid te verbeteren, kiezen we voor duurzame en veilige mobiliteit. Met meer nadruk op lopen, fietsen en het openbaar vervoer. De ambities zijn vertaald in het Beleidskader Mobiliteit. Belangrijke elementen hierin zijn de versterking van het fietsnetwerk tussen de stad en de dorpen, investeren in duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit en verkeersveiligheid. ○ Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren We investeren in actieve mobiliteit zoals lopen en fietsen. Met het groeiend aantal e-bikes en de speed pedelecs komen ook langere reisafstanden binnen het bereik van fietsers, bijvoorbeeld tussen de Friese steden en grote kernen. Samen met de provinsje Fryslân en andere omliggende gemeenten wordt er werk gemaakt van de ontwikkeling van een regionaal netwerk van doorfietsroutes. In overleg met onze buurgemeente Waadhoeke verbreden we het gedeelte van de doorfietsroute Leeuwarden-Franeker-Harlingen tussen Leeuwarden en Marssum (langs de Poptawei).

Belangrijke (door)fietsroutes door woonstraten richten we in als fietsstraat, de auto is er te gast. Voor 2025 zijn extra middelen gereserveerd voor de realisatie van de fietsstraat Wergeasterdyk in Goutum en de fietsstraat Huizumerlaan. Binnen de bebouwde kom krijgen voetgangers en fietsers voorrang op het autoverkeer bij enkelstrooksrotondes. In 2025 pakken we de volgende rotondes aan: • Tijnjedyk-Drachtsterweg- Pieter Stuyvesantweg; • J.H. Knoopstraat- Pieter Stuyvesantweg; • Tjalkstraat- Pieter Stuyvesantweg. We willen de positie van de fietser in het verkeer verbeteren. Het Meerjarenprogramma Infrastructuur (orde grootte € 2,9 mln) en de structurele middelen uit het coalitieakkoord ten behoeve van het versterken van fietsnetwerken (€ 300.000) zetten we hiervoor in. Van deze € 300.000 euro is in 2024 € 175.000 gekapitaliseerd als dekking van infrastructurele fietsmaatregelen. Dit staat gelijk aan een investeringsbedrag van € 5 mln. Daarvan is in 2024 zo’n € 4 mln aan investeringskredieten vastgesteld. De resterende € 1 mln wordt in 2025 ingezet. Van de oorspronkelijke € 300.000 is daarom jaarlijks nog € 125.000 beschikbaar. Deze middelen worden besteed aan niet-infrastructurele projecten, zoals bijvoorbeeld fietscampagnes, verkeerseducatie en het uitvoeren van onderzoek.

Met de verwachte groei van het fietsgebruik zal de vraag naar voldoende en goede fietsenstallingen toenemen. Daarnaast bestaat de ambitie om de kwaliteit van de openbare ruimte in en rond de binnenstad te vergroten. De maatregelen die de komende jaren worden getroffen voor het stallen van met name fietsen in de binnenstad en het stationsgebied worden in het uitvoeringsprogramma voor de fiets opgenomen. Omdat het aantal onrendabele parkeervoorzieningen de komende jaren toeneemt – zoals gratis fietsenstallingen en mobiliteitshubs - moet worden bekeken op welke wijze de exploitatie van deze voorzieningen kan worden gedekt. De verschillende opties daartoe worden de komende tijd in beeld gebracht.

61

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

○ Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs Met het oog op duurzame stadsdistributie wordt de raad gevraagd een besluit te nemen over de invoering van een zero emissiezone in de binnenstad. Belangrijk daarbij zijn de ingangsdatum en de fysieke afbakening. Voor de verdere uitwerking wordt een projectplan geschreven. Naast de voorbereiding van gemeentelijke taken zoals invoering en handhaving van de ZE-zone gaat het nadrukkelijk ook om samenwerking met het bedrijfsleven en brancheverenigingen. Zij moeten immers hun wagenpark en mogelijk hun logistiek hierop aanpassen. Aan hen wordt daarom gevraagd wat zij van de gemeente nodig hebben en in hoeverre wij dat kunnen faciliteren. Probeeracties met e-transportbussen en elektrische cargobikes zijn daar onderdeel van. Voor (bezoekend) autoverkeer investeren we in mobiliteitshubs. Voor de locatie bij (toekomstig) station Werpsterhoeke en bij het Swettehús starten we in 2025 onderzoek naar de precieze invulling en bijbehorende faciliteiten. Deze hubs worden in 2025 nog niet gerealiseerd, maar de plannen worden dan wel concreter. Ook voor Spoordok wordt in 2025 de financiering en exploitatie van de mobiliteitshub uitgewerkt. De tender voor de mobiliteitshub in De Fellingen ronden we in 2025 af, met de bedoeling dat deze halverwege 2026 is gerealiseerd.

Voor deelfietsen en -scooters loopt in 2025 nog de proef met deelmobiliteitshubs in Bilgaard en de binnenstad. Op basis van de evaluatie van deze proef bepalen we of en op welke wijze dit concept in de rest van de stad wordt uitgerold. Naast een uitbreiding van het aantal deelauto’s in de stad, zetten we in op het realiseren van deelauto’s in de dorpen. ○ Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak Op basis van de in 2022 uitgevoerde Risicoanalyse Verkeersveiligheid is het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid vastgesteld door het college. In dit uitvoeringsprogramma zijn de prioritaire doelstellingen en bijbehorende maatregelen opgenomen. Daarbij onderscheiden we 3 pijlers:  Infrastructuur;  Voorlichting & Educatie;  Regelgeving & Handhaving Wij leggen in Leeuwarden het accent op de volgende aandachtsgebieden:  50 km/uur wegen;  Fietsinfrastructuur;  Kwetsbare verkeersdeelnemers. De financiële dekking van infrastructurele maatregelen uit het uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid vindt plaats binnen dit Meerjarenprogramma Infrastructuur. Op basis van het Uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid wordt cofinanciering aangevraagd bij het Rijk. Als projecten worden gehonoreerd, moeten deze uiterlijk in 2027 gerealiseerd zijn.

De volgorde en daadwerkelijke periode van uitvoering van de projecten wordt bepaald in samenhang met andere vraagstukken in de buitenruimte (denk aan vervangingsopgave verhardingen, klimaatadaptatie, etc.) die in de desbetreffende gebieden binnen afzienbare tijd spelen.

De volgende projecten volgen uit de hiervoor genoemde werkwijze/prioritering voor 2025:  Goudenregenstraat

62

Begroting gemeente Leeuwarden 2025



 





 

  

Beleidsbegroting

Aanpassen van de bestaande 50 km/uur weg naar een zogenaamde GebiedsOntstuitingsWeg (GOW) met een maximumsnelheid van 30 km/uur. In de praktijk betekent dit bredere fietsstroken en smallere rijbaan in combinatie met riolerings- en/of onderhoudswerkzaamheden. Singelstraat In combinatie met onderhoudswerkzaamheden zal het wegprofiel zodanig worden aangepast dat het beter aansluit op de maximumsnelheid van 30 km/uur. Kruispunt Goudenregenstraat – Groningerstraatweg Fietspad langs de Stukenwei en de Greate Kritewei Voor 2025 zijn extra middelen gereserveerd voor de realisatie van het fietspad langs de Stukenwei en de Greate Kritewei Optimaliseren fietsveiligheid kruispunt Miedwei/Lekkumerweg Met de groei van de wijk Blitsaerd is ook het overstekend fietsverkeer over de Lekkumerweg met de Miedwei toegenomen. De aanpak voorziet in een kleine aanpassing van het kruispunt in combinatie met snelheidsremmende maatregelen op de Lekkumerweg. Aanpassen indeling op de brug in de Blitsaerderleane In 2025 zal de rijbaan op de brug in de Blitsaerderleane, aansluitend op de parallelweg van de Groningerstraatweg en het kruispunt met de Anne Vondelingweg, worden versmald. Ook zullen brede fietsstroken worden aangebracht in combinatie met een breder voetpad aan de oostzijde op de brug worden gerealiseerd. Dit alles ter bevordering van de verkeersveiligheid en passend bij het 30 km/uur regime.

Fietspad langs de Hegewei te Weidum Realisatie van een ontbrekende deel van het fietspad ten zuiden van Weidum. Verbreden van het fietspad langs de Menno van Coehoornwei (Britsum) Het betreft hier een bijdrage in de kosten voor het verbreden van het bestaande fietspad in combinatie met onderhoudswerkzaamheden. Aanpak kruispunt Luchtenrek-Brandemeer Aanpassen kruispunten Op en Terp in Jelsum Rotonde Oostergoweg- Hoekemastraat

○ Motie 30 kilometer in de bebouwde kom We hebben in beeld gebracht welke wegen binnen de bebouwde kom in aanmerking komen voor een maximumsnelheid van 30km per uur. In 2025 betreft dat de Goudenregenstraat. Voor deze weg wordt in de komende tijd concreet onderzocht wat nodig is om de maximumsnelheid terug te brengen naar 30 km per uur en de weginrichting aan te passen. In 2025 wordt een wegencategorisering vastgesteld waaruit zal blijken welke wegen in aanmerking komen als zogenaamde gebiedsontsluitingswegen met een maximumsnelheid van 30 km/uur (GOW-30). ○ Datagebruik De afgelopen jaren zijn 29 van de 32 verkeersregelinstallaties (VRI) intelligent gemaakt. In 2025 gaan we de VRI bij de spoorwegovergang Achter de Hoven vervangen. Verder zal de VRI op het kruispunt De Merodestraat/Willem Lodewijkstraat/Julianastraat worden vervangen. Daarnaast werken we in 2025 verder aan het optimaliseren van het netwerk tussen de VRI’s. Hierdoor ontstaat een stabiel communicatienetwerk dat nodig is om iVRI’s goed te laten functioneren en kunnen VRI’s onderling praten met elkaar. Dit is een randvoorwaarde voor het verder professionaliseren van dynamisch verkeersmanagement. Het helpt de verkeersafwikkeling op met name de invalswegen zo optimaal mogelijk sturen, ook in bijzondere situaties, zoals evenementen, wegwerkzaamheden en stremmingen. Dit resulteert ook in minder uitstoot van o.a.

fijnstof.

63

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Op Landelijk en Europees niveau wordt gewerkt aan het standaardiseren van het beschikbaar stellen van diverse data zoals wegwerkzaamheden, parkeergegevens , logistiek en bebording, waarmee marktpartijen als vrachtvervoerders en navigatieleveranciers efficiënter en doeltreffender hun werk kunnen verrichten.

2. Snelle en frequente treinverbindingen Global goal 9: infrastructuur voor duurzame industrie ○ Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) Afhankelijk van de beslissing tijdens het BO-MIRT in november 2024, werken we verder aan de studie naar de realisatie en inpassing van de Lelylijn. Inzet is dat de er een snelle, overstapvrije verbinding komt, waarbij Leeuwarden een eindstation is voor de Lelylijn. Het spoor is een belangrijke verbinding tussen steden, maar vormt binnen de stedelijke omgeving ook een barrière. Met name in tussen het centraal station tot aan station Camminghaburen (Leeuwarden- Groningen) is dit belemmerend voor met name fietsers en voetgangers. Op dit moment loopt er een studie naar het verbeteren van bestaand spoor in het kader van het Deltaplan voor het Noorden. Daarin zullen onder andere de consequenties van een frequentieverhoging van 4 naar 6 treinen per uur in beeld worden gebracht voor het traject Leeuwarden -Groningen. Bijbehorende aanpassingen van de spoorinfra zouden gunstig kunnen zijn voor het verminderen van de barrièrewerking. Een ander belangrijk knelpunt is de huidige spoorbrug over het Van Harinxmakanaal (HRMK): deze plek is nu niet oversteekbaar voor fietsers en de huidige brug zorgt voor beperkingen voor het gebruik van het spoor en het water.

In november 2023 is in het zogenoemde BOMIRT (Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) afgesproken om verdiepend onderzoek te doen naar vervanging van de HRMK-Spoorbrug door een aquaduct. Op dit moment is er dus nog geen zicht op realisatie.

3. Verbeteren van de waterrecreatie Global goal 13: aanpak van klimaatverandering ○ Beleidskader water In het vast te stellen Beleidskader water wordt richting gegeven aan de watervraagstukken. Het gaat over zaken als klimaatadaptatie, voldoende drinkwater, verbetering van de waterkwaliteit, beheer van watergerelateerde kapitaalgoederen en waterrecreatie. Er zijn volop ambities op het gebied van water. Vanaf 2025 zullen we onze personele inzet hierop moeten vergroten, onder andere om watervraagstukken in onder andere Spoordok op een goede manier vorm te geven en zo te leren voor toekomstige toepassingen van waterbeheer (oppervlakte- en grondwater, riolering, drinkwater). Voor het recreatief gebruik van het water formuleert het Beleidskader water onder andere als doelstellingen: 1. De informatievoorziening over vaarverbindingen verbeteren voor de gebruikers van vaarwegen en overige wateren in de gemeente. 2. Onderzoeken welke vaarten we geschikt kunnen maken voor sloepen en andere vormen van recreatief gebruik. Hierbij werken we volgens een helder afwegingskader voor de gebruiksmogelijkheden van de vaarwegen en overige wateren in de gemeente.

64

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

3. De bestaande aanlegplaatsen en ligplaatsen in de gemeente in kaart brengen en hierover communiceren. 4. Het elektrisch varen stimuleren en promoten. Na vaststelling wordt dit in 2025 verder uitgewerkt naar acties en maatregelen in een uitvoeringsprogramma. Betrokken verbonden partijen • Parkeergarages Leeuwarden C.V. • Marrekrite Relevante beleidsnota's Parkeerbeleidsplan gemeente Leeuwarden 2015 (2015) Notitie Fietsnetwerk Leeuwarden aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013-2025 (2015) Notitie Modelaanpak Veiliger Fietsen Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013 -2025 (2015) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan 2016 (2016) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan, Addendum zuidelijk deel van Leeuwarden (2016) Mobiliteit 2019–2050 (2019) Leeuwarden spoorzone, stad van de toekomst (2019) Visiedocument Fiets op 1, Leeuwarden actieve duurzame Fietsstad (2021) Beleidskader water (nog vast te stellen)

65

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat mag het kosten? R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie Tabel 15 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PGM 0401 - Economie R2PGM 0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal saldo

Rekening 2023 5.102 27.999

Begroting 2024 11.962 34.652

Begroting 2025 6.044 38.118

Begroting 2026 5.365 39.724

33.102

46.614

44.161

45.089

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2027 2028 2.916 2.914 40.589 40.975 43.506

43.889

Toelichting substantiële mutaties 2025 t.o.v. 2024: De daling binnen het programma Economie bestaat uit de eenmalige middelen in 2024 voor de MKBmaatregelen (€ 950.000) en de gemeentelijke (reserve)bijdrage voor het programma Leeuwarden Oost (zie hiervoor ook de paragraaf 2.7). De toename binnen het programma Verkeer, vervoer en waterstaat ontstaat vooral door indexatie van de reguliere budgetten voor personeel en onderhoud van de kapitaalgoederen. Tabel 16 R2PGM0401 - Economie R2TKN0310 - Economische ontwikkeling

Lasten 5.390

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 1.346 4.044

R2TKN0320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur R2TKN0330 - Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen R2TKN0340 - Economische promotie Totaal

327 328 2.922 8.966

149 144 1.284 2.922

Tabel 17 R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat R2TKN0210 - Verkeer en vervoer R2TKN0220 - Parkeren R2TKN0230 - Recreatieve havens R2TKN0240 - Economische havens en waterwegen R2TKN0250 - Openbaar vervoer

Lasten 33.302 3.353 867 3.803 882

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 539 32.763 1.919 1.434 533 334 863 2.940 235 646

Totaal

42.206

4.089

66

178 183 1.638 6.044

38.118

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Beleidsindicatoren Tabel 18 Trends verplichte beleidsindicatoren Circulaire en concurrerende economie Nr.

Naam indicator

Eenheid

Bron

2021

2022

2023

100.000300.000 inwoners 2023

Een toekomstbestendige en wendbare economie 1 Functiemenging

%

LISA

55,3

55,7

56,3

57,1

Vestigingen (van 2 bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de LISA leeftijd van 15 t/m 64 jaar

147,5

173,3

182,2

186,6

Zie voor vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl

67

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.5 Samenwerking en organisatie Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een toegankelijke gemeente die efficiënt en effectief wordt bestuurd en blijvend financieel gezond is. Ambitie: Samen met de Friese Mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden geven we onze (digitale) toekomst vorm. Iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. We blijven ons inzetten voor een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau. Als hoofdstad van Fryslân en als centrumgemeente voelen we ons verantwoordelijk om regiopartners met elkaar te verbinden. We willen een betrouwbare en open overheid zijn. Benaderbaar en toegankelijk. We kiezen voor menselijk contact en praten met elkaar. We willen de digitale ontwikkelingen zelf in de hand hebben, weten wat er gebeurt met onze data en voorkomen dat digitalisering mensen buiten sluit. We willen open en transparant zijn over de afwegingen die we maken en grenzen stellen aan wat we toelaatbaar vinden. Wij staan voor kernwaarden als zorgvuldig en veiligheid, inclusie en duurzaamheid. We organiseren daarvoor wat nodig is, zodat de samenleving in balans blijft. Wij werken constructief samen, zowel in- als extern. We zijn efficiënt en effectief, wegen de kosten en baten goed af en houden de lasten laag. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken?

Samenwerking en organisatie

Een stevige positie van NoordNederland op nationaal en Europees niveau Participatie en democratische vernieuwing Passende en persoonlijke dienstverlening Waarde(n)volle digitale toekomst

Stabielere financiering gemeente en vergroten autonomie

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

- Uitvoering Europa agenda 2022-2026 Bestuur (M TR) - Lobby richting kabinet - Lobby richting Europees parlement - Samenwerking met provincie Fryslân - Regio Deal Noardwest-Fryslân - Uitwerken democratische vernieuwingsagenda -

Altijd contact M eer op maat Vernieuwend Slimmer datagebruik

- M et data en technologie de herinrichting van Spoordok-terrein ondersteunen (M TR) - Experimenten met nieuwe technologie - Continue onderzoek naar impact van technologie op samenleving - Op orde brengen van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging - M onitoren financiële risico's en onzekerheden - Continueren stabiliserende uitgangspunten financieel meerjarenbeleid - M onitoren ontwikkelingen Gemeentefonds

68

Ondersteuning

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.5.1 Bestuur Portefeuillehouders: Sybrand Buma en Gijs Jacobse 1. Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau Global goal: 17. Partnerschap om de doelen te bereiken Om de positie van Noord-Nederland te verstevigen, trekt de gemeente Leeuwarden voor bepaalde vraagstukken met de provincie Fryslân en andere partners samen op. Het gaat veelal om grote vraagstukken die je niet opgelost krijgt op de schaal van een individuele gemeente, denk aan de energietransitie, circulaire economie en digitalisering. Daartoe delen we kennis, brengen we gezamenlijk projecten verder en organiseren we waar nodig een gezamenlijke lobby. We wisselen onze ideeën en ervaringen uit in ons netwerk van steden, met bewindsleden, Tweede Kamer leden, ambtenaren op ministeries en met onze maatschappelijke partners. Speerpunten voor komend jaar zijn: uitvoering van de Europa agenda, belangenbehartiging richting nieuwe kabinet en Europese commissie en uitvoering Regio Deal Noardwest-Fryslân, met daaropvolgend een Toekomstagenda vanuit het programma Elke Regio Telt. ○ Uitvoering Europa agenda 2022-2026 (MTR) Met de Europa agenda 2022- 2026 kunnen we Europese middelen in Leeuwarden en Fryslân laten landen. Die middelen helpen ons om de brede welvaart in de regio te vergroten.

Voor uitvoering van de Europa agenda is vanaf 2025 structureel € 220.000 beschikbaar (MTR). In 2025 wordt de Europa agenda geëvalueerd. Activiteiten in 2025 zijn:  Uitvoering zeven lopende Europese projecten en samen met het NG4 EU Office verbinding van nieuwe Leeuwarder projecten uit ons Europese projectenportfolio aan Europese financiering, initiatieven en partners.  Continuering van onze vertegenwoordiging in Brussel door te participeren in samenwerkingsstructuren zoals SNN (lobby), het NG4 EU Office (lobby en projectverwerving) en verschillende Europese netwerken (ERRIN, Eurocities, ENoLL, Energy Cities, ACR+).  Organisatie van verschillende lobby-evenementen en drie werkbezoeken samen met het NG4 EU Office en SNN om Leeuwarden, Fryslân en het Noorden in Europa te positioneren: een bezoek aan de European Week of Regions and Cities, het NoordNederlands lobby- en netwerkevenement om het Noorden aan de nieuwe Europese beleidsmakers (Commissie en Parlement) te presenteren, en het netwerkevent ter ere van het 10-jarig jubileum van het NG4 EU Office.  Investering en deelname aan EuropaPact Fryslân om Leeuwarder en Friese partijen slagvaardiger in Europese projectontwikkeling te maken en om Fryslân een duidelijker Europese aanwezigheid te geven.  Indiening van een “bid” om in 2028 European Youth Capital te worden.

 Ondersteuning van lokale partners zoals de WaterCampus, VCF en Arcadia bij hun positionering in Europa door hen te koppelen aan onze vertegenwoordiging in Brussel.  Onze organisatie slagvaardiger maken in Europees werken door het faciliteren van Engelse les voor medewerkers in Europese projecten en door het opstellen van protocollen en procedures rondom de uitvoering van Europese projecten.

69

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

○ Lobby richting kabinet      

Bewindspersonen uitnodigen voor werkbezoeken om zo mede invloed uit te oefenen op de uitwerking van het regeerprogramma. Leeuwarden als proeftuin aanbieden voor het mee vormgeven van landelijk beleid. Op ambtelijk en bestuurlijk niveau deelnemen aan belangrijke netwerken als VNG, G40, SNN en voorstellen doen voor een gezamenlijke uitwerking van het regeerprogramma. Contacten met (noordelijke) Tweede Kamerleden actief onderhouden op o.a. de onderwerpen Lelylijn, veiligheid, cultuur, wonen, energie. Op ambtelijk niveau contacten onderhouden met evenknieën bij de ministeries. In SNN verband actief onze landelijke contacten (bestuurlijk en ambtelijke) inzetten op de gezamenlijke lobbydossiers zoals Deltaplan en Cultuur.

○ Lobby richting Europees parlement  Contacten leggen met Europarlementariërs en hen informatie geven vanuit de belangen van gemeenten.  Deelname aan Europese netwerken ten behoeve van (beleids)beïnvloeding van de Europese commissie.  Inzetten NG4 EU Office om succesvol gebruik te kunnen maken van Europese fondsen ter ondersteuning van ons eigen beleid ○ Lobby richting kabinet   

Bewindspersonen uitnodigen om zo invloed uit te oefenen op de uitwerking van het regeerprogramma. Leeuwarden als proeftuin aanbieden voor het mee vormgeven van landelijk beleid. Op ambtelijk en bestuurlijk niveau deelnemen aan belangrijke netwerken als VNG, G40, SNN en voorstellen doen voor een gezamenlijke uitwerking van het regeerprogramma.

○ Lobby richting Europees parlement  

Contacten leggen met Europarlementariërs en hen informatie geven vanuit de belangen van gemeenten. Deelname aan Europese netwerken ten behoeve van (beleids)beïnvloeding van de Europese commissie.

○ Samenwerking met provincie Fryslân In het vierde kwartaal van 2024 worden naar verwachting nieuwe samenwerkingsafspraken tussen de gemeente Leeuwarden en de provincie Fryslân vastgesteld. In 2025 wordt een start gemaakt met de uitvoering van afspraken en projecten. ○ Regio Deal Noardwest-Fryslân De regio Noardwest-Fryslân (de gemeenten Waadhoeke, Harlingen en Leeuwarden, Wetterskip Fryslân en provinsje Fryslân) is in november 2023 een regiodeal met het Rijk aangegaan voor een periode van vier jaar. Het jaar 2024 stond in het teken van concretisering en het op gang brengen van de plannen uit de regiodeal, langs de lijnen Vitale economie, Kwaliteit van leven en Natuurlijk in balans. De gemeente Leeuwarden is trekker van de tweede programmalijn, met daarbinnen een inzet op vitale kernen, zorgvernieuwing en tegengaan van ondermijning. Leeuwarden draait als deelnemer mee in de andere twee lijnen. In 2025 zullen naar verwachting in alle drie de lijnen projecten starten met en voor bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties in de regio. Die projecten dragen bij aan het doel om Noardwest-Fryslân naar “in nije tiid” te brengen, onder het motto “Van smalle terp naar brede welvaart”.

70

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

3. Participatie en democratische vernieuwing Global goal 10: Ongelijkheid verminderen. ○ Uitwerken democratische vernieuwingsagenda Democratische vernieuwing is onderdeel van een beleidsstuk over Overheid en samenleving, dat in het vierde kwartaal van 2024 op de politieke agenda staat. Na vaststelling kan een start gemaakt worden met uitvoering van de daaruit voortkomende maatregelen. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022) Kadernota verbonden partijen (2017) Intentieverklaring samenwerking met de provincie (2023) Nieuwe Kadernota verbonden partijen (nog vast te stellen)

71

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.5.2 Ondersteuning Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Hein Kuiken 1. Passende en persoonlijke dienstverlening De gemeente zet zich in voor een dienstverlening die passend en persoonlijk is, zoals nader uitgewerkt in de geactualiseerde visie op dienstverlening (juni 2023). De ambitie plaatst het perspectief van de inwoners centraal en fungeert als kader voor de hele gemeente. De uitvoering van de benodigde verbeteracties wordt opgepakt binnen het programma Dienstverlening, dat de veranderbeweging binnen de organisatie faciliteert en de verbetering van de dienstverlening verder vormgeeft langs de lijnen: altijd contact, meer op maat, vernieuwend en slimmer datagebruik. De zogenaamde POK-middelen (€ 266.000) worden daarbij ingezet om extra ondersteuning te bieden aan kwetsbare inwoners. In het programma zijn verschillende acties en resultaten benoemd om de gestelde doelen te bereiken. Het programma wordt de komende jaren gefaseerd uitgevoerd. Hieronder volgen de speerpunten in fase 1 (2025). ○ Altijd contact     

Het betrekken van inwoners via een inwonersklankbord bij het verbeteren van de dienstverlening. Het uitvoeren van klantreizen waarbij inwoners hun ervaringen met de processen en dienstverlening delen. Het continu meten van klanttevredenheid onder andere door middel van enquêtes. Het verbeteren van de bereikbaarheid, onder andere door verbetering van de terugbelbelofte. Continuering kwaliteit telefonische bereikbaarheid. Door de inzet van extra tijdelijk personeel verbeterde de bereikbaarheid in 2024. In 2025 wordt de extra formatie gecontinueerd om de kwaliteit van de afhandeling van telefoontjes te waarborgen. Hiervoor is structureel € 131.000 extra beschikbaar (MTR).

○ Meer op maat   



Ontwikkeling van het ‘Meedenkpunt’ en het creëren van ruimte voor persoonlijke gesprekken wanneer nodig. Het vereenvoudigen van aanvraagprocessen. Toegankelijke en eenvoudige informatietoegang. Door de toename van overheidstaken en richtlijnen is de hoeveelheid informatie aanzienlijk gestegen. In 2025 wordt extra formatie vrijgemaakt voor het beheer en toegankelijk maken van informatie op de website, MijnLeeuwarden, en de kennisbank voor alle klantvragen (MTR). De bezorging van rijbewijzen en de tariefswijziging voor reisdocumenten per 1 januari 2025. De wettelijke identificatieplicht wordt nageleefd en er wordt gezorgd voor een veilige bezorging. De verwerking van dit voornemen wordt opgenomen in de actualisatie van de Legesverordening, die jaarlijks ter vaststelling aan de raad wordt voorgelegd.

○ Vernieuwend 



In 2025 worden verdere stappen gezet in de ontwikkeling van ‘MijnLeeuwarden’ om inwoners meer inzicht en transparantie te geven in de gemeentelijke dienstverlening. De eerste producten worden aangesloten (MTR). De gemeente organiseert centrale en samenhangende klantacties via de omnichannelstrategie. In 2025 wordt daarvoor gestart met het opbouwen van klantbeelden en kanaalintegratie (MTR).

72

Begroting gemeente Leeuwarden 2025



Beleidsbegroting

Daarnaast wordt de inzet van chatbots en spraakherkenningstechnologie verder ontwikkeld.

○ Slimmer datagebruik  

Proactief benaderen van inwoners bij vernieuwing van producten. Actief benaderen van inwoners voor het benutten van regelingen.

2. Waarde(n)volle digitale toekomst Onze digitale toekomst is waarde(n)vol als de kansen van technologie goed zijn benut, dit geen negatieve impact heeft op de Leeuwarder samenleving en de gemeentelijke ICT-infrastructuur betrouwbaar is. We zijn tevreden als: 1. op belangrijke maatschappelijke opgaven de grenzen zijn verkend en aangegeven ten aanzien van datagebruik en -deling; 2. we in staat zijn om bij een ontwrichtend cyberincident weerbaarheid en herstelvermogen te tonen; 3. moderne en inclusieve dienstverlening kunnen aanbieden. Met onderstaande activiteiten geeft de gemeente hier actief richting aan. ○ Met data en technologie de herinrichting van Spoordok-terrein ondersteunen (MTR) In 2025 en 2026 maken we samen met diverse planbureaus stapsgewijs een interactieve, digitale 3d-kopie (Digital Twin) van onze gemeente. Een soort videogame waarin in eerste instantie de beoogde herinrichting van het Spoordok-terrein wordt gevisualiseerd met beschikbare data. Zodat berekend of gesimuleerd kan worden wat het effect op mobiliteit, stikstof, energie of water(behoud) is. Door aan de data te ‘sleutelen’, willen we de best passende invulling of het meest gewenste scenario voor de herinrichting bepalen. De 3d-kopie van het Spoordokterrein kan gedeeld worden met collega’s en ook inwoners kunnen zo bij de herinrichting worden betrokken.

Het vormt de blauwdruk voor ondersteuning van andere gebieden en opgaven in de komende jaren. Zo wordt de Digital Twin een steeds krachtiger hulpmiddel bij het realiseren van complexe opgaven. Voor de realisatie is structureel €200.000 en €100.000 incidenteel extra beschikbaar voor licentiekosten (MTR). Aanvullend is €700.000 beschikbaar voor inrichting, vormgeving , beheer, visualisatie van de Spoordok-ontwikkeling en volgende opgaven/thema’s in de Digital Twin (zie paragraaf 2.10 Investeringsprogramma en Fondsen). ○ Experimenten met nieuwe technologie Binnen de Leeuwarder Digitale Agenda experimenteert de gemeente al enkele jaren met nieuwe technologie die zichtbaar waardevol moet zijn voor de samenleving. Is een experiment succesvol dan wordt de toepassing daadwerkelijk in gebruik genomen. In 2025 worden circa 8 nieuwe experimenten uitgevoerd. ○ Continue onderzoek naar impact van technologie op samenleving Technologie en Artificiële Intelligentie (A.I.) kunnen (ongewenste) impact hebben op bijvoorbeeld de privacy van onze inwoners of op besluiten van de gemeente. We willen de juiste en verantwoorde keuzes maken bij het gebruik van technologie. In 2023 heeft het college daartoe het Beleidsplan invoering verantwoorde data-ethiek vastgesteld. Speerpunten in 2025 zijn:  Inzet Data-Ethiek Commissie van Data-Fryslân.

De commissie is in 2024 opgericht en reflecteert op verzoek van diverse Friese overheidsinstanties, waaronder de

73

Begroting gemeente Leeuwarden 2025





Beleidsbegroting

gemeente Leeuwarden, op de beoogde inzet van nieuwe technologie. In 2025 vindt een evaluatie van de inzet van de commissie plaats. Toetsing en begeleiding van alle kleinere technologische ontwikkelingen door de Data-Ethisch Officer. Binnen de gemeentelijke organisatie is sinds 2024 een Dataethisch Officer werkzaam. Aan het eind van 2025 moet voor alle nieuwe kleinere ontwikkelingen een Data Ethical Protection Impact Assessment (DEPIA) zijn uitgevoerd. Ontwikkeling kennis en competenties interne organisatie. Zo goed als iedere medewerker werkt met (gevoelige) informatie, data en technologie. De wetgeving op gebied van technologie groeit sterk, denk aan de Wet open overheid of de Europese A.I. Act. Dit stelt steeds hogere eisen aan medewerkers. Aan het eind van 2025 is er één omgeving waar op persoonlijk niveau trainingen worden aangeboden, de impact van relevante wetgeving wordt uitgelegd en ook het bewustzijn op Informatiebeveiliging wordt vergroot (digitale leerlijn).

○ Op orde brengen van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging Speerpunten zijn:  Implementatie van meerdere (technische) componenten van Common Ground,om zo de dienstverlening en bedrijfsvoering beter te kunnen ondersteunen: Common Ground is een belangrijk landelijk initiatief waaraan de gemeente Leeuwarden zich, net als 90% van alle gemeenten, in 2024 bestuurlijk aan heeft gecommitteerd. Deelname bevordert hergebruik van data en de uitwisseling van functionaliteiten tussen gemeenten, met minder afhankelijkheid van leveranciers. In 2024 wordt een implementatieplan opgesteld waarin wordt beschreven wanneer welke componenten zullen worden ‘geïnstalleerd’.  Uitvoering verbeteracties informatiebeveiliging: In 2024 is een zogenaamde 0 -meting op de Baseline Informatiebeveiliging Overheden (BIO) uitgevoerd. Op ruim 150 punten kan een organisatie hiermee bepalen hoe goed zij haar informatiebeveiliging (security) op orde heeft. De aandachtspunten hieruit worden in de periode 20242026 als verbeteracties uitgevoerd.

3. Stabielere financiering gemeente en vergroten autonomie ○ Monitoren financiële risico's en onzekerheden Ondanks het sluitende meerjarenperspectief worden wij net als veel andere gemeenten geconfronteerd met diverse onzekerheden en risico's. Dit heeft impact op de stabiliteit van onze financiële basis. Daarom monitoren we de risico's nauwlettend, om tijdig bi j te kunnen sturen en het financieel perspectief hier eventueel op aan te passen. Zie paragraaf 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing voor een toelichting op de grootste risico’s. ○ Continueren stabiliserende uitgangspunten financieel meerjarenbeleid Waar voor veel gemeenten de gevolgen van de nieuwe verdeelsystematiek leidt tot forse tekorten, is de begroting en meerjarenraming van Leeuwarden financieel sluitend. We blijven hiervoor de volgende vier ‘stabiliserende’ uitgangspunten hanteren: 1. Focus op het meerjarenperspectief. 2. Integrale afweging van budgettoekenningen op twee cruciale momenten in de 4jarige beleidscyclus. 3. Reële raming van loon en prijsontwikkelingen. 4. Behoedzaamheid bij nieuwe budgettoekenningen en ontwikkelingen in het gemeentefonds.