Begroting gemeente Leeuwarden 2025

74

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

○ Monitoren ontwikkelingen Gemeentefonds In de meicirculaire 2023 is de impact van de nieuwe verdeelsystematiek in het Gemeentefonds verwerkt. In de meicirculaire 2024 zijn de afspraken verwerkt over de groei van het Gemeentefonds op basis van het Bruto Binnenlands Product en is de opschalingskorting geschrapt. Wij verwachten dat in de septembercirculaire 2024 de effecten van het regeerakkoord zijn verwerkt. Wij verwachten niet dat het hierbij blijft. De nieuw ingevoerde verdeelsystematiek heeft geleid tot voor- en nadeelgemeenten en zal mogelijk leiden tot aanpassingen in de verdeling van het Gemeentefonds. Ook het onderzoek van een groter eigen belastinggebied en de financiering van de Wmo zijn onderwerpen die invloed hebben op de omvang en verdeling van het Gemeentefonds. Samen met bijvoorbeeld andere 100.000+ gemeenten, de VNG en VFG blijven we deze ontwikkelingen volgen en waar mogelijk onze invloed uitoefenen.

Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Kadernota Risicomanagement (2022) Beleidsplan invoering verantwoorde data-ethiek (2023)

75

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat mag het kosten? R2HOG05 - Samenwerking en organisatie Tabel 19 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PGM 0501 - Bestuur R2PGM 0502 - Ondersteuning Totaal saldo

Rekening 2023 15.525 -384.066 -368.541

Begroting 2024 5.747 -420.226 -414.479

Begroting 2025 5.907 -417.824 -411.917

Begroting 2026 5.904 -406.273 -400.369

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2027 2028 5.714 5.483 -396.299 -393.027 -390.585 -387.543

Toelichting substantiële mutaties 2025 t.o.v. 2024: Het budget binnen het programma ondersteuning neemt in 2025 af met € 2,4 mln. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door:  Een afname van mutaties reserves van circa € 18 mln. Voor de mutaties in de reserves wordt verwezen 3.1.1 Overzicht van baten en lasten.  Een hogere algemene uitkering uit het Gemeentefonds van € 9,3 mln. De omvang van het Gemeentefonds is gekoppeld aan de omvang van de Rijksbegroting met een aantal correcties. Nadat de omvang van het Gemeentefonds is vastgesteld wordt dit vervolgens verdeeld over de gemeenten op basis van zogenaamde objectieve verdeelmaatstaven. Deze verdeelmaatstaven moeten ertoe leiden dat iedere gemeente eenzelfde voorzieningenniveau in stand kan houden. De actuele ontwikkeling van de algemene uitkering voor de gemeente Leeuwarden wordt geschetst in hoofdstuk 3.2.1 Ontwikkeling financiële positie.  De overige lasten (stelposten) zijn afgenomen met € 2,4 mln vooral door ruimtescheppende maatregelen voortvloeiend uit de MTR.  Hogere belastingenopbrengsten (€ 1,6 mln) ten gevolge van doorberekenen van de inflatiecijfers.  Binnen treasury een afname van de kapitaallasten van € 1,3 mln.  Beheer overige gebouwen en gronden: In 2024 was sprake van een incidentele storting in de voorziening groot onderhoud vastgoed van € 1,2 mln. Tabel 20 R2PGM0501 - Bestuur R2TKN0001 - Bestuur

Lasten 5.924

Totaal

5.924

Tabel 21 R2PGM0502 - Ondersteuning R2TKN0002 - Burgerzaken

Lasten 4.140

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 2.326 1.814

R2TKN0003 - Beheer overige gebouwen en gronden R2TKN0004 - Overhead R2TKN0005 - Treasury R2TKN0007 - Uitkeringen Gemeentefonds

5.758 56.606 451 0

2.144 763 1.954 434.332

3.614 55.843 -1.503 -434.332

24.249 300 16.127 829 0 20 3.489 111.969

22.235 0 19.112 18.721 23.233 3.450 1.522 529.793

2.014 300 -2.984 -17.893 -23.233 -3.430 1.967 -417.824

R2TKN0008 - Overige baten en lasten R2TKN0009 - Vennootschapsbelasting (Vpb) R2TKN0010 - M utaties reserves R2TKN0061 - OZB woningen R2TKN0062 - OZB niet-woningen R2TKN0063 - Parkeerbelasting R2TKN0064 - Belastingen overig Totaal

76

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 17 5.907 17

5.907

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Beleidsindicatoren Tabel 22 Kengetallen Bestuur en organisatie Naam Nr. Eenheid Bron indicator

2021

2022

2023

2024

2025

1 Formatie

Fte per 1.000 inwoners

Gemeente Leeuwarden

12,1 fte 125.510 inwoners

11,97 fte 127.088 inwoners

12,68 fte 127.126 inwoners

10,71 fte 128.810 inwoners

12,51 fte 128.810* inwoners

2 Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

Gemeente Leeuwarden

13 fte 125.510 inwoners

13,41 fte 127.088 inwoners

14,18 fte 127.126 inwoners

13,67 fte 128.810 inwoners

13,99 fte 128.810* inwoners

Gemeente Leeuwarden

€ 932

€ 1.012

€ 1.087

1.079

€ 1.141

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

Gemeente Leeuwarden

14,3

17,07

14,35

5,03

4,84

5 Overhead

% van totale lasten

Gemeente Leeuwarden

7,2

6,85

7,06

8,21

7,61

3

4

Apparaats- Kosten per kosten inwoner

* inwoner aantal van 2024

Toelichting indicatoren:  Formatie: de toegestane formatie in fte op peildatum 1 januari. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36urige werkweek.  Bezetting: het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, inclusief boventallige medewerkers.  Apparaatskosten: alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.  Externe inhuur: uitzendkrachten, zzp'ers en gedetacheerden.  Overhead: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

77

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

B Paragrafen

78

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.6 Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving 2.6.1 Opbouw en budget Programma Volhoudbaar 2.0 en andere verduurzamingsopgaven Via het programma Volhoudbaar 2.0 geeft de gemeente invulling aan de verduurzamingsopgave. Het college gaf in maart 2023 het startschot van dit programma met het Programmaplan Volhoudbaar 2.0. In het programma zijn de eerder in 2021 vastgestelde Leeuwarder Energie Agenda en de Uitvoeringsagenda Klimaataanpassing opgenomen. In 2024 zijn er twee nieuwe uitvoeringsaanpakken vastgesteld door het college: het uitvoeringsprogramma Circulaire economie 2024-2027 en het uitvoeringsprogramma Volhoudbare eigen organisatie 2024-2027. Het beleidskader en uitvoeringsaanpak voor Biodiversiteitsherstel en het samenhangende uitvoeringsprogramma Vergroening zijn nagenoeg afgerond. Een nieuw beleidsprogramma Energie (vervanger van de Leeuwarder Energie Agenda) is op dit moment in ontwikkeling. In 2025 ligt de nadruk op het uitvoeren van de bestaande en nieuwe uitvoeri ngsaanpakken Het programma is bedoeld om te sturen op het behalen van doelen en het neerzetten van de bijbehorende organisatie. Daarnaast wil het programma samenhang en synergie bereiken tussen de visie uit het coalitieakkoord, de verschillende beleidsvelden en de daadwerkelijke uitvoering.

Het programma bestaat uit vijf pijlers, te weten: Energietransitie, Klimaatadaptatie, Circulaire Economie, Biodiversiteit en Eigen Organisatie. In onderstaande alinea’s wordt per pijler aangegeven wat we in 2025 gaan doen om de doelen te realiseren. Een deel van de verduurzamingsopgave verloopt via thema's die tegen het programma Volhoudbaar aanzitten. Bijvoorbeeld op het terrein van een duurzame vitale bodem en via de transitie van de landbouw. Naast het programma Volhoudbaar 2.0 staan we daarom ook stil bij andere verduurzamingsopgaven. Ook gaan we in 2025 aan de slag met de aanbevelingen die uit ‘de lerende monitor’ komen. Het is een lerende monitor omdat we lessen willen trekken die we kunnen gebruiken ten behoeve van beleid en uitvoering. De monitor wordt in 2024 uitgevoerd door Twijnstra Gudde. De uitkomsten van de monitor zullen we ook gebruiken voor de verantwoording in de jaarstukken 2024. Wat mag het kosten? De kosten worden begroot op basis van de maatregelen die zijn opgenomen in de uitvoeringsaanpakken. De dekking van die kosten, en de aansturing zit in de sector die verantwoordelijk is voor dat specifieke beleidsdoel. Een uitgebreid overzicht van de beschi kbare dekking van het programma is opgenomen in hoofdstuk 12 van het Programma Volhoudbaar 2.0. 

Jaarlijks extra klimaatmiddelen van ca. € 2,4 mln van Het Rijk Voor de uitvoering van het klimaatakkoord stelt het Rijk middelen beschikbaar, de zogenaamde middelen voor ‘Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat en Energiebeleid’ (CDOKE). Dankzij deze middelen zijn we in staat om onze organisatie te versterken met nieuwe medewerkers en/of externe deskundigheid. We verdelen de middelen over de verschillende afdelingen die met deze opgaven bezig zijn en leggen via de jaarstukken verantwoording af over de inzet van deze middelen. Deze middelen zijn structureel opgenomen in de begroting. De hoogte van de bedragen is bekend tot en met 2025. In 2024 wordt de Rijksregeling herzien. Hoeveel we ontvangen vanaf 2026 is op dit moment nog onbekend.



Duurzame energie – Leeuwarder Energie Agenda Voor Energietransitie werken we vanuit de Leeuwarder Energie Agenda (LEA). De kosten voor de uitvoering worden per jaar bepaald. Het beleidsprogramma Energie – opvolger van

79

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

de LEA - en de bij dat programma behorende begroting is naar verwachting Q2 2025 gereed. De LEA richt zich op de volgende uitvoeringslijnen: Energiebesparing, -opwek en opslag van duurzame energie, Leeuwarden aardgasvrij, Samenwerking en communicatie en overige kosten LEA. Dekking hiervan komt uit reeds beschikbare budgetten binnen de sector DOK. Een deel van de inzet van personeel wordt betaald uit reguliere budgetten. En een deel van de medewerkers wordt betaald uit de middelen voor de uitvoering van het klimaatakkoord, (CDOKE-middelen) (zie kop ‘Jaarlijks extra klimaatmiddelen van ca. € 2,4 mln van Het Rijk’). Daarnaast worden maatregelen uitgevoerd in het kader van Energiearmoede. Deze kosten worden gedekt uit een Specifieke uitkering (SPUK) van € 5,9 mln. Een Europese subsidieaanvraag (ELENA) is in voorbereiding. 

Klimaataanpassing De maatregelen voor de uitvoeringsaanpak Klimaatadaptatie zijn voor 2025 geraamd op € 3,5 mln (wateroverlast). Dit bestaat uit bovengrondse en ondergronds infrastructuur om wateroverlast te verminderen. Deze worden uitgevoerd door en gedekt uit het Programma Water en Riolering. Voor vergroenen is € 750.000 beschikbaar (MTR). Voor zowel 2025 als voor 2026 € 375.000 beschikbaar. Dit wordt ingezet om meer schaduw te creëren om zo hittestress te voorkomen en terug te dingen.



Circulaire economie De uitvoeringsaanpak voor circulaire economie is in 2024 vastgesteld. De pijler circulaire economie werkt met een jaarbudget van € 283.000. Een deel van de inzet van personeel wordt gedekt uit reguliere budgetten bij de sector GES. De overige kosten worden volledig gedekt uit de CDOKE-middelen.



Biodiversiteit Het beleidskader en uitvoeringsprogramma biodiversiteit zijn nog in ontwikkeling. In 2025 worden deze afgerond. Voor de uitvoering van het programma is € 800.000 beschikbaar (MTR). € 425.000 in 2025 en € 375.000 in 2026.



Eigen Organisatie Het uitvoeringsprogramma voor Eigen Organisatie is in 2024 vastgesteld. Het uitvoeringsprogramma werkt met een werkbudget van € 300.000. Het merendeel van deze kosten worden gedekt uit CDOKE-middelen.

2.6.2 Energietransitie – Leeuwarder Energie Agenda 2021 –2024 Ambitie/Doel Leeuwarden heeft in 2050 een klimaatneutrale energie- en warmtevoorziening. Wat willen we bereiken? - Het herijken van de Leeuwarder Energie Agenda (van 49% CO 2 vermindering in 2030 naar 60% vermindering in 2030). - 23% energiebesparing in de gebouwde omgeving in 2030 (LEA 2021-2024). - In 2025 aardgasvrije uitvoeringsplannen maken voor 15.000 gebouwen (LEA 2021 -2024). - 85% opwek van duurzame energie in de gebouwde omgeving in 2030 (LEA 2021-2024). Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 

De Leeuwarder Energie Agenda herijken De huidige Leeuwarder Energie Agenda is in 2021 vastgesteld en loopt tot 2024. Echter, de ontwikkelingen in de energietransitie volgen elkaar snel op. Daarom gaan we de Leeuwarder Energie Agenda herijken. De doelstellingen worden aangepast naar de doelen

80

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

uit het coalitieakkoord van de gemeente Leeuwarden. In de herijking werken we de opwek en bespaardoelen en bijbehorende acties verder uit. De herijkte LEA is voor de zomer van 2025 gereed.



Inzet op energiebesparing in de gebouwde omgeving Als onderdeel van de herijking komt er een aanpak energiebesparing. Met deze aanpak gaan we o.a. energiearmoede tegen. Dit doen we door de inzet van onze Energiecoaches. Zij brengen bij woningen de kansen in kaart waar energie bespaart kan worden. Via de aanpak verduurzaming Leeuwarden-oost werken we aan de verduurzaming van 1.600 particuliere woningen (zie ook Programma Leeuwarden-oost). Ook bieden we subsidies aan zoals de witgoedwissel, isolerende maatregelen en ondersteuning van Fixteams voor inwoners met een smalle beurs. Vanuit Rijksmiddelen van het Nationaal Isolatieprogramma verstrekken we in ieder geval tot eind 2026 subsidies voor isolatiemaatregelen aan woningen met slechte energielabels en lagere WOZ-waardes. We willen advies op maat aan alle inwoners aanbieden via het Energieloket. Dit doen we o.a. met hulp van de tool Marktplaats woningverduurzaming.



Samenwerken aan de energietransitie De samenwerking van Friese overheden op het gebied van duurzame opwek, het energienetwerk en thema’s als energiearmoede verloopt via de Friese Energietafel (voorheen de RES). Daarnaast werken we samen met de lokale energie-initiatieven en steunen we deze waar nodig via advies, maar ook via de subsidieregeling 'Duurzame wijken en dorpen’. Ook werken we met woningcorporaties samen en maken we prestatieafspraken over het verduurzamen van hun vastgoed.



Aardgasvrij Leeuwarden (in 2024 plannen voor 15.000 gebouwen) In de (wijk)uitvoeringsplannen staat hoe we het aardgasvrij maken van gebouwen uitwerken op gebiedsniveau. Dit doen we bijvoorbeeld samen met de lokale energie-initiatieven. Daarnaast werken we aan de invulling van onze publieke rol in het aanbod van collectieve warmte zoals in Heechterp en Baard. Opwek van duurzame energie We dragen bij aan de overstap van fossiele brandstoffen naar schone en duurzame energiebronnen, zoals windenergie, zonne-energie, geothermie en aquathermie. Ook onderzoeken we nieuwe vormen van energieopwekking en –opslag, omdat dit van belang is voor het oplossen en voorkomen van netcongestie in de toekomst.





Verduurzamen van bedrijven door innovatie Innovatie en actieve hulp bieden zijn belangrijke factoren waarmee we bedrijven helpen met verduurzamen. Zo gaan we slim om met de capaciteit van het elektriciteitsnet op bedrijventerreinen. We verstrekken subsidies voor innovatieve energieoplossingen via het Innovatiefonds en geven advies via de MKB-energiecoaches.



Verduurzamen pont de Burd In 2025 wordt pont de Burd verduurzaamd door over te gaan op een aandrijving met biodiesel.

81

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.6.3 Klimaatadaptie – Uitvoeringsagenda Klimaataanpassing 2021 – 2035 Ambitie/Doel Leeuwarden is in 2035 klaar voor periodes van hitte, meer neerslag en meer droogte. Wat willen we bereiken? De realisatie van 65.000 m 3 waterberging en –afvoer in ongeveer 75 projecten. Meer groen en schaduwplaatsen rondom warme gebieden creëren. Hiermee realiseren we koele plekken en verkleinen de kans op hittestress in stedelijk gebied. Meer inzicht krijgen in de gevolgen van droogte in bebouwd gebied. We ontwikkelen onze kennis over droogte en blijven ons bewust van de mogelijke risico’s en consequenties van droogte. We vergroten de bewustwording en noodzaak tot anticiperen op risico's bij bewoners, bedrijven en instellingen. Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 

Maatregelen uit de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie uitvoeren Begin 2021 is de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie vastgesteld. Hierin staan de maatregelen die we in bebouwd gebied moeten nemen om beter voorbereid te zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. We voeren maatregelen tegen wateroverlast uit.



Maatregelen uit het uitvoeringsprogramma Vergroening uitvoeren Eind 2024 wordt het uitvoeringsprogramma Vergroening vastgesteld. In dit uitvoeringsprogramma werken we aan het herstel en de versterking van de groenblauwe structuren in onze gemeente. Het uitvoeringsprogramma benaderd opgaven op het gebied van klimaataanpassing, gezondheid en biodiversiteit in samenhang. Hierin staan ook de maatregelen die we nemen in warme risicogebieden om hittestress te beperken. Vanaf 2025 voeren we deze maatregelen uit.



Bewustwording door gesprekken en campagnes met inwoners We informeren inwoners over de gevolgen van klimaatverandering in hun omgeving via risicodialogen. Dit contact noemen we Klimaatgesprekken. Daarnaast vergroten we de bewustwording en de acties die inwoners zelf kunnen doen via sociale activiteiten als het NK-tegelwippen, Steenbreek-acties en andere campagnes. Daarnaast faciliteren we inwoners, bedrijven en scholen met het opvangen van regenwater en het vergroenen van hun dak of hun tuin via de subsidieregeling ‘Klimaatbewust Leeuwarden’.



Nieuwbouw klimaatbestendig maken Nieuwe gebieden voor woningbouw en bedrijventerreinen richten we klimaatrobuust en bestendig in. Via de subsidieregeling ‘Klimaatbewust Leeuwarden’ stimuleren we ‘waterneutraal bouwen’ en het hergebruik van regenwater. We dagen bouwers, ontwikkelaars en woningcorporaties uit om klimaatadaptief te bouwen en te ontwikkelen. Dit doen we in tendertrajecten op gebieds- en gebouwniveau.

82

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.6.4 Circulaire economie – Nieuwe uitvoeringsagenda circulaire economie Ambitie/Doel Leeuwarden heeft een volledige circulaire economie en samenleving zonder afval in 2050. In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen. Wat willen we bereiken? In 2030 is de hoeveelheid restafval per inwoner gedaald naar maximaal 30 kg. Leeuwarden staat op de kaart als gunstige vestigings - en ontwikkel plaats voor circulaire bedrijven. We kopen maximaal circulair in en reduceren de milieu-impact van materialen in onze organisatie. Hiervoor verminderen we ons materiaalverbruik, CO 2-uitstoot en MKI-score (Milieu Kosten Indicator). We zetten in op het voorkomen van afval en (her)gebruiken grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk. We ondersteunen bedrijven in de overgang naar een circulaire economie. Energiezuinigheid, klimaatadaptatie en circulair/biobased bouwen zijn het uitgangspunt bij nieuwe gebiedsontwikkelingen. We formuleren in onze uitvragen voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen concrete doelstellingen op het gebied van circulariteit. Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2024-2027 In maart 2024 is het nieuwe Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie vastgesteld voor de komende jaren. Dit programma bevat drie pijlers: o Innovatie en bedrijvigheid; o Circulair en biobased bouwen. o Doorontwikkeling van het grondstoffenbeleid (huishoudelijk afval);



Samen innoveren met het bedrijfsleven en kennisinstellingen We ondersteunen bedrijven uit diverse sectoren door in te zetten op circulair materiaalgebruik, het verlagen van de CO 2-uitstoot, wet- en regelgeving en circulaire businessmodellen. We ontwikkelen, leren en werken aan projecten samen met kennisinstellingen en het bedrijfsleven. Zo organiseren we samen met de Vereniging Circulair Friesland o.a. CircoTracks (nader uitwerken van circulaire ontwerpprincipes en businessmodellen).



De bouwsector uitdagen en het goede voorbeeld geven We dagen bouwers, ontwikkelaars en woningcorporaties uit om zoveel mogelijk circulair en biobased te bouwen en te ontwikkelen. Dit doen we in tendertrajecten op gebieds - en gebouwniveau. We geven zelf het goede voorbeeld. Ook onderzoeken we de mogelijkheden om de productie en toepassing van biobased materialen lokaal te kunnen stimuleren.



Doorontwikkeling afvalbeleid Goed Terecht in Leeuwarden We evalueren het beleid en scherpen aan waar dat nodig en mogelijk is. Dat doen we binnen de kaders van de Grondstoffenbeleidsvisie en de raadsbesluiten over Goed Terecht in Leeuwarden. Ook onderzoeken we de mogelijkheid om in Grou te starten met een Circulair Ambachtscentrum

83

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.6.5 Biodiversiteit & Ecologie – Nieuwe uitvoeringsagenda Biodiversiteitsherstel Ambitie/Doel: In 2035 is de biodiversiteit in de gemeente Leeuwarden toegenomen. De negatieve trend is omgebogen en de soortendiversiteit neemt toe. Daarnaast beschermen we onze ecosystemen, bossen en biodiversiteit. Wat willen we bereiken? De biodiversiteit van Leeuwarden beschermen door in de uitvoering van onze wettelijke taken “de basis op orde” te brengen. Leefgebieden voor planten en dieren vergroten en verplaatsing/verspreiding mogelijk maken door de Leeuwarder Ecologische Structuur (LES) te versterken. Schade aan de biodiversiteit beperken en kansen grijpen voor het vergroten van de biodiversiteit. Dit doen we door in onze gemeente natuurinclusief te werken. We stimuleren positief contact tussen de mens en de natuur met communicatie en educatie. Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Eind 2024 is het Beleidskader en het Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit opgesteld. Vanaf 2025 voeren we de activiteiten in het beleidskader en de uitvoeringsagenda uit. We willen inzicht krijgen in de praktische opgaven en onze wettelijke taken nog beter op orde hebben. In het programma worden drie activiteitlijnen opgenomen: 

Biodiversiteit Omgevingswetbestendig Er worden praktische handvatten ontwikkeld om te voldoen aan de regelgeving over natuur in de Omgevingswet. Daarvoor wordt een goede monitoring opgezet (€62.500*2 MTR) en wordt er gewerkt volgens gedragscodes. Daarnaast maken we een Natuurwaardenkaart (€50.000 MTR) en een soortenmanagementplan voor kwetsbare soorten. Hiervoor werken we als gemeente samen met andere overheden en natuurorganisaties.



Natuur inclusief werken voor een Basis Kwaliteit Natuur (BKN) In 2030 willen we bij alle relevante werkprocessen binnen de gemeente werken met een natuur inclusieve aanpak. Daarbij willen we voor 20 kenmerkende soorten bouwstenen ontwikkelen die we in projecten en beheer toepassen. We willen 10 fauna voorzieningen realiseren (€125.000*2 MTR). We zorgen ervoor dat biodiversiteit in alle gemeentelijke activiteiten een plek krijgt. Dit doen we door leefruimte te creëren waar algemeen soorten kunnen floreren. Dit noemen we een Basis Kwaliteit Natuur.



Leeuwarder Ecologische Structuur (LES) De groenblauwe structuren binnen de gemeente op zijn op kaart gezet. Deze kaart laat ons zien hoe we biodiversiteitsrijke gebieden met elkaar kunnen verbinden. Zo vergroten we het leefgebied van soorten en is verplaatsing/verspreiding mogelijk. Er zijn verschillende knelpunten in de groenblauwe structuur in beeld gebracht. Met de beschikbare middelen willen we de komende jaren 4 van die knelpunten op lossen (€162.500 *2 MTR). De ‘LES kaart’ maakt daarnaast duidelijk voor welke gronden we qua inrichting en beheer een hoog ambitieniveau nastreven voor de biodiversiteit. De komende jaren worden ecologische beheerplannen voor 5 grotere groenblauwe structuren gemaakt. Hiervoor bundelen we de krachten van onze binnen- en buitendienst.



Educatie en communicatie We geven als gemeente graag het goede voorbeeld en maken bedrijven en inwoners meer bewust over biodiversiteit. We werken naar een samenleving waarin we rekening houden met de natuur. Dit vraagt om heldere communicatie en om bewustwording. Ook binnen

84

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

onze eigen organisatie werken we aan bewustwording. Hiervoor werken we samen met onze afdeling communicatie en onderwijs en educatie instellingen (€25.000*2 MTR).

2.6.6 Volhoudbare Eigen Organisatie – uitvoeringsagenda 2024-207 Ambitie/Doel In 2030 zijn we een duurzame gemeentelijke organisatie; emissievrij, circulair en adaptief. We zijn daarmee een voorbeeld voor inwoners, instellingen en ondernemers. Wat willen we bereiken? We werken toe naar een volhoudbare gemeentelijke organisatie met een zo beperkt mogelijke ecologische voetafdruk. We willen de gemeente goed achterlaten voor onze kinderen en kleinkinderen. Om dit te bereiken passen we diverse maatregelen toe ten behoeve van CO 2reductie, schone bedrijfsvoering, klimaatadaptatie bij gebouwen en terreinen en het stimuleren van meer biodiversiteit. We investeren in het ontwikkelen van duurzame competenties bij onze medewerkers. Zij zijn immers de motor van de gevraagde verandering. Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Begin 2024 is de uitvoeringagenda Volhoudbare Eigen Organisatie vastgesteld. In 2025 worden de activiteiten volgens deze uitvoeringsagenda verder uitgevoerd. 

Eigen CO2-uitstoot in kaart en vergroening vastgoed We brengen jaarlijks de CO 2-uitstoot van onze organisatie in kaart via de CO 2prestatieladder. We stellen verbeterplannen op en monitoren de voortgang ervan. We zetten ons via de lijn Eigen organisatie in voor de verduurzaming van de panden waarin onze collega’s gehuisvest zijn. Naast energiezuinigheid besteden we hierin aandacht aan klimaataanpassing en biodiversiteitsherstel.



Circulaire organisatie We werken aan het verminderen van ons materialenverbruik en dragen daarmee bij aan een circulaire economie.



Kennisniveau ontwikkelen We stimuleren de ontwikkeling van competente medewerkers die uitvoering kunnen geven aan de diverse duurzaamheidsopgaves.



Aantrekkelijke groene arbeidsvoorwaarden We vergroenen onze arbeidsvoorwaarden, bijvoorbeeld door het aanpassen van de regeling vergoeding woon-werkverkeer.

85

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.6.7 Landelijk gebied (landbouw en natuur) en bodem Ambitie/Doel Leeuwarden herstelt de balans tussen landschap, natuur en landbouw op een duurzame manier. Door duurzame en circulaire landbouw te bevorderen creëren we een gezonde leefomgeving, nu en in de toekomst. Wat willen we bereiken? We willen bijdragen aan een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving voor onze inwoners van het platteland. We faciliteren agrarische ondernemers in de omslag naar duurzame verdienmodellen en geven ruimte aan de versterking van natuur en landschap. We zetten ons in voor een gezond en vitaal bodem- en watersysteem dat ten goede komt aan alle inwoners van het landelijk gebied. Wat gaan we daarvoor doen en met wie?



Duurzame initiatieven mee ontwikkelen We nemen deel in gebiedsprocessen in Baarderadiel (Friese Kleiweide) en het Leechlân (Friese Veenweide). We werken daar samen met betrokken partijen aan duurzame initiatieven voor deze gebieden.



Verbinden en Leeuwarder belangen behartigen We werken nauw samen met provincie en andere gemeenten in het Fries Programma Landelijk Gebied, het Veenweideprogramma en het programma voor Greidhoeke plus. In deze programma's krijgen (overheids-) doelen hun beslag op het gebied van bodem, water, natuur, klimaat en sociaaleconomisch perspectief. Doelen worden gekoppeld aan initiatieven van inwoners en bedrijven. Daarin spelen we als gemeente de verbindende rol. We behartigen de Leeuwarder belangen en ambities aan de provinciale en regionale overlegtafels en denken constructief mee over de ontwikkelingen en kansen voor de regio.



Versterking Alde Feanen In het kader van Nationaal Park Nieuwe Stijl volgen en stimuleren we ontwikkelingen ten behoeve van versterking van het Nationaal Park Alde Feanen. Waar mogelijk verbinden we deze met ontwikkelingen in onze gemeente op het gebied van landbouw, natuur en recreatie.



Gezamenlijke oplossingen in agenda Landelijke Gebied We werken aan een brede agenda voor het Landelijk Gebied van Leeuwarden. Daarin verbinden we de thema’s water, bodem, klimaat, biodiversiteit, natuur, erfgoed en voedselagenda. Het doel daarvan is om de doelen en ambities van alle thema’s te vertalen naar concrete acties en bouwstenen voor beleid in ons landelijk gebied.

2.6.8 Verantwoording Om te kunnen beoordelen of we op koers liggen met onze ambities en daaruit gedestilleerde doelen gaan we de voortgang monitoren. Dat gaat enerzijds via de reguliere p&c cyclus door de voortgang van de doelen en inspanningen op te nemen in de jaarstukken (paragraaf Volhoudbaar). Anderzijds gaan we per pijler de voortgang van inspanningen monitoren. Dit is een continu proces. Halverwege de uitvoering van het programma willen we weten wat het effect ( outcome) is van onze inspanningen (output) en welke aanbevelingen er zijn om onze aanpak te verbeteren. Daarom laten we door een extern bureau het effect van onze inspanningen op het niveau van het programma Volhoudbaar 2.0 en de vijf uitvoeringsagenda’s in beeld brengen en gaan we in de jaren da arna met de aanbevelingen aan de slag.

86

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

2.7 Leeuwarden Oost 2.7.1 Opbouw van het programma Leeuwarden Oost is één van deze 20 focusgebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en veiligheid en bestaat uit de wijken Bilgaard, de Vrijheidswijk, Oud-Oost, Camminghaburen en Heechterp-Schieringen. Het programma bestaat sinds 2024 uit vijf pijlers in plaats van vier: leren, werken, wonen, gezondheid en veiligheid. Gezien het belang en impact van het thema veiligheid is deze per 2024 als een aparte pijler aangemerkt. Naast de pijler ontwikkelen we de bewonersbetrokkenheid en monitoring verder door. 2.7.2 Doel, proces en resultaat van het programma Waarom (doel)? Armoede van generatie op generatie doorbreken in 5 wijken in Leeuwarden Oost. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven en hebben perspectief op leren, werk, wonen en gezondheid en ervaren een veilige leefomgeving. Hoe (proces)? Ruim 50 partners zetten zich samen met bewoners in op de pijlers Leren, Werk, Wonen en Gezondheid. De interventies en activiteiten zijn erop gericht om te innoveren en veranderingen en systeemdoorbraken te realiseren. Wat (resultaat)? Uiteindelijk hebben meer bewoners kans om zich te ontwikkelen met bijvoorbeeld een opleiding. Ze hebben een baan of vrijwilligerswerk en ze ervaren minder drempels om aan de slag te gaan. Ze hebben een betaalbare en goede woning en voelen zich veilig in hun wijk.

Ze voelen zich fysiek en mentaal gezond en ze kunnen goed rondkomen. 2.7.3 Verantwoordelijkheidsverdeling van het programma Bestuur Leeuwarden Oost: De burgemeester is voorzitter en het bestuur bestaat uit diverse bestuurders die domeinen vertegenwoordigen. Denk daarbij aan wonen, veiligheid, werk, onderwijs, bewoners, zorg, kennisinstellingen, gemeente en ministeries. Het bestuur is opdracht gevend naar het programmabureau Leeuwarden Oost. Daarmee is het een programma van de samenwerkende partijen. De programmadirecteur is de opdrachtnemer en die geeft sturing aan het programmabureau. Het programmaplan is de opdracht die uitgev oerd moet worden. De gemeente is werkgever voor het programmabureau zodat er geen aparte rechtsvorm opgetuigd hoeft te worden. 2.7.4 Verantwoordelijkheidsverdeling binnen de gemeente en het programma Tabel 23 Verantwoordelijkheidsverdeling Gemeente Rol

Wie?

Programma Leeuwarden Oost Rol Wie?

Gezicht van het programma: Betrokken

Burgemeester Sybrand Buma Gijs Jacobse

Voorzitter bestuur:

Burgemeester Sybrand Buma

Bestuur Programma

Veiligheid: politie

portefeuillehouders:

Hein Kuiken Hein de Haan Evert Stellingwerf Abel Reitsma Nathalie Kramers

Leeuwarden Oost:

Wonen: corporatie Elkien Bewoners: Nieuw Elan Werk: Worketeers en Breedweer Onderwijs: Proloog en Firda Gezondheid: zorgverzekeraar De Friesland

87

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Gemeente Rol

Wie?

Beleidsbegroting

Programma Leeuwarden Oost Rol Wie? Overheid: Gemeente Leeuwarden en het Rijk door ministerie van VWS Kennis/M onitoring: Hogeschool NHL Stenden

Coördinerend portefeuillehouder:

Nathalie Kramers

Vertegenwoordiger gemeente:

Nathalie Kramers

Ambtelijk portefeuillehouder:

André Enter

Programma directeur:

M arloes Schreur

Concern controller:

Jorrit Zuidema

Programma controller:

Iri Oosting

Gemeentelijke liaison (counterpart):

M onique Coenen

Programma Secretaris:

Iri Oosting

2.7.5 Wat willen we bereiken? Ambitie Binnen 20 jaar in de 5 wijken van Leeuwarden Oost armoede van generatie op generatie doorbreken. Impact (hogere doel) Met een speciaal programma maakt de gemeente de komende twintig jaar met vijftig partners in de stad Leeuwarden Oost leefbaarder. Iedereen moet er fijn kunnen wonen, met een goede opleiding, een volwaardig inkomen en in een goede gezondheid. Lange termijn effecten (outcome) 1. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven middels toename in bestaanszekerheid, kansengelijkheid, leefbaarheid en vertrouwen; 2. De bewoners van Leeuwarden Oost hebben perspectief op leren, werk, wonen, gezondheid en een veilige leefomgeving. Output Het programma Leeuwarden Oost bestaat uit vijf pijlers: leren, werken, wonen, gezondheid en veiligheid. Deze onderdelen komen terug in de zogenaamde Doelenboom met bijbehorende interventies. In de doelenboom wordt per pijler de samenhang weergegeven tussen de activiteiten (interventies), resultaat op output en resultaat op outcome (lange termijn effecten). De outcome is middels SMART doelstellingen (indicatoren) concreet gemaakt. Daarbij wordt er ook aansluiting gemaakt bij de landelijke monitoring van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. 2.7.6 Wat gaan we daarvoor doen en met wie en wat mag het kosten? Zie de hiernavolgende tabel.

Naast de reeds verkregen middelen voorgaande jaren heeft het programma in 2024 ook een behoorlijke hoeveelheid aan middelen toegekend gekregen (denk o.a. aan een uitkering uit de fondsen van het gemeentelijke coalitieakkoord ad € 3,7 mln, SPUK Kansrijke wi jk van het Rijk ad € 12,0 mln en Gezinslab fase 2 van FNO ad € 1,2 mln). Deze middelen moeten allemaal in de loop van de volgende jaren worden weggezet. Voor 2025 gaat het in totaal om een bedrag van € 13,8 mln € 6,3 mln daarvan komt van het Rijk (46%), € 1,2 mln van partners (8%) en € 6,3 mln van de gemeente Leeuwarden (46%).

88

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Tabel 24 Activiteiten en budgetten Wat gaan we daarvoor doen en met wie?

Wat mag het kosten?

Programma/pijler Onderdeel

Output

Toelichting

Programma

Uitvoeringscapaciteit programma

Apparaatskosten en uitvoeringsbudget

Dekking Partij

Programmabureau

Communicatie Totaal Programma M onitoring

Kwantitatieve monitoring

M onitoring effect programma

Kwalitatieve monitoring

Begroting 2025 Wie/wat

Bron

Gemeente Domeinen

Exploitatie

€

311.000

Partner

Bestuur LO

Facturen

€

109.000

St De Friesland

Coördinatie en impact SPUK Kansrijke wijk

€

75.000

€

475.000

Coördinatie en impact

€

25.000

€

995.000

Rijk

M inisterie BZK

Partner

St De Friesland

Statistiek en onderzoek- Gemeente Reserve , data- en datawarehouse specialist

Fondsen Coalitieakkoord

€

212.000

Kwartiermaker kennisagenda en kennisnetwerk kennisinstellingen

Fondsen Coalitieakkoord

€

53.000

€

265.000

Fondsen Coalitieakkoord SPUK Kansrijke wijk

€

176.000

€

185.000

Gemeente Reserve

Totaal Monitoring Bewoner betrokkenheid

Bewoner betrokkenheid

Impact meting

Toename bewoners betrokkenheid

Wijk- en Bewonerscentra en participatie

Gemeente Reserve

Activeren bewoners

Gemeente Domeinen

Exploitatie

€

59.000

Impact meting ontwikkelen op kwaliteit van leven deelnemers

Partner

Coördinatie en impact

€

25.000

89

Rijk

M inisterie OCW/SZW

St De Friesland

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma/pijler Onderdeel

Wat mag het kosten? Output

Toelichting

Dekking Partij

Begroting 2025 Wie/wat

Bron

Ontwikkelbudget

Ontwikkelbudget

Gemeente Domeinen

Exploitatie

€

125.000

Sociaal beheerder

Sociaal beheerder MFC Vrijheidswijk

Gemeente Reserve

Fondsen Coalitieakkoord

€

70.000

Wijkplannen

Uitvoeringsbudget Wijkplannen

Gemeente Reserve

Fondsen Coalitieakkoord

€

551.000

Reserve ISV III

€

151.000

Totaal Bewoner betrokkenheid Pijler leren

Ontwikkeling jonge kind

Signalen worden vroeger opgepakt (bijv. psychische of sociaal emotionele problemen, dreigende schooluitval)

Jeugdverpleegkundige, breed toegankelijke dagopvang en extra inzet IKC-medewerkers

Rijke schooldag

Er is voor alle kinderen en Implementatie jongeren structureel extra inregelen rijke leer- en ontwikkeltijd op schooldag kinderopvang, scholen en in de omgeving. Uitvoering Rijke schooldag

Totaal Pijler leren

90

€

1.342.000

SPUK Kansrijke wijk

€

1.175.000

Gemeente Reserve

Fondsen Coalitieakkoord

€

59.000

Rijk

SPUK Kansrijke wijk

€

1.461.000

€

2.695.000

Rijk

M inisterie OCW

M inisterie OCW

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma/pijler Onderdeel Pijler werken

Wat mag het kosten? Output

Toelichting

Dekking

Begroting 2025

Partij

Wie/wat

Bron

Rijk

M inisterie OCW/SZW

SPUK Kansrijke wijk

€

35.000

Werk in de wijk

1. Hogere participatie aan wijkverbetering/meer werk in de wijk 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkelingsmogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners

Vrijwilligersvergoeding. Door ontwikkelen Wijken Bewonerscentra en participatie

M atching

1. Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkeling mogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners

Voor de begeleiding zijn Gemeente Domeinen de fte’s nodig, omdat de begeleidingsduur langer is zullen de caseloads kleiner moeten zijn

Exploitatie

€

212.000

M atching door Rijk Ondernemers en onderwijs om de afstand tussen school en werk te verkleinen en om vanuit werk juist ook weer onderwijs aan te sluiten zodat de kans op blijvend aan de slag te gaan vergroot wordt

SPUK Kansrijke wijk

€

65.000

91

M inisterie SZW

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma/pijler Onderdeel

Wat mag het kosten? Output

Toelichting

Dekking Partij

Begroting 2025 Wie/wat

Bron

Basisbanen

Coalitieakkoord 20222025

Gemeente Domeinen

Exploitatie

€

67.000

Jongeren UIT de bijstand

Formatie

Gemeente Domeinen

Exploitatie

€

191.000

SPUK Kansrijke wijk

€

120.000

€

690.000

Werkwijze voor Rijk jongeren uit de bijstand

M inisterie SZW

Totaal Pijler werken Pijler wonen

Verduurzaming Leeuwarden Oost (VLO)

1. Bewoners wonen in een gezondere woning (schimmelvrij, koel en geventileerd). Gaat om verduurzaming van 1.610 woningen in totaal 2. Woonomgeving: minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen 3. Bewoners ervaren een betere kwaliteit van wonen

Eigen bijdrage woningeigenaren

Bewoners Woning eigenaren Eigen bijdrage

€

685.000

Cofinanciering gemeente: reservering Algemene reserve € 4,5 mln. (reeds in 2022 € 1,0 mln. krediet verleend als voorbereidingskosten)

Gemeente Reserve

Algemene reserve

€

3.500.000

Cofinanciering gemeente: Klimaatmaatregelen uit PWR en Onderhoud (verdeeld over looptijd)

Gemeente Domeinen

Exploitatie

€

331.000

92

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma/pijler Onderdeel

Wat mag het kosten? Output

Toelichting

Dekking Partij

Begroting 2025 Wie/wat

Bron

M isstanden Bewoners ervaren een goed Buurtregisseur Vlietzone Gemeente Reserve Particuliere Verhuur particulier verhuurderschap met goed contact met de verhuurder, eerlijke huurprijzen en tijdig onderhoud

Fondsen Coalitieakkoord

€

60.000

Gezonde leefomgeving

Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren)

Sociale voedseltuin

Sociale plus op de Inwoners hebben meer Intensieve begeleiding herstructurering van betekenisvolle, informele gezinnen Heechterp Heechterp contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren

Rijk

M inisterie SZW

SPUK Kansrijke wijk

€

115.000

Rijk

M inisterie SZW

SPUK Kansrijke wijk

€

80.000

€

4.771.000

Totaal Pijler wonen Pijler gezondheid

Buurtgezinnen

Signalen worden vroeger opgepakt. Afname gebruik jeugdhulp

De pilot Buurtgezinnen wordt gefinancierd uit incidentele middelen jeugdbudget

Gezinslab

In de wijknetcentra kunnen Bij het Gezinslab staan gezinnen terecht met gezinnen en hun hulpvragen op alle leefgebievragen centraal. Het

93

Gemeente Domeinen

Exploitatie

€

50.000

Partner

Gezinslab

€

38.000

St De Friesland

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

den. Honderden vrijwilligers organiseren samen met en voor de bewoners tal van activiteiten, aansluitend bij de behoeften van gezinnen

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma/pijler Onderdeel Gezond in de wijk

Gezinslab versterkt de Partner gemeenschap in wijken: de ‘sociale basis’. Het in- en formele netwerk in de wijken werkt daarbij samen

Fonds Nuts Ohra

Samen kansrijk en gezond

€

172.000

Wat mag het kosten? Output 1. Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren 2. Inwoners zijn tevredener over de kwaliteit van hun woonomgeving; minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen

Toelichting

Dekking

Begroting 2025

Partij

Wie/wat

Bron

Gezonde voedsel en beweegomgeving scholen

Rijk

M inisterie VWS

SPUK GALA

€

106.000

Kunst in je Buurt

Gemeente Reserve

Fondsen Coalitieakkoord SPUK Kansrijke wijk

€

100.000

€

92.000

SPUK Kansrijke wijk

€

207.000

Rijk Sociale plus Skills Garden: Proces van bewonersparticipatie begeleiden, toekomstige onderhoudstaken beleggen bij bewonersbedrijf, beweegactiviteiten in de wijk organiseren, bewoners opleiden tot sportbegeleider op het toekomstige beweeg en ontmoetingspark in Oud-Oost

94

Rijk

M inisterie OCW/SZW M inisterie SZW

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Beleidsbegroting

Expeditie gezondheid

M eer sport en bewegen realiseren voor basisschoolkinderen

Kansrijke start

Inwoners hebben meer Basisvaardigheden: Rijk vaardigheden om gezond te Projectleiding en leven Cofinanciering uitbreiding Boekstart op kinderopvang en Dbos op IKC

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma/pijler Onderdeel Financieel gezond

Rijke schooldag

Partner

St De Friesland

Rijke schooldag

€

35.000

M inisterie OCW/SZW

SPUK Kansrijke wijk

€

264.000

Wat mag het kosten? Output Er komen geen jongeren meer in problematische schulden door vroegtijdig en adequaat handelen

Toelichting Klassenkas: Intensivering programma financiële bewustwording jeugd

Dekking

Begroting 2025

Partij

Wie/wat

Bron

Rijk

M inisterie SZW

SPUK Kansrijke wijk

€

82.000

€

1.146.000

Fondsen Coalitieakkoord

€

61.000

Preventie met Gezag

€

1.729.000

Totaal Pijler gezondheid Pijler veiligheid

Preventie met Gezag

Intensieve samenwerking tussen lokale partijen en strafketenpartners en een goed gevulde gereedschapskist waaruit met M ultiteam kan putten zonder wachtlijsten

Projectleider veiligheid

Gemeente Reserve

Een domein Rijk overstijgende, gebiedsgerichte aanpak gericht op het voorkomen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit binnen de meest kwetsbare wijken

95

M inisterie J&V

Begroting gemeente Leeuwarden 2025

Buurtbazen

Beleidsbegroting

De levensloopaanpak wordt Inzet 2 professionals (op Rijk sluitend gemaakt. Hierdoor groepsniveau) en zijn kinderen, jongeren en activiteitenbudget jongvolwassenen tijdig in beeld vanuit zowel preventief als repressief oogpunt en wordt er een aanpak op maat ingezet

€

81.000

Totaal Pijler veiligheid

€

1.871.000

Totaal begroting Leeuwarden Oost jaarschijf 2025

€ 13.775.000

96

M inisterie SZW

SPUK Kansrijke wijk

Begroting 2025 gemeente Leeuwarden

Beleidsbegroting

2.7.7 Verantwoording Werken vanuit de leefwereld van bewoners en om innovaties, systeemdoorbraken en grootschalige samenwerking mogelijk te maken is kennis onontbeerlijk. Een belangrijk onderdeel van het programma is dan ook de monitoring. Wanneer je wilt leren van wat je doet, is het belangrijk om te volgen wat de resultaten en effecten zijn. Dat doen we op twee manieren, kwantitatief – op basis van cijfers en data uit het (Dashboard) – en kwalitatief – aan de hand van verhalen en ervaringen (kennisnetwerk). Voor het kwalitatieve onderzoek vanuit de leefsituatie van mensen wordt gekeken naar de doelen en interventies die we daarvoor doen. Experimenteren en innoveren wordt gestimuleerd. Een van de kenmerken van het programma is dat het iets extra’s of anders doet naast ofwel in samenwerking met het reguliere beleid. Daarbij is het interessant te volgen wat de andere werkwijze of plus aan effect heeft ten opzichte van de reguliere aanpak. Daartoe wordt samengewerkt met de kennisinstellingen die onderdeel zijn van het kennisnetwerk Leeuwarden Oost. Jaarlijks loopt de rapportage mee met de verantwoording van de programma’s binnen de gemeente. Elke vier jaar wordt het programma geëvalueerd op output en uiteindelijke meerjarig op outcome niveau. De monitoring loopt via het gebouwde dashboard: https://leeuwarden.incijfers.nl/dashboard/leeuwarden-oost/

97

Begroting 2025 gemeente Leeuwarden

Beleidsbegroting

2.8 Binnenstad 2.8.1 Wat willen we bereiken? Onze binnenstad is een plek waar mensen uit stad, dorpen en regio met plezier wonen, werken, ondernemen, winkelen en recreëren. We zetten in op een aantrekkelijke en vitale binnenstad. Met goede voorzieningen en een mix van functies. We behouden de historisch-ruimtelijke kwaliteit omdat dit belangrijk is voor een aantrekkelijke binnenstad. Bovendien ontwikkelen we de binnenstad verder als een aangenaam gebied om te verblijven met ruimte voor cultuur, evenementen en festivals. Een plek voor ontmoetingen, zowel zakelijk als privé, waar nieuwe ideeën kunnen ontstaan. We vergroenen de stad door het toevoegen van bomen. Ook gaan we aan de slag met het klimaat adaptief maken van de binnenstad. Binnensteden zorgen voor werkgelegenheid en zijn belangrijk voor het vestigingsklimaat van de stad. Daarom stimuleren we ondernemerschap. We hebben hierbij oog voor een goede verdeling van functies tussen retail en horeca. In januari 2024 is het Uitvoeringsprogramma Binnenstad Leeuwarden 2023-2030 door de raad vastgesteld. Daarin zijn de plannen beschreven. In 2024 is gestart met de voorbereidende werkzaamheden van de eerste fase van vijf projecten. Vanaf 2025 gaat de eerste schep de grond in voor de realisatie. Onderstaand lichten we de projecten toe in relatie tot de beoogde doelstellingen.

In het uitvoeringsprogramma zijn kwalitatieve doelstellingen opgenomen. Per project worden bij de ontwerpuitwerking meer concrete kwantitatieve doelstellingen vastgelegd. Denk daarbij aan aantallen bomen, aantallen fietsparkeervoorzieningen, aantallen te verminderen parkeerplaatsen op straat door autoluw en aantallen voorzieningen als bijvoorbeeld straatmeubilair. Ook worden, met nog vast te stellen beleid op het gebied van mobiliteit, water en vergroening, nadere concrete doelstellingen geformuleerd die ook impact hebben op de binnenstad. 2.8.2 Wat gaan we daarvoor doen en wanneer? In 2024 is gestart met de voorbereiding van zes van de in totaal vijftien projecten. In 2025 wordt deze voorbereiding tot in detail uitgewerkt en wordt, waar mogelijk, een start gemaakt met de uitvoering.

 Vergroening omgeving RUG Campus Fryslân (project 9); Realisatie: Q1 en Q2 2025  Herinrichting autoluwe Eewal inclusief camerahandhaving (project 1); Realisatie: Q4 2024 – Q1 2026  Herinrichting Nieuwestad-Peperstraat (als vervolg op de vergroening van het Waagplein) (project 7); Realisatie: Q4 2025 – Q1 2027  Herinrichting Ruiterskwartier en verbouw inclusief verduurzaming De Harmonie (project 8); Realisatie: Q1 2026 – Q2 2027  Economische Ondersteuning en impuls ten behoeve van (initiatieven vanuit) ondernemers in de binnenstad (project 15); Realisatie: gehele collegeperiode  Kunstproject Ipe Brouwerssteeg (project 12). Realisatie: Q3/4 2024 – Q4 2026 Voor de middellange en lange termijn staan er nog negen projecten op de agenda. De inzet van het college is om van de middellange termijn projecten ook de projecten 2 (St. Jacobsstraat), 4&5 (extra vergroeningsimpuls), 6 (Doeleplein), 10 (speel- en beweegcircuit) en 11 (groenblauwe vestingroute) op te starten en gemeentelijke fondsgelden voor in te zetten. 2.8.3 Welke bijdrage levert het programma aan onze doelstellingen en wat mag het kosten? Onderstaande afbeelding toont de directe bijdrage van de projecten die in de voorbereidende fase zitten en op korte termijn worden uitgevoerd aan de gemeentelijke doelstellingen Binnenstad. 98

Begroting 2025 gemeente Leeuwarden

Beleidsbegroting

Ook worden met een aantal indicatoren die langjarig worden gemeten bovenliggende trends voor de binnenstad weergegeven; daarbij is de invloed van het uitvoeringsprogramma meer indirect.

99