Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Tekst van het document
Wonen en milieu Economie en toerisme
Werk en inkomen
bedrijven en hen stimuleren om vacatures open te stellen Studenten opgeleid in Leeuwarden behouden voor de stad Uitvoering programma OnderwijsEconomie-Arbeidsmarkt Stimuleren innovaties voor verkleinen
Werk en inkomen
mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Subsidie voor werkvloerbegeleiding kleine ondernemers, zodat zij mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een vak kunnen leren Leefbare wijkaanpak met het doorbreken van armoede, klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte en verduurzamen van woningen Oplossen knelpunten sportaccommodaties
26
Wonen en milieu, Veiligheid en Sociale basis
Economie en toerisme
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen -
-
Programma / Paragraaf
Nieuw sportbeleid Basisinfrastructuur op niveau houden (BV sport) Nieuw sportcomplex Middelsee Inzet buurtsportcoaches Grote sportevenementen naar
Aantrekkelijke, leefbare
-
Leeuwarden halen Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte Uitvoeringsprogramma binnenstad
en gezonde binnenstad
-
Uitbreiden autoluwe binnenstad
toerisme, Beheer leefomgeving en Infrastructuur en mobiliteit
Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit
-
Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren Duurzame vormen van stadsdistributie
Infrastructuur en mobiliteit
-
-
-
en -mobiliteit, bevorderen Verkeersveiligheid vergroten Datagebruik Oplossen knelpunten (zoals
-
spooroverweg in de Schrans en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) Beleidskader Water
-
M onitoren bouwprogramma Versnelling woningbouw Ongedeelde gemeente
-
In bepaalde wijken en/of dorpen een zelfbewoningsplicht Huisvestingsverordening en verbod tweede woningen Woonzorgvisie Investeren in gebiedsontwikkeling Binnenstedelijke herontwikkeling Energie en klimaat krijgen een nadrukkelijke plek bij gebiedsontwikkelingen. Een prijsvraag voor biobased en circulair bouwen in Leeuwarden Duurzaam erfgoed
Spoorverbindingen en waternetwerk
Verbeteren van de waterrecreatie Een passende woning voor iedereen
In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen
-
-
Beheer leefomgeving Economie en
Infrastructuur en mobiliteit
Infrastructuur en mobiliteit Wonen en milieu
Ruimtelijke ordening Wonen en milieu
Ruimtelijke ordening
-
Versterken strategische denkkracht bij gebiedsontwikkeling
-
Bodemtaken Omgevingsplan Buitengebied Zuid
-
Plan van aanpak omgevingsplan Publieke dienstverlening
Vergroten weidevogelgebied
-
Vergroten weidevogelgebied (Hounspolder-de Hem-de Waard)
Ruimtelijke ordening
Kapitaalgoederen op orde
-
Prioriteren van onderhoud, beheer en
Paragraaf onderhoud
Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen
27
Ruimtelijke ordening
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen
-
Kwalitatief goede openbare ruimte
-
duurzaamheid in eigen gemeentelijke organisatie
Levendig (artistiek) klimaat
vervanging Uitvoering met aandacht voor natuurwaarden ter versterking van de biodiversiteit Vervanging uitstellen door slim onderhoud
kapitaalgoed en Beheer leefomgeving
Bestrijden invasieve soorten Terugdringen zwerfafval Intensivering onkruidbestrijding Onderzoek naar aanpassing
Beheer leefomgeving
-
maaibeleid Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte 20 eigen gebouwen met
toerisme
-
maatschappelijke functie BENG-proof maken Goede voorbeeld geven op het gebied van duurzaamheid
Leeuwarden duurzaam
De komende jaren nadrukkelijk ruimte bieden aan kleinschalige
Economie en toerisme
Verankering van
Programma / Paragraaf
-
evenementen die een belangrijke bijdrage leveren aan een levendig (artistiek) klimaat
28
Economie en
Paragraaf
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma Economie en toerisme 1. Innovatie door samenwerking Global goal 8: inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen Aantrekkelijk vestigingsklimaat Samen met ondernemers, partners en kennisinstellingen werken we aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat. We geven hierbij een podium aan de sectoren water, bodem, voedsel en toerisme. We zetten in op verblijfsklimaat, ondernemerschap, startersklimaat, kennis en innovatie, menselijk kapitaal en internationalisering. Door het onderhouden van nauwe contacten met bedrijven, kennisinstellingen en samenwerkingspartners werken wij aan de economische ontwikkeling in onze stad, gemeente en regio. Continuering van deze relaties maakt en houdt de economie en de bedrijven toekomstbestendig. De focus ligt daarnaast op acquisitie en het aanboren van nieuwe netwerken, nu investeren weer op de agenda bij ondernemers staat. Schaarste in het energienetwerk en op de arbeidsmarkt maakt dat we samen zoeken naar innovatieve oplossingen. Bestaande ondernemers blijven we informeren en door onder meer campagnes brengen we Leeuwarden onder de aandacht bij potentieel nieuwe vestigers.
Stimuleren dat bedrijven, opleidingen, kennisinstellingen en overheden samen optrekken bij innovaties voor grote maatschappelijke opgaven We stimuleren dat bedrijven, opleidingen, kennisinstellingen en overheden samen optrekken bij innovaties voor grote maatschappelijke opgaven. Denk aan schoon drinkwater, duurzame voedselproductie en betaalbare energievoorziening. Dit doen we in een netwerk van campussen waar we kennis en innovatie samenbrengen met op dit moment zes campussen: de WaterCampus (met Wetsus), NHL/Stenden Kenniscampus, Dairy Campus, Energiecampus, de Media Innovatie Campus (MICA) en University Campus Fryslân. Financiering Wetsus voor de toekomst goed organiseren De Watercampus, met onderzoeksinstituut Wetsus, maakt Leeuwarden een wereldspeler op het terrein van water en watertechnologie. Daarmee is Leeuwarden aantrekkelijk voor bedrijven en academici op dit expertgebied. Bovendien is Wetsus een belangrijke aanjager van duurzame ontwikkeling en nieuwe bedrijvigheid met werkgelegenheid. Ook in deze bestuursperiode blijven we Wetsus met € 500.000 financieel ondersteunen. We faciliteren het WaterCampus actieplan 20212023 van Wetsus en de WaterCampus. We zetten in op het versneld toepassen van watertechnologie innovaties en faciliteren watertechnologiebedrijven bij hun (door)ontwikkeling in het kader van onze acquisitie inspanningen.
Samen met de andere betrokken partijen bekijken hoe we de financiering van Wetsus voor de toekomst goed kunnen organiseren.
2. Gezonde leefstijl Global goal 3: gezondheidszorg voor iedereen Nieuw sportbeleid Sport draagt bij aan de positieve gezondheid van onze inwoners. In 2023 stellen we nieuw sportbeleid op. Hierin wordt een sterke relatie gelegd met positieve gezondheid, onderwijs en bewegen in de openbare ruimte. Het biedt ook een oplossing voor de knelpunten rondom sportaccommodaties en sportstimulering (inzet buurtsportcoaches). Basisinfrastructuur op niveau houden/BV sport In de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met BV sport zijn de afspraken rondom exploitatie, klein en groot onderhoud op basis van het beschikbare budget opgenomen. Onder andere de verhoogde
29
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
energielasten zorgen voor een hogere bijdrage vanuit de gemeente. Daarnaast is BV sport verantwoordelijk voor de uitvoering van het sportstimuleringsbeleid (middels de inzet van de buurtsportcoaches). In de zomer van 2022 heeft een evaluatie plaatsgevonden rondom de inzet van de buurtsportcoaches. Knel- en verbeterpunten hieruit zijn meegenomen in de nieuwe afspraken met BV sport met betrekking tot de inzet voor de komende 4 jaar.
3. Aantrekkelijke, leefbare en gezonde binnenstad Global goal 8: inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen Global goal 9: infrastructuur voor duurzame industrie Uitvoeringsprogramma binnenstad Onze binnenstad is een plek waar mensen uit stad, dorpen en regio met plezier wonen, werken, ondernemen, winkelen en recreëren. We zetten in op een aantrekkelijke, leefbare en gezonde binnenstad. Met goede voorzieningen en een mix van functies. We behouden de historischruimtelijke kwaliteit omdat dit belangrijk is voor een aantrekkelijke binnenstad. Bovendien ontwikkelen we de binnenstad verder als een aangenaam gebied om te verblijven met ruimte voor cultuur, evenementen en festivals. Een plek voor ontmoetingen, zowel zakelijk als privé, waar nieuwe ideeën kunnen ontstaan. We vergroenen de stad door het toevoegen van bomen. Ook gaan we aan de slag met het klimaat adaptief maken van de binnenstad. Binnensteden zorgen voor werkgelegenheid en zijn belangrijk voor het vestigingsklimaat van de stad. Daarom stimuleren we ondernemerschap. We hebben hierbij oog voor een goede verdeling van functies tussen retail en horeca. De komende periode gaan we deze plannen verder uitwerken in een uitvoeringsprogramma. Autoluwe binnenstad Een aantrekkelijke binnenstad is een autoluwe binnenstad. Een deel van de binnenstad is al autoluw. Dit willen we uitbreiden.
Hierbij maken we gebruik van de ervaringen die we hebben opgedaan op de Eewal. Het autoluw maken combineren we met herinrichting, waaronder vergroening. Hierbij houden we oog voor blijvende toegankelijkheid voor alle doelgroepen.
4. Eén van de toonaangevende steden in Nederland en een levendig (artistiek) klimaat Global goal 8: inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen Global goal 12: duurzame consumptie en productie Bezoek Leeuwarden Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. De afgelopen jaren is daarom ingezet op cultuur, toerisme, evenementen en marketing. Dit willen we de komende jaren verder uitbouwen, maar wel op een duurzame manier. Doelstellingen in de Cultuurvisie 2021-2028 en de Visie Bezoek Leeuwarden 20212025 worden gezamenlijk opgepakt. Wij gaan het toeristisch product verder versterken in 2023 in de lijn van de in 2021 door de raad vastgestelde Visie Bezoek Leeuwarden 2025. Met onder andere LF2028 en het Leeuwarder Ondernemersfonds (LOF) richten we ons op initiatieven die bijdragen aan het versterken van het profiel van Leeuwarden en aan het ondersteunen en realiseren van het brede fysieke toeristische product, een aantrekkelijk programma dat 'reuring' brengt, gerichte toeristische marketing en een aantrekkelijke binnenstad. Voor de inzet op de editie 2025 van Arcadia moeten middelen uit de investeringsfondsen (paragraaf 2.2.8c) aangevraagd worden. Wij ondersteunen de marktpartijen, zoals hotels die zakelijke congressen acquireren waar het gaat om meerdaags bezoek.
Hiervoor wordt de opbrengst van de toeristenbelasting mede ingezet.
30
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
5. Verankering van duurzaamheid in eigen gemeentelijke organisatie Global goal 12: duurzame consumptie en productie Global goal 13: aanpak van klimaatverandering 20 eigen gebouwen met maatschappelijke functie BENG-proof maken De ambitie is om in 2025 het maatschappelijk vastgoed BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) proof te maken. De gemeente heeft zelf 20 vastgoedobjecten die voor maatschappelijke doeleinden worden toegepast. We willen deze gebouwen het maatschappelijk vastgoed verder verduurzamen. In 2023 wordt gestart met de voorbereidingen en de te kiezen aanpak. Het BENG-proof maken is een opstap om in 2030 volledig energieneutraal te worden.
6. Een stevige positie van Noord Nederland Global goal 17: versterken van mondiaal partnerschap en coherent beleid voor duurzame ontwikkeling Europa Agenda Met de nieuwe Europa Agenda richten we ons de komende periode op de grote opgaven als de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en cultuurtoerisme. Steeds vaker werken we hierbij samen met andere besturen en met maatschappelijke organisaties. We doen actief mee in relevante netwerken en partnerschappen en leveren in 2023 een financiële bijdrage en extra personele inzet aan het Europa Pact Fryslân (EPF). Via en door EPF worden projecten professioneel ondersteund bij Europese financieringsaanvragen. Leeuwarden Oost, Biobased Spoordok (circulaire gebiedsontwikkeling) en Arcadia (Legacy Culturele Hoofdstad vormgeven) zijn daarbij onze iconen. Voortzetting samenwerkingsverbanden We werken ambtelijk samen met andere partijen om (gemeenschappelijke) doelstellingen beter te kunnen bereiken, schaalvoordelen van gezamenlijke inzet en expertise te benutten, voor kennisuitwisseling en belangenbehartiging. Ook hier richten we ons de komende periode op al genoemde grote opgaven. Dat doen we om de economie te versterken, de samenwerking tussen onderwijs en markt te vergroten en ondernemers en werkgevers te faciliteren.
Met dit voor ogen, wordt met de beschikbare middelen (€ 422.000 per jaar) de komende vier jaar onze deelname aan de volgende samenwerkingsverbanden gecontinueerd. Het SNN, samenwerkingsverband Noord Nederland van overheden NG4 (samenwerking tussen de gemeenten Leeuwarden, Groningen, Assen en Emmen) de Economic Board Noord Nederland, met werkgeversorganisaties en onderwijs de F4 (grote Friese gemeenten: Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en SúdwestFryslân) het Innovatie Pact Fryslân (onderwijs, overheden en ondernemers) Eurocities, Europees netwerk, kennis en projecten voor cultuurtoerisme Verder ondersteunen we de WTC coöperatie voor handels - en exportbevordering, Vereniging Circulair Friesland, het International Welcome Center North. Ook spelen we een actieve rol in het Platform Zakelijke Dienstverlening, Water Alliance, WaterCampus Leeuwarden, Dairy Valley. Betrokken verbonden partijen BV Sport Marrekrite Relevante (beleids)nota’s Convenant bedrijventerreinen Noordwest Fryslân, 2020-2030 (2020) Visie Bezoek Leeuwarden 2025 (2021) Beleidskader Retail 2022 (2022)
31
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Visie sportvoorzieningen (2022) Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022)
32
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Programma Wonen en milieu 1. Een passende woning voor iedereen Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Monitoren bouwprogramma De Leeuwarder bevolking groeit gestaag door. Dit komt met name door binnenlandse migratie en de komst van internationale studenten en statushouders. We monitoren geregeld de vraag naar woningen en passen ons bouwprogramma daar zo nodig op aan. Net als in de rest van Nederland hebben we een forse woningbouwopgave. In gemeente Leeuwarden moeten we voor 2030 in elk geval 5.800 woningen bijbouwen. Daarbovenop kan Leeuwarden een extra bijdrage leveren aan de nationale bouwopgave. Uitgangspunt daarbij is dat de economische positie van het Noordelijk landsdeel wordt versterkt, inclusief een snelle spoorverbinding en investeringen in de economische structuur. Daarvoor werken we het Deltaplan samen met inwoners uit. De beschikbare grond is schaars. Dat geldt ook voor grondstoffen en de capaciteit van het energienetwerk. Ook de stikstofcrisis is een complicerende factor. Versnelling woningbouw We willen tweederde van de woningbouwopgave tot 2030 binnen bestaand bebouwd gebied realiseren. Daarom bepalen we een nieuwe strategie waarbij het versneld realiseren van ambities en het vergroten van de omgevingskwaliteit hand in hand gaan.
Daarbij hebben we aandacht voor de bouw van extra sociale huurwoningen, extra studentenhuisvesting en extra woningen in dorpen. Nieuwe binnenstedelijke milieus maken groei mogelijk, maken de stad meer divers en versterken de aantrekkingskracht en regionale positie. De provincie maakt in 2022 prestatieafspraken met het Rijk over de woningbouwprogrammering tot en met 2030. We gaan deze prestatieafspraken vervolgens met de provincie en de andere gemeenten vertalen naar een regionale woondeal. In 2023 zullen we deze woondeal vertalen naar een geactualiseerd woningbouwprogramma, met daarbij extra aandacht voor woningbouw in de bestaande stad. In combinatie met het Programma Economie, Onderwijs en Arbeidsmarkt gaan we het vestigingsklimaat in Leeuwarden versterken. Dit doen we onder andere door voldoende passende studentenhuisvesting en geschikte woningen voor afgestudeerden beschikbaar te maken/te ontwikkelen. In het Spoordokgebied zien we o.a. mogelijkheden om voor afgestudeerden woonruimte te (laten) ontwikkelen in een levendige en inspirerende stedelijke omgeving. Ook is er aandacht voor tijdelijke huisvesting van gastdocenten, betrokkenen bij k ennisinstellingen en campussen. Ongedeelde gemeente We willen een ongedeelde gemeente zijn waarin iedereen zich thuis voelt.
Daarom bieden we in onze wijken en dorpen een gevarieerd woningaanbod voor verschillende leeftijden en inkomensgroepen. We vinden een goede woning voor iedereen belangrijk, maar die moet ook betaalbaar en energiezuinig zijn. Daarom willen we dat 30% van het totale nieuwbouwprogramma bestaat uit sociale huurwoningen. Met woningbouwcorporaties en ontwikkelaars maken we hier afspraken over. In 2022 hebben we met WoonFriesland afspraken gemaakt over de bouw van 800 tot 1000 woningen t/m 2030. We willen vergelijkbare afspraken met Elkien en Woonzorg Nederland maken. We werken aan vitale dorpen, waar het woningaanbod past bij de vraag. Hiervoor zijn adaptieve woningen nodig, die aangepast kunnen worden aan de levensfase. Voor de woningbouwplannen in de dorpen willen we Dorps Ontwikkelings Maatschappijen (DOM’s) inzetten om de dorpen te
33
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
ondersteunen bij het ontwikkelen van plannen. Een DOM kan adviseren en ondersteunen in het proces om tot woningbouwontwikkelingen te komen. In bepaalde wijken en/of dorpen een zelfbewoningsplicht Woningzoekenden mogen het niet langer afleggen tegen beleggers. Daarom willen we in bepaalde wijken en/of dorpen een opkoopbescherming. Daarmee krijgt iedereen, ook de kwetsbare doelgroepen en ouderen, een eerlijke kans op een passende woning. Huisvestingsverordening en verbod tweede woningen Er zijn een aantal doelgroepen die het lastig hebben op de koopmarkt. Daarom introduceren we begin 2023 een Huisvestingsverordening met daarin een opkoopbescherming en een verbod op tweede woninggebruik. We overwegen ook met nadere regelgeving inzake urgentie te komen waarin we vastleggen welke doelgroepen met voorrang c.q. directe bemiddeling gehuisvest moeten worden. Als blijkt dat het gewenst is om vrijkomende sociale huurwoningen in de dorpen toe te wijzen aan huishoudens met een sociale of economische binding, dan kan dat bijvoorbeeld in de gemeentelijke huisvestingsverordening geregeld worden. Dit vraagt de nodige afstemming met woningbouwcorporaties en huurdersbelangenverenigingen. Daarnaast brengt de uitvoering van de Wet goed verhuurderschap met zich mee dat de gemeente extra taken krijgt toebedeeld van het Rijk.
De gemeente zal onder andere een meldpunt ongewenst verhuurdersgedrag moeten instellen. Op de normen die het Rijk vastlegt in de AMvB zal door de gemeente toezicht moeten worden gehouden en gehandhaafd wanneer deze niet nageleefd worden. Woonzorgvisie Het huidige woon- en zorgaanbod voor ouderen is door de vergrijzing op den duur niet meer toereikend. Daarnaast vraagt ook het opvangen van de aandachtsgroepen (o.a. dak - en thuislozen, mensen die uitstromen uit een intramurale instelling en statushouders) die tijdelijk of permanent zorg nodig hebben, om meer duurzame keuzes. Daarom zijn we recent aan de slag gegaan met een woonzorgvisie, die we in 2023 verder willen vormgeven. Niet alleen is een woonzorgvisie voor elke gemeente per 1 januari 2024 bij wet verplicht. Daarnaast verwachten we de komende jaren een mix van een sterk toenemende zorgvraag van met name ouderen, oplopende personeelstekorten in de zorg, deels ongeschikte woningen en afnemende mobiliteit in dunbevolkte gebieden. Deze veranderingen in de woonzorgvraag en - aanbod vragen om als gemeente tijdig te anticiperen. Het doel van de woonzorgvisie is om samen met corporaties, huurders - client- en zorgorganisaties een ontwikkelrichting voor de komende jaren te bepalen: Waar en op welke wijze kan de groeiende groep ouderen en andere aandachtsgroepen straks in Leeuwarden terecht als de zorgvraag (tijdelijk) toeneemt?
2. In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen Global goal 7: toegang tot betaalbare en duurzame energie voor iedereen Global goal 12: duurzame consumptie en productie Binnenstedelijke herontwikkeling We verkennen de mogelijkheid om met name op nieuwe, relatief kleinschalige locaties woningen toe te voegen. Verder willen we werk maken van binnenstedelijke herontwikkeling. Bijvoorbeeld door leegstaand vastgoed te transformeren en onbenutte plekken te ontwikkelen. Ook voor ontwikkelingen in de dorpen geldt dat geen enkel dorp op slot staat en dat inbreiding de voorkeur krijgt boven uitbreiding.
34
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Energie en klimaat krijgen een nadrukkelijke plek bij gebiedsontwikkelingen. We willen dat in 2030 circulair bouwen de norm is voor alle nieuwe gebouwen. Als gemeente jagen we de hiervoor benodigde innovatie aan door in onze uitvragen voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen concrete doelstellingen op het gebied van circulariteit op te nemen. Een prijsvraag voor biobased en circulair bouwen in Leeuwarden Samen met het team van Rijksadviseurs werken we bovendien aan een prij svraag voor biobased en circulair bouwen in Leeuwarden. Hiermee geven we onze deelname aan de City Deal Circulair en Conceptueel Bouwen concreet invulling. Duurzaam erfgoed Erfgoed dient als bouwsteen voor (ruimtelijke) ontwikkelingen. Binnen de thema’s ‘ Verbinden burgers, Duurzaamheid, Financiën en Meer of minder bescherming’ is de focus in 2023 vooral op het leggen van een duurzame verbinding met nieuwe doelgroepen in relatie tot de nieuwe beleidsaccenten en daarop gebaseerde activiteiten. Ook is er aandacht voor het verduurzamen van erfgoed. Speerpunten voor 2023 zijn: - Vaststelling van de nieuwe gemeentelijke kerkenvisie en onderzoek naar een vervolg op basis van de daarin gedane aanbevelingen.
- Het aanwijzen van gemeentelijke monumenten als onderdeel v an het project tot uitbreiding van de gemeentelijke monumentenlijst op het vroegere grondgebied Boarnsterhim-Noord, Leeuwarderadeel en Littenseradiel. - Borging van erfgoedwaarden in het Omgevingsplan Buitengebied Zuid; - Afronding van een Plan van Aanpak voor het hele spectrum van communicatie op gemeentelijk erfgoedgebied. Met het oog op wettelijke én niet-wettelijke erfgoedtaken wordt allereerst gestreefd naar meer zichtbaarheid op de gemeentelijke website. De informatie dient uitgebreider, accurater en meer wervend te zijn. Voor de ontsluiting van monumentendata verwachten we, mede met het oog op de Omgevingswet, aansluiting te zoeken bij de landelijke Erfgoedstandaard. 3.
Programma Leeuwarden Oost Global goal 1: einde aan armoede Global goal 4: inclusief, gelijkwaardig en goed onderwijs voor iedereen Global goal 8: inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Van Ambitiedocument naar Programmaplan In het Ambitiedocument Leeuwarden Oost hebben bijna 50 partijen beschreven waaraan ze binnen het Programma Leeuwarden Oost willen werken in de wijken Oud-Oost, Bilgaard, de Vrijheidswijk, Heechterp-Schieringen en Camminghaburen. Het Ambitiedocument is het vertrekpunt voor het Programmaplan Leeuwarden Oost. Dit plan gaat over hoe we onze ambities en doelstellingen realiseren. Het streven is dat we in het laatste kwartaal van 2022 een definitief plan hebben. In het programmaplan staan activiteiten die we binnen 2 jaar kunnen gaan uitvoeren. Daarnaast zijn er activiteiten die ingewikkelder zijn en meer tijd vragen om op te pakken. Beide zijn belangrijk én nodig. Alle activiteiten voegen iets toe aan de bestaande ontwikkelingen. Het Programma Leeuwarden Oost richt zich op innovaties, systeemdoorbraken en grootschalige samenwerking. We weten dat onze ambitie groot is en dat de vraagstukken in Leeuwarden Oost complex zijn.
Ze omvatten meerdere thema’s en gaan zowel over individuele bewoners en bewonersgroepen als over buurten, wijken en soms zelfs over Leeuwarden Oost als geheel. Maar juist door samen op al die niveaus aan de vraagstukken te werken, kunnen we kansen vergr oten en achterstanden verkleinen. Soms is dat maatwerk, soms versterken we de basis als geheel. De
35
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
komende twintig jaar zetten we hierop in om onze ambities te verwezenlijken. In het programmaplan zetten we de lijn uit naar het realiseren van onze ambities en doelen. In de uitvoering zijn we flexibel en houden we steeds de vinger aan de pols om te bepalen of we nog op de juiste koers zitten of dat we iets moeten bijstellen. In de komende twee jaren worden per pijler de volgende initiatieven opgestart, waarbij een aantal initiatieven al zijn gestart: Pijler leren: rijke schooldag, voortzetten van onderwijs en vergroten ouderbetrokkenheid; Pijler werken: werk in de wijk, baanmatching, maatwerk en ‘leren is werken’; Pijler wonen: verduurzaming, af van afval, multiteams (preventie met gezag) en opstellen van een ontwikkelkader voor fysieke en sociale transformatie; Pijler gezondheid: ‘gezinslab’, kunst in de buurt en schuldenvrij. Volkshuisvestingsfonds In 2022 is gewerkt aan de uitvoering van het experiment om de eerste woningen te verduurzamen en 3 labelstappen te zetten. Op basis van dit experiment, wat qua uitvoering doorloopt in de eerste helft van 2023, wordt gewerkt aan een draaiboek waarin de werkwijze voor de verduurzaming van overige ruim 1500 woningen beschreven is.
Preventie met Gezag Het programma ‘Preventie met Gezag’ geeft ons de mogelijkheid om de komende 10 jaar extra in te zetten op jongeren en jongvolwassenen die in aanraking komen met drugshandel, uitbuiting, geweld en andere vormen van criminaliteit. We doen dit door hen kansen te bieden én door grenzen te stellen. Samen met onze partners versterken we onze aanpak: van vroegsignalering en preventie tot begeleiding en begrenzing. Hiermee willen we zo veel mogelijk voorkomen dat jongeren m et criminaliteit in aanraking komen of er verder in afglijden, en willen we jongeren die na een delict terugkeren in de maatschappij daar op een goede manier bij begeleiden. Pilot resultaatfinanciering In het programma Leeuwarden-Oost wordt een brede samenwerking beoogd en wordt zoals bekend gekoerst op een aantal pijlers. Binnen dit geheel wordt ook gezocht naar systeemdoorbraken, grootschalige samenwerking en innovaties. Hier past ook het onderwerp alternatieve financieringsvormen bij. Alternatieve financieringsvormen om traditionele subsidierelaties en project carrousels te doorbreken en daarmee sociale initiatieven meer continuïteit te bieden alsmede een vorm waarbij private partijen ook eenvoudig kunnen aanhaken. Voor het gemeentelijk belang ontstaat meer zekerheid dat gegarandeerd (sociale) resultaten worden behaald en dus publiek geld goed en effectief wordt besteed.
Aan deze financieringsvorm is veel voorbereiding verricht met FNO en ook wijkondernemers. Het resultaat van deze voorbereidende werkzaamheden hebben geleid tot een pilot “Resultaatsfinanciering”. De fase is nu aangebroken om van plannen over te gaan tot uitvoering en de resultaatsfinanciering in pilotvorm te gaan starten. Hierbij is ook een nadrukkelijke verbinding met het al aanwezige ‘gezinslab’. De pilot zal in het 4e kwartaal 2022 starten en kent een doorlooptijd van 2 jaren. Na deze periode wordt uiteraard geëvalueerd en bijgestuurd waar nodig.
4. Duurzame balans tussen landschap, natuur en landbouw Global goal 2: einde aan honger, zorgen voor voedselzekerheid en duurzame landbouw Global goal 15: beschermen en duurzaam gebruik van ecosystemen, bossen en biodiversiteit In het landelijk gebied komen een groot aantal opgaven samen, zoals kwaliteitsbehoud van het landschap, creëren van mogelijkheden voor energieopwekking, duurzame en circulaire landbouw, klimaatadaptatie, natuurbescherming, het optimaliseren van recreatiemogelijkheden en biodiversiteitsherstel. Ook zien we een toenemend aantal urgenties zoals de stikstofcrisis, biodiversiteitsherstel, bodemdaling, bodemuitputting, droogte en verzilting. De daarmee
36
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
samenhangende beleidsinterventies vanuit hogere overheden krijgen hun weerslag in ons buitengebied. Het Nationaal Programma Landelijk gebied (NPLG) is hierin richtinggevend. Dit programma wordt verwacht in juli 2023. Onze gemeentelijke ambities en ruimtelijke keuzes voor het landelijk gebied zijn vastgelegd in de omgevingsvisie. Na vaststelling van het NPLG beoordelen we of de koers uit de Omgevingsvisie aanscherping of nadere uitwerking behoeft. Samenwerking in gebiedsprocessen Sinds 2019 is een toenemend aantal initiatieven ontstaan gericht op revitalisering van het platteland en is er steeds meer samenwerking op gebiedsniv eau tussen allerlei partijen. Binnen gebiedsprocessen werken we samen met medeoverheden, agrariërs en maatschappelijke partijen aan een duurzame landbouw en een vitaal platteland. Dit gebeurt onder de paraplu van twee interbestuurlijke samenwerkingen: ‘Greidhoeke Plus’ en het Friese Veenweideprogramma. Toekomstbestendig voedselsysteem We werken aan een geactualiseerde voedselagenda om stappen te kunnen zetten naar een toekomstbestendig en volhoudbaar voedselsysteem. Met de voedselagenda zetten we in op de concretisering en uitvoering van de ambities uit het coalitieakkoord.
Daarbij gaat het om: - het stimuleren van een gezonde voedselomgeving met name voor gebieden waar grote gezondheidsachterstanden zijn, - het versterken van de verbinding tussen voedselproductie en voedselconsumptie (korte, duurzame ketens); - en het stimuleren van duurzame voedselproductie door inzet in de gebiedsprocessen voor het Veenweideprogramma, en de regiodeal Natuurinclusieve landbouw in de Noordelijke kleischil en het Friese kleiweide gebied.
5. Duurzame consumptie en productie Global goal 12: duurzame consumptie en productie Uitvoering nieuw afvalbeleid Om de hoeveelheid restafval in onze gemeente terug te dringen en de afvalscheiding te verbeteren wordt de afvalstoffenheffing per 1 januari 2023 gebaseerd op een vast en een variabel tarief. Huishoudens betalen daarmee voor de werkelijke hoeveelheid restafval per huishouden. Voor gescheiden grondstofstromen die herbruikbaar zijn zoals GFT, papier en textiel, hoeft niet te worden betaald. Voor de bewoners van laagbouw bestaat het variabele tarief per 1 januari 2023 uit een bedrag per keer dat de minicontainer voor grijs afval bij de weg gezet wordt, plus een bedrag per kilogram voor de inhoud. Voor bewoners van hoogbouw bestaat het variabele tarief uit een bedrag per klepopening van de verzamelcontainer. Voor inwoners met onvermijdelijk medisch afval bestaat een speciale regeling, zij krijgen 50% korting op het variabele tarief. Voor huishoudens met jonge kinderen zijn er inzamelpunten voor de luiers zodat deze relatief zware fractie niet meegerekend wordt in de variabele kiloprijs. In 2023 blijven we evalueren en scherpen we waar nodig ons beleid aan. De communicatie rondom de invoering van de nieuwe heffingssystematiek kenmerkt zich door het tweezijdig communiceren.
We zullen niet alleen alle inwoners informeren over de wijziging, maar staan ook open voor signalen en suggesties waarmee we de inzameling van afval kunnen verbeteren. We sluiten daarbij zo goed mogelijk aan bij de behoefte van specifieke doelgroepen. Ook leren we van andere gemeenten die deze stap al hebben gemaakt. In 2022 hebben we geëxperimenteerd met het nascheiden van grof afval dat bij inwoners wordt opgehaald. Dit heeft tot goede resultaten geleid en wordt daarom ook in 2023 voortgezet. Wel zien
37
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
we een sterke toename van dump van grof afval. Hiervoor worden, specifiek op de plekken waar dit veel voorkomt, gerichte acties ingezet. Dit gaat van communiceren en informeren tot handhaven. Afval dat niet ontstaat, hoef je niet te scheiden en ook niet te verwerken. Daarom zetten we ook in op het voorkomen van afval. Een voorbeeld is de invoering van de ja-sticker per 1 januari 2023. Bewoners moeten vanaf dan expliciet aangeven (middels een ja-sticker) wanneer zij wél ongeadresseerd reclamedrukwerk willen ontvangen. In andere gemeentes heeft dit geleid tot een sterke daling van de hoeveelheid weggegooid papier. Voor huis -aan-huis bladen verandert er niets. Betrokken verbonden partijen Afvalsturing Friesland NV (Omrin) NV Fryslân Miljeu (Omrin) GR FUMO GR Hûs en Hiem Relevante (beleids)nota’s Regionale Energiestrategie (2019) Erfgoedagenda van de toekomst (2020) Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP) (2021) Leeuwarder Energieagenda 2021-2024 (2021) Volkshuisvestingsvisie 2021 (2021) Samenwerkingsplan - Veenweide Fryslân (2022) Beleidskader wonen in de dorpen (2022)
38
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Programma Infrastructuur en mobiliteit 1. Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit Global goal 9: infrastructuur voor duurzame industrie Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren De verandering en groei van mobiliteit vangen we onder andere op door te investeren in actieve mobiliteit zoals lopen en fietsen. Met het groeiend aantal e-bikes en de speed pedelecs komen ook langere reisafstanden binnen het bereik van fietsers. Inzet op het fietsnetwerk is onderdeel van het programma Fiets op 1. In 2023 optimaliseren we de doorfietsroutes (Leeuwarden-Stiens, Leeuwarden-Heerenveen en Leeuwarden-Franeker) door o.a. het verbreden, comfortabeler en veiliger maken van deze routes. Fiets op 1 is meer dan aanpassingen aan het fietsnetwerk. In het visiedocument ‘Fiets op 1, Leeuwarden actieve duurzame Fietsstad’ wordt beschreven wat er nodig is om de ambitie van Leeuwarden als Fietsstad te realiseren. Aangegeven wordt welke rol de fiets inneemt in het brede spectrum van het fysieke en sociale domein. Dit betekent dat we in 2023 meer maatregelen voorbereiden en deels ook al tot uitvoering gaan brengen.
We denken daarbij aan: - organiseren van een Fietsweek, samen met marktpartijen en partners; - communicatiecampagne over promoten en beter zichtbaar maken van gratis fietsenstallingen; - aanpak verbeterde fietsenstalling op maaiveld in de binnenstad; - fietsgebruik in het woon-werk verkeer via de werkgeveraanpak stimuleren.
Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit bevorderen a. Evaluatie pilot hub op bedrijventerrein De Zwette: Om een deel van het (bezoekend) autoverkeer aan de randen van de stad op te vangen, investeren we in hubs. De eerste hub voor kantoorgoederen is in 2022 gerealiseerd op bedrijventerrein De Zwette. Deze pilot wordt geëvalueerd zodat hieruit de belangrijkste lessen kunnen worden getrokken. b.
Een nieuwe mobiliteitshub is geprojecteerd bij (toekomstig) het station Werpsterhoek . Deze zal in 2023 nog niet worden gerealiseerd, maar het concept is wel belangrijk voor de uitwerking van de plannen voor deze locatie als onderdeel van Middelsee. Daarnaast onderzoeken we in 2023 waar we kleinschalige hubs het beste kunnen realiseren. Dit zijn de plekken waar ook aanbieders van bijvoorbeeld deelscooters, deelfietsen en deelauto’s een centrale plek krijgen.
c.
In 2023 vindt bovendien een verkenning plaats naar de voor- en nadelen van invoering van een Zero Emissie Zone in de (binnen)stad. Daaruit moet duidelijk worden of een dergelijke ontwikkeling kansrijk is in Leeuwarden en op welke schaal. Ook in 2023 blijven we ondernemers in de transitie naar duurzame logistiek informeren en stimuleren, onder andere door een probeeractie met e-transportbussen en elektrische cargobikes.
Verkeersveiligheid vergroten Diverse maatschappelijke trends beïnvloeden de veiligheid in het verkeer. We zien dat het aantal ongelukken de afgelopen jaren is toegenomen. Dit komt onder andere door nieuwe voertuigen en andere aandrijvingen. Het wordt steeds drukker op de fietspaden in de stad (met fietsen die steeds sneller gaan) en ouderen blijven langer mobiel. Als gemeente conformeren we ons aan de landelijke doelstelling (streven) om het aantal dodelijke verkeersslachtoffers naar nul terug te brengen in 2050, zoals verwoord in het landelijk Strategisch Plan Verkeerveiligheid (SPV). Om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren schakelen we over op risico-gestuurd beleid. De eerste stap daarin is het opstellen van een risicoanalyse van het verkeerssysteem. Ook voor Leeuwarden hebben we – naast de traditionele verkeersveiligheidsanalyse zoals ongevallenstatistieken – een dergelijke risicoanalyse gemaakt. Een top 3 van maatregelen worden
39
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
hieruit afgeleid, ingediend voor Rijkssubsidie en opgenomen in het meerjarenprogramma infrastructuur (MPI). In 2023 worden binnen het kader van het SPV de volgende projecten aangepakt. We kijken in de uitvoering naar een combinatie met rioleringswerkzaamheden en/of onderhoudswerkzaamheden zodat er sprake is van een kosteneffectieve werkwijze. Het betreft de volgende locaties: Goudenregenstraat; Bredere fietsstroken en smaller wegprofiel in combinatie met aanpak riolering; Bleeklaan; Bredere fietsstroken en smallere rijbaan in combinatie met onderhoud aan de trottoirs en de parkeervakken; Westersingel en Pier Panderstraat; Bredere fietsstroken en smaller wegprofiel in combinatie met vervangen van het asfalt; Holdingawei (Feinsum); Snelheidsremmende maatregelen die bijdragen aan de uitstraling van de weg als 30 km/uur-zone, waar mogelijk in combinatie met versterken van het groene, landschappelijke karakter; Wergea; Inrichting van de doorgaande route Wergeasterdyk – Nieuwe Leeuwarderweg - Kerkbuurt op 30 km/uur). Daarin in combinatie met onderhoud aan verharding, riolering en groen met aandacht voor klimaatadaptatie (hittestress).
Truerderdyk (Stiens); Kruispunt Truerderdyk – Noorderfjild veiliger te maken voor overstekende fietsers en wegenstructuur (doorgaande route Stiens) beter leesbaar maken voor het verkeer in combinatie met vervanging riolering (300 meter) onder de Truerderdyk. Daarnaast krijgt dit deel van de Truerderdyk een inrichting die aansluit bij de gewenste snelheid (30 km/uur). Naast de aanpak van bovengenoemde projecten onderzoeken we in 2023 of- en hoe 50 km/uur wegen omgevormd kunnen naar 30 km/uur. Bij de verkeersregelinstallatie van het Drachtsterplein doen we een optimalisatie aan de opstelvakken om de verkeersveiligheid te verbeteren en de doorstroming te bevorderen. Daarnaast worden in 2023 de voorbereidingen getroffen voor de realisatie van een fietspad langs de Greate Kritewei in Wergea. Datagebruik Naast infraprojecten investeren we ook in minder zichtbare infrastructuur. Zo maken we verkeerslichten slimmer waardoor de doorstroming beter wordt. Dit resulteert ook in minder uitstoot van o.a. fijnstof. De komende jaren blijven we investeren in deze intelligente verkeerslichten.
Daarnaast werken we samen met provincies en grote gemeenten in NoordNederland om de data Top-15 op orde te krijgen (zoals wegwerkzaamheden, parkeergegevens, logistiek en bebording), waarmee marktpartijen als vrachtvervoerders en navigatieleveranciers efficiënter en doeltreffender hun werk kunnen verrichten.
2. Spoorverbindingen en waternetwerk Global goal 9: infrastructuur voor duurzame industrie Global goal 13: aanpak van klimaatverandering
Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) De aanwezigheid van het spoor in de stad leidt met name bij de Schrans tot een fietsknelpunt. Een tweede belangrijk knelpunt is de huidige spoorbrug over het Van Harinxmakanaal: deze plek is nu niet oversteekbaar voor fietsers en de huidige brug zorgt voor beperkingen in de frequenties over het spoor en het water. Deze knelpunten vragen om ingrijpende oplossingen die alleen mogelijk worden als ze ingebed zijn in grote infrastructurele keuzes. In 2023 maken we ons er hard voor om
40
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
deze knelpunten blijvend te agenderen bij de externe partijen, waaronder ProRail, zodat we op termijn tot passende oplossingen en financiering komen. Beleidskader water Steeds meer toeristen, dagjesmensen en ondernemers maken gebruik van het gemeentelijk water. Denk aan het water bij Grou, de Prinsentuin en andere mooi vaarwater. De komende periode gaan we daarom kritisch kijken of er nieuwe waterverbindingen en voorzieningen nodig zijn. Ook kijken we hoe we stad en dorpen via het water beter met elkaar kunnen verbinden. In een beleidskader Water geven we duidelijkheid over het gebruik van water, gewenste verbindingen als de Kletsefeart en de oostelijke vaarroute en het bijpassend voorzieningenniveau. In 2023 wordt het beleidskader water opgesteld. Actualisatie Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) Het huidige Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan dateert van 2016 en wordt in 2023 geactualiseerd. De omvang en aard van stedelijke mobiliteit is aan het veranderen. Verdergaande verstedelijking, de digitalisering van onze maatschappij, nieuwe vervoerwijzen en vervoerdiensten, al deze (en nog meer) ontwikkelingen hebben invloed op onze mobiliteits - en vervoerskeuzes. Daarnaast ligt er een opgave om onze mobiliteit duurzamer, gezonder te maken. Op basis van deze ontwikkelingen en opgaven wordt het beleid geactualiseerd.
Betrokken verbonden partijen Parkeergarages Leeuwarden CV Relevante (beleids)nota’s Parkeerbeleidsplan gemeente Leeuwarden 2015 (2015)Notitie Fietsnetwerk Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013-2025 (2015) Notitie Modelaanpak Veiliger Fietsen Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013 -2025 (2015) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan 2016 (2016) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan, Addendum zuidelijk deel van Leeuwarden (2016) Mobiliteit 2019–2050 (2019) Leeuwarden spoorzone, stad van de toekomst (2019) Visiedocument Fiets op 1, Leeuwarden actieve duurzame Fietsstad (2021)
41
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Programma Ruimtelijke ordening 1. Bouwen voor de toekomst Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Investeren in gebiedsontwikkeling Met de omgevingsvisie als uitgangspunt gaan we investeren in gebiedsontwikkeling. Hiervoor moeten mede middelen uit de nieuwe reserve strategische ontwikkeling aangevraagd worden. Grote projecten zoals Spoordok (waartoe ook de Harlingertrekweg, Tesselschadestraat en het WTC-gebied behoren), Nieuw Oud Oost, de binnenstad en Zuidlanden/Middelsee vergroten de ruimtelijke kwaliteit van het stedelijk gebied. Ook bij de gebiedsontwikkelingen in dorpen, zoals bij het Steenslân in Stiens of de voormalige schoollocatie in Hilaard, streven we naar hoge kwaliteit met toegevoegde waarde voor het dorp. Samen met de provincie Fryslân en met het onderwijs gaan we aan de slag met ontwerpend onderzoek. Met deze innovatieve onderzoeksaanpak denken we gezamenlijk na over oplos singen voor lokale, maar ook regionale ruimtelijke uitdagingen. Onder de noemer Stadsbouwmeester (€ 150.000 structureel) versterken we de strategische denkkracht op het terrein van gebiedsontwikkeling.
2. Vergroten weidevogelgebied Global goal 15: beschermen en duurzaam gebruik van ecosystemen, bossen en biodiversiteit Inrichten nieuw weidevogelgebied met bufferzone Binnen de vastgestelde stedenbouwkundige plannen vergroten we de bufferzone tussen de Hem en de Hounspolder en passen de bebouwing hierop aan. Vooruitlopend op het toekomstige beeldkwaliteitsplan kijken we welk type woningen aan de oostelijke rand van de Hem hier nog een extra bijdrage aan kunnen leveren. Van het gebied de Waard maken we een nieuw weidevogelgebied. Dit gebied is aanzienlijk groter dan de Hounspolder. Bij de inrichting van dit gebied zorgen we er, evenals bij de Hem, voor dat de natuurlijke vijanden van de weidevogel (‘predatoren’) geen toegang krijgen.
3. Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Op 1 januari 2023 zullen de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging Bouwen in werking treden. Beide wetten zorgen voor grote veranderingen in het VTH-taakveld. Landelijke regels en vergunningstelsels worden geïntegreerd in de Omgevingswet. Milieuregels die nu in landelijke besluiten staan, komen dan deels in het gemeentelijke omgevingsplan. Ook kunnen er taken verschuiven tussen gemeente en FUMO. De Wet Kwaliteitsborging Bouwen verandert de gemeentelijke taken voor bouwplantoetsing en toezicht. Private gecertificeerde kwaliteitsborgers gaan voor een deel van de bouwwerken de technische toets vooraf en het bouwtechnisch toezicht tijdens de bouw uitvoeren. De (repressieve) handhaving blijft echter een taak van de gemeente. Dit betekent dat de gemeente achteraf, na voltooiing van het bouwwerk, eventueel handhavend moet optreden. De verwachting is dat dit tot meer juridische vervolgacties zal leiden. Voorbereidingen en het implementeren van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging Bouwen hebben al de nodige tijd en aandacht gevraagd, dit zal in 2023 nog doorlopen. Daarbij gaat het in ieder geval om opleidingen en het aanpassen van VTH werkprocessen.
Voor de implementatie van Centric Leefomgeving besteden we tijd aan het inrichten van het systeem, het maken van werkafspraken en opleidingen en het onderzoeken met koppelingen met het DSO (digitaal stelsel Omgevingswet).
42
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Bodemtaken Als de Omgevingswet in werking treedt, dragen provincies een aantal bodemtaken over naar de gemeenten. Onder de Omgevingswet is de gemeente bevoegd gezag voor alle activiteiten die in de bodem plaatsvinden. Dit gaat over het graven, ops laan en toepassen van licht verontreinigde grond (een taak die nu ook al bij gemeenten ligt en volgt uit het Besluit bodemkwaliteit), maar ook over het graven in en saneren van sterk verontreinigde grond (met gehalten hoger dan de interventiewaarde). Deze taak lag voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet bij de provincie. De gesprekken over deze overdracht van taken en wat dit betekent voor bijvoorbeeld het Omgevingsplan en de inzet van toezicht en handhaving lopen ook in 2023 nog door. Uitwerking omgevingsplan Leeuwarden Buitengebied Zuid In 2023 zal het eerste deel-omgevingsplan van onze gemeente ter visie worden gelegd, het betreft Buitengebied Zuid (voormalig Boarnsterhim). Hiervoor is ook een omgevingseffect rapport (OER) nodig. Dit is een bredere variant van het milieueffectrapport (MER). Breder, omdat in een OER meer onderwerpen terugkomen dan alleen milieu onderwerpen, zoals participatie, duurzaamheid en positieve gezondheid. Het streven is om het omgevingsplan Buitengebied Zuid in de tweede helft van 2023 ter vaststelling te kunnen aanbieden.
Gemeente dekkend omgevingsplan De lessen van het werken aan het omgevingsplan Leeuwarden – Buitengebied Zuid worden gebruikt om een gangbare werkwijze “te destilleren” die in de toekomst ook bruikbaar is voor de rest van het Leeuwarder grondgebied. Deze werkwijze zal in 2023 nader worden aangevuld en vastgelegd. Uiteindelijk zal eind 2029 een gemeente dekkend omgevingsplan gereed moeten zijn. Dit vraagt om een goede fasering en planning. Hiervoor wordt in 2023 een plan van aanpak opgesteld. Publieke dienstverlening In het kader van de publieke dienstverlening zal de komende jaren worden gewerkt aan het toepasbaar maken van juridische regels. Dit maakt het voor initiatiefnemers mogelijk om digitaal te verkennen of er al dan niet een vergunning/toestemming nodig is. Er wordt gestart met de top 10 van regels. Daarna zal naar behoefte en in goed overleg worden gekeken naar een verdere uitrol van deze regels. Betrokken verbonden partijen 1. Blitsaerd Beheer BV 2. CV Blitsaerd Relevante (beleids)nota’s Richtinggevend document Omgevingsplan Leeuwarden – Buitengebied Zuid (2018) Omgevingsvisie Leeuwarden 2021 (2021) Bestemmingsplan Hege Herewei Stiens (2022)
43
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Programma Beheer leefomgeving 1. Kapitaalgoederen op orde Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Op basis van de eerder met de raad gedeelde informatie zijn er aanvullende middelen voor het beheer en onderhoud van een aantal assets in de openbare ruimte opgenomen in de begroting. Het betreft vanaf 2023 structurele middelen voor onderhoud verhardingen, kunstwerken en de vervanging van bomen. Aan de laatst genoemde is in het coalitieakkoord ook de verdere vergroeningsopgave gekoppeld, zie ook onder het kopje ‘Vergoenen door bomen’. Veel kapitaalgoederen zijn zo’n 60 tot 40 jaar geleden aangelegd en moeten we de komende tijd mogelijk vervangen. De onvermijdelijke vervangingen worden gepland waarbij we kritisch kijken naar de technische levensduur van onze kapitaalgoederen. Vervanging uitstellen door slim onderhoud heeft onze voorkeur. Ook houden we rekening met de circulaire toepass ing van materialen bij het vrijkomen en aanschaffen ervan. Voor de concretere uitvoering van de verschillende assets voor komend jaar wordt verwezen we naar paragraaf 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen. 2.
Vergroenen door bomen Global goal 13: aanpak van klimaatverandering Global goal 15: beschermen en duurzaam gebruik van ecosystemen, bossen en biodiversiteit Leeuwarden kleurt groen. De komende jaren planten we veel bomen. Zo gaan we klimaatverandering tegen, vergroten we de biodiversiteit en zorgen we voor een gezonde en prettige leefomgeving. Bomen zorgen immers voor het vasthouden van water, schaduw, verkoeling en nestgelegenheid voor vogels. Dit doen we in de stad, de dorpen en in het buitengebied. Daarbij zoeken we ook aansluiting bij de bossenstrategie van onder andere de provincie. In 2023 stellen we een vergroeningstrategie voor de stad en dorpen op. Hierin worden de doelstellingen concreet gemaakt en wordt aangegeven op welke wijze we deze realiseren. We hebben in beeld waar geschikte groeiplaatsen zijn zodat bom en oud en gezond kunnen worden; vooral zulke bomen helpen in de aanpak van klimaatadaptatie (schaduw, waterhuishouding) en om meer biodiversiteit te realiseren. We gaan in deze strategie bovendien in op de vervanging van bomen die door ziekte of slechte groeiplaats moeten worden gekapt en vervangen; voorzien is dat het al gauw 7.000 bomen betreft op een totaal van 63.000 bomen in de openbare ruimte. Naast het opstellen van de strategie gaan we ook concreet aan de slag.
I n 2023 worden onder andere in de Zuidlanden, Middelsee, de binnenstad, diverse wijken in Leeuwarden Oost en de dorpen bomen geplant of (andere) beplanting en groen aangebracht. 3. Kwalitatief goede openbare ruimte Global goal 11: maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 13: aanpak van klimaatverandering Global goal 15: beschermen en duurzaam gebruik van ecosystemen, bossen en biodiversiteit Bestrijden invasieve soorten De aanwezigheid van een aantal hardnekkige invasieve planten en dieren die de inheemse soorten verdringen is een toenemend probleem. We willen de aanwezigheid van invasieve soorten, zoals de berenklauw en de Japanse duizendknoop beheersbaar houden en zo mogelijk langzaam terugdringen. Dit doen we in afstemming met buurgemeenten en andere terreinbeheerders. Daarom zijn we aangesloten bij de Collectieve aanpak Invasieve Exoten Fryslân (CIEF) van de Stichting
44
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Iepenwacht Fryslân. Het exotenbeheer zal binnen dit collectief meer op elkaar worden afgestemd en ervaringen uitgewisseld. In 2023 gaan we de reuzenberenklauw en Japanse Duizendknoop bestrijden op basis van de ervaringen in de voorgaande jaren. Een consistente aanpak (herhaling) en een goede monitoring zijn hierbij van groot belang. Terugdringen zwerfafval We willen de komende jaren doorgaan met het terugdringen van zwerfafval. Dit doen we door materiaal beschikbaar te stellen aan individuele inwoners om zwerfafval op te ruimen. Ook gaan we door met het uit (laten) voeren van activiteiten en projecten samen met bewoners en sociale organisaties. Daarnaast gaan we meer op zoek naar samenwerkingen met partijen, zoals Provincie of het Wetterskip. Want zwerfafval houdt zich niet aan grenzen. Inmiddels is bekend dat producenten van verpakkingen vanaf eind 2024 (weer) meebetalen aan het tegengaan van zwerfafval. In 2023 houden we er rekening mee dat we deze kosten voor eigen rekening moeten nemen, vanaf 2024 hopen we weer aanspraak te kunnen maken op een bijdrage van derden. Intensivering onkruidbestrijding en onderzoek naar aanpassing maaibeleid We brengen de plekken in beeld waar een intensivering van de onkruidbestrijding op verhardingen met name bijdraagt aan een nettere uitstraling van buurten.
We gaan er van uit dat we in de beheerrondes in 2023 hier al mee aan de slag kunnen. Het groen in de gemeente bestaat voor een groot deel uit gras. Dat gras maaien wij. Verhogen van de biodiversiteit en het terugbrengen van natuurwaarden vraagt om aanpassingen in het maaibeleid. Dit gaan we onderzoeken. Uitgangspunt is een maaibeleid dat goed uitvoerba ar is en met maatwerk waar nodig, kortom diverse maairegimes voor een diversiteit in de natuur. In 2023 gaan we de huidige en gewenste functies van het groen, en de huidige en gewenste natuurwaarden (incl. biodiversiteit) in kaart brengen en kijken waar dit tot aanpassingen leidt in ons maaibeheer. Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte In de Omgevingsvisie is opgenomen dat spelen en ontmoeten een onderdeel zijn van een gezonde, groene gemeente. Het coalitieakkoord geeft aan dat gezondheid een belangrijke basis is voor een gelukkig en actief leven. We blijven dan ook inzetten op het huidige beheer van toestellen die hieraan bijdragen. Op basis van een evaluatie van het huidige speelbeleid gaan we in 2023 bekijken in welke mate we onze doelen hebben gerealiseerd en waar aanpassingen nodig zijn. Bij aanvragen voor nieuwe voorzieningen door wijkpanels, dorpsbelangen en bewoners adviseren we om niet alleen te kijken naar speeltoestellen (veelal voor kinderen) maar naar beweegmogelijkheden voor alle leeftijden.
Bij gebiedsontwikkelingen houden we bovendien rekening met voldoende ruimte om te kunnen bewegen en spelen. In 2023 gaan we dit concretiseren. Betrokken verbonden partijen Geen Relevante (beleids)nota’s Kom mee naar buiten (2020) Programma Water en Riolering (PWR) 2023-2027 (2022)
45
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat mag het kosten? R2DOM002 - Fysiek Tabel 7 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PRG003 - Economie en toerisme R2PRG006 - Wonen en milieu R2PRG007 - Infrastructuur en mobiliteit R2PRG012 - Ruimtelijke ordening R2PRG014 - Beheer leefomgeving Totaal saldo
Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2025 2026 15.183 15.357
Rekening 2021 16.729
Begroting 2022 19.786
Begroting 2023 14.941
Begroting 2024 15.136
1.963 3.791
2.603 1.671
2.213 1.671
2.212 2.142
2.212 2.182
2.199 2.239
2.521 28.971 53.976
3.585 38.078 65.723
3.257 33.619 55.701
3.261 38.553 61.304
3.261 39.460 62.298
3.260 40.402 63.456
Toelichting substantiële mutaties 2023 t.o.v. 2022: Het budget in 2023 is ten opzichte van 2022 afgenomen met ruim € 10 mln. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn de incidentele middelen die in 2022 beschikbaar zijn gesteld. Deze incidentele budgetten waren bestemd voor de sport in de Zuidlanden ad € 2,3 mln en € 1,0 m ln voor aanpassingen in de huisvesting voor het toekomstig maken van hybride werkplekken. Daarnaast is er voor de implementatie van de Omgevingswet in 2022 éénmalig € 0,9 mln toegevoegd. De daling binnen het programma Beheer leefomgeving wordt veroorzaakt door de éénmalige aanvullende storting in de voorziening verhardingen van € 5,5 mln in 2022. In 2023 zijn hier voor in de plaats structurele middelen voor het beheer en onderhoud in de openbare ruimte opgenomen in de begroting. Het betreft vanaf 2023 structurele middelen voor onderhoud verhardingen (€ 2,3 mln) en kunstwerken (€ 0,8 mln). Daarnaast zorgen de loon- en prijscompensatie voor een mutaties van de budgetten op de diverse programma's. Tabel 8 R2PRG003 - Economie en toerisme R2BLP005 - Economisch beleid
Lasten 2.249
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 281 1.968
R2BLP061 - Vastgoedbeheer R2BLP062 - Grondzaken R2BLP066 - Toerisme R2BLP068 - Sportvoorzieningen
18.629 26.914 1.634 0
7.829 26.894 0 0
10.801 21 1.634 0
R2BLP122 - Wonen Totaal
523 49.949
5 35.008
518 14.941
Tabel 9 R2PRG006 - Wonen en milieu R2BLP003 - Cultuurhistorisch beheer R2BLP008 - Woningmarktbeleid R2BLP009 - Overige huisvesting R2BLP025 - Bouw- en milieutoezicht R2BLP029 - Omgevingsvergunning (Wabo) R2BLP039 - Handhaving omgevingsrecht R2BLP043 - Inzameling afval R2BLP045 - M ilieubeleid
Lasten 558 284 112 92 4.365 1.580 18.497 1.700
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 124 434 180 104 189 -77 0 92 4.135 230 0 1.580 20.476 -1.980 0 1.700
R2BLP046 - Bodem en geluid R2BLP058 - Kwaliteit gebouwde omgeving R2BLP082 - Stadsvernieuwing Totaal
239 0 0 27.426
110 0 0 25.213
46
129 0 0 2.213
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Tabel 10 R2PRG007 - Infrastructuur en mobiliteit R2BLP012 - Openbaar vervoer R2BLP018 - Verkeer en vervoer R2BLP019 - Parkeren R2BLP074 - Grond-, weg- en waterbouwk. werken Totaal
Lasten 44 1.038 2.833 3.855 7.769
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 120 -76 62 975 5.916 -3.083 0 3.855 6.098 1.671
Tabel 11 R2PRG012 - Ruimtelijke ordening R2BLP036 - Ruimtelijke ordening
Lasten 983
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 201 782
R2BLP037 - Geometriebeheer R2BLP121 - Ruimtelijke ordening omgevingszorg Totaal
1.250 1.292 3.525
Tabel 12 R2PRG014 - Beheer leefomgeving R2BLP013 - Spoorlijnen
Lasten 286
R2BLP014 - Waterwerken R2BLP015 - Verhardingen R2BLP016 - Kunstwerken R2BLP017 - Verkeersmaatregelen
4.036 7.540 5.015 938
1.301 95 0 0
2.735 7.445 5.015 938
R2BLP026 - Wijkaanpak R2BLP035 - IJswegen R2BLP044 - Riolering R2BLP049 - Begraafplaatsen R2BLP051 - Voorzieningen honden R2BLP054 - Straatverlichting R2BLP055 - Reiniging verhardingen R2BLP056 - Openbaar groen R2BLP057 - Zwerfvuilbestrijding R2BLP059 - M arkten R2BLP063 - Recreatiegebieden
1.102 11 10.425 986 340 2.328 2.609 11.836 116 0 968
0 0 12.371 937 597 0 0 365 0 0 54
1.102 11 -1.947 49 -257 2.328 2.609 11.471 116 0 915
R2BLP064 - Recreatievaart R2BLP065 - Kermissen R2BLP085 - Speelplaatsen R2BLP090 - Buitenreclame Totaal
1.128 0 684 68 50.415
435 0 120 522 16.796
693 0 564 -454 33.619
47
0 68 268
1.250 1.225 3.257
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 286
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Beleidsindicatoren Tabel 13 Maatschappelijke effecten Fysiek domein Indicator
eenheid
bron
jaar
1.
Functiemenging
%
LISA
2021
55,2
56,3
2.
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd
LISA
2021
147,7
154,3
CBS statistiek huishoudelijk afval
2020
217
170
van 15 t/m 64 jaar Kg/inwoner
Leeuwarden
100.000300.000 inwoners
3.
Omvang huishoudelijk restafval (bruto)
4.
Hernieuwbare elektriciteit
%
RWS
2020
19,9
11,6
5.
Nieuw gebouwde woningen
10,2
10
Demografische druk
Basisregistratie adressen en gebouwen CBS
2021
6.
Aantal per 1.000 woningen %
2022
66,5
63,8
7.
Gemeentelijke woonlasten
In Euro’s
COELO
2021
606
723
In Euro’s
COELO
2021
753
796
eenpersoonshuishouden 8.
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
Toelichting indicator en vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.
48
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
2.1.3 Domein Veiligheid Portefeuillehouder: Burgemeester Sybrand Buma
Wat willen we bereiken? Algemeen strategisch doel: Een veilige omgeving voor mensen die wonen, werken of recreëren in de gemeente Leeuwarden. Ambities We willen onze inwoners, mensen die hier werken en bezoekers een leefbare en veilige leefomgeving bieden. Ondermijnende criminaliteit, overlast, ordeverstoring en cybercrime veroorzaken (gevoelens van) onveiligheid en ontwrichten de samenleving. Dit soort problemen pakken we aan. We versterken de samenwerking binnen de gemeente en met lokale en regionale partners op het gebied van veiligheid. Ook zetten we in op preventie als volwaardig onderdeel van het Leeuwarder veiligheidsbeleid. Doelenboom deze bestuursperiode Wat willen we bereiken?