Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Tekst van het document
Wat gaan we daarvoor doen en
Een veilig Leeuwarden
met wie? Aanpak jeugdoverlast Gebiedsgerichte en persoonsgerichte aanpak van
Veilige leefomgeving
-
Verkleinen speelruimte voor ondermijnende criminaliteit
-
-
sluiting drugspanden en tegengaan straatdealers Verder intensiveren
-
Vergroten bewustwording en weerbaarheid digitale veiligheid en tegengaan cybercrime
Uitvoeren intentieverklaring Friese Norm
-
Interne digitale veiligheid. Externe veiligheid:
-
Veiligheid
samenwerking RIEC partners Experiment ondermijning bedrijventerreinen Participatie Leeuwarden Oost Integrale controles
-
-
Veiligheid, Wonen en milieu
overlast Projecten Leeuwarden Oost en Oud Oost Aanpak van mensen die de openbare orde verstoren Handhaving Aanpak straatintimidatie Vergroten veiligheid en leefbaarheid Binnenstad Aanpak drugshandel door
-
Programma
cyberincidenten en cybercrisis. Verhogen digitale weerbaarheid. Digitale opruiing. Gemeenten krijgen steeds meer te maken met digitale opruiing,
49
Veiligheid, Bestuur, Algemene lasten en baten
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen en met wie?
Programma
en online oproepen tot demonstraties of geweld. Tegengaan mensenhandel en
-
Aanpak van mensenhandel Regulering prostitutie
Veiligheid, Jeugdzorg en maatschappelijke
regulering prostitutie Preventie als volwaardig onderdeel van het
-
Preventie met Gezag Inzet fonds preventie Voortzetten Keurmerk Veilig
ondersteuning Veiligheid, Sociale basis en Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning
-
Ondernemen Versterken samenwerking intern en extern
veiligheidsbeleid & Versterken van externe en interne samenwerking
Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma Veiligheid Inleiding Prioritering en uitvoering van activiteiten in het Veiligheidsdomein zijn onderhevig aan de maatschappelijke dynamiek en de mate waarin - niet voorziene - ad hoc gebeurtenissen. Om te voorkomen dat een deel van de beschikbare capaciteit door maatschappelijke onrust ongepland moet worden ingezet om onvoorziene gebeurtenissen te adresseren, reserveren we in de planning voor komend jaar een deel van de beschikbare capaciteit voor dit doel. In het najaar van 2022 wordt de kadernota Veiligheid opgesteld, en ook het uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. Dat kan van invloed zijn op de hieronder beschreven inzet, voor wat betreft prioriteit, fasering en intensiteit. 1. Veilige leefomgeving Global goal 11: Maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen We vinden het heel belangrijk dat mensen een veilige leefomgeving vinden in de gemeente Leeuwarden. Overlast en verstoringen van de openbare orde kunnen veel impact hebben op mensen en geeft het gevoel niet veilig te zijn in de openbare ruimte. Daarom geven wij prioriteit aan de aanpak van problemen op dit gebied. Aanpak jeugdoverlast Het aantal meldingen van jeugdoverlast is de afgelopen jaren gestegen.
Het gedrag van sommige overlast gevende jongeren is als zorgelijk grensoverschrijdend te omschrijven. Sommige leden van de groep zijn relatief jong (13/14 jaar). De Taskforce Jeugdoverlast zet specifiek in op het aanpakken van deze problematiek, onder meer door toezicht en handhaving in de avonden en weekenden. Bovendien betrekken we de ouders. Naast handhavend optreden, kunnen er bij een mogelijk dieperliggend probleem (school, werk, psychische gesteldheid of gezinssituatie) keten- en zorgpartners worden ingeschakeld zodat ‘outreachende hulp’ (hulp die verleend wordt buiten de eigen organisatie en daar waar dat het meest zinvol is, thuis, op school of elders). Ook besteden we aandacht aan hoe we via de digitale wereld jongeren meer kunnen bereiken. Om bewustwording en weerbaarheid bij jongeren te vergroten én andere perspectieven te bieden willen we criminaliteit en overlast door jongeren verminderen. Daarvoor is het verder ontwikkelen van preventief beleid binnen RIEC-verband, met inzet van jongerenwerkers en de samenwerking
50
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
met onderwijs randvoorwaardelijk. De binnengemeentelijke samenwerking tussen Sociaal Domein en Veiligheidsdomein versterken we. Ook de domein-overstijgende en gebiedsgerichte aanpak ‘Preventie met gezag’ levert naar verwachting een bijdrage aan het terugbrengen van de ervaren overlast door jongeren in Leeuwarden Oost (zie verderop bij punt 5). Gebiedsgerichte en persoonsgerichte aanpak van overlast Uit de Veiligheidsprestatie index (VPI-)trend over de afgelopen jaren blijkt dat met name de aanpak van overlast de nodige aandacht vergt. De leefbaarheid en veiligheid in de gemeente wordt ernstig aangetast als inwoners structurele overlast ervaren in hun directe woonomgeving. De aanpak van dergelijke overlast, waar vaak een complexe situatie onder ligt, vraagt een intensieve en integrale aanpak. Voor een effectieve aanpak werken we samen binnen de gemeente, maar ook met externe partijen zoals politie en/of hulpverleningsinstanties. Het Zorg- en Veiligheidshuis Fryslân (ZVHF) en het Meldpunt Overlast Leeuwarden (MOL) spelen daar ook een grote rol. Het gaat hierbij vaak om complexe problematiek, die maatwerk vereist. Aanpak van mensen die de openbare orde verstoren In de afgelopen jaren is sprake geweest van een aantal grootschalige ordeverstoringen, dan wel van situaties waarin het risico op grootschalige ordeverstoringen nadrukkelijk aanwezig was.
De ordeverstoringen zorgen voor maatschappelijke onrust en tasten het veiligheidsgevoel aan. In een aantal situaties in de afgelopen jaren heeft de burgemeester daarbij ook zijn noodbevoegdheden moeten inzetten. We constateren dat sommige mensen vaker betrokken zijn bij de orde verstoringen. In de afgelopen periode hebben we tijd geïnvesteerd om deze personen in beeld te krijgen en hiervoor, samen met politie en Openbaar Ministerie, een gerichte aanpak te ontwikkelen. In de afgelopen jaren is bijvoorbeeld, met informatie van politie en handhaving aan 34 personen een last onder dwangsom opgelegd vanwege betrokkenheid bij grootschalige ongeregeldheden. In een klein aantal gevallen is ook daadwerkelijk een dwangsom verbeurd, nadat de betrokkenen opnieuw in de fout gingen. Maar in verreweg de meeste gevallen bleven nieuwe overtredingen van deze personen uit. De komende periode ontwikkelen we deze aanpak verder, waarbij we kansen willen geven en perspectief bieden, maar ook duidelijke grenzen stellen. De samenwerkende partners hebben (de ontwikkeling) van deze aanpak gezamenlijk als prioriteit aangemerkt. Om de preventieve inzet verder uit te werken, versterken we de binnengemeentelijke samenwerking.
Handhaving Toezicht en handhaving is een belangrijk instrument in de realisatie van doelstellingen van de gemeente op het gebied van een veilige, leefbare, schone en toegankelijke leefomgeving. De handhaving vanuit het Veiligheidsdomein richt zich behalve op het domein veiligheid ook op de verschillende programma’s onder het fysieke domein. We werken daarbij integraal samen met een groot aantal in- en externe partners. Jaarlijks stellen we handhavingsprioriteiten en handhavingsdoelen. De handhavingsactiviteiten stemmen we zoveel mogelijk op elkaar af en nemen we op in het handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP). Het HUP komt voort uit de Kadernota Handhaving, Fysieke leefomgeving en veiligheid die eind 2022 wordt geëvalueerd en herzien.
51
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Figuur 4 Werkwijze Handhaving
Vanuit het HUP bepalen we jaarlijks de integrale prioriteiten voor de inzet ten aanzien van Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en fysieke openbare ruimte, bijzondere wetten en veiligheid. Bijzondere thema’s in het HUP ten aanzien van veiligheid zijn de aanpak van agressie bij toezicht en handhaving, personen met verward gedrag, bestrijding van mensenhandel en verkrijgbaarheid van alcohol aan minderjarigen. Belangrijke thema’s op het gebied van de fysieke openbare ruimte zijn onder meer een autoluwe binnenstad, invoering van een scanwagen voor parkeerhandhaving en ‘Goed scheiden loont’. Binnen de Vlietzone gaan we op een integrale wijze te werk, waarbij vanuit meerdere domeinen (Veiligheid, Sociaal, Fysiek) wordt samengewerkt. Dit geldt ook voor de inzet in het project Leeuwarden Oost. Deze werkwijze is schematisch weergegeven in bovenstaande figuur. De binnenste ring geeft de inzet op de verschillende programma’s weer. In 2023 gaan we de handhaving robuuster organiseren. We gaan de afstemming met betrokken beleidssectoren en andere ketenpartners door medewerkers op beleidsniveau laten uitvoeren. Tevens gaan we voorstellen doen om de gegroeide vraag naar inzet meer in evenwicht met de daarvoor beschikbare capaciteit te brengen. Wapenstok Het fysiek geweld tegen personen met een publieke taak neemt toe.
Dit is ook het geval bij de buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s). Leeuwarden heeft deelgenomen aan een landelijke pilot wapenstok. De ervaringen zijn positief. Het mogen voeren van een wapenstok is een waardevolle aanvulling gebleken op de middelen van de gebleken om hun werk goed en veilig te kunnen. De pilot wapenstok is afgerond en landelijk geëvalueerd. De uitkomst hiervan is dat BOA’s die aan de criteria voldoen een korte wapenstok aan hun uitrusting mogen toevoegen. Leeuwarden heeft hiertoe een aanvraag ingediend. Aanpak straatintimidatie In de eerste helft van 2022 heeft de gemeenteraad het initiatief genomen tot het organiseren van een tweetal bijeenkomsten over straatintimidatie. Tijdens deze bijeenkomsten was er aandacht voor ervaringsverhalen en de wijze waarop straatintimidatie kan worden aangepakt. De bijeenkomsten hebben geresulteerd in een motie waarin het college wordt verzocht met relevante partners een brede aanpak op te stellen om straatintimidatie in de gemeente Leeuwarden tegen te gaan. De ontwikkeling van de aanpak nemen we mee in de nieuwe kadernota Veiligheid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma.
Vergroten leefbaarheid en veiligheid Binnenstad De Binnenstad als concentratiegebied voor scholen, bedrijven, opvanginstellingen, uitgaan, locatie voor demonstraties en evenementen met daarbij behorend een grote verscheidenheid aan soms conflicterende personen of groepen heeft onze bijzondere aandacht. We willen dat inwoners, werkenden en gasten zich er prettig en veilig voelen. We zien het uiten van ongenoegen zich met name in de binnenstad manifesteert via demonstraties en acties. Met diverse maatregelen en acties zetten we in op het vergroten van de leefbaarheid en veiligheid. Begin 2023 wordt onderzocht of een verlenging van de aanwijzing tot veiligheidsrisicogebied
52
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
noodzakelijk is. Daarnaast zetten we onze reguliere gezamenlijke inzet met politie om de overlast en criminaliteit te bestrijden in 2023 voort. In de Binnenstad werken we verder nauw samen met de diverse operationele partijen. Deze zijn aan elkaar verbonden via het Toezichtmodel; hierin werken gemeente, politie, Trigion en vervoerders intensief en dagelijks (tijdens winkeltijden) samen. Het horecatoezicht zetten we voort en wanneer blijkt dat regels worden overtreden, treden we (na waarschuwing) handhavend op. Daarnaast is het inzetten van structureel cameratoezicht in de horecanachten een belangrijk onderdeel van het toezicht en de handhaving.
2. Verkleinen speelruimte voor ondermijnende criminaliteit Global goal 11: Maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Ondermijnende criminaliteit tast de fundamenten van de rechtsstaat aan en is van invloed op de veiligheidsbeleving van inwoners. Daarom heeft de aanpak van ondermijnende criminaliteit voor ons prioriteit in de komende periode. Ook landelijk is er veel aandacht voor dit probleem. Uit diverse Kamerstukken en materiewetten (Gemeentewet, Opiumwet, Wet Bibob, etc.) blijkt dat de gemeente, meer in het bijzonder de burgemeester, vanuit zijn taak als handhaver van de openbare orde, wordt beschouwd als regiehouder voor wat betreft de aanpak van ondermijning. Vanuit het landelijk programma Preventie met Gezag’ is geld beschikbaar voor een wijkgerichte aanpak gericht op jongeren. Dit levert naar verwachting een bijdrage aan deze opgave. Dit onderwerp wordt nader beschreven verderop bij punt 5. Aanpak drugshandel Drugscriminaliteit blijft een fors probleem in onze gemeente. Vanwege de grote, negatieve invloed die dergelijke criminaliteit heeft op de veiligheid in onze gemeente, blijft de gemeente hier onverminderd en in nauwe samenwerking met politie prioriteit aan geven.
De afgelopen jaren is een groot aantal locaties waar drugshandel plaatsvond, opgerold door de politie. Dit heeft ook geleid tot een groot aantal situaties waarin de burgemeester is overgegaan tot sluiting van de betreffende locatie, op grond van de Opiumwet. Sinds 2019 worden er jaarlijks ongeveer 30 locaties gesloten. Dit zijn ingrijpende besluiten die een zorgvuldige, juridisch houdbare onderbouwing en maatwerk vergen. De voorbereiding daarvan, en later ook de verantwoording over deze besluiten in bezwaar en (hoger) beroep, vraagt juridische expertise binnen het Veiligheidsdomein. We zijn zelfkritisch en maken een gedegen afweging alvorens het instrument in te zetten. Het dealen van drugs op straat tast de leefbaarheid en het veiligheidsgevoel sterk aan. We zetten de aanpak van dealers op straat voort. Verder intensiveren samenwerking RIEC partners De ondermijnende criminaliteit professionaliseert steeds verder. Alleen door een intensieve samenwerking kunnen we deze vorm van criminaliteit effectief aanpakken. Ondermijning raakt alle onderdelen van de gemeentelijke organisatie. Hoewel de burgemeester portefeuillehouder is, is het gehele college van B&W betrokken bij dit onderwerp. In het overleg ‘de lokale casustafel’ zijn diverse domeinen van Leeuwarden en politie Leeuwarden vertegenwoordigd.
De bestuurders die betrokken zijn bij de casuïstiek, worden meegenomen in de problematiek die speelt. Omvangrijke en complexe ondermijningszaken worden via de lok ale driehoek opgeschaald naar het Regionale Informatie en Expertise Centrum (RIEC) voor de integrale aanpak met OM, politie belastingdienst en FIOD. Voor 2023 gaan we als gemeente verder met het uitwerken van onze totaalaanpak op het hele thema.
53
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Uitvoeren experiment ondermijning bedrijventerreinen Leeuwarden beschikt over een flink aantal bedrijventerreinen variërend in grootte en verspreid over de gehele gemeente. We willen niet dat de bedrijventerrein worden gebruikt voor criminele activiteiten. Om het criminelen zo moeilijk mogelijk te maken en criminele netwerken te frustreren, is het belangrijk de informatiepositie van de gemeente te verbeteren. In 2023 willen we participeren in een experiment onder de Leeuwarder Digitale Agenda (LDA) waarin datagedreven werken ten behoeve van een proactieve en preventieve aanpak van ondermijning op bedrijventerreinen centraal staat. Het experiment is nog in ontwikkeling, waarbij ethiek en privacy een belangrijk onderdeel zijn. Het gaat hierbij niet om individuele gevallen, maar om overzicht te krijgen op kwetsbare gebieden. Hierbij werken we samen met onder andere het RIEC Noord en DataFryslân. Integrale controles om illegale activiteiten tegen te gaan We blijven inzetten op illegale activiteiten op bedrijventerreinen, bij vastgoedprojecten en zorgbedrijven en maken hierbij waar nodig gemeentebreed gebruik van het instrument Bibob voordat wij vergunning verlenen. Daarnaast kan de aanpak van ondermijning met zich meebrengen dat bestaande vergunningen worden ingetrokken.Uit eerdere integrale controles, samen met o.a.
politie, Belastingdienst, Douane en NVWA, blijkt dat samenwerking met deze partijen maar ook omliggende gemeenten van essentieel belang is. Door meer samen te werken wordt een waterbedeffect voorkomen, kennis gedeeld en gezamenlijk een vuist gemaakt tegen ondermijnende criminaliteit. Uitvoering intentieverklaring Friese Norm Ondermijnende criminaliteit houdt zich niet aan gemeentegrenzen. In juli 2022 is de intentieverklaring de Friese norm ondertekend. In de intentieverklaring zijn de (bestuurlijke) ambities van de Provincie Fryslân, het Wetterskip Fryslân en de 18 Friese burgemeesters in de aanpak van ondermijning neergelegd. De komende twee jaren gaan we als Friese overheid gezamenlijk aan de slag met het uitvoeren van deze ambities, want ‘allinnich kinne jo net altyd folle, mei-inoar kinne wy in hiel soad’. Om tot een meer geharmoniseerde aanpak te komen is in de regionale werkgroep geïnventariseerd op welke manier en met welk instrumentarium gemeenten, Wetterskip en provincie ondermijnende criminaliteit kunnen aanpakken. Daar waar ambities de bevoegdheden raken van de gemeenteraad, zullen we voorstellen formuleren en voorleggen. Preventie wet Bibob Een van de onderwerpen in de Friese Norm is aandacht voor het bestuursrechtelijk instrument Bibob (Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur).
Met de inzet van dit instrument willen we voorkómen dat bijvoorbeeld een vergunning wordt gebruikt voor criminele activiteiten. We gaan aan de slag met een ‘preventieplan Bibob’ waarmee we de inzet van dit instrument willen optimaliseren. Om dit te bekostigen worden middelen uit de nieuwe reserve maatschappelijke vernieuwing aangevraagd.
3. Vergroten bewustwording en weerbaarheid digitale veiligheid en tegengaan cybercrime Global goal 16: Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Cybercrime en cyberaanvallen op gemeente of vitale infrastructuur kunnen een ontwrichtende werking hebben op de maatschappij. Het is van groot belang dat dreigingen en incidenten adequaat worden aangepakt. Daarom zetten we in op het versterken van interne en externe samenwerking en op het borgen van voldoende expertise binnen het Veiligheidsdomein om de snelle ontwikkelingen te kunnen signaleren en duiden. De inzet is gericht op: Interne veiligheid Een gemeente moet het eigen huis op orde hebben qua digitale veiligheid. Er bestaat een risico om direct of indirect slachtoffer te worden van een cyberincident, en we willen kans daarop zo
54
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
klein mogelijk maken en de negatieve gevolgen zo veel mogelijk beperken. We willen daarom aandacht geven aan preventie, detectie en respons. Externe veiligheid De gemeente kan ook te maken krijgen met externe cyberincidenten, of zelfs cybercrises, waarbij de digitale dreiging de openbare orde en veiligheid raakt. We bereiden ons voor om in dat geval de gevolgbestrijding van een digitaal incident ter hand te nemen. Verhogen digitale weerbaarheid Een gemeente heeft verder een rol bij het verhogen van de digitale weerbaarheid in de gemeente bij bedrijven en inwoners. Cybercrime maakt steeds meer slachtoffers, en de gemeente kan bijdragen aan vooral preventie van slachtofferschap. Digitale opruiing Gemeenten krijgen steeds meer te maken met digitale opruiing en online oproepen tot demonstraties of geweld. Dit vraagt dat we snel kunnen handelen: signaleren, normeren en maatregelen nemen staan hierbij centraal.
4. Tegengaan mensenhandel en regulering prostitutie Global goal 11: Maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen. Tegengaan mensenhandel In de gemeenteraad is de afgelopen periode nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de aanpak van mensenhandel. In het kader van de nieuwe Veiligheidsagenda en uitvoeringsprogramma gaan we de gemeentelijke inzet en die van het Sociaal Domein Fryslân nader concretiseren. Regulering prostitutie Het vorig jaar ingediende wetsvoorstel Wet regulering sekswerk is nog in behandeling bij de Tweede Kamer. In afwachting van deze wet blijven we het huidige beleid uitvoeren en wordt, waar nodig, de samenwerking versterkt. De geplande evaluatie van het huidige beleid en de mogelijke herziening daarvan, vindt plaats als de nieuwe wet een feit is. Ook voor de inzet op regulering prostitutie wordt nader uitgewerkt in de nieuwe Veiligheidsagenda.
5. Preventie als volwaardig onderdeel van het veiligheidsbeleid & verster ken van externe en interne samenwerking Global goal 11: Maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Global goal 16: Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen In het coalitieakkoord is de ambitie uitgesproken om preventie weer een volwaardig onderdeel te laten zijn het veiligheidsbeleid. Door meer te investeren in preventie willen we problemen aanpakken en erger voorkomen. Daarnaast gaan we nadrukkelijker de sam enwerking intern en extern zoeken om een zo effectief mogelijk veiligheidsbeleid te bewerkstelligen. Preventie met Gezag In 2022 is gewerkt aan een het plan van aanpak Preventie met Gezag van de gemeente Leeuwarden voor Leeuwarden Oost. Leeuwarden Oost richt zich met haar langjarige aanpak van 20 jaar op de toekomstige generatie en werkt aan perspectief. Preventie met gezag sluit daar naadloos bij aan. Het programma heeft een looptijd van 10 jaar. Er wordt een integraal plan van aanpak opgesteld op basis waarvan we de Rijksmiddelen effectief kunnen inzetten. Het Rijk stelt een miljoen euro per jaar beschikbaar. Het daadwerkelijk beschikbare bedrag is afhankelijk van de toekenning op basis van het plan van aanpak.
55
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
We versterken de samenwerking in de wijk, met name tussen onderwijs-zorg-veiligheid-justitie. We vragen aan al onze partners om extra in deze wijken in te zetten. We vergroten zichtbaarheid en nabijheid. Zo werken we aan herstel van vertrouwen in de overheid. Door in te zetten op bewustwording en weerbaarheid én het bieden van andere perspectieven, kunnen we voorkomen dat jongeren zwichten voor een carrière in de criminaliteit. We willen problemen vroegtijdig aanpakken op plekken waar we die signaleren. Denk daarbij aan plekken zoals scholen, straten, sportverenigingen, werkgevers/corporaties en specifieke plekken in de wijken die aantrekkingskracht op ondermijnende criminaliteit hebben. Extra inzet op preventie Het versterken van preventie binnen het Veiligheidsbeleid kan voor een belangrijk deel worden bereikt door het gericht inkopen van concrete en gerichte inzet. Hierbij kan worden gedacht worden aan inzet door bijvoorbeeld jongerenwerk, VNN en HALT, onder regie van de gemeente. In de nieuwe Kadernota Veiligheid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma’s nemen we een specifiek preventie pakket op. Om deze inzet te bekostigen worden middelen aangevraagd uit de nieuwe reserve maatschappelijke vernieuwing. Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) Het KVO is gericht op publiek-private samenwerking en staat voor een schoon, heel en veilig winkelgebied en/of bedrijventerrein.
In de vier KVO gebieden (Binnenstad, Schrans, bedrijventerreinen de Hemrik en de Zwette) werken het georganiseerd bedrijfsleven, de gemeente, politie, particuliere beveiliging en de brandweer samen om de criminaliteit te beperken en de veiligheid te vergroten. In elk KVO gebied vinden er jaarlijks een dag en avondschouw plaats. We zetten de samenwerking met de aanvulling van de cyberpreventie inzet en preventie ondermijning voort. Als de gewenste kwaliteitseisen zijn behaald, dan kan het gebied om de drie jaar in aanmerking komen voor het certificaat KVO. Versterken samenwerking We gaan de versterking van de interne en externe samenwerking in de toekomst nog beter borgen. Door samen te werken kunnen we een adequaat antwoord formuleren op de veiligheidsproblemen zoals die zich voordoen. Voor het opstellen van de kadernota Veiligheid maken we gebruik van de door de VNG ontwikkelde methode Kernbeleid. Deze methode biedt aanknopingspunten voor het versterken van de samenwerking en faciliteert ook het in bredere zin regie voeren op veiligheid.
Betrokken verbonden partijen Veiligheidsregio Fryslân Relevante (beleids)nota’s Veiligheidsagenda 2023-2026 (nog vast te stellen) Handhavingsuitvoeringsprogramma HUP 2023 (nog vast te stellen) Nota Bijzondere wetten horeca, coffeeshop, prostitutie en kansspelen (2018) Handhavingsarrangement bijzondere wetten gemeente Leeuwarden (2022) Beleidsregels artikel 13b Opiumwet (2020) Beleidsregels wet aanpak woonoverlast (2021) Handhavingsarrangement helingbestrijding voor handelaren in ongeregelde en gebruikte goederen in de gemeente Leeuwarden (2021) Beleidsregels art. 174a Gemeentewet (Wet Victoria) (2015) Beleidsregel aanpak overlast (Wet Mbveo) (2017)
56
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat mag het kosten? R2DOM003 - Veiligheid Tabel 14 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PRG010 - Veiligheid Totaal saldo
Rekening 2021 13.695 13.695
Begroting 2022 13.985 13.985
Begroting 2023 14.796 14.796
Begroting 2024 15.110 15.110
Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2025 2026 15.403 15.632 15.403 15.632
Toelichting substantiële mutaties 2023 t.o.v. 2022: Het beschikbare budget in 2023 stijgt met name door een hogere bijdrage aan de Veiligheidsregio ten behoeve van brandweerzorg en crisisbestrijding. Daarnaast zijn de in het coaliti eakkoord uitgetrokken middelen voor capaciteitsuitbreiding bij Juridische & Veiligheidszaken en Handhaving verwerkt in het budget van 2023. Tabel 15 R2PRG010 – Veiligheid R2BLP020 - Integraal veiligheidsbeleid
Lasten 3.784
R2BLP022 – Rampenbestrijding R2BLP052 – Evenementen R2BLP119 – Stadstoezicht Totaal
9.126 249 1.795 14.954
57
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 80 3.704 0 78 0 157
9.126 171 1.795 14.796
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Beleidsindicatoren Tabel 16 Maatschappelijke effecten domein veiligheid Indicator eenheid Bron 1.
Verwijzingen Halt
2.
Winkeldiefstallen
3.
Geweldsmisdrijven
4.
Diefstallen uit woning
5.
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) Jongeren met een delict voor de rechter Verdachten) Jongeren met jeugdreclassering
6. 7.
Jaar
Leeuwarden
100.000300.000 inwoners
Aantal per 1.000 jongeren Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners
Bureau Halt
2021
8
8
CBS
2021
2,7
2,4
CBS
2021
5,3
4,9
CBS
2021
2
1,4
CBS
2021
8,1
7,1
% jongeren (12 t/m 21 jaar)
CBS
2020
1
1
% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
CBS
2021
0,3
0,4
Toelichting indicator en vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.
58
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
2.1.4 Domein Bestuur en middelen Portefeuillehouders: Burgemeester Sybrand Buma, Gijs Jacobse en Hein Kuiken
Wat willen we bereiken? Algemeen strategisch doel: Een toegankelijke gemeente die efficiënt en effectief wordt bestuurd en blijvend financieel gezond is. Ambities Samen met de Friese mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden geven we onze (digitale) toekomst vorm. Iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. We blijven ons inzetten voor een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau. Als hoofdstad van Fryslân en als centrumgemeente voelen we ons verantwoordelijk om regiopartners met elkaar te verbinden. We willen een betrouwbare en open overheid zijn. Benaderbaar en toegankelijk. We kiezen voor menselijk contact en praten met elkaar. We willen de digitale ontwikkelingen zelf in de hand hebben, weten wat er gebeurt met onze data en voorkomen dat digitalisering mensen buiten sluit. We willen open en transparant zijn over de afwegingen die we maken en grenzen stellen aan wat we toelaatbaar vinden. Wij staan voor kernwaarden als zorgvuldig en veiligheid, inclusie en duurzaamheid. We organiseren daarvoor wat nodig is, zodat de samenleving in balans blijft. Wij werken constructief samen, zowel in- als extern. We zijn efficiënt en effectief, wegen de kosten en baten goed af en houden de lasten laag. Doelenboom deze bestuursperiode Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen en met wie?
Een toegankelijke
Een stevige positie van Noord-Nederland op
-
Uitvoering nieuwe Europa agenda
gemeente die efficiënt en effectief wordt bestuurd en blijvend
nationaal en Europees niveau -
Sturing, beheersing en verantwoording van
financieel gezond is
Democratische vernieuwing
-
Passende en persoonlijke dienstverlening
-
Grip op samenwerking
Programma Economie en toerisme, Bestuur
samenwerkingsverbanden verbeteren
-
-
-
Stabielere financiering
Democratische vernieuwingsagenda opstellen M eer ruimte voor persoonlijk contact Verbetering van dienstverlening door samenhangende besteding van POK-middelen Passender dienstverlening door uitgebreidere kanaalkeuze en maatwerk Betere toegang voor kwetsbare inwoners door inzet van
-
ervaringsdeskundigen Verbetering communicatie
-
Gevolgen nieuwe
59
Algemene baten en lasten
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen en met wie?
gemeente en het vergroten van autonomie Waarde(n)volle digitale toekomst
Programma
systematiek gemeentefonds in 2025 in beeld brengen -
-
-
met data en technologie helpen realiseren van grote
Overhead
opgaven de impact van technologie op mensen en samenleving consequent onderzoeken op orde brengen van de fundamenten van onze informatiehuishouding
Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma Bestuur 1. Een stevige positie van Noord Nederland Global goal 17: versterken van mondiaal partnerschap en coherent beleid voor duurzame ontwikkeling Voortzetting samenwerkingsverbanden We werken bestuurlijk samen met andere partijen om (gemeenschappelijke) doelstellingen beter te kunnen bereiken, schaalvoordelen van gezamenlijke inzet en expertise te benutten, voor kennisuitwisseling en belangenbehartiging. Met de beschikbare middelen (€ 82.000) wordt de komende vier jaar onze deelname aan de volgende samenwerkingsverbanden gecontinueerd. o G40 stedennetwerk van middelgrote steden o Platform 31 Kennis en netwerkorganisatie voor stad en regio o Regionale Samenwerking waarin op projectniveau wordt samengewerkt met omliggende gemeenten Andere noemenswaardige bestuurlijke samenwerking in 2023 betreft : o vertegenwoordiging in diverse commissies van de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) o Bestuurlijk Overleg Friese Samenwerking: met provincie Fryslân, de VFG en het Wetterskip zoeken we naar wegen om meer als één overheid samen te werken o een nieuwe samenwerkingsagenda met de provincie Fryslân o lobby voor een mogelijke Regiodeal ten behoeve van de regio Noordwest-Fryslân (grondgebied Harlingen, Waadhoeke en Leeuwarden) o Strategisch Beraad Ondermijning
2. Grip op samenwerking
Verbeteren sturing, beheersing en verantwoording samenwerkingsverbanden met kadernota We staan positief tegenover nieuwe samenwerkingsverbanden. Wel willen we vooraf bepalen wat de meerwaarde van zo’n samenwerkingsverband is en op welke wijze democratische controle plaatsvindt. De sturing, beheersing en verantwoording van samenwerkingsverbanden kan beter. We gaan de kadernota Verbonden Partijen hierop aanpassen.
60
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Versterken positie gemeenteraden ten opzichte van gemeenschappelijke regelingen De Wet Gemeenschappelijke regelingen is onlangs gewijzigd met als doel de positie van gemeenteraden ten opzichte van gemeenschappelijke regelingen te versterken. Voor enkele wijzigingen is het nodig om de betreffende regelingen aan te passen en voor andere niet; die zijn met het wijzigen van de wet direct ingegaan. De griffie van de raad van de gemeente Leeuwarden geeft aan dit alles invulling in samenwerking met griffies van de andere gemeenteraden in Fryslân en wordt daarbij ondersteund door de ambtelijke dienst van de gemeente Leeuwarden.
3. Democratische vernieuwing Global goal 16: bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Om de gemeentelijke doelen te halen is samenwerking met anderen (bewoners, ondernemers/bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden) onmisbaar. Wanneer we samen aan doelen werken is het ook van belang om op een andere manier met keuzes maken en beslissingen nemen om te gaan. Dat heeft consequenties voor het democratische proces en daarom zetten we in op democratische vernieuwing. Maatschappelijk initiatief in de breedste zin van het woord moet een goede plek krijgen in ons democratisch systeem. In 2023 (en volgende jaren) gaan we aan de slag om het contact met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partijen en specifiek jongeren te verbeteren, met het concrete doel om hen de kans te geven om (meer) te participeren. Ook blijven we de samenwerking zoeken met maatschappelijke initiatieven, die bijdragen aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de gemeente Leeuwarden: in deze gevallen participeren we als gemeente in het initiatief van anderen. We willen zoveel mogelijk verschillende groepen laten meedoen in het democratisch proces (een “inclusieve” democratie), en zoeken die participatie in de directe omgeving van onze partners.
Concreet gaat het in 2023 om: o het opstellen van een democratische vernieuwingsagenda, in overleg met de raad, met daarin aandacht voor de tijdsinzet, de te plegen inspanning, het benodigde vertrouwen, de ruimte en duidelijke kaders. o meedenken met initiatieven en waar dat passend en nodig is een bijdrage leveren o op tijd in gesprek gaan met betrokkenen over gemeentelijke plannen en beleid, zodat invloed mogelijk is o experimenteren met andere vormen van consultatie, bijvoorbeeld door gebruik te maken van digitale participatiemiddelen om meer inwoners bij plannen te betrekken (o.a. bij de Omgevingswet)
4. Open overheid Global goal 16: bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Sinds 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) van kracht. De wet moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo verplicht de gemeente zo veel mogelijk informatie in een vroegtijdig stadium actief openbaar te maken en te publiceren. In 2030 moeten we voldoen aan alle in de Woo gestelde eisen. Ter ondersteuning van gemeenten bij de implementatie en uitvoering van de Woo, heeft het Rijk financiële middelen beschikbaar gesteld. De Rijksmiddelen staan geparkeerd op een stelpost in de begroting. In overeenstemming met artikel 3.5 van de Woo besteden we in deze begroting aandacht aan beleidsvoornemens inzake de uitvoering van de Woo. Leeuwarden voldoet al aan een groot deel van de gestelde eisen van actieve openbaarheid. Twee resterende opgaven vergen meer tijd: Met de Agenda Informatiebeheer (voorheen: Verbeteragenda Archiefbeheer) brengen we binnen 7 jaar de informatiehuishouding op orde conform de Woo, het Archiefbesluit 1995 en het Besluit informatiebeheer Leeuwarden 2018. Dit, onder aansturing van een Strategisch informatieoverleg
61
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
bestaande uit de Chief information officer (CIO), Gemeentearchivaris, concern controller en hoofd Informatiemanagement. Speerpunten in 2023 zijn: het opzetten van een interne kennisbank over het informatiebeheer; het implementeren van het beleid ten aanzien van het verantwoord kunnen vernietigen van digitale documenten en gegevens en het op basis van wetgeving (Archiefwet en AVG) reguleren van migraties en conversies . Binnen 3 jaar maken we ook de Woo-verzoeken, klachten en in artikel 3.3, tweede lid, onder k genoemde beschikkingen geanonimiseerd actief openbaar. Met het oog hierop zijn we in 2022 samen met onze regiopartners Waadhoeke, Noardeast-Frylân en de (Friese) Waddeneilanden gestart met de inrichting van de benodigde informatievoorziening en systemen. Dit krijgt een vervolg in 2023 en resulteert ondermeer in de aansluiting op het Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI).
5. Samenstelling college Zoals alle steden in Nederland staat ook Leeuwarden voor grote uitdagingen. Mede door de decentralisaties in het sociaal domein is de rol van wethouder veranderd. Complexe programma’s als Volhoudbaar, Leeuwarden Oost en Economie – onderwijs – arbeidsmarkt vragen om coördinerend wethouderschap. Daarnaast brengen de invoering van de Omgevingswet en de vormgeving van een weerbare participatiedemocratie veel werk met zich mee. Ook is de politieke representatie bepalend voor de samenstelling van het college. Daarom zitten er de komende bestuursperiode zes wethouders in het college van burgemeester en wethouders. Betrokken verbonden partijen geen Relevante (beleids)nota’s geen
62
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Programma Algemene baten en lasten Passende en persoonlijke dienstverlening Meer ruimte voor persoonlijk contact Veel inwoners en ondernemers hebben behoefte om hun situatie aan de gemeente voor te leggen en samen te bespreken wat het beste gedaan kan worden. Daar maken we ruimte voor. Met de geleerde lessen uit het Parlementair Onderzoek Kinderopvangtoeslag (POK) in het achterhoofd, stelt de Rijksoverheid extra middelen beschikbaar om de dienstverlening te verbeteren. In Leeuwarden maken we een samenhangend plan voor de besteding van de middelen om duurzame systeemdoorbraken te realiseren. Passender dienstverlening Inwoners, ondernemers en bezoekers bepalen zelf op welke manier ze contact met de gemeente willen vinden. We bieden meerdere kanalen aan (omnichannel). We investeren in digitale dienstverlening én zijn beschikbaar voor een gesprek. Zo sluiten we aan bij de behoeften en vaardigheden van onze inwoners. Een specifiek aandachtspunt is: betere toegang voor kwetsbare inwoners. De gemeente wil voor iedereen toegankelijk zijn. We gebruiken de adviezen van ervaringsdeskundigen om de toegang te verbeteren.
Verbetering communicatie Om de communicatie te verbeteren zet de gemeente Leeuwarden in op vier speerpunten: o Eenvoudige (digitale) aanvraagprocessen o betere (telefonische) bereikbaarheid o Informatie in begrijpelijke taal o Nieuwe technieken (onder andere beeldbellen) Betrokken verbonden partijen geen Relevante (beleids)nota’s geen
63
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Wat mag het kosten? R2DOM004 - Bestuur en middelen Tabel 17 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PRG009 - Bestuur R2PRG015 - Algemene baten en lasten Totaal saldo
Rekening 2021 3.876 12.954
Begroting 2022 4.655 12.752
Begroting 2023 4.910 27.656
Begroting 2024 4.910 20.459
16.830
17.407
32.566
25.369
Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2025 2026 4.910 4.910 27.989 520 32.899
5.430
Toelichting substantiële mutaties 2023 t.o.v. 2022: Bestuur en middelen Binnen het programma Bestuur is het salarisbudget in 2023 gestegen met € 180.000 als gevolg van een extra wethouder. Algemene baten en lasten Binnen het programma Algemene baten en lasten zijn er substantiële mutaties binnen de volgende beleidsproducten: 1. BLP079 - Algemene baten en lasten: € 10.820.000 2. BLP053 – Stelposten c.a.: € 4.428.000 3. BLP067 – Burgerzaken: -/- € 332.000 Daarnaast verwachten we een substantiële stijging in de dienstverlening voor derden. Op deze activiteiten begroten wij geen resultaat. De mutaties worden hierna toegelicht. 1. BLP079 Algemene baten en lasten Dit betreft hoofdzakelijk mutaties in de Algemene Reserve, waaronder de storting van € 40 mln in de drie investeringsfondsen (reserves) uit het coalitieakkoord, en mutaties in de reserves ISV III en dorpen en platteland. Voor de mutaties in de reserves wordt verwezen 3.2.1. Overzicht van baten en lasten. Verder wordt jaarlijks een bedrag van € 1 mln voor het Ondernemersfonds en een deel van de te ontvangen rente begroot. Voor 2022 is een bedrag geraamd van € 8.648.000 en voor 2023 van € 19.468.000. De sti jging is met name het gevolg van een hoger positief rekeningresultaat in 2023 (€ 15,7 mln) ten opzichte van 2022 (€ 7 mln). En daarnaast van de overige mutaties in de (algemene) reserves. 2. BLP053 Stelposten c.a.
De stelposten voor 2023 bestaan uit: - Concern B&W - Weerbare participatiedemocratie
€
50.000
- SD – Tijdelijk personeelsbudget (opvangen kosten boventalligheid, ziektevervanging en organisatieontwikkeling) - SD - Impuls Sociale Investeringen
€ €
457.000 50.000
- FD – stelpost vanuit vertaling financiële positie inzake loon- en prijsindexatie, Invulling hiervan vindt plaats in 2023 zodra duidelijkheid is gekregen over de grootste knelpunten €
983.000
- Stelpost uit coalitieakkoord - investering in Bedrijfsvoering - via Algemene uitkering ontvangen uitkeringen waarbij nog een
64
€ 2.000.000
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
concreet bestedingsvoorstel moet worden opgesteld - Bijstelling inflatie Stelpost voogdij 18+ n.a.v. meicirculaire 2022 (zie ook bijlage A begroting 2.10) - Een aantal kleinere posten
€
824.000
€ 284.000 € 283.000 € 4.931.000
Voor 2022 is een bedrag van € 503.000 geraamd. De stijging in 2023 wordt met name veroorzaakt door de middelen die via de Algemene uitkering en het coalitieakkoord beschikbaar zijn gesteld, danwel een nader te verdelen stelpost inzake loon- en prijsindexatie. 3. BLP067 Burgerzaken Voor 2022 is een bedrag geraamd van € 1.865.000 en voor 2023 van € 1.533.000. De daling van het resultaat op dit beleidsproduct is met name het gevolg van de mutatie van de reserve egalisatie verkiezingen van € 292.000 in 2022. Van het Rijk wordt een vergoeding ontvangen met betrekking tot de gemeenteraadsverkiezingen 2022. Deze vergoeding wordt gestort in de reserve. Dit geeft een resultaat in 2022. Dienstverlening voor derden In de afgelopen jaren zijn de activiteiten die de gemeente Leeuwarden voor andere gemeenten of overheidsbedrijven uitvoert, al dan niet in de rol van centrumgemeente, fors toegenomen. Deze ontwikkellijn wordt doorgezet, zodat de potentiële synergievoordelen maximaal worden benut. In de begroting 2022 bedroeg de omzet uit diensten aan derden € 14 mln. Voor 2023 ramen we een bedrag van € 16,9 mln. In onderstaand overzicht staat per organisatieonderdeel welke acti viteiten voor andere gemeenten of overheidsbedrijven worden uitgevoerd. Tabel 18 Dienstverlening voor derden per organisatieonderdeel Lasten
Bedragen in € Baten Saldo
Sociaal Domein Sociaal Domein Fryslân (SDF)
3.885.694
-3.885.694
0
Bureau Zelfstandigen Fryslân (BZF)
2.114.436
-2.114.436
0
100.000
-100.000
0
Ruimtelijke ontwikkeling en inrichting
55.614
-55.614
0
Wijkzaken
90.615
-90.615
0
Veiligheidshuis Fryslân
1.136.553
-1.136.553
0
RIEC
2.300.000
-2.300.000
0
17.890
-17.890
0
Belastingen
561.630
-561.630
0
PO&O
424.451
-424.451
0
4.368
-4.368
0
Financiën & Administratie
443.109
-443.109
0
Informatiemanagement
259.219
-259.219
0
Facilitaire taken
215.856
-215.856
0
Handhaving Fysiek
Veiligheidsdomein
Publieke dienstverlening Publieke dienstverlening Shared Service Centrum
CM & BO
65
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Lasten
Baten
Saldo
5.315.029
-5.315.029
0
16.924.464 -16.924.464
0
ICT Totaal Tabel 19 R2PRG009 - Bestuur R2BLP071 - Gemeenteraad R2BLP072 - College van B&W Totaal
Lasten 2.648 2.271 4.919
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 2.648 10 2.262 10 4.910
Tabel 20 R2PRG015 - Algemene baten en lasten R2BLP006 - Dienstverlening voor derden
Lasten 16.924
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 16.924 0
R2BLP053 - Stelposten c.a. R2BLP067 - Burgerzaken R2BLP079 - Algemene baten en lasten R2BLP120 - Vergunningen & leefomgeving
4.931 3.801 57.919 1.725
0 2.269 38.452 0
4.931 1.533 19.468 1.725
Totaal
85.301
57.645
27.656
66
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Kengetallen Tabel 21 Kengetallen Bestuur en middelen Indicator eenheid 1. Formatie Fte per 1.000 inwoners 2. Bezetting Fte per 1.000 inwoners
bron Eigen gegevens
jaar 2022
Eigen gegevens
2022
meting 10,90 (125.488 inw.) 12,23 (125.488 inw.)
3.
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
Eigen begroting
2023
1.063
4.
Externe inhuur
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
Eigen begroting
2023
5,82%
5.
Overhead
% van totale lasten
Eigen begroting
2023
7,26%
6.
Gemiddelde WOZ waarde
Duizend euro
CBS
2021
183
Toelichting indicatoren: Formatie: de toegestane formatie in fte op peildatum 1 januari. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36 urige werkweek. Bezetting: het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, inclusief boventallige medewerkers. Apparaatskosten: alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur. Externe inhuur: uitzendkrachten, zzp'ers en gedetacheerden. Overhead: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Toelichting gemiddelde WOZ waarde en vergelijking daarvan met anderen gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.
67
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
2.1.5 Domein Overige lasten en baten Overzicht algemene dekkingsmiddelen Tabel 22 Overzicht algemene dekkingsmiddelen R2PRG016 - Algemene dekkingsmiddelen R2BLP077 - Algemene belastingen R2BLP086 - Gemeentefonds R2BLP094 - Dividend R2BLP100 - Financiering Totaal
Lasten 3.383 0 32 575 3.990
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 39.054 -35.671 369.773 -369.773 266 -234 0 575 409.093 -405.103
Algemene belastingen Het saldo van baten en lasten van de algemene belastingen is € 35,7 mln. Het betreft met name de OZB en precariobelasting. Daarnaast heeft de gemeente ook bestemmingsheffingen, zoals reinigingsheffing, rioolheffing en hondenbelasting. Zie voor een totaal overzicht van alle gemeentelijke heffingen met toelichting paragraaf 2.2.1 Lokale heffingen. Gemeentefonds De algemene uitkering uit het Gemeentefonds beoogt gemeenten voldoende eigen middelen te verstrekken om haar taken uit te voeren. De omvang van het Gemeentefonds is gekoppeld aan de omvang van de Rijksbegroting met een aantal correcties. Nadat de omvang van het Gemeentefonds is vastgesteld wordt dit vervolgens verdeeld over de gemeenten op basis van zogenaamde objectieve verdeelmaatstaven. Deze verdeelmaatstaven moeten ertoe leiden dat iedere gemeente eenzelfde voorzieningenniveau in stand kan houden. De actuele ontwikkeling van de algemene uitkering voor de gemeente Leeuwarden wordt geschetst in hoofdstuk 3.3.1. Ontwikkeling financiële positie. Voor het ramen van het Gemeentefonds geldt de Meicirculaire 2022 als uitgangspunt. Dividend Op de aandelen BNG die de gemeente in haar bezit heeft wordt een dividendopbrengst begroot van € 266.000. Financiering In de paragraaf 2.2.4 Financiering wordt nader ingegaan op de financiering.
68
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Overzicht kosten van overhead Tabel 23 Overzicht overhead per beleidsproduct R2PRG017 - Overhead R2BLP102 - M anagement R2BLP103 - Financiën, toezicht en controle R2BLP104 - P&O/HRM R2BLP105 - Inkoop, aanbest. & contractman. R2BLP106 - Interne en externe communicatie
Lasten 6.244 6.563 5.044 608 2.882
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 143 6.101 27 6.535 3 5.040 0 608 0 2.882
R2BLP107 - Juridische zaken R2BLP108 - Bestuurszaken en best.ondersteuning R2BLP109 - Informatievoorziening & automatis. R2BLP110 - Facilitaire zaken en huisvesting R2BLP111 - Documentaire informatievoorziening R2BLP112 - M anagementondersteuning R2BLP113 - Correctie overhead Totaal
2.016 3.180 16.169 5.599 1.263 4.368 -2.985 50.949
0 0 3.433 228 0 0 0 3.834
2.016 3.180 12.737 5.371 1.263 4.368 -2.985 47.115
Overheadkosten zijn alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overheadkosten bestaan onder andere uit: personele lasten van de overheadfuncties; kosten ICT-systemen van de overheadfuncties; huisvestingskosten en facilitaire kosten die betrekking hebben op kantoorruimten. Tabel 24 Overzicht overhead per kostensoort
Bedragen x € 1.000 Saldo
Personele kosten van de overheadfuncties
35.851
Kosten ICT-systemen van de overheadfuncties
6.642
Huisvestingskosten, facilitaire kosten die betrekking heeft op kantoorruimten en overige overheadkosten
7.607
Correctie overhead
-2.985
Totaal
47.115
1. Correctie overhead Een deel van de overhead heeft betrekking op investeringswerken, projecten en dienstverlening voor derden. Het is toegestaan om dit deel van de overhead in mindering te brengen op de overhead en toe te rekenen aan de investeringen en dienstverlening voor derden. De totale kosten van de overhead bedragen in Leeuwarden € 50,1 mln. Op dit bedrag wordt een bedrag van € 3,0 mln in mindering gebracht. Per saldo bedraagt de overhead dus € 47,1 mln. De toerekening van de overhead vindt plaats door de totale overhead te delen door het aantal fte werkzaam in het primair proces. Het verwachte totaal aantal fte in Leeuwarden per 1 januari 2023 is 1.324 fte. Aantal fte primair proces is 1.324 fte minus 397 fte overhead = 926 fte. Dat levert een bedrag aan overhead op van € 47,1 mln / 926 fte = € 54.100 per fte. Vervolgens is naar rato van geraamde inzet van fte een bedrag van € 3,0 mln toegerekend aan investeringswerken, projecten en dienstverlening voor derden. Voor toerekening van overhead aan dienstverlening voor derden is een correctiefactor op het bedrag van € 54.100 toegepast, omdat het om diverse redenen niet reëel is om het volledige bedrag toe te rekenen. Een deel van de overhead heeft namelijk betrekking op kosten die niet gemaakt zouden zijn in de private sector, o.a. de publieke voorlichting. Het correctiepercentage voor 2023 is 17%.
Op dit moment vindt onderzoek plaats naar de overhead op basis van de Wet Markt en Overheid. Dit kan leiden tot een aanpassing van de het overheadbedrag.
69
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
2. Waarde(n)volle digitale toekomst Met data en technologie helpen realiseren van grote opgaven De Leeuwarder i-strategie (digitale agenda) voor de komende vier jaar moet in de eerste plaats waardevol zijn voor onze inwoners. De gemeente wil met data en technologie grote opgaven helpen realiseren. Dit begint met kansenanalyses binnen de planvorming van enkele grote projecten. Gestart wordt met 3 tot 4 kansenanalyses op het terrein van: 'Wonen', 'Energietransitie' en 'Armoede'. Echte kansen maken we realiseerbaar en betaalbaar door 5% van het projectbudget hiervoor te reserveren. Denk bijvoorbeeld aan gebruik van databronnen om energiebehoefte en – aanbod binnen een wijk op elkaar af te stemmen. Of aan het ethisch verantwoord bundelen van klantvragen en klantgegevens om armoede te voorspellen en te voorkomen. Door beperkt beschikbare interne capaciteit (dat geldt overigens voor informatievoorziening & automatisering in het algemeen) voorzien we dat voor realisatie inhuur van externe expertise nodig is. Ook is het verbeteren van de kwaliteit van gegevens uit diverse bronapplicaties (zoals geo informatie, vergunningsgegevens) nodig, zodat die gegevens voor bijvoorbeeld analyses benut kunnen worden bij het realiseren van grote opgaven (Energietransitie, Wonen, Armoede,…).
Daarnaast wil de gemeente aan de slag met het v isualiseren van een opgave en oplossingsvarianten in een virtuele wijk (digital twin). Hiervoor en voor meerjarige ondersteuning van grote opgaven, zijn aanvullende middelen nodig en zal een beroep gedaan worden op de nieuwe investeringsfondsen (paragraaf 2.2.8c). De impact van technologie op mensen en samenleving consequent onderzoeken De inzet van data en digitale systemen moet ten voordele en niet ten nadele van mensen werken. Met verantwoord databeleid, een nog vast te stellen waardenkader en (mogelijk samen met externe partners) in te stellen ethische commissie gaat de gemeente de impact van technologie op mensen en samenleving consequent onderzoeken. Onder meer door de beoogde inzet van data en nieuwe technologie in genoemde grote opgaven (zie vorige alinea) te toetsen en bespreken. Voor een organisatiebreed opleidingsprogramma ‘ethiek rond data en technologie’ en eventuele inhuur van capaciteit voor deelname aan de ethische commissie zal een beroep gedaan worden op de nieuwe investeringsfondsen (paragraaf 2.2.8). Op orde brengen fundamenten van de informatiehuishouding, o.a. informatiebeveiliging Er wordt gewerkt aan het op orde brengen van de fundamenten van de gemeentelijke informatiehuishouding. Het kan eenvoudiger, flexibeler en zorgvuldiger. Hierin is Leeuwarden een slimme volger.
Met andere gemeenten en met steun van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) worden onderling slimme oplossingen op het gebied van informatie- en communicatietechnologie gerealiseerd en gedeeld. Daarnaast is informatiebeveiliging een belangrijk speerpunt. De risico's op het gebied van informatiebeveiliging (security & privacy) nemen toe. Daarom worden er steeds strengere eisen gesteld aan de beveiliging. Voorgenomen m aatregelen in 2023 zijn: Het implementeren van een basisaansluiting ‘Common Ground’ om zo oplossi ngen van andere gemeenten te kunnen hergebruiken; het implementeren van ‘Signalen’, een grote door Amsterdam ontwikkelde Common Ground applicatie t.b.v. Meldingen Openbare Ruimte; het ontwikkelen van een Cloudtransitiestrategie: hoe gaan we mee in de beweging van leveranciers naar Cloud-oplossingen, hoe maken we daarbij gebruik van kansen en hoe gaan we om met bedreigingen. Dit, inclusief een financiële prognose; het benodigde bewustzijn van ‘alle’ medewerkers m.b.t. Informatiebeveiliging blijven ontwikkelen. Aanvullend zal voor onderzoek naar mogelijk hergebruik van Common Ground initiatieven uit andere Nederlandse gemeenten en het ontwikkelen van ‘Common Ground-tenzij…’- beleid, een beroep gedaan worden op de nieuwe investeringsfondsen (paragraaf 2.2.8).
70
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
3. Op peil houden GEO-informatie De omvang van het takenpakket op het gebied van gegevensbeheer en basisregistraties is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Door autonome groei van de gemeente Leeuwarden, herindelingen en nieuwe wettelijke taken. Daarom wordt, in overeenstemming met het coalitieakkoord, de formatie voor Geo-informatie in 2023 structureel met 3 fte (€ 300.000) aan gegevensbeheerders uitgebreid. Op die manier kunnen we de benodigde hogere kwaliteit in gegevensbeheer garanderen en ook fouten in de uitvoering of klachten voorkomen.
Relevante beleidsnota's Rekenkamerrapport Leeuwarder Digitale Agenda (2022) Informatiebeveiligingsbeleid 2022-2026 (2022)
71
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Overzicht onvoorziene uitgaven Tabel 25 Overzicht onvoorziene uitgaven R2PRG018 - Onvoorziene uitgaven R2BLP091 - Onvoorzien Totaal
Lasten 144 144
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 144 0 144
Artikel 4 lid 6 van de Financiële verordening 2020 van de gemeente Leeuwarden schrijft voor dat in de begroting een bedrag van minimaal € 1,10 per inwoner moet worden opgenomen voor incidentele onvoorziene uitgaven.
72
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Overzicht vennootschapsbelasting Tabel 26 Overzicht vennootschapsbelasting R2PRG019 - Vennootschapsbelasting R2BLP101 - Vennootschapsbelasting (Vpb) Totaal
Lasten 50 50
Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 50 0 50
Met ingang van 1 januari 2016 hebben overheidslichamen te maken met de Wet modernisering Vennootschapsbelastingplicht Overheidsondernemingen. Dit betekent dat de gemeente vennootschapsbelastingplichtig is over winstgevende ondernemingsactiviteiten. Om meer zekerheid te krijgen over onze vennootschapsbelastingpositie, zijn wij in overleg met de belastingdienst. In afwachting van de uitkomsten van dit overleg, is een inschatting gemaakt van de verschuldigde vennootschapsbelasting over 2023.
73
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
2.2 Paragrafen 2.2.1 Lokale heffingen Deze paragraaf gaat over het tarieven- en kwijtscheldingsbeleid van gemeentelijke belastingen en overige heffingen. 2.2.1a Algemeen De totale opbrengst aan belastingen en overige heffingen bedraagt in 2023 ruim € 79 mln. Dit bedrag komt overeen met ruim 12% van de totale gemeentelijke baten. Tabel 27 Opbrengsten lokale heffingen Omschrijving heffing R2KDH001 - Algemene heffingen
Bedragen x € 1.000 Begroting 2022
R2KDH110 - Onroerendezaakbelastingen R2KDH111 - Precariobelasting Subtotaal
37.252 455 37.707
R2KDH002 - Bestemmingsheffingen R2KDH101 - Afvalstoffenheffing R2KDH102 - Hondenbelasting R2KDH103 - Rioolheffing R2KDH104 - Begraafrechten R2KDH107 - Leges omgevingsvergunning R2KDH108 - Havengelden R2KDH109 - Parkeerbelasting R2KDH112 - Toeristenbelasting R2KDH113 - Leges Burgerzaken R2KDH114 - Veerdiensten
17.460 597 11.871 920 4.135 388 3.195 702 1.847 58
R2KDH199 - Overige heffingen Subtotaal
134 41.307
Totaal generaal
79.014
2.2.1b Vaststelling tarieven Aan de in deze begroting opgenomen belastingopbrengsten liggen bepaalde aannames rond de hoogte van de tarieven ten grondslag. De belastingtarieven en het tarievenbeleid vormen integraal onderdeel van de politieke discussie rondom de begroting. De formele vaststelling van de tarieven gebeurt door de raad bij het vaststellen van de belastingverordeningen die gelijktijdig met de begroting ter besluitvorming worden voorgelegd. In december volgt er dan nog een aanvullend voorstel op basis van de definitieve afronding van de herwaardering voor de OZB en rioolheffing eigenarendeel. 2.2.1c Tarievenbeleid algemeen Het tarievenbeleid voor 2023 ziet er als volgt uit: Uitgangspunt voor de tarieven 2023 zijn de tarieven 2022 gecorrigeerd met het inflatiepercentage. Afhankelijk van de aard van de belasting wordt een inflatiecorrectie toegepast. Voor de overwegend prijsgevoelige heffingen, zoals de onroerendezaakbelastingen (OZB), afvalstoffenheffing, rioolheffingen, precariobelasting en hondenbelasting is de inflatiecorrectie 4,9%. Voor de overwegend loongevoelige heffingen, zoals leges, begraafrechten, bruggelden, havengelden en veergelden, is de inflatiecorrectie 3,7%. Eventuele tariefsverhogingen worden expliciet in deze paragraaf voorgelegd.
74
Begroting gemeente Leeuwarden 2023
Uitzonderingen op dit tarievenbeleid zijn: Bij de midterm review 2020 is besloten om de kostendekkendheid van de leges gedurende drie jaren steeds met 10% te verhogen. Door de leges gefaseerd gedurende drie jaar met 10% te verhogen met de restrictie dat geen nieuwe overdekking (tarief hoger dan kosten) op de afzonderlijke tarieven mag ontstaan, ontstaat na drie jaar (2023) een meeropbrengst van € 520.000. De meeropbrengst wordt grotendeels gegenereerd door het verhogen van de bouwleges. Bij alle heffingen waar een relatie is tussen het gebruiken van een bepaalde voorziening/dienst en het betalen voor deze voorziening/dienst geldt een wettelijke maximumgrens van 100% kostendekking (afvalstoffenheffing, rioolheffingen, begraafrechten, havengelden, veergelden en leges). Bij deze heffingen/rechten mogen de tarieven dus nooit zo hoog zijn dat de opbrengsten de lasten overtreffen. Indien wettelijk het tarief is gemaximaliseerd, wordt het maximaal mogelijke tarief gehanteerd (bijvoorbeeld paspoort- en rijbewijsleges). In de tarieven OZB zijn eveneens de perceptiekosten 2023 verwerkt als gevolg van opgedragen wettelijke uitvoeringsvereisten van de Wet WOZ. 2.2.1d Lastendruk 2023 Onderstaande tabel geeft het verschil weer tussen de gemiddelde lokale lasten van de gemeente Leeuwarden en het landelijk gemiddelde. Tabel 28 Belastingcapaciteit 2021
2022
Bedragen in € 2023
OZB-lasten gezin gem. WOZ-waarde
235
245
253
Rioolheffing gezin gem. WOZ-waarde
163
171
166
Afvalstoffenheffing gezin
343
337
322*
Totale woonlasten
741
753
741
Woonlasten landelijk gemiddelde t-1
776
811
904
183.000
201.000
233.000
Belastingcapaciteit 95,5% 92,8% * Gebaseerd op een geschatte hoeveelheid van 125 kg per gezin en 20 ledigingen per jaar.
82,0%
Begroting
(bron: Coelo, Atlas van de lokale lasten) gemiddelde WOZ-waarde
2.2.1e Kostendekkendheid Voor een deel van de bestemmingsheffingen is wettelijk geregeld dat de belastingopbrengst de lasten niet mag overschrijden. Dit is de zogenaamde eis van maximaal 100% kostendekkendheid. In een rechtelijke procedure wordt dit achteraf getoetst. Bij overschrijding van de norm kostendekkendheid bestaat het risico dat de verordening onverbindend kan worden verklaard en de aanslag wordt verminderd of vernietigd. Om bij de toetsing van de kostendekkendheid door de rechter problemen te voorkomen wordt onderstaande tabel opgenomen. Tabel 29 Kostendekkendheid heffingen Omschrijving heffing Begrote PerceptieOninbaar-Overhead lasten* -kosten heid
BTW
Bedragen x € 1.000 Lasten Baten Kostentotaal dekking
R2KDH101 - Afvalstoffenheffing
15.964
100
180
258
3.407
19.909
17.460
87,7%
R2KDH102 - Hondenbelasting
535
3
6
123
43
710
596
83,9%
10.292
68
120
708
1.749
12.937
11.858
91,7%
961
5
9
200
82
1.258
920
73,1%
4.0802
24
41
1.696
55
5.896
4.135
70,1%
796
2
4
217
46
1.064
388
36,4%
1.996
11
18
600
13
2.638
1.847
70,0%
R2KDH103 - Rioolheffing R2KDH104 - Begraafrechten R2KDH107 - Leges omgevingsverg. R2KDH108 - Havengelden R2KDH113 - Leges Burgerzaken