Document · PDF

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Besluitvorming (raad) 9 november 2022, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Begroting gemeente Leeuwarden 202335.246 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Begroting 2023 oktober 2022

Inhoudsopgave Begroting Samenstelling van het bestuur .................................................................. 3 Leeswijzer .......................................................................................... 4

1. Inleiding .....................................................................................6 2. Beleidsbegroting...........................................................................9 2.1 Domeinen ...................................................................................... 9 2.1.1 Domein Sociaal ....................................................................... 9 Programma Werk en inkomen ....................................................11 Programma Sociale basis ..........................................................14 Programma Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning .................19 2.1.2 Domein Fysiek .......................................................................25 Programma Economie en toerisme ..............................................29 Programma Wonen en milieu .....................................................33 Programma Infrastructuur en mobiliteit .......................................39 Programma R uimtelijke ordening................................................42 Programma Beheer leefomgeving ................................................44 2.1.3 Domein Veiligheid ..................................................................49 Programma Veiligheid .............................................................50 2.1.4 Domein Bestuur en middelen

......................................................59 Programma Bestuur................................................................60 Programma Algemene baten en lasten ..........................................63 2.1.5 Domein Overige lasten en baten ..................................................68 Overzicht algemene dekkingsmiddelen .........................................68 Overzicht kosten van overhead ..................................................69 Overzicht onvoorziene uitgaven .................................................72 Overzicht vennootschapsbelasting ...............................................73 2.2 Paragrafen ................................................................................... 74 2.2.1 Lokale heffingen ....................................................................74 2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................81 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen .....................................................88 2.2.4 Financiering .........................................................................93 2.2.5 Bedrijfsvoering ......................................................................97 2.2.6 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden .....................99 2.2.7 Grondbeleid .......................................................................

114 2.2.8 Investeringsprogramma .......................................................... 118 2.2.9 Leeuwarden duurzaam ........................................................... 120 2.2.10 Centrumregelingen .............................................................. 130

3. Financiële begroting ...................................................................134 3.1 Samenvatting ...............................................................................134 3.2 Baten en lasten ............................................................................136 3.2.1 Overzicht van baten en lasten .................................................. 136 3.2.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................ 137 3.3 Uiteenzetting financiële positie ........................................................138 3.3.1 Ontwikkeling financiële positie ................................................. 138 3.4 Enkele specifieke onderwerpen ........................................................151 3.4.1 Meerjarenraming baten en lasten .............................................. 151 3.4.2 Overzicht van incidentele baten en lasten en structurele stortingen en onttrekkingen reserves.................................................................. 155 3.4.3 Geprognotiseerde balans ........................................................ 158 3.4.4 Stand en verloop van de reserves en voorzieningen ......................... 160 3.4.5 Arbeidsgerelateerde verplichtingen ............................................ 163 3.4.6 EMU saldo ..........................................................................

164 3.4.7 Overzicht van baten en lasten per taakveld .................................. 165

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Bijlagen ......................................................................................188 Bijlage A. Overzicht mee- en tegenvallers ................................................188 Bijlage B. Meerjaren investeringsprogramma .............................................211 Bijlage C. Overzicht subsidies aan instellingen ...........................................217 Bijlage D. Overzicht kengetallen ............................................................222 Bijlage E. Brede W elvaartsindex Leeu warden ............................................224

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand van Haersma Buma

Evert Stellingwerf (GroenLinks)

Verantwoordelijk voor: * Openbare orde * Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Horecabeleid * Communicatie

Portefeuilles: * Klimaat, energie, duurzaamheid * Natuur, landelijk gebied, water, landbouw * Circulaire economie * Vastgoed * Infrastructuur en mobiliteit

* Grote Stedenbeleid * Europa en internationale zaken * Bestuurlijke organisatie en Kabinetszaken

* M onumenten en erfgoed * Dierenwelzijn * Programma Volhoudbaar (coördinerend)

Hein de Haan (PvdA) Portefeuilles:

Gijs Jacobse (Gemeentebelangen) Portefeuilles:

* Wonen en bouwen * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling

* Democratische vernieuwing * Wijken en dorpen * Beheer openbare ruimte

* Vergunningen, Toezicht en Handhaving * Grondbedrijf * Programma Spoorzone (coördinerend) * Agenda Binnenstad (coördinerend)

* Dienstverlening * Digitale Agenda * Bedrijfsvoering * Sport * Sociale Basis (coördinerend)

Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles: * Wmo en maatschappelijke opvang * Armoede en schuldhulp * Financiën * Cultuur

Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles: * Werk, Participatie en Inkomen * Economie * Recreatie en Toerisme * Kennis en innovatie

* Evenementen en marketing

* M BO en Hoger Onderwijs * Programma Economie, Onderwijs & Arbeidsmarkt (coördinerend)

Nathalie Kramers (GroenLinks) Portefeuilles:

Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie

* Jeugd * Onderwijs: primair en voortgezet * Publieke gezondheidszorg * Vluchtelingen en integratie * Inclusie en diversiteit * Programma Leeuwarden Oost (coördinerend)

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Leeswijzer Hoofdstructuur Voor de opzet en inhoud van de begroting gelden wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De opbouw van deze begroting is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur begroting

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsbegroting. De lokale verkiezingen in maart 2022 hebben geleid tot een nieuw gemeentebestuur en coalitieakkoord. De focus deze bestuursperiode is daarom gericht op de doelen en maatregelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst (2022). Uitgangspunt is dat de begrotingsuitvoering voor ongeveer 95% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met beleidsproducten aan het eind van ieder domein) waar minder politieke sturing op nodig is, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. Hoofdstuk 2 met de beleidsbegroting bevat vooralsnog: 1. Vier domeinen, in grote lijn gebaseerd op de organisatieopzet: Sociaal, Fysiek, Veiligheid, Bestuur en middelen. Ieder domein bevat:  Een kort overzicht van global goals (lange termijn), ambities en doelen (deze bestuursperiode) uit het coalitieakkoord: Wat willen we bereiken?  De tekstuele toelichting op de voorgenomen maatregelen en speerpunten in 2023, die bijdragen aan de realisatie van global goals, ambities en doelen: Wat gaan we daarvoor doen en met wie?  Overzichten van bij de maatregelen betrokken verbonden partijen en relevante beleidsnota's.  De raming van baten en lasten voor 2023 op beleidsproducten niveau: Wat gaat dat kosten?  Een overzicht met bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren.

De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

2. Na Bestuur en middelen volgen de voorgeschreven overzichten: Algemene dekkingsmiddelen, Overhead, Vennootschapsbelasting en Onvoorzien. 3. In afzonderlijke paragrafen staan de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Iedere paragraaf is een dwarsdoorsnede van de voorgaande domeinen op het gebied van:  lokale heffingen;  weerstandsvermogen en risicobeheersing;  onderhoud kapitaalgoederen;  financiering;  bedrijfsvoering;  verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden;  grondbeleid;  investeringsprogramma 2023;  Leeuwarden duurzaam;  Centrumregelingen. In hoofdstuk 3 staat de financiële begroting met daarop een toelichting. Paragraaf 3.2 bevat een overzicht van geraamde baten en lasten per programma. In de paragraaf 3.3 staat ondermeer de financiële gevolgen van het in de programma's opgenomen beleid en een geprognosticeerde beginen eindbalans voor het begrotingsjaar en de 3 daarop volgende jaren (meerjarenraming). Ook staat hierin een overzicht van de beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserv es (3.3.4) en een overzicht van baten en lasten per taakveld (3.3.7). Die laatste betreft een verdelingsprincipe van voorgeschreven taakvelden ten behoeve van de informatie voor derden (ministerie en CBS).

Tegelijkertijd maakt dit ook de vergelijking van onze financiën met andere gemeenten mogelijk: www.financiengemeenten.nl. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen. De bijlagen bevatten onder andere overzichten met mee- en tegenvallers, met subsidies aan instellingen en financiële kengetallen. Tot slot, is ook de voor Leeuwarden ontwikkelde 'Brede Welvaartsindex' (BWI) als bijlage toegevoegd. Deze BWI zegt iets over in hoeverre lange termijn doelen daadwerkelijk worden bereikt. De BWI houdt rekening met welvaartsaspecten zoals gezondheid, onderwijs, milieu en geluk. De BWI integreert de monitoring van de 17 global goals (sustainable development goals) die de VNG voor gemeenten heeft ontwikkeld.

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

1. INLEIDING

Doelen In deze begroting en meerjarenraming staan de geraamde inkomsten en uitgaven van de gemeente Leeuwarden voor 2023 t/m 2026. De totale omvang van de begroting in 2023 is € 649,2 mln. Leidraad voor deze begroting vormen de doelen en maatregelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst (2022). We ondersteunen mensen die zichzelf niet goed kunnen redden of die onvoldoende kunnen meedoen. We vergroten de sociale samenhang in de samenleving en gaan polarisatie tegen. Investeren in de toekomst betekent ook dat we de vitaliteit en aantrekkingskracht van stad en dorpen versterken en zorgen voor een groen en gezond leefklimaat voor mensen, dieren en planten. Dat we onze fysieke leefomgeving zo inrichten en onderhouden dat we de kwaliteit van leven van huidige én toekomstige generaties vergroten. Daarmee dragen wij op de lange termijn bij aan de brede welvaart en internationaal gemaakte afspraken over een duurzamere wereld in 2030 (sustainable development goals). In deze begroting worden de plannen voor 2023 toegelicht die bijdragen aan de realisatie van alle gestelde doelen. Uitgangspunten Mede door de keuze voor brede welvaart krijgen we te maken met afwegingen tussen verschillende, vaak uiteenlopende belangen. Het maken van keuzes is noodzakelijk. We werken deze bestuursperiode (2022-2026) daarom vanuit de volgende uitgangspunten: 1.

We vergroenen – we doen het emissievrij, circulair en adaptief. 2. We verbinden - we zoeken de verbinding op thema’s, zoals onderwijs met arbeidsmarkt, cultuur met maatschappelijke opgaven en leefomgeving met gezondheid. 3. We verwaarden – we dragen bij aan leefbaarheid en geluk van mensen. 4. We werken slim - we maken verantwoord gebruik van data en (nieuwe) technologie. 5. We werken samen – we zoeken samenwerking met overheden, met de mienskip, met bedrijven en kennisinstellingen, met de regio, met het Rijk en met Europa. Ruimte om te investeren in de toekomst Het doel blijft om te zorgen voor een gemeente die financieel gezond is. Zo blijven we in staat om te investeren in onze toekomst. Voorliggende begroting en meerjarenraming is structureel en reëel sluitend. Het eigen vermogen is ruim voldoende om de onvermijdelijke beleidsrisico’s op te vangen. De schuldenpositie is beheersbaar. De komende bestuursperiode hoeven we naar alle waarschijnlijkheid niet te bezuinigen. Voor het eerst in jaren is er incidenteel budget voor nog te ontwikkelen plannen weggezet in drie investeringsfondsen. Dit geld is volgens bepaalde spelregels in 2023 te benutten voor bijvoorbeeld verduurzaming, volkshuisvesting, Leeuwarden Oost, de Spoorzone, binnenstad, gezondheid, sociale basis, Arcadia 2025 of digitalisering.

Ook kunnen wij zo andere geldstromen uit fondsen van het Rijk en Europa benutten, die vragen om gemeentelijke cofinanciering. Enkele speerpunten in 2023 Het coalitieakkoord brengt met zich mee dat een deel van onze tijd opgaat aan het maken van nieuwe beleids- en uitvoeringsplannen. Verder werken we samen met bewoners, (vrijwilligers )organisaties en beroepskrachten aan een sterke sociale basis. Een sterke sociale basis bestaat uit inwoners die zich inzetten voor elkaar en voor hun wijk of dorp. We blijven cultuur inzetten om een bijdrage te leveren aan sociale, economische en duurzame groei. De schuldenaanpak krijgt een extra impuls. We pakken de gestegen jeugdoverlast aan en investeren in vroegtijdige preventie om te voorkomen dat jongeren voor de criminaliteit kiezen. We lossen de knelpunten rondom sportaccommodaties en buurtsportcoaches op. We maken ons hard voor een versnelling van de

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

woningbouw binnen bestaand bebouwd gebied. Ook energiebesparing en vergroening van onze gemeente zijn belangrijke speerpunten. Tot slot … Ten tijde van het schrijven van de begroting, hebben we te maken met verschillende crisissen: COVID-19, Oekraïne, energie, inflatie, stikstof. Die raken niet alleen onze inwoners, maar ook de gemeentelijk begroting in meer of mindere mate. In termen van geld, capaciteit en het behalen van doelen. Als het aankomt op de risico’s die hieruit volgen, is de toekomst onzeker. Vanuit onze gemeentelijke rol en mogelijkheden anticiperen we hier zoveel mogelijk op. Tegelijkertijd blijven we toekomstgericht werken aan een betere, groenere, gezondere en meer gelijkwaardige wereld. Daarbij zoeken we actief de samenwerking met inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties. In de stad en in de dorpen. Iedereen is uitgenodigd om mee te denken en te doen. Want investeren in de toekomst is een opdracht voor ons allemaal. Hoe dekt de gemeente haar uitgaven? Figuur 2 Baten

Totaal 649,2 mln

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Hoe wordt het geld besteed? Figuur 3 Lasten

Totaal 649,2 mln

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

2. BELEIDSBEGROTING

2.1 Domeinen 2.1.1 Domein Sociaal Portefeuillehouders: Gijs Jacobse, Nathalie Kramers, Hein Kuiken en Abel Reitsma

Wat willen we bereiken? Algemeen strategisch doel: Een sterke samenleving met kansen voor iedereen Ambities De komende vier jaar willen we de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Door mensen meer mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en mee te doen. Werk zien we hierbij als een belangrijke sleutelfactor. We zetten ons in voor een sterke sociale basis in wijken en dorpen, een veilige en gezonde leefomgeving en een fijne buurt. We verleggen het zwaartepunt van curatief naar preventief. We nemen belemmeringen weg, zijn bereikbaar en laagdrempelig. We werken aan een krachtige samenleving van mensen. Samen met inwoners, bedrijven, scholen, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties. In de stad en in de dorpen. Doelenboom deze bestuursperiode Wat willen we bereiken? Een sterke samenleving met kansen voor iedereen

Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen Armoede voorkomen

Positieve gezondheid

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Start pilot basisbanen voor ongeveer 25 personen Verhogen ruimte om bij te verdienen in de bijstand Start pilot huisbezoeken bij mensen in de bijstand Vereenvoudigen en versnellen schuldenaanpak Tijdelijke voortzetting incidentele aanpak Armoedevisie 2022 M eedoenpas Voorzieningenwijzer Nieuwe visie op gezondheid

Zorg en ondersteuning voor iedereen

Versterken Sociale basis

Maak steden inclusief

Verdere ontwikkeling en verbetering van gemeentelijke voorzieningen jeugdhulp en Wmo (geen stelselwijziging) Versterken sociale netwerken Inzet vrijwilligers Evenwichtige spreiding maatschappelijk vastgoed Inspanningen sociale basisinfrastructuur tegen het licht houden Compensatie OZB maatschappelijk vastgoed Lokale inclusieagenda

Programma Werk en Inkomen

Werk en Inkomen

Sociale Basis Economie en toerisme Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning

Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning Sociale basis

Sociale Basis

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Wat willen we bereiken?

Inburgering en integratie Kansengelijkheid in het onderwijs

Een van de toonaangevende steden in Nederland

Cultuur als motor voor maatschappelijke verandering Talentontwikkeling

Cultuur als sociaal bindmiddel Levendig (artistiek) klimaat Behoud van het Frysk en Liwwadders

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Aandacht voor laaggeletterdheid Kansrijke start voor inburgeraars Kansrijke start voor kinderen Onderwijsachterstanden bij kinderen 12- tegengaan Uitbouwen IKC-ontwikkeling VO en M BO accent op: halen startkwalificatie, voorkomen schulden als volwassene, verbeteren van hun gezondheid Uitvoering cultuurvisie: basisinfrastructuur op orde Ruimte voor (jonge) makers Ruimte voor initiatieven t.b.v. inclusieve samenleving Ruimte voor kwalitatief hoogstaande producties Stimuleren nieuwe, kansrijke initiatieven Bijdrage We the North Grote festivals en publieksevenementen Cultuur inzetten op agenderen van en bespreken met bewoners van maatschappelijke vraagstukken Cultuureducatie uitbreiden naar het voortgezet onderwijs en de voorschoolse educatie Stimuleren talentontwikkeling (jeugdopleidingen) M eer cultuur in wijken en dorpen (Friese eigenheid en cultuur) Ruimte voor kleinschalige evenementen die bijdrage leveren aan een levendig (artistiek) klimaat. Inzet op meertalig literair klimaat (verbinding met City of Literature) Stimuleren gebruik eigen taal Organiseren van Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur

Programma

Sociale Basis Sociale Basis

Sociale Basis

Economie en toerisme Sociale Basis

Sociale Basis

Sociale Basis Sociale Basis Zie ook Economie en toerisme Sociale Basis

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma Werk en inkomen 1. Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen Global goal 8: inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen Iedereen die wil en kan werken moet aan het werk. Dit is belangrijk voor de Brede Welvaart. Om dit te stimuleren voeren we een aantal wettelijke taken uit. We v erstrekken bijstandsuitkeringen en ondersteunen mensen met een arbeidsbeperking bij het vinden van passend werk. Weliswaar is het aanbod van vacatures groot, maar dat betekent niet dat iedereen per direct inzetbaar is. We kijken sociaal en mensgericht naar het maximale plafond van participatie, met als uiteindelijk doel een reguliere baan. Dit doen we vanuit de overtuiging dat er voor bijna iedereen mogelijkheden zijn. Daarom wordt iedere bijstandsgerechtigde, indien mogelijk, geactiveerd richting werk, school of ondernemerschap. Hiervoor gaan we in 2023 naast het bestaande ook nieuwe instrumenten inzetten. Hieronder gaan we in op deze instrumenten.  Start pilot waarin we 25 personen een basisbaan bieden In 2023 gaan we de ontwikkeling van een Leeuwarder variant van de basisbaan voorbereiden. Hierbij worden minstens de doelgroep, de mate van begeleiding, de duur en het perspectief van de baan betrokken. Bestaande interventies, zoals de mogelijkheden vanuit Caparis, verkennen we ook.

Raakvlakken worden opgezocht. Hierbij speelt in ieder geval dat de banen geen regulier werk mogen verdringen en alleen voor mensen beschikbaar zijn voor wie een reguliere baan niet haalbaar is. Daarnaast gaan we in 2023 een maximaal aantal bijstandsgerechtigden naar vermogen laten werken- of participeren op een plek bij de Buitendienst, een wijkbedrijf of bij een reguliere werkgever. Deze pilot hebben we Buitenkans genoemd.  Verhogen ruimte om bij te verdienen in de bijstand Uitstroom uit de bijstand gaat vaak geleidelijk, eerst met een beperkt aantal uren. We willen mensen stimuleren om die stap te zetten en vinden het belangrijk dat werken loont. Daarom verhogen we de ruimte om bij te verdienen naast de bijstandsuitkering van 8% naar 25% van elke verdiende euro.  Start pilot om via huisbezoeken met mensen in de bijstand contact te houden Om de dienstverlening aan te sluiten bij de inwoners maken we de gemeente via verschillende kanalen toegankelijk. Hierin staat maatwerk voor ons voorop. Naast digitaal, telefonisch en fysiek contact op het gemeentehuis gaan we in 2023 ook starten met huisbezoeken om met mensen in de bijstand contact te houden. 

Borging/continuering werkzaamheden doelstellingen Programma Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt (OE&A) Er staan in Leeuwarden nog steeds duizenden mensen langs de kant, terwijl we aan de andere kant vele handen tekortkomen in het Midden- en Kleinbedrijf, zorg en onderwijs. Jonge mensen die van een opleiding komen blijken te vaak niet opgeleid voor de vacatures die bedrijven aanbieden. We krijgen steeds meer te maken met de gevolgen van vergrijzing en ontgroening. Kortom, de arbeidsmarkt schuurt, piept en kraakt. Dit dwingt ondernemers, overheden en de onderwijsinstellingen in het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger en wetenschappelijk onderwijs om te komen tot een meer intensieve en innovatieve samenwerking. Het programma OE&A heeft als doel de human capital factor te versterken. We willen dat iedereen mee doet en alle talent wordt benut. De focus ligt daarbij op maatschappelijke opgaven, vitale sectoren en nieuwe kansen op gebieden waarin Leeuwarden zich onderscheidt, zoals voedsel, watertechnologie en cultuurtoerisme.

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

In de collegeperiode 2022-2026 gaan we aan de slag met minimaal vier ‘branchestraten’, gericht op toekomst-proof opleiden en ondernemen. Het doel is om een stuwend effect te bereiken, richting een branche of sector die nu of in de toekomst een (schreeuwend) tekort aan mensen krijgt. Via de straten worden vraag en aanbod gestructureerd bij elkaar gebracht en komen kansrijke sectoren helder in beeld. De meerwaarde van het samenwerken tussen onderwijs, economie en arbeidsmarkt zit in talent en vakmanschap ontwikkelen in de sectoren die Leeuwarden naar de toekomst toe sterk houdt en maakt.

2. Armoedebestrijding zodat iedereen mee kan doen Global goal 1: uitbannen van armoede De ambitie van de gemeente is om armoede in Leeuwarden uit te bannen. In de nota ‘Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden‘ (2022) staat de visie op armoede en schuldhulpverlening beschreven, hoe we aan het uitbannen van armoede gaan werken en wat de acties voor de komende jaren zijn. De gemeentelijke armoedeaanpak richt zich op: het doorbreken van armoede van generatie op generatie; het versterken van de bestaanszekerheid; het vereenvoudigen en versnellen van de schuldenaanpak. In 2023 geven we een extra impuls aan een aantal acties op het terrein van de schuldenaanpak. En gaan we de incidentele interventies waarmee we een structureel effect willen bereiken voortzetten. Om de bestaanszekerheid te versterken zetten we in op een Meedoenpas en het verder uitrollen van de Voorzieningenwijzer.  Het doorbreken van armoede van generatie op generatie (regeneratie) Om de regeneratie duurzaam te doorbreken is de verbinding met beleidsterreinen van jeugd, werk, onderwijs en gezondheid van belang. Voor de korte termijn zetten we met behulp van Sam& in op het bevorderen van de maatschappelijke participatie van kinderen. In 2023 is het streven gericht op 10% toename van het gebruik van Sam& ten opzichte van 2022.

 Versterken van de bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is niet alleen de zekerheid van voldoende inkomen. Ook betaalbaar wonen, toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen zijn onderdeel van de bestaanszekerheid. Voor inwoners met een laag inkomen is deze bestaanszekerheid niet vanzelfsprekend, terwijl deze juist een belangrijke voorwaarde is om een bijdrage te kunnen leveren aan de samenleving. In 2023 geven we een extra impuls aan de Voorzieningenwijzer en zetten we in op de maatschappelijke participatie van volwassenen.  Verbreden inzet Voorzieningenwijzer De voorzieningenwijzer is een online tool die huishoudens de mogelijkheid biedt om, samen met een consulent, in korte tijd inzicht te krijgen van welke landelijke en lokale voorzieningen en regelingen gebruik gemaakt kan worden. In 2023 verbreden we de inzet van de Voorzieningenwijzer door ook medewerkers van de woningbouwcorporatie en medewerkers van de vrijwilligersorganisaties op het terrein van armoede en schulden als consulent te laten aansluiten.  Haalbaarheidsonderzoek naar Meedoenpas voor volwassenen Landelijk zijn er veel voorbeelden van gemeenten die volwassenen door middel van een pas in staat stellen om mee te doen aan culturele, sportieve en sociale activiteiten. In 2023 gaan we verkennen of het invoeren van een zogenaamde Meedoenpas voor volwassenen haalbaar is.

 Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen De gemeentelijke schuldenaanpak is opgezet rond: 1. het voorkomen van schulden; 2. de vroegsignalering van schulden en 3. het aanbieden van toegankelijke en effectieve hulpverlening om de escalatie van schulden te voorkomen. Een belangrijke sleutel in het succes van deze aanpak is dat de aanpak integraal wordt aangeboden, preventief en proactief wordt ingezet, snel en effectief is en een duurzame oplossing biedt.

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

In 2023 geven we, naast het uitrollen van het preventieplan (zie de nota Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden) een extra impuls aan de vroegsignalering.  Preventie: voorkomen van armoede De basis van de aanpak in het preventieplan is gericht op het preventief te werk gaan bij life events (zoals scheiding, ontslag) en op gerichte acties ten behoeve van specifieke groepen inwoners die een extra risico lopen op armoede en schulden. Specifiek voor werkende armen is vorig jaar een informatiepakket ontwikkeld. Dit verstrekken we aan werkgevers. Langs deze weg trachten we deze groep beter te bereiken en te voorkomen dat de werkende armen in financiële nood komen. In 2023 gaan we ook voor andere specifieke doelgroepen en life events concrete en gerichte informatie ontwikkelen. Daarnaast zetten we specifiek voor de doelgroep jongeren in op financiële educatie.  Vroegsignalering van schulden Het tijdig signaleren van schulden is belangrijk om erger te voorkomen. Het afgelopen jaar is aandacht besteed aan het verbeteren van de effectiviteit van de aanpak vroegsignalering. Naast de extra aandacht voor het ‘outreachend werken’ (koepelterm voor ondersteuning buiten de eigen organisatie en binnen de leefwereld van maatschappelijk kwetsbare mensen) is ook geïnvesteerd in extra personeel en het ontwikkelen van een specialistisch team.

Deze verbeterslag willen we vasthouden door de extra inzet van geschoolde arbeidskrachten en het specialistisch team te vervolgen. Net als in het visiedocument is het streven gericht op een jaarlijkse toename van het bereik met 5%. Betrokken verbonden partijen  Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden  Caparis NV Drachten  Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten Relevante (beleids)nota’s  Koersdocument Sociaal Domein (2018)  Flexibel Inkomen Leeuwarden (2015)  Plan van aanpak Kindpakket 2017-2020 (2017)  Samen werken aan een armoedevrije Leeuwarden (2022)

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Programma Sociale basis 1. Kansengelijkheid in het onderwijs Global goal 4: inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen  Kansrijke start voor kinderen Om de kinderen van vandaag en de volwassenen van morgen een betere kans te bieden is het Rijk een landelijk actieprogramma Impuls Kansrijke Start gestart. De gemeente Leeuwarden ontvangt hiervoor middelen van het Rijk. Dit onder de voorwaarde dat de gemeente deze middelen inzet om te komen tot een lokale samenwerking tussen het medische en sociale domein. En om samen te zorgen voor een preventieve en integrale aanpak rondom de eerste 1.000 dagen van kinderen, met speciale aandacht voor kwetsbare gezinnen. In een actieprogramma geven wij aan hoe wij de aanpak gaan inrichten. Dit actieprogramma voeren we uit in 2023. In dit programma zetten wij, naast de opdrachten van het Rijk, ook in op uitbreiding van het prenataal huisbezoek, een frontoffice, monitoring, voorlichting en een bijdrage aan Nu niet Zwanger.  Onderwijsachterstanden bij kinderen jonger dan 12 jaar tegengaan Leeuwarden heeft een rijke historie als het gaat om Integrale Kindcentra (IKC’s) en Kansen voor Kinderen. De komende jaren bouwen we hier op door. In de wijken waar de nood het hoogst is, wordt extra leer- en ontwikkeltijd gerealiseerd op 10 plus IKC’s. Van deze 10 plus IKC's staan er acht in het gebied Leeuwarden Oost.

Gemeente Leeuwarden is één van de 45 voorlopers in Nederland die de komende jaren samen met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) onderzoek doet naar de best werkzame methodieken voor een rijke schooldag met de grootst mogelijke impact voor het jonge kind. Het uitgangspunt is dat er al op jonge leeftijd extra mogelijkheden worden gecreëerd op verschillende domeinen (onder andere sport, kunst, cultuur, sociaal emotionele ontwikkeling) met kansengelijkheid en talentontwikkeling tot doel. In deze fase bouwen we voort op deze basis, maar maken we onderscheid tussen drie vormen IKC’s. Dit geeft ons de kans om selectief te investeren om de kansenongelijkheid van kinderen tegen te gaan: A. IKC’s in aandachtsgebieden: de Plus IKC’s B. IKC’s die niet in aandachtsgebieden liggen C. IKC ontwikkeling in kleine kernen/dorpen Er komt een uitbreiding op het bestaande dagarrangement. In het schooljaar 2022/2023 starten we met 2 uur extra leer- en ontwikkeltijd op de 10 plus IKC’s. Hiermee worden ruim 2.000 kinderen bereikt in de meest kwetsbare gebieden van de gemeente. De beschikbare middelen vanuit OCW in 2022 voor de eerste fase van de uitrol rijke schooldag op 10 plus IKC’s zijn toegekend aan een lokale coalitie met Proloog als penvoerder. De gemeente Leeuwarden is deelnemer aan deze lokale coalitie.

De ambitie is om uit te groeien naar 10 uur extra leer- en ontwikkeltijd op de 10 plus IKC’s. Dit is onderdeel van het programma Leeuwarden Oost. De gemeente zet ter voorkoming van onderwijsachterstanden in 2023 in op de uitvoering van het programma Kansen voor Kinderen 2 in de wijken en dorpen. De ontwikkeling van IKC’s in de dorpen wordt extra gestimuleerd door de inzet van een procesbegeleider.  Preventieve (zorg)aanpak in het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs In het voortgezet onderwijs (VO) en het middelbaar beroepsonderwijs (MBO) ligt het accent op het halen van een startkwalificatie, het voorkomen van schulden als volwassene en het verbeteren van hun gezondheid. Het VO is er op gericht om in de scholen met een preventieve aanpak voor alle jongeren (School als vindplaats en de inzet van leerplicht) schooluitval te voorkomen en te voorkomen dat tweedelijns zorg nodig is. De mogelijkheden van het kind/jongere zijn het uitgangspunt, ook bij de overstap van

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

VO naar het MBO. Daarnaast heeft de gemeente Leeuwarden een Gelijke Kansen Agenda waarbij diverse projecten zich richten op het VO. In deze Agenda wordt ingezet op loopbaanoriëntatie en aansluiting met de arbeidsmarkt. In MBO zijn ook Scholenteams actief voor jongeren die extra ondersteuning nodig hebben. De inzet is daarbij gericht op het vinden van een baan na diplomering (behalen startkwalificatie) of het doorstromen naar hoger onderwijs.

2. Beperken van ongelijkheid Global goal 10: verminderen van ongelijkheid  Lokale Inclusie Agenda 2023-2025 In het najaar 2022 wordt het vervolg opgesteld van de Lokale Inclusie Agenda voor de periode 2023 – 2025. Samen met ervaringsdeskundigen, maatschappelijke organisaties en de gemeente worden acties opgesteld die gekoppeld zijn aan de uitvoering van het VN v erdrag Handicap. Thema’s als toegankelijk (openbaar) vervoer, gelijke kansen op de arbeidsmarkt, voldoende toegankelijke sportaccommodaties en aangepaste woningen krijgen daarbij aandacht.  Licht Verstandelijke Beperking (LVB) We gaan verder met de aanpak LVB. We gaan inzetten op borging van het thema bij samenwerkingspartners door concrete afspraken met elkaar te maken die we vastleggen in contracten. Daarnaast organiseren we themabijeenkomsten voor verdere bewustwording op het thema en worden medewerkers getraind in herkennen LVB.  Anti-discriminatie Burgers die zich op de één of andere manier gediscrimineerd voelen kunnen daarvan melding maken bij de anti-discriminatie voorziening van de gemeente (Tûmba). De Rijksbijdrage is in 2021 aanzienlijk verhoogd om tegemoet te komen aan het stijgende aantal meldingen.  LHBTIQ+ De gemeente hecht veel belang aan het voorkomen van discriminatie van LHBTIQ+ georiënteerde personen. Daarvoor is Leeuwarden al sinds 2008 Regenbooggemeente.

 Aandacht voor laaggeletterdheid regionaal In samenwerking met de Arbeidsmarktregio Fryslân wordt uitvoering gegeven aan het Regionaal Programma Educatie (RPE). Onderdeel van dit programma is de extra inzet op de aanpak laaggeletterdheid in 2020-2024. In 2023 wordt er regionaal ingezet op agendering, bewustwording, monitoring en kwaliteit.  Aandacht voor laaggeletterdheid lokaal Voor de periode maart 2022 tot maart 2023 is er een lokale verbinder laaggeletterdheid aangesteld om het aantal deelnemers voor educatie weer op peil te brengen na COVID-19. In 2023 zetten we, met het ontvangen Rijksgeld, in op educatie bij werkgevers, ontwikkelen we een herkenbaar taalnetwerk en zetten we extra in op preventie. We voorkomen taalachterstanden door inzet in het primair en voortgezet onderwijs. Daarnaast zetten we in op toegankelijke dienstverlening van de gemeente en op communicatie. Dit leidt tot een verhoging van het bereik van NT1 (Nederlands als eerste taal) deelnemers met 30% ten opzichte van 2021.  Kansrijke start voor inburgeraars Met de invoering van de nieuwe Wet inburgering is er een groep inburgeraars die nog onder de oude Wet inburgering vallen. Deze groep mensen kan geen gebruik maken van de brede ondersteuning onder de nieuwe wet, maar op de lange termijn ook geen gebruik maken van de ondersteuning

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

vanuit de oude wet. Er is in 2023 en 2024 extra budget gereserveerd om ook deze groep een kansrijke start in de samenleving te geven. Specifiek zal in 2023 voor deze groep worden ingezet op financiële ontzorging, het inzetten van werk instrumenten en (maatschappelijke) begeleiding. We bieden een Module Arbeidsmarkt en Participatietraject aan en cultuursensitieve begeleiding op maat die nodig is bij deze doelgroep.  OZB-compensatie maatschappelijk vastgoed Buurt, wijk- en dorpshuizen en sportverenigingen die eigenaar zijn van hun accommodaties worden van 2023 tot en met 2026 via een subsidieregeling gecompenseerd voor de hogere OZB-lasten als gevolg van dat eigendom.

3. Positieve gezondheid Global goal 3: goede gezondheid en welzijn voor iedereen  Nieuwe visie op gezondheid In 2023 wordt het nieuw gezondheidsbeleid ontwikkeld waarin positieve gezondheid centraal staat. Dit doen we samen met de inwoners en belangenorganisaties. Het betekent dat we gezondheid breed benaderen en dat we uitgaan van wat een inwoner wel kan en wil en hulp bieden waar nodig. Niet de ziekte en/of beperking staat centraal, maar de mensen zelf, hun veerkracht en wat hun leven betekenisvol maakt.

4. Door cultuur, sociale, economische en duurzame groei aanjagen Global goals: Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen Goede gezondheid en welzijn voor iedereen Verminderen ongelijkheid Inclusieve, economische groei en fatsoenlijk werk voor iedereen • Uitvoering cultuurvisie We zetten in 2023 in op de verdere uitwerking van de cultuurvisie. Dat houdt in dat we de basis op orde brengen. Voor een aantal organisaties geldt dat de basis niet op orde is. Zowel dbieb als de Harmonie hebben te maken met een tekort op huisvestings- en onderhoudskosten. Deze knelpunten worden opgelost door de inzet van extra middelen. We zetten cultuur in om een bijdrage te leveren aan maatschappelijke veranderingen. Dat doen we onder meer in Leeuwarden Oost, waar culturele organisaties samen met maatschappelijke organisaties en inwoners de mogelijkheden verkennen om een bijdrage te leveren aan het welzijn van inwoners. We zoeken hierbij nadrukkelijk de verbinding met het nog op te stellen gezondheidsbeleid. Meer cultuur in wijken en dorpen waarbij aandacht is voor de Friese eigenheid en cultuur. We ondersteunen culturele initiatieven die maatschappelijke impact hebben (cultuur als sociaal bindmiddel).

Met laagdrempelige subsidieregelingen op het gebied van amateurkunst, beeldende kunst en vormgeving, talentontwikkeling en kleine producties geven wij in 2023 ruimte aan kleinschalige evenementen in de stad, wijken en dorpen die een belangrijke bijdrage leveren aan een levendig (artistiek) klimaat. • Nasleep COVID-19 De culturele sector heeft te maken met de gevolgen van COVID-19. Kosten zijn gestegen vanwege onder meer het gebrek aan personeel (bijvoorbeeld technici) en er is onzekerheid over het gedrag

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

van het publiek (zullen de bezoekersaantallen aantrekken tot het niveau van vóór de coronacrisis?). Wij blijven hierover in gesprek met de culturele organisaties.  Ruimte voor kwalitatief hoogstaande producties waarin talentontwikkeling een rol speelt De culturele organisaties in diverse kunstdisciplines die wij ondersteunen programmeren kwalitatief hoogstaande producties. Daarnaast zetten we in op kansrijke initiatieven die hieraan bijdragen. Festivals zijn hierin een belangrijke partner. (Jonge) makers geven een impuls aan het artistieke klimaat. We investeren extra in (jonge) makers, onder meer door de regeling voor talentontwikkeling te verruimen.  Bijdrage aan We the North We the North brengt samenwerkingen in Noord-Nederland op gang die leiden tot dynamiek in de culturele sector en het versterken van de positie van Leeuwarden/Fryslân in het Noorden, landelijk en in Europees verband. We investeren in de noordelijke talentontwikkelingstrajecten Hit the North en Up North (beide popcultuur) en Station Noord (theater). Daarnaast investeren we in het versterken van noordelijke culturele netwerken als de Noordenaars (beeldende kunst) en de nieuwe netwerken ‘cultuur en natuur’ en film. Met de extra incidentele middelen kan Leeuwarden tot en met 2026 aan We the North deelnemen.

 Stimuleren talentontwikkeling door jeugdopleidingen goed vorm te geven De jeugdopleidingen van de Samenwerkende Muziekverenigingen Leeuwarden (SML) worden ondersteund in 2023, zodat deze een gezonde financiële basis hebben en nieuwe jeugdleden kunnen worden geworven. In Cultuureducatie voor 2-21-jarigen draagt bij aan de ontdekkingstocht naar wie je zelf bent en het ontdekken van eigen talenten. We versterken cultuureducatie van 2-21 jaar, waarbij de focus ligt op de leeftijdsgroep 2-4 en 12-21. De invulling hiervan wordt in 2023 nader vormgegeven.  Stimuleren van het gebruik van Frysk en Liwwadders Als hoofdstad van Fryslân willen we het Frysk uitdragen, maar ook het L iwwadders. We hebben aandacht voor het behoud van deze taal en het gebruik ervan. In 2023 wordt daarom weer een stadsdichter aangesteld. Daarnaast zetten we in op het organiseren van een Week van de Friese en Leeuwarder Cultuur. Gemeente Leeuwarden is sinds eind 2019 City of Literature. City of Literature richt zich in 2023 op leesbevordering. Dit sluit aan op Leesoffensief, samen met FERS, een nieuw programma voor volwassenen en jongvolwassenen. We sluiten aan bij het Europees project voor minderheidstalen, met name gericht op expertiseontwikkeling voor kleine uitgevers. Dit doen we in samenwerking met Afûk.

Betrokken verbonden partijen  Stichting Cultureel Centrum De Harmonie Leeuwarden Relevante (beleids)nota’s  Beleidsplan zorg voor jeugd (2014)  Omvormingsplan zorg voor jeugd Friesland (2014)  Leeuwarden en de wijken en dorpen, de ontwikkelrichting (2015)  Een nieuwe bibliotheeksfunctie voor de gemeente Leeuwarden ‘Van Collectie én Connectie’ (2015)  Aanvalsplan Laaggeletterdheid (2016)  Leeuwarden en de wijken en dorpen: hoe staan we ervoor? (2017)  Koersdocument Sociaal Domein (2018)  Beweeg- en gezondheidsbeleid: “Samen bewegen naar een gezonde gemeente” (2018)

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

     

Frysk. Dúdlik yn byld! Taalnota Frysk (2018) Nota broedplaatsen: creatieven in het hart van innovatie, 2018 e.v. (2018) Uitvoeringsnota creatieve broedplaatsen 2020-2028 (2020) Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden. Durven en samen doen. Lokaal perspectief in een internationale context 2021-2028 (2020) Gemeente Leeuwarden uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid (2021) Uitvoeringsnotitie Fries en meertaligheidbeleid (2021)

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Programma Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning 1. Continu verbeteren jeugdhulp Global goal 3: goede gezondheid en welzijn voor iedereen Jeugdigen groeien veilig op en kunnen zich ontwikkelen op een manier die past bij hun mogelijkheden. Normaliseren is daarbij een belangrijk uitgangspunt. We investeren in positief opgroeien, een sterke basis, sterke preventie, duurzaam effectieve hulp en integraal werken dichtbij de jeugdige en het gezin. In 2023 gaat de nieuwe contractperiode in voor Specialistische Jeugdhulp en Wonen. De nieuwe contracten borduren voort op de resultaatsturing die in 2018 is ingezet en ook op de adviezen van de regionale taskforce jeugd. In 2023 zijn minder aanbieders gecontracteerd dan voorheen (het zorglandschap wordt overzichtelijker). Vanuit samenwerking wordt invulling gegeven aan de transformatie van de jeugdhulp. Een belangrijk onderdeel is de afbakening van specialistische en niet-specialistische jeugdhulp. De specialistische jeugdhulp wordt in de Friese regio uitsluitend uitgevoerd door gekwalificeerde professionals. Samen met de jeugdzorgaanbieders werken we aan het verhogen van de kwaliteit van de zorg en de doorontwikkeling van het zorglandschap. Hiervoor is het Fries Kwaliteitskader Jeugdhulp ontwikkeld. Belangrijkste speerpunt in dit kwaliteitskader is Continu verbeteren.

Op Leeuwarder niveau richten we passende algemene voorzieningen in die aansluiten bij de behoeften van de jeugdige inwoners en de gezinnen. Door de aanscherping van de scope specialistische jeugdhulp kan het nodig zijn om de algemene voorzieningen hierop aan te passen. Deze algemene voorzieningen zijn doorgaans minder zwaar van aard dan de specialistische jeugdhulptrajecten. In 2023 gaan we de verschillende onderdelen uit de Fryske regiovisie Jeugdhulp lokaal én regionaal uitwerken in jaarplannen. Het opstellen van het lokaal én regionaal jaarplan draagt bij aan het daadwerkelijk realiseren van de doelstellingen uit de regiovisie. We gaan in 2023 een eerste verkenning doen op de samenwerking en efficiency van de toegangspoorten tot ondersteuning van de jeugdigen (wonen, werken, leren en ondersteuning). In de hoog specialistische jeugdhulp zetten we in 2023 met vijf zorgaanbieders de transformatie in de jeugdhulp voort. Met deze transformatie dringen we de residentiële zorg terug. We zetten meer in op ambulante behandeling van jeugdigen in de eigen leefomgeving. Dit sluit aan bij onze vis ie dat jeugdigen zo thuis mogelijk kunnen opgroeien. Residentiële zorg is zorg waarbij jeugdigen (dag en nacht) verblijven op een jeugdzorglocatie. Ambulante jeugdhulp is begeleiding of behandeling van de jeugdige in de thuissituatie. In 2023 staan de volgende doelen centraal: a.

De gemiddelde zorgzwaarte voor jeugdigen daalt met 5% ten opzichte van 2022. Dit uit zich in minder zware profielen en/of minder zware intensiteiten van zorg. b. Er vindt een verschuiving plaats van minder residentiële zorg naar meer gezinsgerichte/ambulante behandeling. Het aandeel cliënten met een indicatie voor verblijf ten opzichte van het totaal aantal cliënten met een indicatie neemt af en komt uit op 8,5%. c. Het aandeel kortdurende trajecten ten opzichte van het totaal aantal trajecten neemt toe met 5%-punt ten opzichte van 2022. In het licht van de Fryske regiovisie Jeugdhulp en de landelijke Hervormingsagenda Jeugd gaan wij deze doelen in 2023 herijken.

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

2. Voortgang Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Global goal 3: goede gezondheid en welzijn voor iedereen  Basis- en aanvullende ondersteuning Wij gaan in 2023 verder met de in 2021 gestarte werkwijze voor de Wmo met de basis - en aanvullende ondersteuning. De inwoners zijn over het algemeen tevreden over hun ondersteuning. Door het regelmatige overleg tussen de gemeente en de vier aanbieders (Amaryllis voor basisondersteuning, Windkracht058 voor aanvullende ondersteuning, Thuishulp Het Friese Land en MIEP voor hulp bij het huishouden) is er sprake van een goede samenwerking. Ook weten de aanbieders elkaar onderling goed te vinden. In 2023 wordt meer duidelijk over de transformatie. Zo hebben meer inwoners collectieve ondersteuning gekregen; is een deel van de inwoners naar een lichtere vorm van begeleiding gegaan of hebben zij vaker ondersteuning gekregen vanuit de sociale basis. Voor hulp bij huishouden merken we dat het personeel krapper wordt en verwachten we voor de komende jaren vanwege vergrijzing een toename in het gebruik van de hulp bij huishouden. In 2025 gaat het abonnementstarief er waarschijnlijk af, maar worden we financieel gekort. Het blijft daarom belangrijk om naar nieuwe mogelijkheden te kijken om de zelfredzaamheid te vergroten en het werk voor de hulpen minder zwaar te maken waardoor ze langer inzetbaar blijven.

De inzet van een robotstofzuiger voor de hulpen of de inzet van een wasservice zijn mogelijkheden voor een pilot.  Buurt- en dorpskamers De verbinding met wijken en dorpen (de sociale basis) versterken we door te werken met buurt- en dorpskamers. Na een trage opstart in 2021 en 2022 vanwege COVID-19 zetten we in 2023 volop in op de verdere ontwikkeling van de buurt- en dorpskamers. Dit doen we samen met Amaryllis. Voor deze doorontwikkeling is een budget beschikbaar voor communicatie. Hierdoor kunnen we inspelen op vragen van de buurt in relatie tot de buurt- en dorpskamers en met campagnes op wijk- en dorpsniveau informeren over wat er te doen is in de buurt en dorpskamers. Er is gestart met 10 buurt en dorpskamers. Inmiddels ontstaan er ook satellieten als een buurt of dorp er om vraagt. Een aantal buurt- en dorpskamer hebben nog een duwtje nodig hebben om zich verder te ontwikkelen. Voor de opstart van de satellieten en het ontwikkelen van een betere verbinding met de sociale basis wordt bij een aantal buurtkamers een verbinder/aanjager voor enkele dagdelen per week ingezet. Zo werken we toe naar de buurt- en dorpskamers als de bruisende plek waar inwoners naar toe kunnen voor een kopje koffie, een krantje, activiteiten en een ondersteuningsvraag.

 Ernstig psychiatrische Aandoeningen (EPA) In 2020 is de gemeente Leeuwarden samen met Amaryllis gestart met een pilot EPA Team. Hierin is een aantal medewerkers van een FACT-team en twee sociaal werkers van Amaryllis samengevoegd in één team. Samen vormen zij een geïntegreerd nieuw team met één integraal aanbod voor de doelgroep met een ernstig psychiatrische aandoening: het sociale en het medische domein zijn in één team verbonden. De evaluatie hiervan is positief. De gemeente, GGZ Friesland en Amaryllis willen de EPA teams gezien de goede resultaten structureel maken. Daarnaast wordt in 2023 gestreefd naar het uitbreiden van het EPA team van één naar twee of drie teams voor de gemeente Leeuwarden.  Aanbesteding Wmo vervoer en leerlingenvervoer De huidige overeenkomst voor Leerlingenvervoer en Wmo-vervoer loopt op 1 augustus 2023 af. Dat betekent dat er voor een volgende periode opnieuw moet worden ingekocht. Gezien de hoogte van het bedrag is een Europees aanbestedingstraject een verplichting. Met deze aanbesteding willen we voor inwoners kwalitatief goed, klantgericht en duurzaam Leerlingenvervoer en Wmo-vervoer voor een marktconforme prijs inkopen. Hierbij hebben we in aansluiting op het coalitieakkoord extra aandacht voor duurzaamheid met scherpere eisen aan duurzame voertuigen.

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

 Friese samenwerkingsagenda In 2022 heeft de gemeente Leeuwarden de Friese samenwerkingsagenda vastgesteld. Het gaat hier om domeinoverstijgende samenwerking tussen de Friese gemeenten en de zorgverzekeraar. Dit is een landelijke opdracht waarbij elke regio/provincie haar eigen samenwerkingsagenda maakt. De uitwerking van de agenda gebeurt vanuit de kerngroep waar Leeuwarden zitting in heeft. Eén van de thema’s is ouderen. Er is bij het thema ‘Ouderen’ gekozen om eerst de focus te leggen op de ambitie rondom dementie. In dat kader is één van de te bereiken resultaten in 2022/2023: het cliëntcontact bij gemeenten, zorgverzekeraar en zorgkantoor is dementievriendelijk ingericht. Daarnaast willen we de keten rond mensen met dementie in de verschillende gemeenten in kaart brengen. De goede voorbeelden kunnen dan uitgerold worden naar andere gemeenten.

3. Verder uitwerken Sociale basis Global goal 3: goede gezondheid en welzijn voor iedereen De sociale basis is het geheel van informele contacten en netwerken van bewoners(organisaties) en vrijwilligers(organisaties). Onze visie is dat een sterke sociale basis de ruggengraat vormt van de Leeuwarder samenleving. Een sterke sociale basis bestaat uit inwoners die zich inzetten v oor elkaar en voor hun wijk of dorp. De ondersteuning geboden door beroepskrachten sluit hierop aan. De komende jaren, en met name ook in 2023, gaat de gemeente aan de slag om uitvoering te geven aan de Visie versterking sociale basis (2021). Daarbij zetten wij in op het versterken van sociale netwerken en de inzet van vrijwilligers. De gemeente werkt samen met bewoners, (vrijwilligers )organisaties en beroepskrachten aan een sterke sociale basis. De gemeente biedt daarnaast ruimte voor (bewoners -)initiatieven en ontwikkelingen die bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van de Leeuwarder wijken en dorpen. De structurele middelen worden benut door de inzet van een beleidsmedewerker sociale basis en voor de programmakosten om vorm en inhoud te kunnen geven aan de visie.

Betrokken verbonden partijen Geen Relevante (beleids)nota’s  Beleidsplan Wmo (2014)  Beleidsplan zorg voor jeugd (2014)  Omvormingsplan zorg voor jeugd Friesland (2014)  Toekomstvisie Beschermd Wonen en maatschappelijke opvang (2017)  Plan van Aanpak personen met verward gedrag (2018)  Koersdocument Sociaal Domein (2018)  Uitvoeringsplan Herijking Ondersteuning Wmo (2018)  Convenant hoog specialistische jeugdhulp (2018)  Rapport taskforce jeugd - kostenontwikkeling jeugdzorg in Friesland (2019)  Rapport taskforce jeugd - sturingsmechanismen (2019)  Visie Versterking Sociale basis (2021)

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Wat mag het kosten? R2DOM001 - Sociaal Tabel 1 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PRG005 - Werk en inkomen R2PRG020 - Sociale basis R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning Totaal saldo

Rekening 2021 51.387 57.372 141.734

Begroting 2022 63.742 56.084 142.828

Begroting 2023 52.726 57.825 144.180

Begroting 2024 50.477 58.132 144.134

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2025 2026 49.729 49.799 57.631 57.079 143.275 143.334

250.493

262.654

254.731

252.742

250.635

250.211

Toelichting substantiële mutaties 2023 t.o.v. 2022: Het saldo op de programma's is gedaald van ruim € 262 mln in 2022 naar € 254 mln voor 2023. Deze daling van € 8 mln ten opzichte van 2022 ontstaat grotendeels doordat in 2022 een eenmalig budget is ontvangen voor uitbetaling van energietoeslag van € 8,3 mln. Dit budget valt onder het programma werk en inkomen. Daarnaast waren er in 2022 nog incidentele budgetten voor coronasteunpakketten. De toename bij de overige programma's bestaat hoofdzakelijk uit de ontvangen indexering van het prijspeil via het gemeentefonds. Tabel 2 R2PRG005 - Werk en inkomen R2BLP027 - Arbeidsmarkt en sociale integratie R2BLP030 - Inkomensvoorziening R2BLP031 - Armoedebestrijding R2BLP050 - Lijkbezorging Totaal

Lasten 25.181 98.064 11.986 78 135.309

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 256 24.926 81.839 16.225 488 11.498 0 78 82.583 52.726

Tabel 3 R2PRG020 - Sociale basis R2BLP001 - Kunst en cultuur

Lasten 12.309

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 263 12.047

R2BLP002 - Historisch Centrum Leeuwarden R2BLP114 - Onderwijs R2BLP115 - Sociale integratie achterst.groepen R2BLP116 - Burgerkracht

633 23.241 24.273 2.005

92 8.584 1.680 0

541 14.658 22.593 2.005

R2BLP117 - Sport, bewegen en gezondheidsbeleid Totaal

5.981 68.443

0 10.618

5.981 57.825

Tabel 4 R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning R2BLP084 - Zorg voor de Jeugd R2BLP118 - M aatschappelijke ondersteuning Totaal

Lasten 51.123 94.910 146.033

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 110 51.013 1.743 93.167 1.853 144.180

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Impuls Sociale Investeringen Tabel 5

Bedragen x € 1.000

Impuls Sociale Investeringen (ISI)

2022

2023

Startbudget (via overheveling) Motie: Frysk Taalbelied Motie: Werkgroep Fairtrade/SDG Motie: Bestrijden menstruatiearmoede Aanvulling ISI (1 e begr.wijziging 2021) Structurele aanvulling Coalitieakkoord 2022-2026

126,55 -25,00 -12,00 -10,00 100,00

179,55

Totaal

179,55

50,00 229,55

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Beleidsindicatoren Tabel 6 Maatschappelijke effecten Sociaal domein Indicator

1. 1.a 1.b . 2.

Schoolverzuim: Absoluut verzuim Relatief schoolverzuim Vroegtijdig schoolverlaters

eenheid

bron

Jaar

Leeuwarden

100.000300.000 inwoners

Aantal per 1.000 Aantal per 1.000

DUO/Ingrado DUO/Ingrado

2021 2021

5 17

2,9 18

% deelnemers aan het VO en M BO

DUO/Ingrado

2021

2,3

2,2

Gezondheidsmonitor (CBS, RIVM ) M eerdere bronnen

2020

50,5

47,7

2021

810,4

767,8

CBS

2020

CBS

2020

65,8

68,1

CBS Jeugd

2020

CBS

2021

71,0

49,3

Aantal per 1.000 inwoners van 15 – 74 jaar

CBS

2021

19,2

11,5

% van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar

CBS Jeugd

2021

12,2

10,7

CBS

2021

11,1

8,4

Aantal per 10.000 inwoners

CBS M SD Wmo

2021

910

729

onderwijs

zonder startkwalificatie (vsv-ers) Niet-sporters

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 74

Kinderen in uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie

jaar % kinderen tot 18 jaar % van de werkzame beroepsbevolking

Werkloze jongeren

Personen met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorzieningen

t.o.v. de beroepsbevolking % 16 t/m 22 jarigen Aantal per 1.000

10.

Jongeren met jeugdhulp

11.

Jongeren met jeugdbescherming

12.

Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo

Toelichting indicator en vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

2.1.2 Domein Fysiek Portefeuillehouders: Evert Stellingwerf, Hein de Haan, Hein Kuiken, Abel Reitsma, Nathalie Kramers en Gijs Jacobse

Wat willen we bereiken? Strategisch algemeen doel: Investeren in de toekomst van Leeuwarden Ambities We werken aan een duurzame, circulaire en concurrerende economie die een bijdrage levert aan welvaart en welzijn van onze inwoners. Met voldoende werk en inkomen voor iedereen. Een economie die ook op langere termijn houdbaar is en leidt tot nieuwe werkgelegenheid en economische kansen. Met een sterke basis in kennis en innovatie, zoals op het gebied van watertechnologie, voedsel, creatieve industrie en media. Toerisme is een belangrijke pijler onder onze economie. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Wonen is als eerste levensbehoefte belangrijk voor de bestaanszekerheid van mensen. We willen iedereen een goede en betaalbare woning in een gezonde en veilige leefomgeving kunnen bieden. Met een gevarieerd aanbod van koop- en huurwoningen voorkomen we dat bestaande en nieuwe wijken de toekomstige achterstandswijken worden. Wij willen onze gemeente leefbaar houden voor huidige en toekomstige generaties en voldoen aan (inter)nationale klimaatafsprak en. Daarom kiezen we er de komende periode voor om op een andere manier om te gaan met grondstoffen, energie en onze leefomgeving.

Daarbij zetten we sterk in op energiebesparing en vergroening van de gemeente; onder andere door zelf het goede voorbeeld te geven, kennis en innovatie bij elkaar te brengen en te zorgen voor een collectieve aanpak waar dat nodig is. Verdere verstedelijking en verdichting in de stad leiden tot een intensiever gebruik van het huidige verkeersnetwerk. Om de groei van het aantal verkeersbewegingen op te vangen, kiezen we voor duurzame mobiliteit. Met meer nadruk op lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Zo dragen we bij aan een gezonde, biodiverse en leefbare stad, die ook duurzaam en klimaatbestendig is. Doelenboom deze bestuursperiode Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen

Investeren in de toekomst van Leeuwarden

Duurzame balans tussen landschap, natuur en landbouw

Beschermen van ecosystemen, bossen en biodiversiteit

Klimaatverandering bestrijden

Programma / Paragraaf

Toekomstbestendig voedselsysteem Veenweideprogramma

Wonen en milieu

Herstel van de biodiversiteit Uitvoeringsprogramma “Ruimte voor natuur”

Paragraaf Leeuwarden duurzaam

Intensiveren groen 60% reductie van CO2 in 2030 Bijdragen aan de overstap van fossiele brandstoffen naar schone en duurzame energiebronnen, zoals windenergie, zonne-energie en

Paragraaf Leeuwarden duurzaam

geothermie

Begroting gemeente Leeuwarden 2023

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen -

Verder met aquathermie Nieuwe vormen van energieopwekking en –opslag onderzoeken, zoals het toepassen van waterstof

Energiebesparing en betaalbare energie

M et energiecoaches bespaarkansen voor woningen in kaart brengen

Klimaatbestendig en -

Een pakket van gratis diensten

adaptief Vergroenen door bomen

Circulaire economie

Leeuwarden duurzaam

M eer waterberging en koelte door vergroening

Paragraaf Leeuwarden

Vergroten biodiversiteit

duurzaam Beheer leefomgeving

Leeuwarden op de kaart als dé vestigingsplaats voor circulaire

Paragraaf Leeuwarden

bedrijven Ondersteunen van bedrijven en kennisinstellingen bij de omslag naar

duurzaam

Gezonde arbeidsmarkt

Inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor

Paragraaf Leeuwarden duurzaam Paragraaf

aanbieden

Duurzame consumptie en productie Innovatie door samenwerking

Programma / Paragraaf

iedereen -

Programma Leeuwarden Oost

Gezonde leefstijl

circulair inkopen en produceren Uitvoeren nieuw afvalbeleid Aantrekkelijk vestigingsklimaat Stimuleren dat bedrijven, opleidingen, kennisinstellingen en overheden samen optrekken bij innovaties voor grote maatschappelijke opgaven Financiering Wetsus en WaterCampus voor de toekomst goed organiseren Duurzame relaties aangaan met

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Leeuwarden&id=c454e7a9-351c-4fe3-a480-f771ef2ffa74