Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Dit doen we door onze inzet in een netwerk van campussen waar we kennis en innovatie samenbrengen met op dit moment zes campussen: de Watercampus (met Wetsus), NHL/Stenden Kenniscampus, Dairy Campus, Energiecampus, de Media Innovatie Campus (MICA) en University Campus Fryslân. In 2024 zetten we de samenwerkingsverbanden en lidmaatschappen voort (zie vorige alinea). Met de inzet uit het Inflatiepakket op het Innovatiefonds ondersteunen we in 2024 voor ca. € 125.000 aan bedrijfsspecifieke innovaties op circulaire- en energiegebied. De inzet van het instrument Europa Agenda (beschreven in Hoofdstuk 2.5 Samenwerking en organisatie) helpt Campussen in onderlinge samenwerking op bijvoorbeeld het thema gezonde bodem en bij Europese projectaanvragen. De Watercampus samen met onderzoeksinstituut Wetsus, maakt Leeuwarden een wereldspeler op het terrein van water en watertechnologie. Daarmee is Leeuwarden aantrekkelijk voor bedrijven en academici op dit expertgebied. Bovendien is Wetsus een belangrijke aanjager van duurzame ontwikkeling en nieuwe bedrijvigheid met werkgelegenheid op vooral ook mbo-niveau. Ook in deze bestuursperiode blijven we Wetsus financieel ondersteunen. In 2024 dragen wij met € 500.000 voor Wetsus en € 200.000 voor Watercampus circa 12% bij in de totale kosten.

Samen richten zij zich op het versneld toepassen van watertechnologie innovaties en faciliteren watertechnologiebedrijven bij hun (door)ontwikkeling in het kader van onze acquisitie inspanningen. De vorig jaar toegezegde Rijksfinanciering voor 10 jaar voor Wetsus verlangt een doorlopende cofinanciering. In 2024 werken we samen met Wetsus verder aan de structurele (Rijks)financiering van Wetsus.

2. Gezonde arbeidsmarkt • Werk voor iedereen Wij blijven inzetten op goed werk. De krappe arbeidsmarkt biedt kansen om zoveel mogelijk mensen aan het werk te helpen. Door middel van een basisbaan (zie programma 2.1.1 Bestaanszekerheid) willen we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een volwaardige plek geven. Niet alleen in werk dat al beschikbaar is, maar ook in werk dat we voor deze groep creëren in de rol van bemiddelaar. Er worden nieuwe initiatieven onderzocht, zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van een zogenaamd TalentHouse en een internationale school voor primair en voortgezet onderwijs.

50

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Betrokken verbonden partijen Niet van toepassing. Relevante beleidsnota's Beleidskader economische ontwikkeling 2023-2030 (2023) Convenant bedrijventerreinen Noordwest Fryslân, 2020-2030 (2020) Visie Bezoek Leeuwarden 2025 (2021) Beleidskader Retail 2022 (2022) Verordening Winkeltijden (2022) Visie sportvoorzieningen (2022) Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022)

51

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Portefeuillehouders: Evert Stellingwerf, Abel Reitsma

1. Gezonde, duurzame en veilige mobiliteit De ambities op gezonde en duurzame mobiliteit krijgen een vertaling in het nieuwe Beleidskader Mobiliteit (2024), zoals de versterking van het fietsnetwerk tussen de stad en de dorpen, investeren in duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit, en verkeersveiligheid. • Fietsnetwerk verder ontwikkelen en verbeteren De verandering en groei van mobiliteit vangen we onder andere op door te investeren in actieve mobiliteit zoals lopen en fietsen. Met het groeiend aantal e-bikes en de speed pedelecs komen ook langere reisafstanden binnen het bereik van fietsers. Inzet op het fietsnetwerk is onderdeel van onze aanpak; in 2024 optimaliseren we de doorfietsroutes (Leeuwarden-Stiens, Leeuwarden-Heerenveen en Leeuwarden-Franeker) door ze te verbreden en comfortabeler en veiliger te maken. Doorfietsroutes door woonstraten richten we in als fietsstraat. De straat is dan ingericht als fietspad waarop auto’s zijn toegestaan om bijvoorbeeld omliggende woningen te bereiken. De auto is er te gast. In 2024 worden o.a. de Huizumerlaan, de Emmakade, het Cambuursterpad en de Wergeasterdyk in Goutum ingericht als fietsstraat. Naast fietspaden investeren we in zaken waarmee de positie van de fietser in het verkeer verbetert.

Onze extra inspanningen op het gebied van fietsers en het fietsnetwerk zijn mogelijk met de middelen die hiertoe structureel zijn toegevoegd aan het Meerjarenprogramma Infrastructuur (300.000 euro per jaar extra). Op basis van het visiedocument ‘Fiets op 1’ dat in 2021 aan de raad is gepresenteerd, wordt een Uitvoeringsprogramma Fiets opgesteld als concrete uitwerking van het Beleidskader Mobiliteit. • Duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit door middel van mobiliteitshubs We investeren in duurzame vormen van stadsdistributie en -mobiliteit. Om een deel van het (bezoekend) autoverkeer aan de randen van de stad op te vangen, investeren we in mobiliteitshubs. Een voor de hand liggende locatie is bij (toekomstig) station Werpsterhoeke. Deze zal in 2024 nog niet worden gerealiseerd, maar wel nadrukkelijk onderdeel van de uitwerking van deze plek (onderdeel van Middelsee). Op kleinere schaal werken we voor De Fellingen in 2024 het verkeersconcept uit. Het principe is dat men dicht bij de woningen deelmobiliteit vindt in de vorm van auto’s, scooters en fietsen. Op iets grotere afstand komt een communityhub waar de private auto wordt geparkeerd en plek is voor deelmobiliteit en andere (wijk)voorzieningen. Voor deelfietsen en -scooters gaan we in 2024 enkele specifieke parkeerlocaties aanwijzen, bedoeld om de verrommeling van de openbare ruimte tegen te gaan.

In 2024 blijven we ondernemers in de overgang naar duurzame logistiek stimuleren, onder andere door een probeeractie met e-transportbussen en elektrische cargobikes. Als de raad een besluit neemt over een Zero Emissie Zone in de binnenstad (incl. ingangsdatum en omvang ervan), wordt in 2024 een projectplan geschreven voor de invoering hiervan. Dit willen we doen samen met verschillende betrokken partijen, zodat helder wordt wat zij van de gemeente nodig hebben. Daarnaast gaan we door met de huidige probeeracties. • Verkeersveiligheid vergroten door proactieve (risico-gestuurde) aanpak Het college heeft in 2022 de Risicoanalyse Verkeersveiligheid vastgesteld. Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoersregio’s hebben samen met maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak bedacht en beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren: Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV). Het achterliggende doel van

52

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

het Strategisch Plan Verkeersveiligheid is het streven om landelijk het aantal verkeersdoden terug te brengen naar 0 in 2050. Om het aantal verkeersslachtoffers terug te brengen wordt de focus gelegd op die risico’s in het verkeersysteem waar de grootste veiligheidswinst is te behalen. Op basis van deze risicoanalyse is een gerichte aanpak ontwikkeld om de belangrijkste verkeersveiligheidsrisico’s in de gemeente Leeuwarden aan te pakken. Voor Leeuwarden zijn daarbij de volgende specifieke aandachtsgebieden geformuleerd: o Veilige 50 km/uur wegen Uit de risicoanalyse blijkt dat de meeste ongevallen plaatsvinden op 50 km/uur wegen. o Veilige fietsinfrastructuur Bij meer dan de helft van de ongevallen zijn fietsers en bromfietsers betrokken. o Beschermen kwetsbare verkeersdeelnemers Dit betreft de categorieën fietsers en voetgangers, bestuurders van e-bike, brom-/ snorfietsers, onervaren verkeersdeelnemers, ouderen/ senioren en beginnende bestuurders. Vervolgstap is om met een uitvoeringsprogramma nader te bepalen welke onderwerpen van de aandachtsgebieden prioriteit hebben en welke maatregelen de komende jaren worden genomen om de verkeersveiligheidsrisico’s in de gemeente te beperken. Besluitvorming over dit uitvoeringsprogramma door het college in 2023 is een belangrijke voorwaarde om in aanmerking te komen voor cofinanciering voor verkeersveiligheidsmaatregelen door het Rijk.

Daarom wordt in 2023 -vooruitlopend op het Beleidskader Mobiliteit- een uitvoeringsprogramma met concrete maatregelen opgesteld op basis van o.a. de risicoscores. Het uitvoeringsprogramma bevat een agenda voor een termijn van 5 jaar en wordt, daar waar het gaat om infrastructurele verkeersveiligheidsmaatregelen, in samenhang met dit Meerjarenprogramma Infrastructuur én in samenhang met het in ontwikkeling zijnde Beleidskader Mobiliteit opgesteld. Waar mogelijk wordt zoveel mogelijk 'werk-met-werk' gemaakt door verkeersveiligheidsmaatregelen te combineren met groot onderhoud van wegen, rioleringswerkzaamheden of andere beheermaatregelen. • Motie 30 kilometer in de bebouwde kom Naar aanleiding van de motie 30 kilometer in de bebouwde kom van 1 december 2021, heeft het college onderzocht welke wegen binnen de bebouwde kom in aanmerking komen voor een maximumsnelheid van 30km per uur. Dit leidt tot het voornemen om de norm van 30km per uur binnen de bebouwde kom als uitgangspunt te hanteren. Op de stadsring en een aantal ontsluitingswegen blijven we 50 km hanteren. Dit voornemen gaat gepaard met een groot aantal concrete uitvoeringsprojecten die onderdeel worden van het Meerjarenprogramma Infrastructuur.

Omdat dit ingrepen in de openbare ruimte betreft, wordt gekeken of er werk met werk kan worden gemaakt met andere ontwikkelingen (herinrichtingen, groot onderhoud, reconstructies). In 2024 zijn in het kader van de omvorming naar 30 km werkzaamheden voorzien aan de Westersingel en de Bleeklaan. • Meerjarenprogramma investeringen verkeersveiligheidsprojecten 2024 Ook in 2024 verbeteren we de verkeersveiligheid. Bij het plannen van de uitvoering kijken we naar een combinatie met andere werkzaamheden zoals riolerings - en/of onderhoudswerkzaamheden. Het betreft de volgende locaties: A) Bleeklaan; bredere fietsstroken en smallere rijbaan in combinatie met onderhoud aan de trottoirs en de parkeervakken; B) Westersingel en Pier Panderstraat; bredere fietsstroken en smaller wegprofiel in combinatie met vervangen van het asfalt; C) kruispunt Harlingerstraatweg- Engelsestraat-Nachtegaalstraat; D) kruispunt Borniastraat – Verlengde Schrans; E) fietsoversteek Wiardaplantage – Folsingadyk; F) fietsoversteek Brandemeer – Ludinga; G) fietsoversteek Schierstins – Groene Sterpad; H) kruispunt Truerderdyk – Noorderfjild (Stiens);

53

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

I)

fietspad Greate kritewei.

• Datagebruik Naast infraprojecten investeren we ook in minder zichtbare infrastructuur. Zo maken we verkeerslichten slimmer waardoor de doorstroming beter wordt. Dit resulteert ook in minder uitstoot van o.a. fijnstof. De komende jaren blijven we investeren in deze intelligente verkeerslichten. Daarnaast werken we samen met provincies en grote gemeenten in NoordNederland om de data Top-15 op orde te krijgen (zoals wegwerkzaamheden, parkeergegevens, logistiek en bebording), waarmee marktpartijen als vrachtvervoerders en navigatieleveranciers efficiënter en doeltreffender hun werk kunnen verrichten. 2. Snelle en frequente treinverbindingen • Oplossen knelpunten (zoals barrièrewerking van het spoor en de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal) Het spoor is een belangrijke verbinding tussen steden, maar vormt binnen de stedelijke omgeving een barrière. Met name tussen het centraal station tot aan station Camminghaburen is dit belemmerend voor met name het langzame verkeer. Een tweede belangrijk knelpunt is de huidige spoorbrug over het Van Harinxmakanaal: deze plek is nu niet oversteekbaar voor fietsers en de huidige brug zorgt voor beperkingen in de frequenties over het spoor en het water. De inzet is dat in het MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) van november 2023 een startbeslissing wordt genomen, waarna de MIRT-verkenning wordt gestart.

Deze knelpunten vragen om ingrijpende oplossingen die alleen mogelijk worden als ze ingebed zijn in grote infrastructurele keuzes. W e continueren in 2024 onze inspanningen om deze knelpunten op te kunnen lossen, onder andere door mee te denken over passende oplossingen en de financiering ervan. 3. Verbeteren van de waterrecreatie • Beleidskader water In 2024 wordt in het beleidskader water richting gegeven aan de water gerelateerde beleidsvraagstukken. Naast zaken als klimaatadaptatie, verbetering van de waterkwaliteit en beheer van water gerelateerde kapitaalgoederen is het recreatief gebruik van het water een belangrijk onderwerp. Voor de binnenstedelijke omgeving wordt geformuleerd welk recreatief gebruik is toegestaan, voortbordurend op de tijdelijke regeling die in 2023 van kracht is geworden voor bijvoorbeeld praamvaarten. De fysieke mogelijkheden voor (aanvullende) voorzieningen op en langs het gemeentelijk water ten behoeve van recreatief gebruik worden in beeld gebracht. Denk daarbij aan lage steigers voor kano’s, ligplaatsen, laadpunten en zo voort. Het nader overeen te komen ambitieniveau bepaalt dan in welke mate hier werk van wordt gemaakt. We bepalen hierin eveneens de gebruiksmogelijkheden, bijvoorbeeld door in bepaalde gebieden uitsluitend elektrisch vaarverkeer toe te staan.

Ook de afwegingen voor het recreatief gebruik van wateren in, rond en tussen dorpen komen aan de orde in het beleidskader. Daarin zijn onder andere de eigendomssituatie, (financiële) afspraken over beheer en randvoorwaarden die gelden vanuit bijvoorbeeld biodiversiteit, waterkwaliteit, aan- en afvoer van water relevant. Betrokken verbonden partijen • Parkeergarages Leeuwarden C.V. • Marrekrite

54

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Relevante beleidsnota's Parkeerbeleidsplan gemeente Leeuwarden 2015 (2015) Notitie Fietsnetwerk Leeuwarden (2015) Aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013-2025 (2015) Notitie Modelaanpak Veiliger Fietsen Leeuwarden, aanvulling op Richtingwijzer Fiets 2013-2025 (2015) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan 2016 (2016) Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan, Addendum zuidelijk deel van Leeuwarden (2016) Mobiliteit 2019–2050 (2019) Leeuwarden spoorzone, stad van de toekomst (2019) Visiedocument Fiets op 1, Leeuwarden actieve duurzame Fietsstad (2021)

55

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Wat mag het kosten? R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie Tabel 13 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PGM 0401 - Economie R2PGM 0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal saldo

Rekening 2022 5.132 33.118

Begroting 2023 11.025 28.603

Begroting 2024 5.352 33.915

Begroting 2025 3.486 35.938

38.250

39.628

39.267

39.424

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2026 2027 2.935 2.277 36.529 37.292 39.464

39.569

Toelichting substantiële mutaties 2024 t.o.v. 2023: Het programma Economie kent per saldo een daling van het budget circa € 5,6 mln. Dit wordt met name veroorzaakt door een éénmalige bijdrage uit de reserve budgetoverheveling in 2023 bestemd voor het programma Leeuwarden Oost en de Wijkaanpak. Binnen het programma Verkeer, vervoer en waterstaat is het budget in 2024 ten opzicht van 2023 toegenomen met ruim € 5 mln. Dit is een optelling van de bijdrage aan het coalitieakkoord 20222026 in met name onderhoud kapitaalgoed en de structurele verhoging van € 300.000 voor fiets op 1. Van dit bedrag hebben we € 175.000 gelabeld als kapitaallast wat neerkomt op een totaal investeringsvolume van € 5.000.000. Daarnaast zorgen de indexatie voor de loon- en prijscompensatie voor een toename van de budgetten in de diverse jaarschijven. Tabel 14 R2PGM0401 - Economie R2TKV0310 - Economische ontwikkeling

Lasten 4.496

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 465 4.031

R2TKV0320 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur R2TKV0340 - Economische promotie Totaal

272 2.477 7.244

145 1.283 1.893

Tabel 15 R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat R2TKV0210 - Verkeer en vervoer

Lasten 28.591

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 67 28.524

R2TKV0220 - Parkeren R2TKV0230 - Recreatieve havens R2TKV0240 - Economische havens en waterwegen R2TKV0250 - Openbaar vervoer Totaal

56

126 1.194 5.352

3.479 1.249 3.566 354

1.929 475 692 160

1.550 774 2.874 194

37.238

3.323

33.915

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Beleidsindicatoren Tabel 16 Beleidsindicatoren Een circulaire en concurrerende economie Nr. Naam indicator

Eenheid

Bron

Jaar

Leeuwarden 100.000300.000 inwoners

ECONOMIE 29

Functiemenging

%

LISA

2022

55,7

56,7

30

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 LISA inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

2022

157,5

163,5

57

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.5 Samenwerking en organisatie Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een toegankelijke gemeente die efficiënt en effectief wordt bestuurd en blijvend financieel gezond is. Ambitie: Samen met de Friese mienskip, inwoners, ondernemers, organisaties en andere overheden geven we onze (digitale) toekomst vorm. Iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. We blijven ons inzetten voor een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau. Als hoofdstad van Fryslân en als centrumgemeente voelen we ons verantwoordelijk om regiopartners met elkaar te verbinden. We willen een betrouwbare en open overheid zijn. Benaderbaar en toegankelijk. We kiezen voor menselijk contact en praten met elkaar. We willen de digitale ontwikkelingen zelf in de hand hebben, weten wat er gebeurt met onze data en voorkomen dat digitalisering mensen buiten sluit. We willen open en transparant zijn over de afwegingen die we maken en grenzen stellen aan wat we toelaatbaar vinden. Wij staan voor kernwaarden als zorgvuldig en veiligheid, inclusie en duurzaamheid. We organiseren daarvoor wat nodig is, zodat de samenleving in balans blijft. Wij werken constructief samen, zowel in- als extern. We zijn efficiënt en effectief, wegen de kosten en baten goed af en houden de lasten laag. Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Programma

Een toegankelijke Een stevige positie gemeente die van Noord-Nederland efficiënt en op nationaal en effectief wordt Europees niveau bestuurd en blijvend Grip op financieel gezond samenwerking is.

- Europa Agenda

Bestuur

- Lobby richting Kabinetsvorming - Regio Deal Noardwest-Fryslân - Analyse en prioritering in regionale samenwerkingsverbanden aanbrengen - Aanpassing gemeenschappelijke regelingen aan gewijzigde wet

Participatie en democratische vernieuwing Midterm review

- Uitwerken democratische vernieuwingsagenda

Passende en persoonlijke dienstverlening

- M eer op maat

- Tussenevaluatie coalitieakkoord

- Slimmer datagebruik - Altijd contact - Vernieuwend - Verbetering van dienstverlening met hulp van POK-middelen

Waarde(n)volle digitale toekomst

- M et data en technologie helpen realiseren van grote opgaven - Continue onderzoek naar impact van technologie op samenleving - Op orde brengen van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging

Stabielere - Gevolgen nieuwe systematiek financiering gemeentefonds in 2025 in beeld gemeente en brengen vergroten autonomie

58

Ondersteuning

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.5.1 Bestuur Portefeuillehouders: Sybrand Buma en Gijs Jacobse

1. Een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau Om de positie van Noord-Nederland te verstevigen, trekt de gemeente Leeuwarden voor bepaalde vraagstukken met de provincie Fryslân en andere partners samen op. Als grote (centrum)gemeente, met meer capaciteit, treedt de gemeente Leeuwarden regelmatig op als aanjager of trekker. Het gaat veelal om grote vraagstukken die je niet opgelost krijgt op de schaal van een individuele gemeente, denk aan de energietransitie, circulaire economie en digitalisering. Daartoe delen we kennis, brengen we gezamenlijk projecten verder en organiseren we waar nodig een gezamenlijke lobby. Speerpunten voor komend jaar zijn: onze inbreng in de Europa agenda en belangenbehartiging in de aanloop naar een nieuwe kabinetsformatie die naar verwachting dan nog loopt. In 2024 gaat naar verwachting ook het eerste jaar in van de Regio Deal Noardwest Fryslân. Leeuwarden is daarin een kernpartner. • Europa Agenda Onder de vlag van de Europa Agenda neemt de gemeente deel aan enkele toegekende Europese projecten, zoals Active Cities (stimuleren actieve vormen van mobiliteit), SCEPA (opschaling aanpak energie-armoede) en IB-Green (vergroening bedrijventerreinen). Daarnaast worden nieuwe Europese projecten ontwikkeld op thema’s uit de Europa Agenda, zoals energietransitie, klimaatadaptatie, innovatie en cultuur-toerisme.

Daarbij wordt samengewerkt met Assen, Emmen en Groningen in het EU Office Northern Netherlands. Door deelname aan Europese netwerken en de organisatie van werkbezoeken blijft de gemeente werken aan de zichtbaarheid en positionering van Leeuwarden in Europees verband. Met de andere Friese gemeenten, de provincie, NHL Stenden en Firda werken we sinds 2022 samen in het EuropaPact Fryslân (EPF). De ambitie van het EPF is om meer en betere Europese projectaanvragen vanuit Friesland te ontwikkelen. De gemeente participeert actief in het EPF en stimuleert de eigen gemeentelijke organisatie om gebruik te maken van de dienstverlening van het EPF. In 2024 wordt de inzet van het EPF geëvalueerd en besluiten we over eventuele continuering van de samenwerking en onze deelname daarin. • Lobby richting Kabinetsvorming Na de Tweede Kamer verkiezingen in november 2023 volgt mogelijk een lange formatie. De gemeente benut de eigen contacten, de VNG, het G40 stedennetwerk en Platform 31 om zijn belangen in Den Haag te behartigen en aandacht voor grote onderwerpen te vragen. • Regio Deal Noardwest-Fryslân Naar verwachting sluit het college eind 2023 de Regio Deal Noardwest Fryslân met het Rijk (BZK), de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en de gemeenten Harlingen en Waadhoeke.

In deze Regio Deal wordt de komende vier jaren gewerkt aan het verbeteren van het woonen vestigingsklimaat van de regio. Daarbij is ook aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit en uitdagingen binnen landschap, landbouw en energietransitie. In 2024 worden enkele haalbaarheidsonderzoeken en de eerste investeringen in de plattelandseconomie van dit gebied gedaan. Ook wordt via enkele fondsen de leefbaarheid versterkt. Dit eerste jaar is bedoeld om nader te richten waar de investeringen uit de Regio Deal concreet moeten landen. Leeuwarden draagt met € 5 mln cofinanciering bij aan een totale begroting van ca. € 40 mln. Van dit totaalbedrag komt € 20 mln van het Rijk.

59

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2. Grip op samenwerking De gemeente Leeuwarden werkt op veel terreinen samen. Dat gaat meestal om taken die we gezamenlijk effectiever of efficiënter kunnen uitvoeren. Soms is samenwerking wettelijk voorgeschreven zoals bij de veiligheidsregio en de regionale uitvoeringsdienst FUMO. Maar meestal is de samenwerking vrijwillig. De Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) schrijft voor hoe gemeenten gemeenschappelijk een aantal taken publiekrechtelijk kunnen regelen. Door een wetswijziging moeten alle gemeenschappelijke regelingen worden aangepast. Ter verbetering van de sturing, beheersing en verantwoording (governance) van verbonden partijen en privaatrechtelijke samenwerkingsverbanden, stelt de gemeente in 2024 een nieuwe Kadernota verbonden partijen en samenwerkingsverbanden op. Nieuwe samenwerkingsverbanden worden vervolgens alleen aangegaan als dit een meerwaarde heeft en duidelijk is hoe democratische controle erop plaats vindt. Daarnaast krijgt het onderzoek naar de effectiviteit en governance van een aantal bestaande samenwerkingsverbanden een vervolg. • Analyse en prioritering in regionale samenwerkingsverbanden aanbrengen Samenwerkingsagenda met de provincie Fryslân De provincie Fryslân is een belangrijke partner van de gemeente Leeuwarden in veel opgaven en op veel beleidsthema’s.

Er wordt toegewerkt naar nieuwe afspraken over de samenwerking, waarbij zowel de reguliere samenwerkingsthema’s die we als overheden delen (wonen, toerisme, circulaire economie, ruimtelijke kwaliteit en regionale samenwerking) als een aantal specifieke samenwerkingsprojecten (Spoorzone, culturele infrastructuur en kennisinfrastructuur) aan de orde komen. Vervolg analyse regionale samenwerkingsverbanden Onderzocht wordt hoe beter en bewuster samengewerkt kan worden in regionaal verband. Ter verbetering van de effectiviteit van bestaande regionale samenwerkingsverbanden wordt een concreet voorstel gemaakt. Hierover wordt ook de afstemming gezocht met activiteiten in die richting binnen de Vereniging van Friese Gemeenten (VFG). • Aanpassing gemeenschappelijke regelingen aan gewijzigde wet Op 1 juli 2022 is de Wgr gewijzigd, met als doelstelling het versterken van de democratische legitimatie in samenwerkingsverbanden. Met de wijziging zijn enkele nieuwe instrumenten in de Wgr geïntroduceerd om de gemeenteraden meer in positie te brengen. Alle gemeenschappelijke – en centrumregelingen (10 in totaal) waar Leeuwarden in participeert, moeten vóór 1 juli 2024 zijn aangepast aan de gewijzigde Wgr. In de eerste helft van 2024 wordt de raad daarom gevraagd aan het college goedkeuring te verlenen om betreffende regelingen te wijzigen.

Het gaat om de gemeenschappelijke regelingen Veiligheidsregio Fryslân, FUMO, Hûs en Hiem en de Marrekrite, als ook om de centrumregeling SDF en de regelingen inzake bedrijfsvoering met o.a. Waadhoeke, de Waddeneilanden en de gemeente Noardeast Fryslân. Binnen de regelingen met betrekking tot bedrijfsvoering wordt gestreefd naar een harmonisatie van de afspraken om het dienstverleningsniveau van de gemeente Leeuwarden aan deze partners op peil te houden.

3. Participatie en democratische vernieuwing • Uitwerken democratische vernieuwingsagenda De gemeente Leeuwarden werkt voor én met de Leeuwarders en de Leeuwarder organisaties en bedrijven. Er gebeuren veel goede dingen in Leeuwarden door de inzet van velen. Toch vraagt de relatie tussen overheid en samenleving aandacht en onderhoud. Er wordt toegewerkt naar een document waar de uitgangspunten voor die relatie tussen beiden geschetst worden en waarin aangegeven wordt hoe de gemeente Leeuwarden zich daarvoor in wil zetten. In dat document komen dienstverlening, (burger- c.q. overheids-)participatie en (nieuwe) democratie aan de orde. In 2024 willen we de vele vormen van inzet die we plegen op het terrein van participatie beter borgen en verantwoorden, door: o bij alle participatieprocessen vooraf te schetsen wat we van plan zijn;

60

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

in stukken en voorstellen duidelijk aan te geven wat het participatieproces heeft opgeleverd en wat we daarmee gedaan hebben. Speciale aandacht hebben we daarbij voor de participatie van jongeren en voor onze eigen participatie in de initiatieven van anderen. Dat sluit goed aan bij de basisgedachte achter de wettelijke participatie-verplichting in het kader van de Omgevingswet en het wetsvoorstel Versterking participatie op decentraal niveau. Het is nog niet duidelijk of dat wetsvoorstel werkelijkheid wordt, maar Leeuwarden wil desondanks de verplichte verordening op participatie in het kader van de Omgevingswet direct breder invullen en van toepassing verklaren op alle participatie-activiteiten waar de gemeente bij betrokken is. We maken verder werk van het toepassen van nieuwe vormen van consultatie waar dat bijdraagt aan een beter participatieproces. Daarnaast willen we in het document vastleggen waar en hoe we met nieuwe vormen van democratie aan de slag gaan. o

4. Midterm review Zoals in het coalitieakkoord is afgesproken, maakt de gemeente in de aanloop naar de begroting 2025 de (financiële) tussenbalans op. • Tussenevaluatie coalitieakkoord In de tussenevaluatie (midterm review) laten we zien hoe ver we zijn met de uitvoering van onze voornemens uit het coalitieakkoord en wat dat betekent voor de financiële inzet. Dit is het moment voor eventuele grote inhoudelijke en financiële bijstellingen deze bestuursperiode. Doel is mede ervoor te zorgen dat de gemeente financieel gezond blijft. Eventuele bijstellingen krijgen hun beslag in de begroting 2025.

Betrokken verbonden partijen Niet van toepassing. Relevante beleidsnota's Europa Agenda 2022-2026, Leeuwarden in Europa (2022) Kadernota verbonden partijen (2017) Intentieverklaring samenwerking met de provincie (2023) Public affairs strategie (in de maak) Nieuwe Kadernota verbonden partijen (in de maak)

61

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.5.2 Ondersteuning Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Hein Kuiken

1. Passende en persoonlijke dienstverlening Om de dienstverlening verder te verbeteren is de visie op dienstverlening geactualiseerd en wordt een organisatiebreed meerjarenprogramma dienstverlening ingericht. Dit meerjarenprogramma is in hoofdlijnen gericht op vijf pijlers, c.q. doelstellingen: Meer op maat, slimmer datagebruik, altijd contact, vernieuwend en verbetering van dienstverlening met hulp van zogeheten POKmiddelen. Concrete acties, fasering, gewenste tussenresultaten en wijze van monitoring, worden in het meerjarenprogramma nader uitgewerkt. • Meer op maat o o o o o

Soepele afhandeling van de top vijf vragen van het callcenter. Aanvraagprocessen vereenvoudigen en digitaliseren. Keuze van de inwoner voor het kanaal is leidend. Website toegankelijk voor mensen met beperkingen. Meer ruimte voor een persoonlijk gesprek.

• Slimmer datagebruik o Inwoners proactief benaderen voor hun recht op benutten van regelingen. o Inwoners proactief benaderen als hun product aan vernieuwing toe is. o Werkaanbod voorspellen, capaciteit daarop aansluiten om wachttijd te verkleinen. o Informatie van inwoners op 1 punt bewaren voor snelle verwerking (integraal klantbeeld). • Altijd contact o Verbetering van de bereikbaarheid van de gemeente door verbetering van de terugbelbelofte. o Uitbreiding en vermenging van kanalen voor optimale toegang (omnichannel, chatbot). o Uitbreiding zaakgericht werken voor optimale samenwerking in de keten. • Vernieuwend o o o o

Ontwikkeling van een Open Inwoner Platform voor persoonlijke (digitale) dienstverlening. Experimenteren met videobellen en met spraak. Ontwikkeling van een chatbot voor het snel beantwoorden van vragen. Robotisering inzetten voor slimmere afhandeling van werkprocessen.

• Verbetering van dienstverlening met hulp van POK-middelen Naar aanleiding van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) zijn voorstellen gedaan om de dienstverlening vanuit de overheid fundamenteel te verbeteren. Om extra ondersteuning te bieden aan kwetsbare inwoners ontvangt de gemeente van het Rijk extra middelen (€ 266.000 in 2024). Leeuwarden gebruikt dit geld voor het verbeteren, veranderen of vernieuwen van werkprocessen in de uitvoering van dienstverlening in de organisatie.

62

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2. Waarde(n)volle digitale toekomst De digitalisering van de samenleving gaat in een hoog tempo, ook in Leeuwarden. Heel veel kan of moet tegenwoordig online geregeld worden. De gemeente heeft tot taak om de toegankelijkheid van haar producten en diensten, privacy en informatiebeveiliging te waarborgen. Door uitvoering van nieuwe (EU) wetgeving wil de gemeente controle houden over het digitale verkeer en de voorwaarden die daaraan worden gesteld. Daarnaast gaat de gemeente data en nieuwe technologie (kunstmatige intelligentie, Cloud, Digital Twin e.d.) benutten om complexe opgaven uit het coalitieakkoord te helpen realiseren, inwoners beter te bedienen en ook zelf als organisatie slimmer te werken. Hierbij is aandacht voor de impact hiervan op de samenleving en voor minder digitaal vaardige inwoners. Door de toenemende digitalisering is het in de lucht houden van de bestaande gemeentelijke informatiehuishouding (data, technische infrastructuur, werkplekken, applicaties e.d.) een aandachtspunt. • Met data en technologie helpen realiseren van grote opgaven Experimenten Er komt een nieuwe ronde met circa 5 experimenten. Tenminste 4 van deze 5 zullen gerelateerd zijn aan de grote maatschappelijke opgaven en daaraan dus een bijdrage leveren. Daadwerkelijke experimenten worden in de loop van 2024 bepaald.

Digital twin Met al zijn informatiesystemen beschikt de gemeente over een enorme hoeveelheid data. Deze data gaan we stapje voor stapje samen met nieuwe technologie slim (en verantwoord) combineren, om zo grote maatschappelijke opgaven sneller/beter/eenvoudiger op te lossen. In 2024 maken we een eerste versie van de zogenaamde ‘Digital Twin Leeuwarden’. Dat wordt een digitale kopie van onze gemeente, waarin we opgaven met data in een 3Domgeving visualiseren en mogelijke oplossingen vervolgens kunnen simuleren. Denk hierbij aan woningbouw in combinatie met klimaatthema's (hittestress, stikstof, overstromingsmodellen). In een paar jaar creëren we zo een integrale, visuele weergave van diverse grote vraagstukken. Bij het vullen van de visuele modellen worden ook bewoners betrokken (via e-participatie). In het coalitieakkoord is hiervoor binnen de planvorming van grote projecten 5% van het projectbudget gereserveerd. In 2024 gaan we de genoemde Digital Twin bij het realiseren van een aantal nog nader te bepalen opgaven benutten. • Continue onderzoek naar impact van technologie op samenleving Zoals hiervoor genoemd, biedt het combineren van diverse datasets goede kansen. Dit moet wel op verantwoorde wijze gebeuren. De gemeente wil onjuist gebruik van data voorkomen, omdat dat kan leiden tot ongewenste inbreuk op bijvoorbeeld de privacy van inwoners.

Ook het beveiligen van beschikbare data tegen oneigenlijk gebruik is cruciaal. Bij complexe/meervoudige inzet van data en technologie maken we zogeheten Data en data ethische Protection Impact Assessments (DPIA’s) Een DPIA is een belangrijk instrument om privacy risico's én ethische dilemma's van gegevensverwerkingen in kaart te brengen. En om daarna maatregelen te nemen om eventuele negatieve impact op de belangen van (een deel van) onze inwoners te verkleinen. Bij die afweging kan de gemeente in 202 4 in bijzondere situaties een beroep doen op een externe data-ethische commissie. Deze kan een voorgenomen aanpak voorzien van reflecties, om daarmee mogelijk aanwezige dataethische risico’s te verminderen. Op het moment van schrijven van de begroting wordt in samenwerking met de Provincie Fryslân en DataFryslân de oprichting en inzet van een dergelijke commissie uitgewerkt. Daarnaast gaan we aan de slag met de controle op het register van verwerkingen vanuit de toezichthoudende rol.

63

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

• Op orde brengen van de fundamenten van onze informatiehuishouding o.a. informatiebeveiliging Gefaseerd realiseren randvoorwaarden Om daadwerkelijk de kansen van data en technologie te kunnen verzilveren, moet de gemeente een aantal bouwblokken in zijn informatievoorziening op orde brengen. Dat betreft ondermeer een centrale technische oplossing waarin data kwalitatief kunnen worden verbeterd en opgeslagen. Daarnaast gaat het om een basisvoorziening voor de Digital Twin Leeuwarden. Die kan vervolgens gevoed worden met diverse databronnen, om zo per vraagstuk een visualisatie en simulatie te kunnen maken. Tot slot wordt er een aantal ‘i’ bouwblokken uit de Generieke Digitale Infrastructuur (gelijke infrastructuur en confi guratie voor gemeenten) gerealiseerd. De omvang en het tempo van de realisatie van bovengenoemde randvoorwaarden is afhankelijk van de financiële dekking, vooralsnog € 40.000 structureel en nog te verkrijgen cofinanciering. Nulmeting informatiebeveiliging Het college is eindverantwoordelijk als het gaat om de informatiebeveiliging en heeft een grote verantwoordelijkheid naar inwoners, bedrijven en instellingen als het gaat om de beveiliging van gegevens en de continuïteit van de dienstverlening. Informatiebeveiliging is van essentieel belang voor de continuïteit van de bedrijfsvoering van gemeente Leeuwarden.

Voor continue verbeteringen op het gebied van Informatiebeveiliging is sinds het begin van deze bestuursperiode structureel € 60.000 extra beschikbaar. In 2024 vindt, mede met het oog op nieuwe (EU) wetgeving, een 0-meting informatiebeveiliging plaats. De 0-meting is gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheden (BIO). Dit is het basisnormenkader voor informatiebeveiliging binnen alle overheidslagen (Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen). Er wordt gewerkt aan een BIO2.0, die naar verwachting eind 2024 van kracht wordt. Hieruit moet blijken waar de gemeente extra op moet inzetten en welke informatiebeveiligingsmaatregelen eerst en welke later worden genomen. Het vergroten van het bewustzijn bij medewerkers over informatiebeveiligingsrisico’s is in ieder geval een speerpunt. Met de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) legt het college jaarlijks verantwoording over informatieveiligheid af aan de raad. Wet digitale overheid – eerste tranche: veilig inloggen bij (semi)overheden Op 1 juli 2023 is de Wet digitale overheid (Wdo) in werking getreden. De Wdo wordt gefaseerd ingevoerd. De wet is gericht op het verbeteren van de digitale overheid en stelt standaarden voor elektronisch verkeer verplicht. Ook geeft het regels over informatiebeveiliging en over de toegang van inwoners en ondernemers tot online dienstverlening.

Het nieuwe stelsel Toegang is onderdeel van de eerder genoemde Generieke Digitale Infrastructuur (GDI). De gemeente moet hier vóór eind 2026 op zijn aangesloten. In 2024: o weten we wat er nodig is om volledig aan te sluiten op het stelsel Toegang, welke technische specificaties daarbij horen en wat we daarvoor moeten doen; o hebben we de betrouwbaarheidsniveaus van alle individuele digitale diensten die we aan burgers en bedrijven leveren geclassificeerd. In een later stadium kunnen deze betrouwbaarheidsniveaus worden doorgevoerd; o attenderen we inwoners en ondernemers met vragen over DigiD of eHerkenning op het Informatiepunt Digitale Overheid van dbieb. Dit, om te voorkomen dat inwoners met minder digitale vaardigheden door de ontwikkelingen worden uitgesloten. De gemeente betaalt mee aan alle voorzieningen in de GDI, waaronder het stelsel Toegang. De GDI is met ingang van 2023 centraal gefinancierd via het ministerie van BZK (bijdrage Leeuwarden eenmalig € 57.000 in 2023). Dat maakt een einde aan de naheffingen voor het gebruik van de voorzieningen in de GDI. Voorbereiding invoering Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer Op 1 juli 2024 treedt de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) in werking.

Het uitgangspunt wordt dan dat burgers en bedrijven die zaken met de overheid doen -zoals het aanvragen van een vergunning- deze zaken digitaal moeten kunnen

64

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

afhandelen. Met de wetswijziging krijgen burgers en ondernemers het recht (niet de plicht) om formele berichten elektronisch aan de overheid te versturen. Formele berichten zijn bijvoorbeeld vergunningsaanvragen, bezwaar- en beroepschriften. Hiervoor wordt de gemeente verplicht om digitale kanalen ‘open te hebben’ voor het ontvangen van deze berichten. De wet stelt ook een aantal waarborgen voor die digitale kanalen. Bijvoorbeeld met betrekking tot de ontvangstbevestiging, het alleen vragen van noodzakelijke gegevens en een terugkoppeling van de ingediende gegevens. De gemeente heeft al een groot aantal webformulieren, maar we zullen in 2024 voor alle berichten digitale kanalen moeten openstellen. Op het moment van schrijven van de begroting wordt geïnventariseerd welk berichten we allemaal hebben en in hoeverre we al voldoen aan de nieuwe wet. In 2024 wordt hier passend vervolg aan gegeven. Een ander aandachtspunt is de invulling van de zorgplicht. De gemeente gaat passend ondersteuning bieden aan burgers die zichzelf niet redden met het berichtenverkeer van de overheid, o.a. via het Informatiepunt Digitale Overheid van dbieb en maatwerk via chat, hulp aan de telefoon of aan de balie. In de lucht houden bestaande informatievoorziening Ontwikkeling, kansen, informatiebeveiliging en plichten (wetgeving), vragen continue aandacht.

De gemeentelijke organisatie is een data/technologisch bedrijf g eworden. Er ontstaan andersoortige banen, een deel van de bestaande functies verdwijnt. Afdelingen zoals Informatiemanagement en ICT zijn hierdoor onderhevig aan groei. De groei van het informatielandschap gaat door en daarmee ook de inzet en kosten om (bestaande) systemen en software in de lucht te houden. Ieder jaar worden hiervoor bij de ‘mee- en tegenvallers’ onontkoombare uitzettingen geraamd.

3. Stabielere financiering gemeente en vergroten autonomie • Gevolgen nieuwe systematiek gemeentefonds in 2025 in beeld brengen In het coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV is een nieuwe financieringssystematiek (2026 e.v.) m.b.t. het Gemeentefonds aangekondigd. In de meicirculaire 2023 zijn de contouren geschetst, maar is de nieuwe financieringssystematiek niet verwerkt. In dat coalitieakkoord is ook opgenomen dat bij het uitwerken van de nieuwe financieringssystematiek de mogelijkheid van een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Ten tijde van het opstellen van deze begroting is het kabinet demissionair en komen er op 22 november 2023 verkiezingen. Daarom zal duidelijkheid omtrent de invoering van de nieuwe systematiek nog enige tijd op zich laten wachten. Betrokken verbonden partijen Niet van toepassing. Relevante beleidsnota's Kadernota Risicomanagement (2022) Visie op dienstverlening (in de maak)

65

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Wat mag het kosten? R2HOG05 - Samenwerking en organisatie Tabel 17 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PGM 0501 - Bestuur R2PGM 0502 - Ondersteuning Totaal saldo

Rekening 2022 8.376 -360.537 -352.161

Begroting 2023 5.434 -384.043 -378.609

Begroting 2024 5.640 -376.058 -370.418

Begroting 2025 5.638 -364.284 -358.646

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2026 2027 5.636 5.453 -361.831 -359.353 -356.195 -353.900

Toelichting substantiële mutaties 2024 t.o.v. 2023: Bestuur Binnen het programma Bestuur stijgt het salarisbudget in 2024 met € 134.000 als gevolg van caoontwikkelingen. Ondersteuning Het budget binnen het programma ondersteuning neemt in 2024 af met € 8,1 mln. Hieronder de mutaties. Beheer overige gebouwen en gronden (R2THV003) afname lasten € 1,0 mln. In 2023 was er sprake van een budgetoverheveling van 2022 naar 2023 (€ 0,6 mln), daarnaast is er een afname van de kapitaallasten (€ 0,4 mln) Overhead (R2THV004) toename lasten € 2,0 mln Overheadkosten zijn alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overheadkosten bestaan onder andere uit: personele lasten van de overheadfuncties; kosten ICT-systemen van de overheadfuncties; huisvestingskosten en facilitaire kosten die betrekking hebben op kantoorruimten. De toename is het gevolg van inflatie van deze kosten. Gemeentefonds (R2THV007) toename baten € 18,1 mln De algemene uitkering uit het Gemeentefonds beoogt gemeenten voldoende eigen middelen te verstrekken om haar taken uit te voeren. De omvang van het Gemeentefonds is gekoppeld aan de omvang van de Rijksbegroting met een aantal correcties. Nadat de omvang van het Gemeentefonds is vastgesteld wordt dit vervolgens verdeeld over de gemeenten op basis van zogenaamde objectieve verdeelmaatstaven.

Deze verdeelmaatstaven moeten ertoe leiden dat iedere gemeente eenzelfde voorzieningenniveau in stand kan houden. De actuele ontwikkeling van de algemene uitkering voor de gemeente Leeuwarden wordt geschetst in hoofdstuk 3.2.1 Ontwikkeling financiële positie. Voor het ramen van het Gemeentefonds geldt de Meicirculaire 2023 als uitgangspunt. Mutaties reserves (R2THV0010) toename lasten € 28,7 mln Voor de mutaties in de reserves wordt verwezen 3.1.1 Overzicht van baten en lasten. OZB (niet-)woningen (R2THV0062 en 0063) toename baten € 3,1 mln De hogere inflatiecijfers worden doorgerekend in de belastingenopbrengsten (€ 2, 7 mln), daarnaast is er een toename van de hoeveelheid (niet-)woningen.

66

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Tabel 18 R2PGM0501 - Bestuur R2TKV0001 - Bestuur R2TKV0011 - Resultaat van de rekening van B&L Totaal

Lasten 5.657 0 5.657

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 17 5.640 0 0 17 5.640

Tabel 19 R2PGM0502 - Ondersteuning R2TKV0002 - Burgerzaken

Lasten 3.863

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 2.237 1.625

R2TKV0003 - Beheer overige gebouwen en gronden R2TKV0004 - Overhead R2TKV0005 - Treasury R2TKV0007 - Uitkeringen Gemeentefonds

8.487 54.344 1.474 0

5.578 696 1.709 402.521

2.909 53.648 -235 -402.521

R2TKV0008 - Overige baten en lasten R2TKV0009 - Vennootschapsbelasting (Vpb) R2TKV0010 - M utaties reserves

23.726 300 4.063

18.953 0 -900

4.773 300 4.963

R2TKV0061 - OZB woningen R2TKV0062 - OZB niet-woningen R2TKV0063 - Parkeerbelasting R2TKV0064 - Belastingen overig

0 0 -9 4.123

17.991 22.711 3.450 1.482

-17.991 -22.711 -3.459 2.641

100.370

476.428

-376.058

Totaal

67

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Kengetallen Tabel 20 Kengetallen Bestuur en organisatie Nr. Naam indicator Eenheid

Bron

Jaar Leeuwarden

Ondersteuning 31

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

2024

10,71 (127.126 inw.)

32

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

2024

13,67 (127.126 inw.)

33

Apparaatskosten Kosten per inwoner

Eigen begroting

2024

€ 1.079

34

Externe inhuur Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

Eigen begroting

2024

5,03%

35

Overhead

Eigen begroting

2024

8,21%

% van totale lasten

Toelichting indicatoren:  Formatie: de toegestane formatie in fte op peildatum 1 januari. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36urige werkweek.  Bezetting: het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, inclusief boventallige medewerkers.  Apparaatskosten: alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.  Externe inhuur: uitzendkrachten, zzp'ers en gedetacheerden.  Overhead: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

68

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

B Paragrafen

69

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.6 Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving 2.6.1 Opbouw en budget Programma Volhoudbaar 2.0 en andere verduurzamingsopgaven Via het programma Volhoudbaar 2.0 geeft de gemeente prioriteit aan de verduurzamingsopgave. Het college gaf in maart 2023 het startschot van dit programma met het Programmaplan Volhoudbaar 2.0. Hierin zijn de eerder in 2021 vastgestelde Leeuwarder Energie Agenda en de Uitvoeringsagenda Klimaataanpassing opgenomen. In 2024 ligt de nadruk op het uitvoeren van deze bestaande en nieuwe uitvoeringsagenda's. De uitvoeringsagenda’s voor biodiversiteitsherstel, circulaire economie en het verduurzamen van de eigen organisatie zijn in ontwikkeling. Het programma is bedoeld om te sturen op het behalen van doelen en het neerzetten van de bijbehorende organisatie. Daarnaast wil het programma samenhang en synergie bereiken tussen de visie uit het coalitieakkoord, de verschillende beleidsvelden en de daadwerkelijke uitvoering. Het programma bestaat uit vijf pijlers, te weten; Energietransitie, Klimaatadaptatie, Circulaire Economie, Biodiversiteit en Eigen Organisatie. In onderstaande alinea’s wordt per pijler aangegeven wat we in 2024 gaan doen om de doelen te realiseren. Een deel van de verduurzamingsopgave verloopt via thema's die tegen het programma Volhoudbaar aanzitten.

Bijvoorbeeld op het terrein van een duurzame vitale bodem en via de transitie van de landbouw. Naast het programma Volhoudbaar 2.0 staan we daarom ook stil bij andere verduurzamingsopgaven. Wat mag het kosten? Het programma Volhoudbaar is een coördinerend programma dat samenwerkt met de lijnorganisatie. De doelrealisatie per pijler zit in de sectoren. Dat geldt ook voor de financiën. De kosten worden begroot op basis van de maatregelen die zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda's. De dekking van die kosten zit in de sector die verantwoordelijk is voor het onderdeel en waar ook de aansturing van het desbetreffende onderdeel zit. Een uitvoerige beschouwing van de beschikbare dekking van het programma is opgenomen in hoofdstuk 12 van het Programma Volhoudbaar 2.0. 

Jaarlijks extra klimaatmiddelen van ca. € 2,4 miljoen van Het Rijk. Dankzij deze middelen zijn we in staat om onze organisatie te versterken met nieuwe medewerkers en/of externe deskundigheid. We verdelen de middelen over de verschillende afdelingen die met deze opgaven bezig zijn en dragen zorg voor de verantwoording over de inzet van deze middelen.



Energietransitie – Leeuwarder Energie Agenda Voor Energie transitie werken we vanuit de Leeuwarder Energie Agenda. In de Energie Agenda zijn de kosten voor 2024 geraamd op € 2.235.000. Hierbij is de verdeling over de verschillende maatregelen als volgt: Energiebesparing € 600.000, Opwek en opslag van duurzame energie € 470.000, Leeuwarden aardgasvrij € 580.000, Samenwerking en communicatie € 540.000 en overige kosten LEA € 45.000. Dekking hiervan komt uit budgetten binnen de sector en formatieve inzet wordt voor circa € 1,2 mln. komt uit de middelen voor de uitvoering van het klimaatakkoord, de zogenaamde middelen Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat en Energiebeleid (CDOKE) (zie ook kop hierboven). Daarnaast worden maatregelen uitgevoerd in het kader van Energie armoede. Deze kosten worden gedekt uit een Specifieke uitkering (SPUK) van € 5,9 mln.

70

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden



Klimaatadaptatie De maatregelen in het kader van de uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie zijn voor 2024 geraamd op € 3,5 mln. bestaande uit bovengrondse en ondergronds infra en worden uitgevoerd in het kader van en gedekt uit het Programma Water en Riolering.



Circulaire economie, Biodiversiteit en Eigen Organisatie Ten behoeve van deze thema's stellen in 2023 uitvoeringsagenda’s op voor de komende jaren met bijbehorende begroting. De formatieve inzet wat daar nu aan werkt wordt gedekt uit bestaande budgetten of uit de middelen voor de uitvoering van het klimaatakkoord.

2.6.2 Energietransitie – Leeuwarder Energie Agenda 2021 –2024 2.6.2.1 Ambitie/Doel Leeuwarden heeft in 2050 een klimaatneutrale energie- en warmtevoorziening. 2.6.2.2 Wat willen we bereiken? - Het herijken van de Leeuwarder Energie Agenda (van 49% CO2 reductie in 2030 naar 60% reductie in 2030). - 23% energiebesparing in de gebouwde omgeving in 2030 (LEA 2021-2024). - In 2024 aardgasvrije uitvoeringsplannen maken voor 15.000 gebouwen (LEA 2021 -2024). - 85% duurzame energieopwekking in de gebouwde omgeving in 2030 (LEA 2021 -2024). 2.6.2.3 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 

De Leeuwarder Energie Agenda herijken De huidige Leeuwarder Energie Agenda is in 2021 vastgesteld en loopt tot 2024. Echter, de ontwikkelingen in de energietransitie volgen elkaar snel op. Daarom gaan we de Leeuwarder Energie Agenda herijken. De doelstellingen worden aangepast naar de doelen uit het regeerakkoord en het coalitieakkoord van de gemeente Leeuwarden. In de herijking werken we de opwek- en bespaardoelen en bijbehorende acties verder uit.



Inzet op energiebesparing in de gebouwde omgeving Als onderdeel van de herijking komt er een meerjarige aanpak energiebesparing. Met deze aanpak gaan we energiearmoede tegen. Dit doen we door de inzet van onze Energiecoaches. Zij brengen bij woningen de kansen in kaart waar energie bespaart kan worden. Via de aanpak verduurzaming Leeuwarden-oost werken we aan de verduurzaming van 1.600 particuliere woningen (zie ook Programma Leeuwarden-oost). Ook bieden we subsidies aan zoals de witgoedwissel, isolerende maatregelen en ondersteuning van fixteams voor inwoners met een smalle beurs. We willen advies op maat aan alle inwoners aanbieden via het Energieloket. Dit doen we o.a. met hulp van de tool Marktplaats woningverduurzaming.



Samenwerken aan de energietransitie De samenwerking van Friese overheden op het gebied van duurzame opwek, het energienetwerk en thema’s als energiearmoede verloopt via de Friese Energietafel (voorheen de RES). Daarnaast werken we samen met de lokale energie-initiatieven en steunen we deze waar nodig via advies, maar ook via de subsidieregeling 'Duurzame wijken en dorpen’. Ook werken we met woningcorporaties samen en maken we prestatieafspraken over het verduurzamen van hun vastgoed.

71

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden



Aardgasvrij Leeuwarden (in 2024 plannen voor 15.000 gebouwen) In de (wijk)uitvoeringsplannen staat hoe we het aardgasvrij maken van gebouwen uitwerken op gebiedsniveau. Dit doen we samen met de lokale energie-initiatieven. Daarnaast werken we aan de invulling van onze publieke rol in het aanbod van collectieve warmte.



Opwek van duurzame energie We dragen bij aan de overstap van fossiele brandstoffen naar schone en duurzame energiebronnen, zoals windenergie, zonne-energie, geothermie en aquathermie. We werken aan nieuwe kaders voor de opwek van duurzame energie. Ook onderzoeken we nieuwe vormen van energieopwekking en –opslag, omdat dit van belang is voor het oplossen en voorkomen van netcongestie in de toekomst.



Verduurzamen van bedrijven door innovatie Innovatie en actieve hulp bieden zijn belangrijke factoren waarmee we bedrijven helpen met verduurzamen. Zo gaan we slim om met de capaciteit van het elektriciteitsnet op bedrijventerreinen. We verstrekken subsidies voor innovatieve energieoplossingen via het Innovatiefonds en geven advies via de MKB-energiecoaches.

2.6.3 Klimaatadaptie – Uitvoeringsagenda Klimaataanpassing 2021 – 2035 2.6.3.1 Ambitie/Doel Leeuwarden is in 2035 klaar voor periodes van hitte, meer neerslag en meer droogte. 2.6.3.2 Wat willen we bereiken? De realisatie van 65.000 m3 waterberging en –afvoer in ongeveer 75 projecten. Meer groen en schaduwplaatsen rondom warme gebieden creëren. Hiermee realiseren we koele plekken en verkleinen de kans op hittestress in stedelijk gebied. Meer inzicht krijgen in de gevolgen van droogte in bebouwd gebied. We ontwikkelen onze kennis over droogte en blijven ons bewust van de mogelijke risico’s en consequenties van droogte. We vergroten de bewustwording en noodzaak tot anticiperen op risico's bij bewoners, bedrijven en instellingen. 2.6.3.3 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 

Maatregelen uit de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie uitvoeren Begin 2021 is de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie vastgesteld. Hierin staan de maatregelen die we in bebouwd gebied moeten nemen om beter voorbereid te zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. We voeren maatregelen tegen wateroverlast uit en planten bomen op warme risicogebieden.



Bewustwording door gesprekken en campagnes met inwoners We informeren inwoners over de gevolgen van klimaatverandering in hun omgeving via risicodialogen. Dit contact noemen we Klimaatgesprekken. Daarnaast vergroten we de bewustwording en de acties die inwoners zelf kunnen doen via sociale activiteiten als het NK-tegelwippen, Steenbreek-acties en andere campagnes. Daarnaast faciliteren we inwoners, bedrijven en scholen met het opvangen van regenwater en het vergroenen van hun dak of hun tuin via de subsidieregeling ‘Klimaatbewust Leeuwarden’.



Nieuwbouw klimaatbestendig maken Nieuwe gebieden voor woningbouw en bedrijventerreinen richten we klimaatrobuust en bestendig in. Via de subsidieregeling ‘Klimaatbewust Leeuwarden’ stimuleren we ‘waterneutraal bouwen’ en het hergebruik van regenwater. In 2024 wordt een nieuwe

72

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Hemelwaterverordening van kracht. Dit is het instrument om projectontwikkelaars, inwoners en bedrijven te verplichten om bij de herstructurering en nieuwbouw het hemelwater op eigen perceel te bergen. 

Uitvoeringsprogramma vergroening We ontwikkelen een uitvoeringsprogramma vergroening waarin we werken aan het herstel en de versterking van de groenblauwe structuren in onze gemeente. Het uitvoeringsprogramma benaderd opgaven op het gebied van klimaataanpassing, gezondheid en biodiversiteit in samenhang. Het uitvoeringsprogramma beschrijft ook de doelstellingen op het gebied van vergroening en gaat – zeker voor de eerstkomende jaren – in op concrete maatregelen. Concreet betekent dit dat door het uitvoeringsprogramma vergroening de in de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie genoemde projecten rondom hittestress anders gedefinieerd zullen worden.

2.6.4 Circulaire economie – Nieuwe uitvoeringsagenda circulaire economie 2.6.4.1 Ambitie/Doel Leeuwarden heeft een volledige circulaire economie en samenleving zonder afval in 2050. In 2030 is circulair bouwen de norm voor alle nieuwe gebouwen. 2.6.4.2 Wat willen we bereiken? In 2030 is de hoeveelheid restafval per inwoner gedaald naar maximaal 30 kg. Leeuwarden staat op de kaart als gunstige vestigings - en ontwikkel plaats voor circulaire bedrijven. We kopen maximaal circulair in en reduceren de milieu-impact van materialen in onze organisatie. Hiervoor verminderen we ons materiaalverbruik, CO2-uitstoot en MKI-score (Milieu Kosten Indicator). We zetten in op het voorkomen van afval en (her)gebruiken grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk. We ondersteunen bedrijven in de transitie naar een circulaire economie. Energiezuinigheid, klimaatadaptatie en circulair/biobased bouwen zijn het uitgangspunt bij nieuwe gebiedsontwikkelingen. We formuleren in onze uitvragen voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen concrete doelstellingen op het gebied van circulariteit. 2.6.4.3 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 

Nieuwe uitvoeringsagenda Circulaire Economie Eind 2023 wordt een nieuwe uitvoeringsagenda circulaire economie vastgesteld voor de komende jaren. Deze bevat vier pijlers: o circulair inkopen; o doorontwikkeling van het grondstoffenbeleid (huishoudelijk afval); o bedrijven en innovatie; o circulair bouwen.



Circulair inkopen Begin 2023 heeft het college de Roadmap Circulair inkopen vastgesteld. Hierin zijn acties uitgewerkt om t/m 2025 steeds meer circulair in te kopen en dit ook te monitoren. We gaan maximaal inkopen volgens dit plan en in 2030 is ons primair materiaalverbruik met 30% verminderen t.o.v. 2021. Om dit te realiseren kopen we jaarlijks ten minste 10 circulaire projecten in.



Doorontwikkeling afvalbeleid Goed Terecht in Leeuwarden We evalueren het beleid en scherpen aan waar dat nodig en mog elijk is. Dat doen we

73

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

binnen de kaders van de Grondstoffenbeleidsvisie en de raadsbesluiten over Goed Terecht in Leeuwarden. Ook onderzoeken we de mogelijkheid om in Grou te starten met een Circulair Ambachtscentrum. Daarnaast zoeken we meer de samenwerking op met inwoners en collectieven. 

Samen innoveren met het bedrijfsleven en kennisinstelling We ondersteunen bedrijven uit diverse sectoren door in te zetten op circulair materiaalgebruik, het verlagen van de CO2-uitstoot, wet- en regelgeving en circulaire businessmodellen. We ontwikkelen, leren en werken aan projecten samen met kennisinstellingen en het bedrijfsleven. Zo organiseren we samen met de Vereniging Circulair Friesland o.a. CircoTracks.



De bouwsector uitdagen en het goede voorbeeld geven We dagen bouwers, ontwikkelaars en woningcorporaties uit om zoveel mogelijk circulair en biobased te bouwen en te ontwikkelen. Dit doen we in tendertrajecten op gebieds - en gebouwniveau. We geven zelf het goede voorbeeld. Ook onderzoeken we de mogelijkheden om de productie en toepassing van biobased materialen lokaal te kunnen stimuleren.

2.6.5 Biodiversiteit & Ecologie – Nieuwe uitvoeringsagenda Biodiversiteitsherstel 2.6.5.1 Ambitie/Doel: In 2035 is de biodiversiteit in de gemeente Leeuwarden toegenomen. De negatieve trend is omgebogen en de soortendiversiteit neemt toe. Daarnaast beschermen we onze ecosystemen, bossen en biodiversiteit. 2.6.5.2 Wat willen we bereiken? De biodiversiteit van Leeuwarden beschermen door in de uitvoering van onze wettelijke taken “de basis op orde” te brengen. Leefgebieden voor planten en dieren vergroten en migratie mogelijk maken door de Leeuwarder Ecologische Structuur (LES) te versterken. Schade aan de biodiversiteit beperken en kansen grijpen voor vergroten van de biodiversiteit. Dit doen we door in onze gemeentelijke aan activiteiten te werken volgens een natuurinclusieve werkprocessen. 2.6.5.3 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Eind 2023 is het beleidskader en de uitvoeringsagenda Biodiversiteit opgesteld. Vanaf 2024 voeren we de activiteiten in het beleidskader en de uitvoeringsagenda uit. We willen inzicht krijgen in de praktische opgaven en onze wettelijke taken nog beter op orde hebben. Daarvoor zijn drie activiteitlijnen opgesteld: 