Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

We krijgen de wettelijke basis op orde Wij maken in 2024 een upgrade van de Natuurwaardekaart, een monitoringplan en een update van gedragscodes. Hiervoor werken we samen met andere overheden en natuurbeschermingsorganisaties.



We verbinden natuurgebieden via de Leeuwarder Ecologische Hoofdstructuur Om de basis op orde te krijgen, waardevolle gebieden te beschermen en met elkaar te verbinden bakenen we een Leeuwarder Ecologische Structuur (LES) af. Daarnaast ontwikkelen we een fijnmazig Insectennetwerk waar we ons beheer op af willen stemmen. Hierbij bundelen we de krachten van onze binnen-en buitendienst.



We maken onze werkprocessen natuurinclusief Door te experimenteren en ecologische kennis in te brengen in lopende projecten 74

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

ontwikkelen we natuurinclusieve werkprocessen. Dit zorgt ervoor dat de biodiversiteit in al onze gemeentelijke activiteiten een plek krijgt. o Voor de gebieden buiten de LES streven we naar een basiskwaliteit natuur door leefruimte te creëren of te behouden voor soorten van de lijst basiskwaliteit natuur. Hiervoor ontwikkelen we 20 herbruikbare bouwstenen die we in projecten en beheer toepassen. o We maken een Soortenmanagementplan (SMP) voor gebouw bewonende soorten en een plan met mitigerende maatregelen. 2.6.6 Verduurzamen eigen organisatie – Nieuwe uitvoeringsagenda 2.6.6.1 Ambitie/Doel In 2030 zijn we een duurzame gemeentelijke organisatie; emissievrij, circulair en adaptief. We zijn daarmee een voorbeeld voor burgers, instellingen en ondernemers. 2.6.6.2 Wat willen we bereiken? We werken toe naar een volhoudbare gemeentelijke organisatie met een zo beperkt mogelijke ecologische voetafdruk. We willen de gemeente goed achterlaten voor onze kinderen en kleinkinderen. Om dit te bereiken passen we diverse maatregelen toe ten behoeve van CO2 reductie, schone bedrijfsvoering, klimaatadaptatie bij gebouwen en terreinen en het stimuleren van meer biodiversiteit. We investeren in het ontwikkelen van duurzame competenties bij onze medewerkers. Zij zijn immers de motor van de gevraagde transitie(s).

2.6.6.3 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? In 2023 is de uitvoeringagenda voor de eigen organisatie opgesteld. In 2024 worden de activiteiten volgens deze uitvoeringsagenda uitgevoerd. 

Eigen verbruik in kaart en vergroening vastgoed We brengen jaarlijks de ecologische voetafdruk van onze eigen organisatie in kaart. We stellen verbeterplannen op en monitoren de voortgang ervan. We zetten ons via de lijn eigen organisatie in voor de verduurzaming van de panden waarin onze collega’s gehuisvest zijn. Een belangrijke stap is het opstellen van de roadmap voor de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed. In deze roadmap wordt een bredere scope gehanteerd namelijk ook diverse panden die een maatschappelijke functie hebben en in ons eigen dom zi jn. Deze leggen we eind 2023/begin 2024 voor aan de gemeenteraad. Naast energiezuinigheid besteden we hierin aandacht aan aspecten als klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit.



Kennisniveau ontwikkelen We stimuleren de ontwikkeling van competente medewerkers die uitvoering kunnen geven aan de diverse duurzaamheidsopgaves.



Aantrekkelijke groene arbeidsvoorwaarden We vergroenen onze arbeidsvoorwaarden, bijvoorbeeld door het aanpassen van de regeling vergoeding woon-werkverkeer en het ter beschikking stellen van een energieadviseur.

75

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.6.7 Landelijk gebied (landbouw en natuur) en bodem 2.6.7.1 Ambitie/Doel Leeuwarden herstelt de balans tussen landschap, natuur en landbouw op een duurzame manier. Door duurzame en circulaire landbouw te bevorderen creëren we een gezonde leefomgeving, nu en in de toekomst. 2.6.7.2 Wat willen we bereiken? We willen bijdragen aan een gezonde leefomgeving en toekomstbestendige voor onze inwoners van het platteland. We faciliteren agrarische ondernemers in de omslag naar duurzame verdienmodellen en geven ruimte aan de versterking van natuur en landschap. We zetten ons in voor een gezond en vitaal bodem- en watersysteem dat ten goede komt aan alle inwoners van het landelijk gebied. 2.6.7.3 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 

Duurzame initiatieven ontwikkelen We nemen deel in gebiedsprocessen in Baarderadiel (Friese Kleiweide) en het Leechlân (Friese Veenweide). We werken daar samen met betrokken partijen aan duurzam e initiatieven voor deze gebieden.



Leeuwarder belangen en ambities behartigen We werken nauw samen met provincie en andere gemeenten in het Fries Programma Landelijk Gebied. Hierin krijgen Europese doelen en Rijksdoelen hun beslag op het gebied van bodem, water, natuur, klimaat en sociaaleconomisch perspectief. We behartigen de Leeuwarder belangen en ambities aan de overlegtafels en denken constructief mee over de ontwikkelingen voor de provincie als geheel.



Versterking Alde Feanen In het kader van Nationaal Park Nieuwe Stijl volgen en stimuleren we ontwikkelingen ten behoeve van versterking van het Nationaal Park Alde Feanen. Waar mogelijk verbinden we deze met ontwikkelingen in onze gemeente op het gebied van landbouw, natuur en recreatie.



Gezamenlijke oplossingen in agenda Landelijke Gebied We werken aan een brede agenda voor het Landelijk Gebied van Leeuwarden. Daarin verbinden we de thema’s water, bodem, klimaat, biodiversiteit, natuur, erfgoed en voedselagenda. Het doel daarvan is om de doelen en ambities van alle thema’s te vertalen naar concrete acties en bouwstenen voor beleid in ons landelijk gebied.

2.6.8 Verantwoording Om te kunnen beoordelen of we op koers liggen met onze ambities en daaruit gedestilleerde doelen gaan we de voortgang monitoren. Dat gaat enerzijds via de reguliere p&c cyclus door de voortgang van de doelen en inspanningen op te nemen in de jaarstukken (paragraaf Volhoudbaar). Anderzijds gaan we per pijler de voortgang van inspanningen monitoren. Dit is een continu proces. Halverwege de uitvoering van het programma willen we weten wat het effect (outcome) is van onze inspanningen (output) en welke aanbevelingen er zijn om onze aanpak te verbeteren. Daarom laten we in 2024 door een extern bureau het effect van onze inspanningen op het niveau van het programma Volhoudbaar 2.0 en de vijf uitvoeringsagenda’s in beeld brengen.

76

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.7 Leeuwarden Oost 2.7.1 Opbouw van het programma Leeuwarden Oost is één van deze 20 focusgebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en veiligheid en bestaat uit de wijken Bilgaard, de Vrijheidswijk, Oud-Oost, Camminghaburen en Heechterp-Schieringen. Het programma bestaat uit vier pijlers: leren, werken, wonen, gezondheid en het thema veiligheid dat door alle pijlers heen loopt. Er zijn ook thema’s die geen aparte pijler vormen maar wel een verbinding vormt tussen de pijlers, zoals het thema bewonersbetrokkenheid en monitoring. 2.7.2 Doel, proces en resultaat van het programma Waarom (doel)? Armoede van generatie op generatie doorbreken in 5 wijken in Leeuwarden Oost. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven en hebben perspectief op leren, werk, wonen en gezondheid en ervaren een veilige leefomgeving. Hoe (proces)? Ruim 50 partners zetten zich samen met bewoners in op de pijlers Leren, Werk, Wonen en Gezondheid. De interventies en activiteiten zijn erop gericht om te innoveren en veranderingen en systeemdoorbraken te realiseren. Wat (resultaat)? Uiteindelijk hebben meer bewoners kans om zich te ontwikkelen met bijvoorbeeld een opleiding. Ze hebben een baan of vrijwilligerswerk en ze ervaren minder drempels om aan de slag te gaan. Ze hebben een betaalbare en goede woning en voelen zich veilig in hun wijk.

Ze voelen zich fysiek en mentaal gezond en ze kunnen goed rondkomen. 2.7.3 Verantwoordelijkheidsverdeling van het programma Bestuur Leeuwarden Oost: De burgemeester is voorzitter en het bestuur bestaat uit diverse bestuurders die domeinen vertegenwoordigen. Denk daarbij aan wonen, veiligheid, werk, onderwijs, bewoners, zorg, kennisinstellingen, gemeente en ministeries. Het bestuur is opdrachtgevend naar het programmabureau Leeuwarden Oost. Daarmee is het een programma van de samenwerkende partijen. De programmadirecteur is de opdrachtnemer en die geeft sturing aan het programmabureau. Het programmaplan is de opdracht die uitgevoerd moet worden. De gemeente is werkgever voor het programmabureau zodat er geen aparte rechtsvorm opgetuigd hoeft te worden. 2.7.4 Verantwoordelijkheidsverdeling binnen de gemeente en het programma Tabel 21 Gemeente Rol Gezicht van het programma: Betrokken portefeuillehouders:

Programma Leeuwarden Oost Wie? Burgemeester Sybrand Buma Gijs Jacobse Hein Kuiken

Rol Voorzitter bestuur:

Wie? Burgemeester Sybrand Buma

Bestuur Programma Leeuwarden Oost:

Veiligheid: politie Wonen: corporatie Elkien

Hein de Haan Evert Stellingwerf Abel Reitsma

Bewoners: Nieuw Elan Werk: Worketeers Onderwijs: Proloog en mbo Gezondheid: zorgverzekeraar De Friesland en Gemeente Leeuwarden

77

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Gemeente Rol

Wie?

Programma Leeuwarden Oost Rol Wie? Overheid: Gemeente Leeuwarden en het Rijk door ministerie van VWS Kennis/M onitoring: Hogeschool NHL Stenden

Coördinerend portefeuillehouder:

Nathalie Kramers

Vertegenwoordiger gemeente:

Nathalie Kramers

Ambtelijk portefeuillehouder:

André Enter

Programma directeur:

M arloes Schreur

Concern controller:

Dick Tuijtjens

Programma controller:

Iri Oosting

Ambtelijke trekker (counterpart):

Vacant

Programma Secretaris:

Ingrid Burrie

2.7.5 Wat willen we bereiken? Ambitie Binnen 20 jaar in de 5 wijken van Leeuwarden Oost armoede van generatie op generatie doorbreken. Impact (hogere doel) Met een speciaal programma maakt de gemeente de komende twintig jaar met vijftig partners in de stad Leeuwarden Oost leefbaarder. Iedereen moet er fijn kunnen wonen, met een goede opleiding, een volwaardig inkomen en in een goede gezondheid. Lange termijn effecten (outcome) 1. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven middels toename in bestaanszekerheid, kansengelijkheid, leefbaarheid en vertrouwen; 2. De bewoners van Leeuwarden Oost hebben perspectief op leren, werk, wonen, gezondheid en een veilige leefomgeving. Output Het programma Leeuwarden Oost bestaat uit vier pijlers: leren, werken, wonen, gezondheid en het thema veiligheid dat door alle pijlers heen loopt. Deze onderdelen komen terug in de zogenaamde Doelenboom met bijbehorende interventies. In de doelenboom wordt per pijler de samenhang weergegeven tussen de activiteiten (interventies), resultaat op output en resultaat op outcome (lange termijn effecten). De outcome is middels SMART doelstellingen (indicatoren) concreet gemaakt. Er zijn ook thema’s die niet in de doelenboom tot uitdrukking komen maar wel een verbinding vormt tussen alle pijlers, zoals het thema bewonersbetrokkenheid en monitoring.

2.7.6 Wat gaan we daarvoor doen en met wie en wat mag het kosten? Zie tabel volgende pagina. Er loopt een aanvraag voor de SPUK Kansrijke wijk *1) een aanvraag voor de fondsen van het coalitieakkoord *2). Deze aanvragen zijn wel al in onderstaande tabel verwerkt, echter zullen de aanvragen naar verwachting pas eind 2023 definitief worden toegekend. Ook zijn de restantmiddelen ISV III als dekkingsbron ingezet. Tijdens opstelling van de begroting 2024 wordt de decharge van het bijbehorende project Wijkaanpak 2018-2022 opgepakt. Het besluit over de inzet van de restantmiddelen ISV III *3) wordt naar verwachting eind 2023 genomen.

78

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Tabel 22 Activiteiten en budgetten Wat gaan we daarvoor doen en met wie?

Wat mag het kosten?

Nr Thema/pijler

Interventie 2024

Output

Toelichting

1

Programmabureau

Uitvoeringscapaciteit programma

Apparaatskosten en uitvoeringsbudget

€

244.000

Exploitatie

Jaarlijkse bijdrage ministerie BZK

€

500.000

SPUK *1)

Jaarlijkse overhead programmabureau

€

394.000

Exploitatie

2

Programma

M onitoring

Bewoners

Aansluiting tussen programmabureau en gemeentelijke partner

Gemeentelijke counterpart (gemeentelijke liaison) van de directeur programmabureau

€

71.000

Exploitatie

Kwantitatieve monitoring

M onitoring effect programma

Statistiek en onderzoek-, data- en datawarehouse specialist

€

212.000

Exploitatie

Kwartiermaker kennisagenda en kennisnetwerk voor kennisinstellingen

€

53.000

Fonds CA *2)

Uitvoeringsbudget wijkplannen deels gedekt door restant ISV III middelen

€

877.000

Exploitatie en Res ISV III *3)

Ontwikkelbudget

€

125.000

Exploitatie

Jongerenruimte

€

100.000

Fonds CA *2)

Sociaal beheerder MFC Vrijheidswijk

€

70.000

Fonds CA *2)

€

59.000

Fonds CA *2)

€

38.000

Fonds CA *2)

€

25.000

Exploitatie

Wijkplannen

Toename bewoners betrokkenheid

Bewoners betrokkenheid

4

Leren

Dekking

Liaison gemeente: Gemeentelijke counterpart Programmabureau

Kwalitatieve monitoring

3

Begroting 2024

Rijke schooldag

Er is voor alle kinderen en jongeren Implementatie inregelen rijke schooldag structureel extra leer- en ontwikkeltijd Verkenning rijke schooldag in voortgezet op kinderopvang, scholen en in de onderwijs, samen met mbo en hbo omgeving.

Ieder kind een coach: Implementatie Ouders kijken mee en weten wat er Betrokkenheid met ouders op IKC’s en uitvoering gebeurt en ouders hebben meer (taal)vaardigheden om hun kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling.

79

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Nr Thema/pijler

5

Werken

Wat mag het kosten?

Interventie 2024

Output

Ieder kind een coach: Lifecoaching (experiment):

1. Alle kinderen en jongeren kunnen Inhuur van 2 fte lifecoaches kiezen voor een coach/rolmodel tijdens hun schoolcarrière. 2. Jongeren kunnen opkomen voor hun eigen wensen, grenzen en behoeften. 3. Signalen worden vroeger opgepakt (bijv. psychische of sociaal emotionele problemen, dreigende schooluitval).

€

105.000

Exploitatie

Opschaling extra leer en ontwikkeltijd op 11 plus IKC’s

Er is voor alle kinderen en jongeren structureel extra leer- en ontwikkeltijd op kinderopvang, scholen en in de omgeving.

Realisatie extra uren leer- en ontwikkeltijd, centrale coördinatie en ondersteuning IKC-teams en toeleveranciers

€

2.087.000

SPUK *1)

Ontwikkeling jonge kind: Programmalijnen

Signalen worden vroeger opgepakt Jeugdverpleegkundige, breed (bijv. psychische of sociaal emotionele toegankelijke dagopvang en extra inzet problemen, dreigende schooluitval) IKC-medewerkers

€

1.371.000

SPUK *1)

Werk in de wijk

1. Hogere participatie aan wijkverbetering/meer werk in de wijk 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkelingsmogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners

Doorontwikkelen Wijk- en Bewonerscentra en participatie

95.000

Fonds CA *2)

Baanmatching

1. Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkelingsmogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners

Voor de begeleiding zijn de gemeentelijke medewerkers nodig, omdat de begeleidingsduur langer is zullen de caseloads kleiner moeten zijn (2 fte)

€

212.000

Exploitatie

Coalitieakkoord 2022-2025: € 500K voor 25 banen 15 banen voor Lwd Oost ESF+ middelen Projectorganisatie via Fryslân werkt (jaarschijf 2024) Restant middelen projectorganisatie

€

100.000

Exploitatie

€

70.000

Exploitatie

€

36.000

Exploitatie

Basisbanen

Toelichting

Jongeren UIT de bijstand: projectleider

80

Begroting 2024

€

Dekking

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Nr Thema/pijler

Interventie 2024

Toelichting

Begroting 2024

Dekking

M aatwerkbudget: ESF+ middelen, samen aan de slag (€ 300K voor drie jaar 20232026)

€

100.000

Exploitatie

Activeren bewoners Leeuwarden Oost/ De Bus Participatie, inclusie, sterke sociale basis

M edewerkers en huur Bus

€

59.000

Exploitatie

Hogere participatie aan wijkverbetering/meer werk in de wijk

Coördinator bewonersbetrokkenheid

€

420.000

SPUK *1)

Vrijwilligersvergoeding

€

40.000

SPUK *1)

Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang

Taalmaatje

€

94.000

SPUK *1)

Handgeld locatiehuur/materiaal etc.

€

41.000

SPUK *1)

Geldrust creëren voor 20 jongeren door hen maandelijks een fictief bedrag te geven en hen te begeleiden naar werk of opleiding.

€

204.000

SPUK *1)

M atching

M atching door Ondernemers en onderwijs om de afstand tussen school en werk te verkleinen en om vanuit werk juist ook weer onderwijs aan te sluiten zodat de kans op blijvend aan de slag te gaan vergroot wordt.

€

68.000

SPUK *1)

Haven

De haven is een omgeving waar jongeren leren, ontwikkelen, vragen, halen en iets kunnen bieden en toevoegen.

€

126.000

SPUK *1)

Cofinanciering gemeente: Klimaatmaatregelen uit GRP en Onderhoud (verdeeld over looptijd van 10 jaar)

€

300.000

Exploitatie

Cofinanciering gemeente: reservering AR € 4,5 mln. (verdeeld over looptijd van 10 jaar)

€

400.000

Exploitatie

Buurtregisseur Vlietzone

€

60.000

Fonds CA *2)

Jongeren uit armoede

Wonen

Output

Jongeren UIT de bijstand: Begeleidingsbudget

Basisvaardigheden

6

Wat mag het kosten?

Verduurzaming Leeuwarden Oost (VLO)

M isstanden Particuliere Verhuur

1. Bewoners wonen in een gezondere woning (schimmelvrij, koel en geventileerd). 2. Woonomgeving: minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen. 3. Bewoners ervaren een betere kwaliteit van wonen. Bewoners ervaren een goed particulier verhuurderschap met goed contact met de verhuurder, eerlijke huurprijzen en tijdig onderhoud.

81

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie?

Wat mag het kosten?

Nr Thema/pijler

Interventie 2024

Output

Toelichting

7

Buurtgezinnen

Signalen worden vroeger opgepakt. Afname gebruik jeugdhulp.

De pilot Buurtgezinnen wordt gefinancierd met incidentele middelen jeugdbudget

€

50.000

Exploitatie

Pilot resultaatfinanciering

Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren.

Twee jarige pilot 50% subsidie FNO en 50% gemeente

€

63.000

Exploitatie

Uitbreiding pilot Inwoners komen financieel beter rond. Schuldregeling 100 deelnemers

€ €

200.000 179.000

Fonds CA *2) Exploitatie

Financiële barrière kraamzorg

Kinderen en jongeren hebben vaker een goede start en een stabiel en veilig thuis.

Uitvoeringsgeld

€

50.000

Exploitatie

Gezond in de wijk

1. Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren. 2. Inwoners zijn tevredener over de kwaliteit van hun woonomgeving; minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen.

Kunst in je Buurt

€

100.000

Fonds CA *2)

Inwoners bewegen voldoende en hebben meer vaardigheden om gezond te leven. Er komen geen jongeren meer in problematische schulden door vroegtijdig en adequaat handelen.

Projectleiding en Cofinanciering uitbreiding Boekstart op kinderopvang en Dbos op IKC Intensivering programma financiële bewustwording jeugd

Gezondheid

Pilot Leeuwarden Schuldenvrij

Participatie, inclusie, sterke sociale basis

Basisvaardigheden

Klasse!Kas

82

Begroting 2024

Kunst in de buurt

Dekking

€ 105.000

SPUK *1)

€

112.000

SPUK *1)

€

71.000

SPUK *1)

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Nr Thema/pijler

Interventie 2024

Output

Toelichting

Sociale plus Skills Garden

1. Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren. 2. Inwoners zijn tevredener over de kwaliteit van hun woonomgeving; minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen. Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren.

Proces van bewonersparticipatie begeleiden, toekomstige onderhoudstaken beleggen bij bewonersbedrijf, beweegactiviteiten in de wijk organiseren, bewoners opleiden tot sportbegeleider op het toekomstige beweeg en ontmoetingspark in Oud-Oost.

€

209.000

SPUK *1)

Intensieve begeleiding gezinnen Heechterp

€

91.000

SPUK *1)

Intensieve samenwerking tussen lokale partijen en strafketenpartners en een goed gevulde gereedschapskist waaruit met M ultiteam kan putten zonder wachtlijsten. De levensloopaanpak wordt sluitend gemaakt. Hierdoor zijn kinderen, jongeren en jongvolwassenen tijdig in beeld vanuit zowel preventief als repressief oogpunt en wordt er een aanpak op maat ingezet.

Projectleider veiligheid 1 fte 50% JVZ 50% via subsidie PmG

€

61.000

Fonds CA *2)

Inzet 2 professionals (op groepsniveau) en activiteitenbudget

€

85.000

SPUK *1)

Sociale plus op de herstructurering van Heechterp

8

Veiligheid

Wat mag het kosten?

Preventie met gezag

Inzet professionals

Begroting 2024

€ 10.132.000

83

Dekking

2.7.6 Verantwoording Werken vanuit de leefwereld van bewoners en om innovaties, systeemdoorbraken en grootschalige samenwerking mogelijk te maken is kennis onontbeerlijk. Een belangrijk onderdeel van het programma is dan ook de monitoring. Wanneer je wilt leren van wat je doet, is het belangrijk om te volgen wat de resultaten en effecten zijn. Dat doen we op twee manieren, kwantitatief – op basis van cijfers en data uit het (Dashboard) – en kwalitatief – aan de hand van verhalen en ervaringen (kennisnetwerk). Voor het kwalitatieve onderzoek vanuit de leefsituatie van mensen wordt gekek en naar de doelen en interventies die we daarvoor doen. Experimenteren en innoveren wordt gestimuleerd. Een van de kenmerken van het programma is dat het iets extra’s of anders doet naast ofwel in samenwerking met het reguliere beleid. Daarbij is het interessant te volgen wat de andere werkwijze of plus aan effect heeft ten opzichte van de reguliere aanpak. Jaarlijks loopt de rapportage mee met de verantwoording van de programma’s binnen de gemeente. Elke vier jaar wordt het programma geëvalueerd op output en uiteindelijke meerjarig op outcome niveau. De monitoring loopt via het gebouwde dashboard: https://leeuwarden.incijfers.nl/dashboard/leeuwarden-oost/

84

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.8 Binnenstad 2.8.1 Wat willen we bereiken? Onze binnenstad is een plek waar mensen uit stad, dorpen en regio met plezier wonen, werken, ondernemen, winkelen en recreëren. We zetten in op een aantrekkelijke en vitale binnenstad. Met goede voorzieningen en een mix van functies. We behouden de historisch-ruimtelijke kwaliteit omdat dit belangrijk is voor een aantrekkelijke binnenstad. Bovendien ontwikkelen we de binnenstad verder als een aangenaam gebied om te verblijven met ruimte voor cultuur, evenementen en festivals. Een plek voor ontmoetingen, zowel zakelijk als privé, waar nieuwe ideeën kunnen ontstaan. We vergroenen de stad door het toevoegen van bomen. Ook gaan we aan de slag met het klimaat adaptief maken van de binnenstad. Binnensteden zorgen voor werkgelegenheid en zijn belangrijk voor het vestigingsklimaat van de stad. Daarom stimuleren we ondernemerschap. We hebben hierbij oog voor een goede verdeling van functies tussen retail en horeca. De komende periode gaan we deze plannen verder uitwerken in een uitvoeringsprog ramma. 2.8.2 Wat gaan we daarvoor doen? Uitbreiden autoluwe binnenstad Een aantrekkelijke binnenstad is ook een autoluwe binnenstad. Een deel van de binnenstad is al autoluw. Dit willen we uitbreiden. Hierbij maken we gebruik van de ervaringen die we hebben opgedaan op de Eewal. Het autoluw maken combineren we direct met vergroening van de binnenstad.

Hierbij houden we oog voor blijvende toegankelijkheid voor alle doelgroepen. Uitvoeringsprogramma Eind 2023 is gepland om het uitvoeringsprogramma vast te stellen in de raad. Het programma bestaat uit een diversiteit aan samenhangende projecten opgedeeld in korte, middellange en lange termijn. Voor de korte termijn, met uitvoering in 2024 en 2025, worden de volgende projecten voorgesteld: - vergroening omgeving RUG Campus; - herinrichting autoluwe Eewal inclusief camerahandhaving; - herinrichting Nieuwestad (als vervolg op de vergroening van het Waagplein) en; - herinrichting Ruiterskwartier inclusief verbouwing Harmonie. 2.8.3 Wat mag het kosten? Voor de realisatie wordt onder andere een aanvraag gedaan uit de 1e tranche van de 3 investeringsfondsen uit het coalitieakkoord. Projecten voor de middellange termijn (2025/2026) zijn ook in beeld en worden volgend jaar opgepakt met voorstellen voor de 2 e tranche uit de fondsen.

85

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.9 Centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân De gemeente Leeuwarden is aangewezen als centrumgemeente binnen de centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân (SDF). In die hoedanigheid is de gemeente ook verantwoordelijk voor het opstellen van de begroting van het SDF. Deze paragraaf is een weergave van de begroting SDF 2024 en geeft inzicht in de volgende budgetten: - Ondersteuning (Bedrijfsvoering) - Meedoen (Maatschappelijke opvang, Vrouwenopvang, Maatschappelijke ondersteuning en Regionale Jeugdhulp) In onderstaande tabel staat het totaaloverzicht van begrote budgetten van het SDF. Verderop in de paragraaf wordt ingegaan op de afzonderlijke onderdelen. Tabel 23 Totaaloverzicht begrote budgetten Sociaal Domein Fryslân

Bedragen x € 1.000

Verwerkt in de volgende hoofdopgaven en onderliggende programma's

Begroot Lasten

Baten

4.543

4.543

R2PGM 0102 - M eedoen

68.588

1.849

Totaal

73.130

6.391

R2HOG05 - Samenwerking en organisatie R2PGM 0502 - Ondersteuning R2HOG01 - Sterke samenleving, kansen voor iedereen

Het aandeel per gemeente in de kosten van bedrijfsvoering (instandhouding en dienstverlening) staat vermeld in het overzicht lastenverdeling per gemeente. 2.9a Ondersteuning (2.5 Samenwerking en organisatie) De kosten van de uitvoering van ondersteuning bestaan uit een personele component en een materiële component en worden verdeeld over 18 gemeentes. De uitvoeringskosten voor de zorgadministratie worden verdeeld over de 4 gemeentes die hiervoor diensten afnemen. Wat mag het kosten? Tabel 24 Ondersteuning

Bedragen x € 1.000 Begroot Lasten

Baten

Sociaal Domein Fryslân Instandhouding

3.630

3.843

Uitvoeringskosten Zorg v Jeugd Friesland

213

0

Foar Fryske Bern

600

600

Friese aanpak mensenhandel

99

99

Totaal

4.542

4.542

Correctie baten en lasten instandhouding: *

2.418

2.418

Eindtotaal

6.930

6.930

*

De correctie heeft betrekking op 2 posten: de bijdrage van Leeuwarden ad € 970.000 en de bijdrage vanuit Beschermd wonen van € 1.448.000. Om te voorkomen dat de exploitatie van de gemeente Leeuwarden wordt opgeblazen (dubbele lasten in de exploitatie, zowel bij SDF als bij het Sociaal Domein) zijn deze bijdragen als negatieve last verwerkt.

86

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Bijdrage Friese gemeentes in de bedrijfsvoeringskosten 2024 In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de bijdragen van de Friese gemeentes per onderdeel (Instandhouding, Dienstverlening, Zorgadministratie jeugd, Foar Fryske Bern en aanpak mensenhandel). De bijdrage van de Friese gemeentes zijn als volgt berekend (bedragen x € 1.000): Totale kosten Af: Bijdrage vanuit Beschermd Wonen Totaal bijdrage Friese gemeentes

6.930 1.448 5.512

Tabel 25 Overzicht lastenverdeling per gemeente Gemeente InstandDiensthouding verlening

Zorgadministratie jeugd

Achtkarspelen

160.408

40.049

Ameland

21.882

2.835

Dantumadeel

109.378

23.391

Fryske M arren

296.279

Harlingen

Foar Fryske Bern

Friese aanpak mensenhandel

Bedragen in € Totaal

25.607

4.212

230.277

2.700

3.493

575

31.485

15.174

17.461

2.872

168.276

62.022

47.298

7.780

413.379

92.248

22.328

14.726

2.422

131.725

Heerenveen

294.256

73.718

46.975

7.727

422.675

Leeuwarden

724.132

245.608

115.600

19.015

1.104.354

Noardeast-Fryslân

261.062

62.731

41.676

6.855

409.798

Ooststellingwerf

147.233

42.175

23.504

3.866

216.779

Opsterland

171.264

38.277

27.340

4.497

241.378

Schiermonnikoog

5.596

0

893

147

7.194

Smallingerland

319.677

109.159

51.033

8.394

488.264

Súdwest-Fryslân

517.901

131.487

82.677

13.600

745.665

Terschelling

28.082

5.671

4.483

737

38.974

Tytsjerksteradiel

184.679

43.947

29.482

4.849

262.957

7.357

0

1.174

193

8.724

Waadhoeke

266.225

64.503

42.500

6.991

380.219

Weststellingwerf Totaal

150.823

31.188

24.077

3.960

210.050

3.758.483

999.091

600.000

98.694

5.512.173

Vlieland

87

37.474

558

55.905

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.9b Meedoen (2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen) Wat willen we bereiken en wat gaat we ervoor doen? 

Maatschappelijke Opvang Ook in 2024 worden de opvangvoorzieningen en activiteiten voor een zeer kwetsbare doelgroep inwoners van Friesland in stand gehouden door middel van subsidie. De bestaande voorzieningen zijn tegenwoordig ook in het weekend geopend, hier gaan we mee door. In 2021 is het "Uitvoeringsplan voor de Brede Aanpak Dakloosheid" goedgekeurd en vastgesteld. Voor de uitvoering is een kwartiermaker aangesteld. De Brede Aanpak Dakloosheid vormt voor de komende jaren het programmatische kader voor de transformatie van de Maatschappelijk Opvang. Het "Actieprogramma Weer Thuis" is met het Transferpunt gericht op het bevorderen van de uitstroom uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang en een zachte landing in de wijk.



Vrouwenopvang Ook in 2024 worden de activiteiten van de vrouwenopvang (o.a. blijf van mijn lijf, prostitutie en maatschappelijk werk, crisis en spoed en de activiteiten van Veilig Thuis in Friesland) in stand gehouden door middel van subsidie. "Toekomstscenario kind-gezinsbescherming" is voor de komende jaren het kader voor de ontwikkeling van jeugd en Wmo, waarvoor wij vanuit de decentralisatie uitkering vrouwenopvang middelen ontvangen. Het opgestelde actieplan zal in vanaf medio 2023 tot en met 2025 worden uitgevoerd.



Maatschappelijke ondersteuning In 2022 is een nieuwe contractperiode voor beschermd wonen ingegaan. De kwaliteitseisen zijn verder aangescherpt en er zijn nieuwe ambulante producten ingekocht voor de doelgroep. Het expertteam beschermd wonen van SDF beoordeelt aanvragen en begeleidt gemeenten bij de instroom en de uitstroom van cliënten. Basis voor de ondersteuning is de "Regiovisie beschermd wonen".



Jeugdhulp SDF verzorgt het contractmanagement met de gecontracteerde jeugdhulpaanbieders namens alle Friese gemeenten. In 2024 gaat de nieuwe contractperiode in voor Specialistische Jeugdhulp en Wonen. De nieuwe contracten borduren voort op de resultaatsturing die in 2018 is ingezet. SDF biedt gemeenten daarnaast ondersteuning in de beleidsvoorbereiding. Hiermee komen we tot een regionale visie op de invulling van jeugdhulp. Een belangrijk onderdeel is de afbakening van specialistische en nietspecialistische jeugdhulp. De specialistische jeugdhulp wordt in de Friese regio uitsluitend uitgevoerd door gekwalificeerde professionals. Gemeenten ontvangen de middelen voor de jeugdhulp en wijzen zorg toe aan gecontracteerde aanbieders. Hierdoor gaan de geldstromen geheel buiten SDF om. Het regionaal expertiseteam jeugd (REX) is opgericht om adequate hulp te organiseren voor een gezin. Het REX richt zich op complexe zorgvragen waar reguliere hulpverlening (nog) geen antwoord op heeft. Bekostiging vindt plaats via het Jeugd Expertise Netwerk Noord-Nederland (JENN). De beschikbare middelen voor 2024 zijn € 210.000.

88

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Voor de plaatsingscoördinatie gesloten jeugdhulp zijn voor 2024 middelen door het Rijk beschikbaar gesteld van € 90.000. Met deze middelen wordt ingezet op de coördinatie van het plaatsingsproces en het monitoren van de capaciteitsbehoefte. Wat mag het kosten? Tabel 26 Meedoen

Bedragen x € 1.000 Begroot Lasten

M aatschappelijke opvang verslavingszorg

Baten

14.149

0

789

789

14.938

789

6.164

0

576

0

Totaal Vrouwenopvang

6.740

0

Basis GGZ

46.387

0

0

760

223

0

46.610

760

Regionaal Expertiseteam

210

210

Regeling Randvoorw. functies jeugdhulp

90

90

300

300

68.588

1.849

Regeling heroïnebehandeling Totaal Maatschappelijke opvang Vrouwenopvang Toekomstscenario kind-gezinsbescherming

Eigen bijdrage Beschermd wonen Uitstapprogramma prostitutie Totaal Maatschappelijke ondersteuning

Totaal Jeugdhulp Eindtotaal

89

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.10 Investeringsprogramma en Fondsen In deze paragraaf wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste investeringen en een toelichting op de investeringsfondsen. In bijlage B Meerjaren investeringsprogramma staat een totaaloverzicht met alle voorgenomen investeringen. 2.10a Toelichting Investeringsprogramma 2024



Sterke samenleving met kansen voor iedereen

Onderwijs De totale investering binnen dit programmaonderdeel bedraagt afgerond € 13,9 mln. In de Zuidlanden wordt voor € 2 mln in de IKC Pionier geïnvesteerd. Het gaat hier om een vervolg op de beschikbare kredieten uit 2023 en eerder. In het deelgebied Middelsee is € 6,3 mln gereserveerd voor een sporthal. In het speciaal onderwijs op de school de Twalûk worden investeringen gepleegd van € 1,7 mln. De St. Thomasschool wordt verder uitgebreid voor € 1,2 mln. Naast deze uitbreidingsinvesteringen worden op diverse scholen (binnenklimaat) aanpassingen gerealiseerd voor € 2,7 mln.



Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving

Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing De vervanging van rioleringen gebeurt op basis van het Programma Water en Riolering (PWR). In totaal wordt in 2024 € 5,6 mln geïnvesteerd in de vervanging van rioleringen en in het kader van klimaatadaptatie wordt er voor € 0,6 mln in bovengrondse maatregelen geïnvesteerd. In het kader van werk met werk maken wordt de uitvoering van de rioleringswerkzaamheden afgestemd met reconstructies en met onderhoudswerkzaamheden. Zie hiervoor ook paragraaf 2.13 Onderhoud kapitaalgoederen. Aan levensduur verlengend onderhoud en vervanging in civiele kunstwerken worden € 11,6 mln aan investeringen verwacht. Daarnaast worden er voor vervangingen van lichtmasten en verkeersborden investeringen ad € 1,5 mln gepleegd in de openbare ruimte. Verder is er voor vervanging van de tractiemiddelen een bedrag van € 0,8 mln geraamd en voor speelvoorzieningen € 0,4 mln.



Circulaire en concurrerende economie

Economie Bij de infrastructurele investeringen in de grondexploitatiegebieden gaat het om werkzaamheden die verband houden met het bouwrijp en woonrijp maken van deze gebieden. De Zuidlanden is veruit het grootste grondexploitatiegebied in de gemeente. In de verschillende deelgebieden in deze uitleglocatie worden werkzaamheden verricht. In 2024 gaat het in totaal om € 25,0 mln waar met name in Middelsee/De Werp verder wordt gegaan met het bouwrijp maken (€ 12,3 mln). Zie hiervoor ook paragraaf 2.18 Grondbeleid. Het totaal aan investeringen in vastgoed bedraagt circa € 7,1 mln. Hiervoor worden panden in eigendom voor € 1,5 mln verder verduurzaamd. In 2024 staan voor € 3,7 mln aan vervanging kunstgrasvelden gepland. Daarmee worden onder andere alle velden met rubbergranulaat infill gepland om te worden vervangen. Met de instandhouding van sporthallen en zwembaden en de omliggende infra is € 1,9 mln gemoeid. Verkeer, vervoer en waterstaat In het kader van de notitie Fietsnetwerk Leeuwarden en visiedocument Fiets op 1, wordt de komende jaren verder geïnvesteerd in fietsroutes en -straten. Zo wordt voor € 0,7 mln in

90

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

fietsstraten binnen de bebouwde kom en circa € 0,5 mln voor buiten de bebouwde kom geïnvesteerd. Daarnaast is er € 1,45 mln meegenomen voor risicoanalyse verkeersveiligheid. Voor verdere uitvoering van de motie 30 kilometer is in 2024 € 0,4 mln gereserveerd. Ook zijn in het investeringsprogramma kleinere investeringen opgenomen om aanpassingen op het gebied van openbaar vervoer, optimalisatie verkeersveiligheid en infrastructuur in het algemeen mogelijk te maken. Zo zullen in 2024 verkeerskundige aanpa ssingen op de Rengerslaan en Wollegaast (€ 390.000) worden uitgevoerd en staan de verkeersregelinstallatie op de Planetenlaan en Holwortel (€ 580.000) voor vervanging op de planning. In totaal bedragen de investeringen in infrastructuur en mobiliteit € 5,0 mln.



Samenwerking en organisatie In 2024 wordt voor € 3,0 mln aan investeringen gepleegd voor uitbreiding van de (digitale) infrastructuur. 2.10b Dekking Investeringsprogramma 2024 De dekking van de kosten van het investeringsprogramma (€ 73,9 mln) worden in onderstaande tabel weergegeven: Tabel 27 Dekking kosten investeringsprogramma 2024 Grondexploitaties

Bedragen x €1.000 Totaal 24.981

Vrijval kapitaallasten Begrotingsmiddelen infra:

38.118

- Coalitieakkoord Fiets op 1 - Saldo mee- en tegenvallers

5.000 244

Voorziening riolering Totaal

5.550 73.893

De investeringen in de infrastructuur worden uit verschillende dekkingsbronnen gefinancierd, waaronder middelen uit het coalitieakkoord. De kosten van de infrastructurele maatregelen in de in- en uitbreidingsgebieden, waarvoor een grondexploitatie is opgezet, worden ten laste gebracht van de betreffende exploitaties. De rioleringswerkzaamheden worden gedekt uit de rioolheffing en uit de voorziening Riolering. Het gaat hierbij om de vervanging van rioleringen en om beheer en onderhoud. 2.10c Investeringsfondsen De gemeente blijft investeren in de toekomst. Om beleidsambities die over meer jaren lopen goed uit te kunnen voeren, zijn drie investeringsfondsen in de vorm van reserves ingesteld: 1. klimaat, energie en biodiversiteit (€ 10 mln); 2. maatschappelijke vernieuwing; inclusief preventie, sport en cultuur (€ 15 mln); 3. strategische ontwikkeling; inclusief innovatie, stedelijke vernieuwing en mobiliteit (€ 15 mln). De middelen uit deze reserves kunnen ingezet worden voor de grote transities, economische structuurversterking of investeringen voor de toekomst. Hiervoor is op 10 mei 2023 door de raad een kader vastgesteld. Hierin zijn voor de aanwending van deze fondsen enkele afspraken gemaakt. De grote transities (bijvoorbeeld ten aanzien van energie, landbouw, economie) zijn het vertrekpunt voor de aanwending van de fondsen in de komende jaren.

Denk aan verduurzaming, volkshuisvesting, Leeuwarden Oost, de Spoorzone, binnenstad, gezondheid, sociale basis, Arcadia 2025 of digitalisering. Ook kunnen zo andere geldstromen uit fondsen van het Rijk en Europa benut worden, die vragen om gemeentelijke cofinanciering. Investeringsvoorstellen worden door het

91

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

college inhoudelijk en financieel beoordeeld. Besluitvorming over kredietaanvragen en investeringsvoorstellen worden afzonderlijk aan de raad ter besluitvorming voorgelegd.

92

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.11 Lokale heffingen Deze paragraaf gaat over het tarieven- en kwijtscheldingsbeleid van gemeentelijke belastingen en overige heffingen. Het geeft een overzicht van de tarieven van belastingen en rechten die door de gemeente Leeuwarden worden geheven. In deze paragraaf zullen ook de ontwikkelingen worden besproken. 2.11a Algemeen De totale opbrengst aan belastingen en overige heffingen bedraagt in 2024 ruim € 84 mln. Dit bedrag komt overeen met bijna 13% van de totale gemeentelijke baten. Actualiteiten Hier wordt ingegaan op actuele ontwikkelingen die spelen op het gebied van lokale heffingen. 

Goed Terecht in Leeuwarden Sinds 1 januari 2023 wordt de afvalstoffenheffing gebaseerd op een tarief op basis van de werkelijke hoeveelheid aangeboden restafval per huishouden. Dit wordt ook wel DIFTAR genoemd. Hoe meer je 'vervuilt', hoe meer je betaalt. De afvalstoffenheffing is opgesplitst in een vast tarief en een variabel deel. Het vaste deel wordt aan het begin van het belastingjaar opgelegd aan de huishoudens. Het variabele deel wordt in januari van het volgende belastingjaar opgelegd. Op de hoogte van het variabele deel heeft een huishouden zelf invloed, deze is afhankelijk van de hoeveelheid aangeboden huishoudelijk afval. Dit is pas bekend na afloop van het belastingjaar. Er wordt voor het tarief onderscheid gemaakt tussen het aanbieden van afval bij een ondergrondse container (aantal klepopeningen) en het aanbieden van een sortibak (aantal ledigingen en aantal kilo's). Onderdeel 2.2.1h gaat hier verder op in en hier zijn de tarieven voor 2024 te vinden.



Rioolheffing met waterzorgtarief Vanaf 1 januari 2024 is er aan de rioolheffing een waterzorgtarief toegevoegd. Op deze manier betaalt iedereen mee aan de wettelijke zorgplicht van de gemeente voor onder meer de afvoer van water, beheer van het grondwaterpeil en voorkomen van droogte, en niet alleen degene die op het rioleringsstelsel is aangesloten. Anderen hebben daar ook profijt van. Dit zorgt ervoor dat de heffingsmethodiek veranderd. De rioolheffing wordt hierdoor opgesplitst in twee verschillende tarieven. Op de aanslag voor 2024 zullen twee tarieven te zien zijn. Een tarief voor de rioolheffing en een tarief voor waterzorg. Per saldo zal er voor een inwoner die al rioolheffing betaalde weinig veranderen. Eigenaren en gebruikers van een bebouwd WOZ-object zonder rioolaansluiting zullen per 2024 nu wel een aanslag met het waterzorgtarief ontvangen. In onderdeel 2.2.1.i kunt u meer lezen over de vernieuwde heffingsmethodiek.



WOZ-bezwaren In 2023 was er een enorme stijging van het aantal WOZ-bezwaren binnen onze gemeente. Landelijk is het beeld dat het aantal bezwaren bijna driemaal hoger ligt dan in voorgaande jaren. In Leeuwarden was een stijging te zien van 98%. Mogelijke oorzaken hierva n zijn de hoge stijging van de WOZ-waarden (in een inmiddels dalende woningmarkt) en de reclamecampagnes van no-cure-no-pay bureaus.



No-cure-no-pay bureaus Vanwege hun recht op rechtsbescherming maken burgers en bedrijven voor het maken van bezwaar gebruik van zogenaamde no-cure-no-pay bureaus (NCNP). De (landelijke) trend blijft een enorm aantal NCNP-bezwaren. In Leeuwarden werd in 2023 46% van de WOZbezwaren ingediend door een NCNP-bureau. Naast de proceskostenvergoeding die betaald moet worden aan een NCNP, kost de afhandeling twee keer zoveel tijd ten opzichte van een particulier bezwaarschrift. Dit zit in het feit dat de NCNP-bezwaren veel administratieve handelingen kosten. Zo vragen ze veel extra informatie op en willen ze altijd gehoord worden. Staatssecretaris Van Rij heeft stappen ondernomen om het verdienmodel van NCNP-bureaus per 2024 in te perken. De vraag is in hoeverre deze stappen vervolg gaan krijgen nu het kabinet is gevallen.

93

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden



Omgevingswet Per 1 januari 2024 treden na meerdere keren uits tel de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging in werking. De Omgevingswet is bedoeld om de regels voor ruimtelijke ontwikkeling te vereenvoudigen en samenvoegen. De Wet kwaliteitsborging heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van een private kwaliteitsborging. De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging heeft invloed op de opbrengsten Leges omgevingsvergunning. De Omgevingswet heeft tot gevolg dat er een ander toetsingskader voor vergunningen ontstaat. Ook is er meer ruimte voor het vergunningsvrij of meldingsplichtig maken van activiteiten. Het omgevingsplan is leidend als het gaat om vergunningen. De Wet kwaliteitsborging daarentegen is landelijk opgesteld en maakt dat nieuwbouw onder bepaalde voorwaarde enkel meldingsplichtig wordt, Waardoor geen leges voor technische bouwactiviteiten geheven kunnen worden.

In onderstaande tabel wordt inzicht verschaft in de te verwachten opbrengsten in verhouding tot de raming lokale heffingen en retributies. Tabel 28 Opbrengsten lokale heffingen Omschrijving heffing R2KDH001 - Algemene heffingen

Bedragen x € 1.000 Begroting 2024

R2KDH110 - Onroerendezaakbelastingen R2KDH111 - Precariobelasting Subtotaal

40.702 492 41.194

R2KDH002 - Bestemmingsheffingen R2KDH101 - Afvalstoffenheffing R2KDH102 - Hondenbelasting

18.530 640

R2KDH103 - Rioolheffing R2KDH104 - Begraafrechten R2KDH107 - Leges omgevingsvergunning R2KDH108 - Havengelden

12.137 840 4.135 416

R2KDH109 - Parkeerbelasting R2KDH112 - Toeristenbelasting R2KDH113 - Leges Burgerzaken R2KDH114 - Veerdiensten

3.740 755 2.001 72

R2KDH199 - Overige heffingen Subtotaal

145 43.411

Totaal generaal

84.605

2.11b Vaststelling tarieven Aan de in deze begroting opgenomen belastingopbrengsten liggen bepaalde aannames rond de hoogte van de tarieven ten grondslag. De belastingtarieven en het tarievenbeleid vormen integraal onderdeel van de politieke discussie rondom de begroting. De formele vaststelling van de tarieven gebeurt door de raad bij het vaststellen van de belastingverordeningen die gelijktijdig met de begroting ter besluitvorming worden voorgelegd. In december volgt er dan nog een aanvullend voorstel op basis van de definitieve afronding van de herwaardering voor de OZB en rioolheffingen. 2.11c Tarievenbeleid algemeen Het tarievenbeleid voor 2024 ziet er als volgt uit:  Uitgangspunt voor de tarieven 2024 zijn de tarieven 2023 gecorrigeerd met het inflatiepercentage. Afhankelijk van de aard van de belasting wordt een inflatiecorrectie toegepast. Voor de overwegend prijsgevoelige heffingen, zoals de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing, rioolheffingen, precariobelasting en hondenbelasting is de inflatiecorrectie 7,3%.

94

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Voor de overwegend loongevoelige heffingen, zoals leges, begraafrechten, bruggelden, havengelden en veergelden is de inflatiecorrectie 7,5%. Eventuele tariefsverhogingen worden expliciet in deze paragraaf voorgelegd. Uitzonderingen op dit tarievenbeleid zijn:  Bij alle heffingen waar een relatie is tussen het gebruiken van een bepaalde voorziening/dienst en het betalen voor deze voorziening/dienst geldt een wettelijke maximumgrens van 100% kostendekking (afvalstoffenheffing, rioolheffingen, begraafrechten, havengelden, veergelden en leges). Bij deze heffingen/rechten mogen de tarieven dus nooit zo hoog zijn dat de opbrengsten de lasten overtreffen.  Indien wettelijk het tarief is gemaximaliseerd, wordt het maximaal mogelijke tarief gehanteerd (bijvoorbeeld paspoort- en rijbewijsleges). 2.11d Lastendruk 2024 Onderstaande tabel geeft het verschil weer tussen de gemiddelde lokale lasten van de gemeente Leeuwarden en het landelijk gemiddelde. Tabel 29 Belastingcapaciteit

Bedragen in € Raming 2023 Begroting 2024

Rekening 2022 OZB-lasten gezin gem. WOZ-waarde

247

252

275

Rioolheffing gezin gem. WOZ-waarde

169

161

164

Afvalstoffenheffing gezin

348

352*

354*

Totale woonlasten

764

765

793

Woonlasten landelijk gemiddelde t-1

904

904

944

Gemiddelde WOZ-waarde

204.000

233.000

244.000

Belastingcapaciteit

84,5%

84,6%

84,0%

(Bron: COELO, Atlas van de lokale lasten)

* Gebaseerd op een geschatte hoeveelheid van 428 kg per gezin en 27 ledigingen per jaar.

2.11e Kostendekkendheid Voor een deel van de bestemmingsheffingen is wettelijk geregeld dat de belastingopbrengst de lasten niet mag overschrijden. Dit is de zogenaamde eis van maximaal 100% kostendekkendheid. In een rechtelijke procedure wordt dit achteraf getoetst. Bij overschrijding v an de norm kostendekkendheid bestaat het risico dat de verordening onverbindend kan worden verklaard en de aanslag wordt verminderd of vernietigd. Om bij de toetsing van de kostendekkendheid door de rechter problemen te voorkomen wordt onderstaande tabel opgenomen. Tabel 30 Kostendekkendheid heffingen Omschrijving heffing BegrotePerceptie Oninbaar- Overhead lasten* -kosten heid 17.211 111 186 274 R2KDH101 - Afvalstoffenheffing

3.248

Bedragen x 1.000 in € Lasten Baten Kostentotaal dekking 21.030 18.440 87,7%

BTW

R2KDH103 - Rioolheffingen

10.084

73

123

669

1.518

12.467

12.137

97,4%

R2KDH104 - Begraafrechten

1.032

5

8

211

83

1.339

840

62,7%

R2KDH107 - Leges omgevingsverg.

4.510

25

41

1.726

74

6.376

4.135

64,9%

882

3

4

217

50

1.156

416

36,0%

2.135

12

20

591

15

2.773

2.001

72,2%

441

0

1

152

12

606

72

11,9% 5,7%

R2KDH108 - Havengelden R2KDH113 - Leges Burgerzaken R2KDH114 - Veerdiensten R2KDH199 - Overige heffingen

1.752

1

1

684

97

2.535

145

Totaal-generaal

38.047

230

384

4.524

5.097

48.282

38.186

* Betreft de netto-lasten, dus de lasten minus de baten die geen belastingopbrengsten zijn (onttrekking voorziening bijv.).

95

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

Uit voorgaande tabel blijkt dat alle heffingen onder de grens van 100% kostendekkendheid blijven. Er is onderscheid tussen juridische kostendekkendheid en budgettaire kostendekkendheid. Bij de afvalstoffenheffing en de rioolheffingen is sprake van budgettaire kostendekkendheid waarbij het saldo van de geraamde lasten en baten 0 is. Een eventueel overschot of tekort wordt geëgaliseerd via de voorziening egalisatie heffingen. 2.11f Uitvoering Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) Op grond van de Wet WOZ wordt jaarlijks de economische waarde van de onroerende zaken in Leeuwarden bepaald en vervolgens meegedeeld aan de belanghebbenden. Voor het belastingjaar 2024 geldt als waardepeildatum 1 januari 2023. Op basis van de voorlopige uitkomsten van de hertaxaties tot dusverre wordt voor 2024 bij de woningen uitgegaan van een waardestijging van 5% en bij de niet-woningen van 0%. Zie ook onderstaande tabel voor het verloop over de afgelopen jaren. Tabel 31 Verloop WOZ waarde Woningen Niet-woningen

2020 7% 1%

2021 6% 1%

2022 10% 0%

2023 15,9% -0,1%

2024 5% 0%

2.11g Onroerendezaakbelastingen (OZB) De OZB bestaat uit drie afzonderlijke belastingen: - een belasting voor de gebruikers van niet-woningen; - een belasting voor de eigenaren van niet-woningen; - een belasting voor de eigenaren van woningen. Bij de OZB is de herwaardering als gevolg van de Wet Waardering onroerende zaken (Wet WOZ) van belang. Deze WOZ-waarde wordt jaarlijks vastgesteld en voor het belastingjaar 2024 gaat het daarbij om de waarde per peildatum 1 januari 2023. De uitkomsten van deze herwaardering zijn medebepalend voor de definitieve tarieven OZB voor 2024 die de raad medio december vast zal stellen. Bij de berekening van de tarieven OZB wordt van bepaalde vaste verhoudingen uitgegaan. Hiermee wordt beoogd om een stabiele lastendruk te bevorderen en daarmee de acceptatiegraad van de lokale belastingen. Tussen het gebruikers- en eigenarentarief is een vaste verhouding van 1 : 1,25. Daarnaast is er een ‘vaste’ verhouding tussen het aandeel van de woningen en de niet-woningen in de totale opbrengst. Met deze laatste verhouding wordt voorkomen dat verschillen in waardeontwikkeling tussen woningen en niet-woningen leiden tot verschillen in ontwikkeling van de belastingdruk. Tabel 32 Vaste verhoudingen opbrengsten OZB Woningen Niet-woningen Totaal

2020

2021

2022

2023

2024

44% 56% 100%

44% 56% 100%

45% 55% 100%

45% 55% 100%

45% 55% 100%

Voor de tariefsbepaling van de OZB is de waardeontwikkeling van de WOZ-waarden van belang en het inflatiepercentage. Hier rekening mee houdend stijgt het tarief OZB voor woningen met 4%. Voor niet-woningen stijgt het tarief met 4,23%. De opbrengsten in 2024 stijgen naast de inflatie aanpassing door de verwachte areaal uitbreiding.

96

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

De definitieve hertaxaties zijn medebepalend voor de tarieven OZB voor 2024. Deze uitkomsten zullen in november bekend worden en medio december aan de raad worden voorgelegd om vast te stellen. Ondernemersfonds De tarieven van de OZB voor de niet-woningen zijn inclusief een opslag van 5,5% ten behoeve van het Ondernemersfonds Leeuwarden. Deze extra opbrengst (€ 1.195.948 in 2024) wordt volledig in een door de ondernemers zelf beheerd fonds gestort. Dit fonds kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor de bekostiging van de Sinterklaasintocht. In 2022 is door de gemeenteraad besloten het ondernemersfonds met 10 jaar te verlengen tot 31-12-2031. 2.11h Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing dient ter bestrijding van de kosten van het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. Hier is sprake van een wettelijke inzamelplicht. In 2020 is besloten om in het kader van “Goed Terecht in Leeuwarden” de afvalstoffenheffing te baseren op een tarief naar de werkelijke hoeveelheid restafval per huishouden (DIFTAR), om zo de hoeveelheid restafval in onze gemeente terug te dringen en de afvalscheiding te verbeteren. Dit is per 1 januari 2023 ingegaan. De begroting is gebaseerd op verwachte kosten en opbrengsten. De verwachte opbrengst voor het variabele tarief is een aanname. In september 2023 is er een tussenevaluatie geweest. De uitgangspunten zijn meegenomen in de bepaling tarieven 2024.

Het uitgangspunt voor de tarieven 2024 is om de variabele tarieven gelijk te houden aan 2023. Het vaste tarief stijgt hierdoor minimaal. Tabel 33 Tarieven afvalstoffenheffing (DIFTAR) 2024 Omschrijving

2023

Tarief variabel deel ASH: laagbouw Aanbiedingstarief: Container EPH/M PH Container medisch afval

€ 1,00 € 1,00

€ 1,00 € 0,50

€ 0,09 € 0,019

€ 0,09 € 0,045

Klep-openingen Klep-openingen - medisch afval Tarieven vast deel ASH

€ 0,73 € 0,36

€ 0,67 € 0,333

Eenpersoonshuishoudens ASH M eerpersoonshuishoudens ASH Recreatieve percelen ASH

€ 191,22 € 286,83 € 143,41

€ 192,76 € 289,15

Tarief per kg: Container EPH/EPH Container medisch afval Tarief variabel deel ASH: hoogbouw

Bedragen x 1.000 in € 2024

€ 144,57

Toelichting DIFTAR Vanaf 2023 bestaat de afvalstoffenheffing voor elk huishouden uit een vast deel en een variabel deel. De recreatieve percelen hebben alleen een vast tarief. 2.2.1i Rioolheffingen Op 21 december 2022 is er door het vaststellen van het Programma Water en Riolering 2023-2027 besloten om de rioolheffing om te vormen naar een bredere riool- en waterzorgheffing. Hiermee komt een nieuwe basis voor de bekostiging van de rioolvervanging en de klimaatopgave en hie rmee de heffingsmethodiek. De besluitvorming over de definitieve heffingsmethodiek en de bijbehorende tarieven zal plaatsvinden eind 2023 met uitgangspunt de geraamde opbrengsten. In de Verordening rioolheffingen 2024 wordt er onderscheid gemaakt tussen het riooltarief en het waterzorgtarief.

97

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

De kosten voor riolering wordt in rekening gebracht via drie afzonderlijke rioolheffingen: - een belasting voor de gebruikers van woningen op basis van een vast tarief per type huishouden; - een belasting voor de gebruikers van niet-woningen op basis van het watergebruik; - een belasting voor de eigenaren van woningen en niet-woningen op basis van een percentage van de WOZ-waarde. De waterzorgheffing is een heffing voor alle eigenaren en gebruikers van een bebouwd W OZ-object, ongeacht of deze is aangesloten op het riool. De waterzorgheffing wordt op de volgende wijze in rekening gebracht: - een belasting voor de eigenaren op basis van een percentage van de WOZ-waarde; - een belasting voor de gebruikers op basis van een v ast tarief. Bij de kostentoerekening van de rioolheffingen worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: - 100% kostendekkendheid. Basis van de kosten is het Programma Water en Riolering 2023 -2027 (PWR); - 71% van de kosten heeft op basis van het PWR betrekking op het beheer en onderhoud van de riolering, en 29% van de kosten op klimaatmaatregelen die onder waterzorgheffing vallen; - jaarlijks indexeren wij de tarieven voor gebruikers met het inflatiepercentag e.

De totale te verhalen kosten komen daarmee voor 67% voor rekening van de gebruikers en voor 33% van de eigenaren; - binnen het gebruikersdeel nemen de woningen 73% van de kosten voor hun rekening en nietwoningen 27%. De tarieven 2023 zijn herrekend: de herrekening laat zien hoe het tarief 2023 er uit had gezien als de waterzorgheffing in 2023 van toepassing was geweest. De raad is over deze tarieven geïnformeerd middels een informerende brief d.d. 30 mei 2023. De tarieven voor gebruikers zijn vervolgens voor 2024 verhoogd met de inflatiecorrectie van 7,3%. Bij het eigenarendeel zien we een sterke verlaging van het tarief. Dit wordt veroorzaakt door een hoge waardestijging van de panden. Bij een hogere WOZ-waarde daalt het tarief en blijft de lastendruk nagenoeg gelijk exclusief het doorgerekende inflatiepercentage. Tabel 34 Ontwikkeling tarieven rioolheffingen Riooltarief Tarief 2021

Eigenaren % van de WOZ-waarde Gebruikers woningen EPHH Gebruikers woningen MPHH Gebruikers niet-woningen (=> 10 m3) Gebruikers niet-woningen (< 10 m3)

Tarief 2022

Tarief 2023

0,04020% 0,03573% 0,02560% 63,73 64,68 67,84 95,59 97,02 101,76 205,05 208,12 218,31 68,28 69,30 72,69

Waterzorgtarief

Eigenaren % van de WOZ-waarde Gebruikers vast tarief

Tarief 2023 herrekend*

Tarief 2024

%-stijging 2024 t.o.v. 2023 herrekend

0,01022% 0,00905% 60,20 64,59

-11,5% 7,3%

90,30

96,88

7,3%

204,56 68,11

219,49 73,09

7,3% 7,3%

Tarief Tarief 2023 2024 herrekend* 0,01561% 0,01320%

%-stijging 2024 t.o.v. 2023 -15,5%

11,55

98

12,39

7,3%

Begroting 2024 gemeente Leeuwarden

2.2.1j Hondenbelasting De hondenbelasting wordt geheven van de houder van een hond. De hondenbelasting wordt hoofdzakelijk als bestemmingsheffing geheven, waarbij deze dient als dekking van de kosten voor hondenvoorzieningen ("de vervuiler betaalt"). Een deel van de opbrengst wordt ingezet als algemeen dekkingsmiddel. Twee keer per jaar vindt er een controle plaats op het houden van een hond. Behalve voor het dekken van de kosten van de hondenvoorzieningen wordt de hondenbelasting gebruikt als instrument om het aantal honden te reguleren. Om die reden is sprake van een progressief tarief. De volgende progressie wordt gehanteerd: - tweede hond: 1,5 maal het tarief van de eerste hond; - iedere volgende hond: 2 maal het tarief van de eerste hond; - voor kennels geldt 3 maal het tarief van de eerste hond. In de volgende tabel is de ontwikkeling van de tarieven over de afgelopen jaren aangegeven. Tabel 35 Ontwikkeling tarieven hondenbelasting Omschrijving Eerste hond

73,58

76,33

81,90

Bedragen in € Stijging 2024 t.o.v. 2023 7,3%

Tweede hond Iedere volgende hond Kennel

110,37 147,16 220,74

114,49 152,66 228,99

122,85 163,80 245,70

7,3% 7,3% 7,3%

2022

2023

2024

2.2.1k Parkeerbelasting De parkeertarieven worden eens in de drie jaar gewijzigd. De parkeertarieven (garage en straat) zijn per 2023 verhoogd. In 2024 is er geen verhoging voor de parkeertarieven. 2.2.1l Toeristenbelasting Personen die tegen betaling zakelijk of privé overnachten in de gemeente Leeuwarden betalen toeristenbelasting. Het idee hierachter is dat ook niet-ingezetenen van gemeente Leeuwarden meebetalen aan de gemeentelijke voorzieningen. Het tarief toeristenbelasting blijft ongewijzigd €1,65 per persoon per nacht. 2.2.1m Precariobelasting Precariobelasting is de belasting die wordt geheven voor het gebruik van gemeentegrond. Bijvoorbeeld het gebruik van gemeentegrond als terras bij restaurant of het plaatsen van een woonboot. De precariobelasting wordt conform het inflatiepercentage aangepast. 2.2.1n Leges Inwoners of bedrijven kunnen diensten vragen van de gemeente. Denk bijvoorbeeld aan het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Als de gemeente een dergelijke dienst verleent, dan brengt de gemeente daar een vergoeding voor in rekening. De verzamelnaam voor dit soort vergoedingen is leges. De tarieven van de leges worden conform het inflatiepercentage aangepast, met uitzondering van de wettelijk vastgestelde tarieven. Door de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is een aanpassing van de Legesverordening gedaan.

Bij deze wijziging is zoveel mogelijk aansluiting is gezocht bij de leges zoals geldend voor activiteiten die gebaseerd waren op de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (voorloper van de Omgevingswet), zodat de lasten voor burgers en bedrijven niet explosief stijgen.

99