Begroting 2022 - verbonden partijen pag 105 e.v..pdf

Bij deze herziening vindt een verbreding v an de focus plaats en gaat de aandacht onder meer uit naar de beheersing van complexe opgaven en de bijbehorende programma’s en projecten, zoals het WTC/Cambuur dossier. Ook de mogelijke verdere doorwerking van COVID -19 op de financiële positie van de gemeente wordt expliciet betrokken. Onderdeel van de herziening is ook de herijking van de ondergrens van de Algemene Reserve (AR) in relatie tot het gewenste minimale weerstandvermogen van de gemeente. In de huidige kadernota is deze minimale stand op €10 mln bepaald. Sindsdien hebben zich een aantal feiten en omstandigheden voorgedaan, zoals de groei van de gemeentelijke begroting en bijbehorend risicoprofiel. Die werpen de vraag op of de gehanteerde ondergrens nog wel volstaat of dat een hogere grens nodig is.  Realisatie ombuigingen Om de gezonde financiële positie in stand te houden was het noodzakelijk om in deze bestuursperiode tot vergaande ombuigingsmaatregelen te besluiten. In totaal is voor deze collegeperiode voor ruim € 20 mln aan ombuigingen voorzien. Hieronder volgt een overzicht van de verschillende ombuigingspakketten, waarvan een deel nog gerealiseerd moet worden binnen de meerjarenraming 2022-2025. Hieronder wordt in gecomprimeerde vorm een overzicht gegeven van de structurele ombuigingen die binnen de huidige bestuursperiode zijn vastgesteld.

Tabel 25 Maatregelen collegeprogramma 2018-2022

Bedragen x €1.000

M aatregelen koersdocument sociaal domein 2018 (WM O/Jeugdzorg) Taakstelling op bedrijfsvoering Verhoging kostendekking leges Vrijval deel stelpost t.b.v. harmonisatie i.h.k.v. herindeling Overige maatregelen Totaal

2018

2019

2020

2021

2022

1.000

2.250

6.050

1.500

10.800

340

1.070 350

1.400

1.190

4.000 350

800 133 1.473

67

30 3.700

30 8.280

Totaal

800 30 2.720

0

223 16.173

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Tabel 26 Aanvullend pakket begroting 2020 (“2 mln pakket”)

Bedragen x € 1.000 2020

Herplant bomen Evenementen 2.0 plus handhaving Sport in de Zuidlanden Verkeersknelpunten Opbrengst parkeren Bijdrage WTC niet activeren

500 300

Verlaging storting AR ten laste van exploitatie Vrijval budget peuterspeelzaalwerk Totaal

100 900

2021

330 200

2022

2023

200 260 -165

200 260 165 200 500 300 300

530

Tabel 27 Aanvullend pakket MTR 2020

295

Totaal

300

300 100 2.025

Bedragen x € 1.000 2021

Verhoging kostendekking leges

357

Verlaging kosten groenonderhoud Toeristenbelasting (afromen opbrengst 2021)

250

Toeristenbelasting verhogen tarief

2022

2023

2024

Totaal

78

85

520

175

175

350

-250

0

250

Uitbesteding vastgoedbeheer Stopzetten bestuursondersteuning wethouders

75

250

250

75

150

Korting op stelpost Infra

119

Verlaging storting voorziening baggeren

90

119 90

Verlaging kosten statische verwerking bouwen en slopen

67

67

Verlaging kosten verkeersborden

60

60

Kosten openbare verlichting

50

50

Verhoging kostendekking grafrechten Verhoging tarief hondenbelasting Bijstelling kosten drukwerk

50

50

40

40

30

Bijstelling opbrengst bezoek Oldehove

30 30

Afromen budget Bodemadvies

30

30

30

Afromen budget architectuur- en welzijnsbeleid

24

Verlagen kosten bestrijding hondenoverlast

-20

40

24

Totaal

871

488

20 652

119

1.880

Voor een globaal inzicht in de realisatie van de taakstellingen en ombuigingen wordt verwezen naar de in bijlage D opgenomen bezuinigingsmonitor. De monitor beoogt in 1 oogopslag een compleet beeld te geven van de voortgang in de realisatie van de diverse maatregelen. In de jaarstukken wordt op verschillende plaatsen een dieper inzicht geboden in de voortgang van de maatregelen.

2. Toegankelijke en bereikbare dienstverlening We hebben onze inwoners een aantal beloften gedaan: samen maken we gemeente Leeuwarden, samen werken aan de toekomst, samen problemen oplossen, samen Grutsk! Jij Wij Leeuwarden. Iedereen moet mee kunnen doen. Deze beloftes zijn een krachtig vertrekpunt naar een grotere tevredenheid over onze dienstverlening. We streven daarbij naar toegankelijke en bereikbare dienstverlening. Dienstverlening die voor iedereen vindbaar, laagdrempelig, begrijpelijk is en tegemoet komt aan een behoefte. De meeste vragen zijn allang geen standaardvragen meer. Iedere inwoner of ondernemer kiest zelf op welke wijze hij contact wil met de gemeente. Het gekozen kanaal maken we zo simpel mogelijk. Er is tijd en ruimte voor menselijke contact. Dat geeft de beste garantie op goed maatwerk. In de huidige visie op dienstverlening (uit 2016) komen deze

68

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

noties voort. In 2022 leggen we een geactualiseerde visie op dienstverlening voor aan de raad met een aanscherping van ambities en benodigde middelen.  Verbeteren toegankelijkheid en bereikbaarheid We willen de toegankelijkheid en bereikbaarheid voor onze inwoners met een aantal inspanningen verder verbeteren: Inzet op kwalitatief hoogwaardige dienstverlening. Meer tijd nemen voor besluiten die niet standaard zijn (Op maat werken); Publieke dienstverlening voert regie op klantcontacten. Noodzakelijk om onze gemeentelijke afspraken en servicenormen met de inwoners na te komen; werken aan een gemeentelijke omnichannel aanpak: onze dienstverlening via verschillende kanalen zo optimaal mogelijk aanbieden aan onze inwoners, waarbij de inwoner naadloos ka n overgaan van het ene kanaal naar het andere kanaal; vernieuwen van de huidige website voor nog betere informatievoorziening en toegankelijkheid; inzet op gebruik van videobellen en chatbot (ook beschikbaar buiten kantoortijden); verder verbeteren van taalgebruik ten behoeve van de website, brieven en het beter bereiken van laaggeletterden en licht verstandelijk beperkten; samenwerken met partnergemeenten aan persoonlijke en relevante online dienstverlening; betrekken van onze inwoners bij verbeteren van bijvoorbeeld de website en dienstverleningsprocessen (design thinking). Betrokken verbonden partijen 

NV Bank Nederlandse Gemeenten te Den Haag

Relevante (beleids)nota’s    

Koersdocument Sociaal Domein (2018) Kadernotitie risicomanagement (2016) Notitie Beheersing schuldontwikkeling (2016) Dienstverlening gemeente Leeuwarden 2016-2020, Verrijkte visie op dienstverlening (2016)

Extra inzet Er is geen sprake van inzet van extra middelen.

69

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Wat mag het kosten? R2DOM004 - Bestuur en middelen Tabel 28 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PRG009 - Bestuur R2PRG015 - Algemene baten en lasten Totaal saldo

Rekening 2020 4.362 9.064

Begroting 2021 4.830 8.799

Begroting 2022 4.519 11.105

Begroting 2023 4.519 9.211

13.426

13.629

15.623

13.730

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2024 2025 4.519 4.519 6.095 4.412 10.614

8.931

Toelichting substantiële mutaties 2022 t.o.v. 2021: Bestuur en middelen Binnen het programma Bestuur is het budget voor de Stadsregio Leeuwarden (€ 173.000) per 2022 komen te vervallen. Algemene baten en lasten Binnen het programma Algemene baten en lasten zijn er substantiële mutaties binnen het BLP053 Stelposten c.a.. In 2021 is een bedrag van € 10.175.000 op stelposten geraamd. Dit bedrag neemt in 2022 af tot € 1.645.000. Dit wordt vooral veroorzaakt door de volgende posten: - € 1.610.000 lagere stelpost voor COVID; - € 700.000 lagere stelpost voor COVID compensatie cultuur; - minder middelen 4e Corona compensatiepakket € 2.400.000; - € 4.000.000 lagere stelpost voor middelen ontvangen uit de meicirculaire. Daarnaast worden de binnen het programma Algemene baten en lasten ook reservemutaties verantwoord binnen het beleidsproduct 079 - Algemene baten en lasten. Dit betreft hoofdzakelijk de mutaties in de algemene reserves. Voor de mutaties in de Algemene Reserves wordt verwezen 3.2.1. Overzicht van baten en lasten. 1. Dienstverlening voor derden In de afgelopen jaren zijn de activiteiten die de gemeente Leeuwarden voor andere gemeenten of overheidsbedrijven uitvoert, al dan niet in de rol van centrumgemeente, fors toegenomen. Deze ontwikkellijn wordt doorgezet, zodat de potentiële synergievoordelen maximaal worden benut.

In de begroting 2021 bedroeg de omzet uit diensten aan derden € 12,6 mln. Voor 2021 ramen we een bedrag van € 14 mln. In onderstaand overzicht staat per organisatieonderdeel welke activiteiten voor andere gemeenten of overheidsbedrijven worden uitgevoerd. Tabel 29 Dienstverlening voor derden per organisatieonderdeel Lasten

Baten

(€) Saldo

Sociaal Domein Fryslân (SDF)

2.321.760

-2.321.760

0

Bureau Zelfstandigen Fryslân (BZF)

1.876.186

-1.876.186

0

100.000

-100.000

0

Ruimtelijke ontwikkeling en inrichting

28.452

-28.452

0

Wijkzaken

90.615

-90.615

0

Sociaal Domein

Handhaving Fysiek

70

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Lasten

Baten

Saldo

Veiligheidshuis Fryslân

1.105.811

-1.105.811

0

RIEC

2.300.000

-2.300.000

0

15.444

-15.444

0

Belastingen

536.279

-536.279

0

PO&O

391.375

-391.375

0

Veiligheidsdomein

Publieke dienstverlening Publieke dienstverlening Shared Service Centrum

CM & BO

4.176

-4.176

0

Financiering & Administratie

209.745

-209.745

0

Informatiemanagement

140.977

-140.977

0

Facilitaire taken

212.616

-212.616

0

4.642.234

-4.642.234

0

13.975.670 -13.975.670

0

ICT Totaal

2. Stelposten De stelposten bestaan uit: - Nog in te vullen taakstelling inkoop - € 150.000; - Stelpost COVID € 1.000.000 - Reservering ontvangen middelen vanuit meicirculaire € 462.000. - Stelpost SD: reservering middelen € 309.000, budget voor opvangen kosten boventalligheid, ziektevervanging en organisatieontwikkeling. - Stelpost Impuls Sociale Investeringen € 100.000. - Stelpost FD: reservering middelen € -74.000, taakstelling die nog moet worden verdeeld over de programma's. Tabel 30 R2PRG009 – Bestuur R2BLP071 – Gemeenteraad

Lasten 2.502

R2BLP072 - College van B&W Totaal

2.026 4.528

Tabel 31 R2PRG015 - Algemene baten en lasten R2BLP006 - Dienstverlening voor derden R2BLP053 - Stelposten c.a. R2BLP067 – Burgerzaken R2BLP079 - Algemene baten en lasten R2BLP120 - Vergunningen & leefomgeving Totaal

Lasten 13.976 1.645 3.142 11.193 1.676 31.632

71

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 2.502 10 10

2.016 4.519

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 13.976 0 0 1.645 1.921 1.221 4.630 6.562 0 1.676 20.527 11.105

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Kengetallen Tabel 32 Kengetallen Bestuur en middelen Indicator eenheid 1. Formatie Fte per 1.000 inwoners 2. Bezetting Fte per 1.000 inwoners

Bron Eigen gegevens

jaar 2021

Eigen gegevens

2021

meting 10,85 fte (123.625 inw.) 11,65 fte (123.625 inw.)

3.

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

Eigen begroting

2022

915

4.

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

Eigen begroting

2022

5,49%

5.

Overhead

% van totale lasten

Eigen begroting

2022

7,34%

6.

Gemiddelde WOZ-waarde

Duizend euro

CBS

2020

153

Toelichting indicatoren:  Formatie: de toegestane formatie in fte op peildatum 1 januari. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36 urige werkweek.  Bezetting: het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, inclusief boventallige medewerkers.  Apparaatskosten: alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.  Externe inhuur: uitzendkrachten, zzp'ers en gedetacheerden.  Overhead: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Toelichting gemiddelde WOZ-waarde en vergelijking daarvan met anderen gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.

72

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2.1.5 Domein Overige lasten en baten Overzicht algemene dekkingsmiddelen Tabel 33 Overzicht algemene dekkingsmiddelen R2PRG016 - Algemene dekkingsmiddelen R2BLP077 - Algemene belastingen R2BLP086 – Gemeentefonds R2BLP094 – Dividend R2BLP100 – Financiering Totaal

Lasten 3.120 0 52 -928 2.243

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 36.888 -33.768 351.774 -351.774 266 -214 0 -928 388.928 -386.685

Algemene belastingen Het saldo van baten en lasten van de algemene belastingen is € 33,8 mln. Het betreft met name de onroerende-zaakbelastingen (OZB) en precariobelasting. Daarnaast heeft de gemeente ook bestemmingsheffingen, zoals reinigingsheffing, rioolheffing en hondenbelasting. Zie voor een totaaloverzicht van alle gemeentelijke heffingen met toelichting paragraaf 2.2.1 Lokale heffingen. Gemeentefonds De algemene uitkering uit het Gemeentefonds beoogt gemeenten voldoende eigen middelen te verstrekken om haar taken uit te voeren. De omvang van het Gemeentefonds is gekoppeld aan de omvang van de Rijksbegroting met een aantal correcties. Nadat de omvang van het Gemeentefonds is vastgesteld wordt dit vervolgens verdeeld over de gemeenten op basis van zogenaamde objectieve verdeelmaatstaven. Deze verdeelmaatstaven moeten ertoe leiden dat iedere gemeente eenzelfde voorzieningenniveau in stand kan houden. De actuele ontwikkeling van de algemene uitkering voor de gemeente Leeuwarden wordt geschetst in hoofdstuk 3.3.1. Ontwikkeli ng financiële positie. Voor het ramen van het Gemeentefonds geldt de Meicirculaire 2021 als uitgangspunt. Dividend Op de aandelen BNG die de gemeente in haar bezit heeft wordt een dividendopbrengst begroot van € 266.000. Financiering In de paragraaf 2.2.4 Financiering wordt nader ingegaan op de financiering.

73

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Overzicht kosten van overhead Tabel 34 Overzicht overhead per beleidsproduct R2PRG017 – Overhead R2BLP102 – M anagement R2BLP103 - Financiën, toezicht en controle R2BLP104 - P&O/HRM R2BLP105 - Inkoop, aanbest. & contractman. R2BLP106 - Interne en externe communicatie

Lasten 5.551 6.829 4.414 594 2.798

R2BLP107 - Juridische zaken R2BLP108 - Bestuurszaken en best.ondersteuning R2BLP109 - Informatievoorziening & automatis. R2BLP110 - Facilitaire zaken en huisvesting R2BLP111 - Documentaire informatievoorziening R2BLP112 – M anagementondersteuning R2BLP113 - Correctie overhead Totaal

1.851 2.928 11.749 5.262 1.178 4.039 -2.985 44.209

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 223 5.329 27 6.802 3 4.411 0 594 0 2.798 0 0 415 81 0 0 0 749

1.851 2.928 11.334 5.181 1.178 4.039 -2.985 43.459

Inleiding Overheadkosten zijn alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overheadkosten bestaan onder andere uit: personele lasten van de overheadfuncties; kosten ICT-systemen van de overheadfuncties; huisvestingskosten en facilitaire kosten die betrekking hebben op kantoorruimten. Tabel 35 Overzicht overhead per kostensoort

Bedragen x € 1.000 Saldo

Personele kosten van de overheadfuncties

34.359

Kosten ICT-systemen van de overheadfuncties

6.123

Huisvestingskosten, facilitaire kosten die betrekking heeft op kantoorruimten en overige overheadkosten

5.962

Correctie overhead

-2.985

Totaal

43.459

Correctie overhead Een deel van de overhead heeft betrekking op investeringswerken, projecten en dienstverlening voor derden. Het is toegestaan om dit deel van de overhead in mindering te brengen op de overhead en toe te rekenen aan de investeringen en dienstverlening voor derden. De totale kosten van de overhead bedragen in Leeuwarden € 46,5 mln. Op dit bedrag wordt een bedrag v an € 3,0 mln in mindering gebracht. Per saldo bedraagt de overhead dus € 43,5 mln. De toerekening van de overhead vindt plaats door de totale overhead te delen door het aantal fte werkzaam in het primair proces. Het verwachte totaal aantal fte in Leeuwarden per 1 januari 2022 is 1.341 fte. Aantal fte primair proces is 1.341 fte minus 375 fte overhead = 966 fte. Dat levert een bedrag aan overhead op van € 43,5 mln /966 fte = € 48.100 per fte. Vervolgens is naar rato van geraamde inzet van fte een bedrag van € 3,0 mln toegerekend aan investeringswerken, projecten en dienstverlening voor derden. Voor toerekening van overhead aan dienstverlening voor derden is een correctiefactor op het bedrag van € 48.100 toegepast, omdat het om diverse redenen niet reëel is om het volledige bedrag toe te rekenen. Een deel van de overhead heeft namelijk betrekking op kosten die niet gemaakt zouden zijn in de private sector, o.a. de publieke voorlichting. Het correctiepercentage voor 2022 is 16%.

74

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Beleidsindicator Overhead Met ingang van 2017 is ook de indicator Overhead ingesteld, waarbij de overhead wordt uitgedrukt als % van de totale lasten (zie tabel 32 Kengetallen Bestuur en middelen ). Dit komt neer op een percentage van 7,34%. Programma Leeuwarder Digitale Agenda (R2BLP108 - Bestuurszaken en bestuurlijke ondersteuning) In deze begroting staan op verschillende plekken digitaliseringsinitiatieven genoemd. Als gevolg van de razendsnelle ontwikkelingen van nieuwe technologie en de exponentiële groei van de hoeveelheid data voltrekt zich wereldwijd een digitale revolutie die voor alles en iedereen grote veranderingen met zich meebrengt. Ook bij de overheid is sprake van een digitale transitie die volop kansen biedt voor innovatie bij maatschappelijke opgaven, vernieuwing van dienstverlening en organisatie. Om dit gemeentebreed te bewerkstelligen is de gemeente het Programma Leeuwarder Digitale Agenda (LDA) gestart, waarbinnen vernieuwingsexperimenten, datagedreven en data-ethisch verantwoord werken gestimuleerd worden. De drie hoofddoelen, zijn het realiseren van: - de 'slimme' leefomgeving - de 'slimme' samenleving - het 'slim' (samen)werken. In 2022 heeft het programma LDA de beschikking over een structureel budget van € 400.000 en een incidenteel budget van € 120.000. Uit deze middelen moet de jaarlijkse bijdrage aan DataFryslân worden bekostigd.

De resterende financiële middelen zijn beschikbaar voor het uitvoeren van experimenten die bijdragen aan de hierboven genoemde hoofddoelen, waarbij wordt gestreefd naar een evenredige verdeling. Als een experiment leidt tot realisatie van een innovatieve toepassing voor inwoners, bedrijven, instellingen en/of de gemeentelijke organisatie, dan kan hiervoor door het programma LDA een eenmalige stimuleringsbijdrage worden toegekend.

75

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Overzicht onvoorziene uitgaven Tabel 36 Overzicht onvoorziene uitgaven R2PRG018 - Onvoorziene uitgaven R2BLP091 – Onvoorzien Totaal

Lasten 137 137

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 137 0 137

Artikel 4 lid 6 van de Financiële verordening 2020 van de gemeente Leeuwarden schrijft voor dat in de begroting een bedrag van minimaal € 1,10 per inwoner moet worden opgenomen voor incidentele onvoorziene uitgaven.

76

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Overzicht vennootschapsbelasting Tabel 37 Overzicht vennootschapsbelasting R2PRG019 – Vennootschapsbelasting R2BLP101 - Vennootschapsbelasting (Vpb) Totaal

Lasten 50 50

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 50 0 50

Met ingang van 1 januari 2016 hebben overheidslichamen te maken met de Wet modernisering Vennootschapsbelastingplicht Overheidsondernemingen. Dit betekent dat de gemeente vennootschapsbelastingplichtig is over winstgevende ondernemingsactiviteiten. Om meer zekerheid te krijgen over onze vennootschapsbelastingpositie, zijn wij in overleg met de belastingdienst. In afwachting van de uitkomsten van dit overleg, is een inschatting gemaakt van de verschuldigde vennootschapsbelasting over 2022.

77

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2.2 Paragrafen 2.2.1 Lokale heffingen Deze paragraaf gaat over het tarieven- en kwijtscheldingsbeleid van gemeentelijke belastingen en overige heffingen. 2.2.1a Algemeen De totale opbrengst aan belastingen en overige heffingen bedraagt in 2022 ruim € 78 mln. Dit bedrag komt overeen met ruim 13% van de totale gemeentelijke baten. Tabel 38 Opbrengsten lokale heffingen Omschrijving heffing R2KDH001 - Algemene heffingen R2KDH110 - Onroerende-zaakbelastingen R2KDH111 – Precariobelasting Subtotaal

Bedragen x € 1.000 Begroting 2022 35.063 447 35.510

R2KDH002 – Bestemmingsheffingen R2KDH101 – Afvalstoffenheffing R2KDH102 – Hondenbelasting

18.373 567

R2KDH103 – Rioolheffing R2KDH104 – Begraafrechten R2KDH107 - Leges omgevingsvergunning R2KDH108 – Havengelden R2KDH109 – Parkeerbelasting R2KDH112 – Toeristenbelasting R2KDH113 - Leges Burgerzaken R2KDH114 – Veerdiensten R2KDH199 - Overige heffingen Subtotaal

12.354 895 4.189 381 3.515 707 1.608 57 112 42.757

Totaal generaal

78.267

2.2.1b Vaststelling tarieven Aan de in deze begroting opgenomen belastingopbrengsten liggen bepaalde aannames rond de hoogte van de tarieven ten grondslag. De belastingtarieven en het tarievenbeleid vormen integraal onderdeel van de politieke discussie rondom de begroting. De formele vaststelling van de tarieven gebeurt door de raad bij het vaststellen van de belastingverordeningen die gelijktijdig met de begroting ter besluitvorming worden voorgelegd. In december volgt er dan nog een aanvullend voorstel op basis van de definitieve afronding van de herwaardering voor de OZB en rioolheffing eigenarendeel. 2.2.1c Tarievenbeleid algemeen Het tarievenbeleid voor 2022 ziet er als volgt uit:  Uitgangspunt voor de tarieven 2022 zijn de tarieven 2021 gecorrigeerd met het inflatiepercentage. Afhankelijk van de aard van de belasting wordt een inflatiecorrectie toegepast. Voor de overwegend prijsgevoelige heffingen, zoals de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing, rioolheffingen, precariobelasting en hondenbelasting is de inflatiecorrectie 1,5%. Voor de overwegend loongevoelige heffingen, zoals leges, begraafrechten, bruggelden, havengelden en veergelden, is de inflatiecorrectie 2,55%. Eventuele tariefsverhogingen worden expliciet in deze paragraaf voorgelegd.

78

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Uitzonderingen op dit tarievenbeleid zijn:  Bij de Midterm review (2020) is besloten om de kostendekkendheid van de leges gedurende drie jaren steeds met 10% te verhogen. Door de leges gefaseerd gedurende drie jaar met 10% te verhogen met de restrictie dat geen nieuwe overdekking (tarief hoger dan kosten) op de afzonderlijke tarieven mag ontstaan, ontstaat na drie jaar (2023) een meeropbrengst van € 520.000. De meeropbrengst wordt grotendeels gegenereerd door het verhogen van de bouwleges.  Bij alle heffingen waar een relatie is tussen het gebruiken van een bepaalde voorziening/dienst en het betalen voor deze voorziening/dienst geldt een wettelijke maximumgrens van 100% kostendekking (afvalstoffenheffing, rioolheffingen, begraafrechten, havengelden, veergelden en leges). Bij deze heffingen/rechten mogen de tarieven dus nooit zo hoog zijn dat de opbrengsten de lasten overtreffen.  Indien wettelijk het tarief is gemaximaliseerd, wordt het maximaal mogelijke tarief gehanteerd (bijvoorbeeld paspoort- en rijbewijsleges).  In de tarieven OZB zijn eveneens de perceptiekosten 2022 verwerkt als gevolg van opgedragen wettelijke uitvoeringsvereisten van de Wet WOZ. 2.2.1d Lastendruk 2022 Onderstaande tabel geeft het verschil weer tussen de gemiddelde lokale lasten van de gemeente Leeuwarden en het landelijk gemiddelde. Tabel 39 Belastingcapaciteit 2020

2021

Bedragen x in € 2022

OZB-lasten gezin gem. WOZ-waarde

215

235

245

Rioolheffing gezin gem. WOZ-waarde

166

163

171

Afvalstoffenheffing gezin

330

343

337

Totale woonlasten

711

741

753

Woonlasten landelijk gemiddelde t-1

740

776

811

gemiddelde WOZ-waarde

153.000

183.000

201.000

Belastingcapaciteit

96,1%

95,5%

92,8%

Begroting

(bron: Coelo, Atlas van de lokale lasten)

2.2.1e Kostendekkendheid Voor een deel van de bestemmingsheffingen is wettelijk geregeld dat de belastingopbrengst de lasten niet mag overschrijden. Dit is de zogenaamde eis van maximaal 100% kostendekkendheid. In een rechtelijke procedure wordt dit achteraf getoetst. Bij overschrijding van de norm kostendekkendheid bestaat het risico dat de verordening onverbindend kan worden verklaard en de aanslag wordt verminderd of vernietigd. Om bij de toetsing van de kostendekkendheid door de rechter problemen te voorkomen wordt onderstaande tabel opgenomen. Tabel 40 Kostendekkendheid heffingen Omschrijving heffing Begrote PerceptieOninbaar- Overhead lasten* -kosten heid

BTW

Bedragen x € 1.000 Lasten Baten Kostentotaal dekking

R2KDH101 - Afvalstoffenheffing

16.527

102

186

261

3.172

20.247

18.373

90,7%

R2KDH102 - Hondenbelasting

510

3

6

116

42

677

567

83,8%

10.304

68

125

668

1.315

12.480

12.354

99,0%

949

5

9

207

75

1.244

895

71,9%

4.092

23

42

1.647

83

5.887

4.189

71,1%

819

2

4

232

37

1.094

381

34,8%

1.622

9

16

526

12

2.185

1.609

73,6%

324

0

1

147

11

483

57

11,7%

R2KDH103 - Rioolheffing R2KDH104 - Begraafrechten R2KDH107 - Leges omgevingsverg. R2KDH108 - Havengelden R2KDH113 - Leges Burgerzaken R2KDH114 - Veerdiensten

79

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Omschrijving heffing R2KDH199 - Overige heffingen Totaal-generaal

Begrote PerceptieOninbaar- Overhead lasten* -kosten heid

BTW

Lasten totaal

Baten Kostendekking

983

1

1

452

61

1.498

112

36.131

213

389

4.256

4.807

45.796

38.536

7,5%

* Betreft de netto-lasten, dus de lasten minus de baten die geen belastingopbrengsten zijn (onttrekking voorziening bijv.)

Uit voorgaande tabel blijkt dat alle heffingen onder de grens van 100% kostendekkendheid blijven. Er is onderscheid tussen juridische kostendekkendheid en budgettaire kostendekkendheid. Bij een drietal bestemmingsheffingen is sprake van budgettaire kostendekkendheid waarbij het saldo van de geraamde lasten en baten 0 is. Dit betreft de afvalstoffenheffing, de rioolheffing en de hondenbelasting. Een eventueel overschot of tekort bij deze drie heffingen wordt geëgaliseerd via de voorziening egalisatie heffingen. 2.2.1f Uitvoering Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) Op grond van de Wet WOZ wordt jaarlijks de economische waarde van de onroerende zaken in Leeuwarden bepaald en vervolgens meegedeeld aan de belanghebbenden. Voor het belastingjaar 2022 geldt als waardepeildatum 1 januari 2021. Op basis van de uitkomsten van de taxaties tot dusverre wordt voor 2022 bij de woningen uitgegaan van een waardestijging van 10% en bij de niet woningen van 0%. Zie ook onderstaande tabel voor het verloop over de afgelopen jaren. Tabel 41 Verloop WOZ waarde Woningen Niet-woningen

2018

2019

3% -1,5%

6,8% 0,6%

2020 7%

2021 6%

2022 10%

1%

1%

0%

2.2.1g Onroerendezaakbelastingen (OZB) De OZB bestaat uit drie afzonderlijke belastingen:  een belasting voor de gebruikers van niet-woningen;  een belasting voor de eigenaren van niet-woningen;  een belasting voor de eigenaren van woningen. Bij de berekening van de tarieven OZB wordt van bepaalde vaste verhoudingen uitgegaan. Hiermee wordt beoogd om een stabiele lastendruk te bevorderen en daarmee de acceptatiegraad van de lokale belastingen. Tussen het gebruikers- en eigenarentarief is een vaste verhouding van 1 : 1,25. Daarnaast is er een ‘vaste’ verhouding tussen het aandeel van de woningen en de niet-woningen in de totale opbrengst. Met deze laatste verhouding wordt voorkomen dat verschillen in waardeontwikkeling tussen woningen en niet-woningen leiden tot verschillen in ontwikkeling van de belastingdruk. Tabel 42 Vaste verhoudingen opbrengsten OZB Woningen Niet-woningen Totaal

2018 43,6% 56,4% 100%

80

2019 44,0% 56,0% 100%

2020

2021

2022

44,0% 56,0%

44% 56%

45% 55%

100%

100%

100%

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Tabel 43 Ontwikkeling tarieven OZB (% stijging t.o.v. vorig jaar exclusief inflatie) Omschrijving 2018 2019 2020 Woningen -6,02% -5,13% -5,49% Niet-woningen 4,78% 5,21% 6,95%

2021

2022

-7,67% -1,63%

-5,25% 4,27%

Bij de stijgingen en dalingen van de tarieven onroerendezaakbelastingen is geen rekening gehouden met de aanpassing van de tarieven als compensatie van de wijzigingen in de WOZ-waarde. In geval van een verschil in gemiddelde waardestijging tussen de categorieën woningen en niet-woningen worden de tarieven dusdanig aangepast dat de opbrengst in elke categorie gelijk blijft. Dit heeft dan uiteindelijk geen gevolg voor de reële belastingdruk (opbrengst OZB blijft ongewijzigd). OZB en gebruiksoppervlakte Vanaf 1 januari 2022 is het verplicht om de WOZ-taxaties van woningen te baseren op de gebruiksoppervlakte. Voor 2022 moeten gemeenten daarom voor alle woningen de gebruiksoppervlakte geregistreerd en gecontroleerd hebben om de woningen op basis van deze gebruiksoppervlakte te kunnen taxeren. De gemeente Leeuwarden taxeert vanaf 2020 op basis van de nieuwe methode. Ondernemersfonds De tarieven van de OZB voor de niet-woningen zijn inclusief een opslag van 5,5% ten behoeve van het Ondernemersfonds Leeuwarden. Deze extra opbrengst (€ 1.034.878 in 2022) wordt volledig in een door de ondernemers zelf beheerd fonds gestort. Dit fonds kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor de bekostiging van de Sinterklaasintocht. In 2016 heeft een evaluatie van het Ondernemersfonds plaatsgevonden.

Op grond van deze evaluatie is begin 2017 door de gemeenteraad besloten de bekostiging van het Ondernemersfonds in de huidige vorm (5,5% opslag op de OZB niet-woningen) voort te zetten. 2.2.1h Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing dient ter bestrijding van de kosten van het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. Hier is sprake van een wettelijke inzamelplicht. In 2020 is besloten om in het kader van “Goed Scheiden Loont” per 1 januari 2022 de afvalstoffenheffing te baseren op een tarief naar de werkelijke hoeveelheid restafval per huishouden (DIFTAR), om zo de hoeveelheid restafval in onze gemeente terug te dringen en de afvalscheiding te verbeteren. De begroting is gebaseerd op verwachte kosten en opbrengsten. In juni 2021 zijn de indicatieve tarieven middels een informerende brief gedeeld met de Raad. De uitgangspunten van deze brief zijn meegenomen in de bepaling tarieven 2022. In onderstaande tabel zijn de indicatieve tarieven afvalstoffenheffing voor 2022 weergegeven. Besluitvorming over de definitieve tarieven vindt eind 2021 jaar plaats met als uitgangspunt de geraamde opbrengst. Tabel 44 Tarieven afvalstoffenheffing (DIFTAR) 2022 Omschrijving Tarief variabel deel ASH: laagbouw Aanbiedings-tarief: Container EPH Container M PH

Bedragen in € 2022

€ 1,00 € 1,00 € 0,50

Container medisch afval Tarief per kg: Container EPH Container M PH

€ 0,09 € 0,09 € 0,04

Container medisch afval Tarief variabel deel ASH: hoogbouw Klep-openingen

€ 0,73

81

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Omschrijving Klep-openingen - medisch afval

2022 € 0,36 € 0,54

Klep-openingen - niet in de buurt Tarieven vast deel ASH Eenpersoonshuishoudens ASH M eerpersoonshuishoudens ASH Recreatieve percelen ASH

€ 204,09 € 306,14 € 184,67

Toelichting DIFTAR Vanaf 2022 bestaat de afvalstoffenheffing voor elk huishouden uit een vast deel en een variabel deel. De recreatieve percelen hebben alleen een vast tarief. Een nadere duiding is opgenomen in het Programma Wonen en Milieu. 2.2.1i Rioolheffingen De kosten voor riolering worden aan de bewoners in rekening gebracht via drie afzonderlijke rioolheffingen:  een belasting voor de gebruikers van woningen;  een belasting voor de gebruikers van niet-woningen;  een belasting voor de eigenaren van woningen en niet-woningen. Bij de kostentoerekening van de rioolheffingen worden de volgende uitgangspunten gehanteerd:  100% kostendekkendheid. Basis van de kosten is het Gemeentelijk Rioleringsplan Leeuwarden 2019-2022 (GRP);  eigenaren nemen 56% van de te verhalen kosten van het riool voor hun rekening en de gebruikers 44%;  binnen het gebruikersdeel nemen de woningen 76% van de kosten voor hun rekening en nietwoningen 24%. De tarieven rioolheffing zijn enkel verhoogd met de inflatiecorrectie van 1,5%. Het riooltarief 2022 is gebaseerd op het GRP. Bij de rioolheffing eigenarendeel zien we een sterke verlaging van het tarief. Dit wordt veroorzaakt door een hogere waarde van de panden. Bij een hogere waarde daalt het tarief en blijft de lastendruk nagenoeg gelijk exclusief het doorgerekende inflatiepercentage. Tabel 45 Ontwikkeling tarieven rioolheffingen Rioolheffingen

Eigenaren % van de WOZ-waarde Gebruikers woningen EPHH Gebruikers woningen MPHH Gebruikers niet-woningen (=> 10 m3) Gebruikers niet-woningen (< 10 m3)

Tarief 2019

Tarief 2020

Tarief 2021

Tarief 2022

0,05470% 61,39 92,09

0,04716% 62,67 94,00

0,04020% 63,73 95,59

0,03723% 64,68 97,02

200,43 65,76

201,63 67,14

205,05 68,28

208,12 69,30

%-stijging 2022 t.o.v. 2021 -7,38% 1,49% 1,50% 1,50% 1,49%

2.2.1j Hondenbelasting De hondenbelasting wordt geheven van de houder van een hond. De hondenbelasting wordt hoofdzakelijk als bestemmingsheffing geheven, waarbij deze dient als dekking van de kosten voor hondenvoorzieningen ("de vervuiler betaalt" ). Door de tariefsverhoging in 2022 wordt een deel van de opbrengst (€ 40.000) ingezet als algemeen dekkingsmiddel. Twee keer per jaar vindt er een controle plaats op het houden van een hond.

82

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Behalve voor het dekken van de kosten van de hondenvoorzieningen wordt de hondenbelasting gebruikt als instrument om het aantal honden te reguleren. Om die reden is sprake van een progressief tarief. De volgende progressie wordt gehanteerd:  tweede hond: 1,5 maal het tarief van de eerste hond;  iedere volgende hond: 2 maal het tarief van de eerste hond;  voor kennels geldt 3 maal het tarief van de eerste hond. In de volgende tabel is de ontwikkeling van de tarieven over de afgelopen jaren aangegeven. Tabel 46 Ontwikkeling tarieven hondenbelasting

Bedragen in €

Omschrijving

2019

2020

2021

2022

Eerste hond Tweede hond Iedere volgende hond Kennel

65,50 98,25 131,00 196,50

66,87 100,30 133,74 200,61

72,50 108,75 145,00 217,50

73,58 110,37 147,16 220,74

Stijging 2022 t.o.v. 2021 1,49% 1,49% 1,49% 1,49%

De tarieven voor hondenbelasting zijn verhoogd met de inflatiecorrectie van 1,5%. 2.2.1k Parkeerbelasting De parkeertarieven worden eens in de drie jaar gewijzigd. De parkeertarieven (garage en straat) zijn in 2020 met 5% verhoogd. Dit is het gemiddelde inflatiecijfer van de daar voorafgaande drie jaar. De verhoging lag in lijn met de tariefsverhoging in de omliggende steden. De tariefsverhoging geldt ook voor de parkeervergunningen/ontheffingen en abonnementen. 2.2.1l Toeristenbelasting Het tarief wordt structureel verhoogd naar € 1,65. Maximaal € 250.000 van de netto-opbrengst wordt toegevoegd aan de algemene middelen. De rest van de opbrengst wordt volledig besteed aan toeristische voorzieningen. 2.2.1m Precariobelasting De precariobelasting wordt conform het inflatiepercentage aangepast. 2.2.1n Leges De leges zijn conform besluitvorming Midterm review 2020 verhoogd met 10%. Daar waar sprake is van een maximum- of wettelijk tarief en doorbelasting van energietarieven vindt geen correctie plaats. 2.2.1o Havengelden De tarieven havengelden zijn gecorrigeerd met een inflatiecorrectie van 2,55%. 2.2.1p Begraafrechten De tarieven begraafrechten zijn conform het inflatiecijfer met 2,55% geïndexeerd. 2.2.1q Veergelden De veergelden worden eens in de zoveel jaar geïndexeerd op basis van de inflatie over de gehele periode.

Eén en ander is een gevolg van gewenste afgeronde bedragen voor de losse kaartjes op basis van contante betaling bij een overtocht. Voor 2022 wordt geen prijsverhoging, exclusief de abonnementen, doorgevoerd. De eerstvolgende wijziging staat gepland voor 2023. 2.2.1r Kwijtscheldingsbeleid De kwijtscheldingsregeling is landelijk bij ministeriële regeling ingevuld. Deze regeling is geschreven voor de rijksbelastingdienst en de politiek heeft bepaald dat lokale overheden deze regeling ook moeten volgen. Dit kan botsen met het gemeentelijke minimabeleid. Daarom mogen 83

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

lokale overheden over 5 zaken zelf beleidskeuzes maken die ruimer zijn dan de vangnetregeli ng dat kwijtschelding is. In Leeuwarden zijn de beleidskeuzes zeer ruimhartig toegepast: 1. De lokale politiek mag beslissen of er wel, geen of beperkte kwijtschelding verleend kan worden. Voor Leeuwarden geldt dat kwijtschelding (al dan niet deels) mogelijk is van: OZBwoningen, rioolheffingen woningen en afvalstoffenheffing en voor de precariobelasting voor woonschepen en woonwagens. 2. In de kwijtscheldingtoets bereken je de betalingscapaciteit. Voor de vaststelling van de betalingscapaciteit houd je rekening met een bedrag waar je niet aan komt omdat die aangemerkt worden als kosten van bestaan (kosten als huur, hypotheek, voeding, kleding en medicijnen). Landelijk is de kwijtscheldingsnorm om de kosten van bestaan aan te duiden gesteld op 90% van de bijstand, maar als lokale overheid mag je deze ophogen naar 100%. De gemeente Leeuwarden hanteert de norm van 100%. 3. De kwijtscheldingsnorm voor pensioengerechtigden: Landelijk wordt aangesloten bij de bijstand voor pensioengerechtigden, maar als lokale overheid mag je de norm op de netto AOW zetten (deze is veel hoger). De gemeente Leeuwarden hanteert de norm van netto AOW. 4. De lokale overheid mag kosten van kinderopvang meenemen als uitgave in de berekening van de betalingscapaciteit.

De gemeente Leeuwarden houdt bij de toets rekening met de kosten voor kinderopvang. 5. De lokale overheid mag bepalen dat ondernemers in aanmerking komen voor kwijtschelding van hun privé aanslag. Leeuwarden biedt ondernemers deze mogelijkheid. Verruimingsmogelijkheid kwijtschelding voor AOW-gerechtigden Per 1 januari 2022 mogen gemeenten en waterschappen voor de groep AOW -gerechtigden en volledig arbeidsongeschikten de vermogensnorm met maximaal € 2.000 ophogen. Hiertoe is een motie aangenomen. De Nadere regels kwijtschelding gemeentelijke- en waterschapsbelastingen zullen worden aangepast. Zodra de Nadere regels zijn aangepast mag de gemeenteraad c.q. het Algemeen Bestuur van het waterschap voor de groep AOW -gerechtigden en volledig arbeidsongeschikten besluiten om per 1 januari 2022 de (financiële) vermogensnorm met maximaal € 2.000 op te hogen. Tabel 47 Kwijtscheldingen

Bedragen x € 1.000

Omschrijving heffing Kwijtschelding afvalstoffenheffing Kwijtschelding OZB Kwijtschelding rioolheffing Totaal

84

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

1.766

1.749

1.613

8

15

15

457 2.231

487

491

2.251

2.119

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In deze paragraaf staat in welke mate de gemeente in staat is om onverwachte gebeurtenissen (risico’s) met een financiële impact op te vangen, zonder ingrijpende beleidswijzigingen: het weerstandsvermogen. 2.2.2a Aanleiding en achtergrond Net als in de afgelopen jaren is ook in deze begroting het risicoprofiel weer opnieuw bekeken. Ten opzichte van de laatste actualisatie van het risicoprofiel (jaarrekening 2020) is er sprake van wijzigingen die verderop in deze paragraaf worden toegelicht. Voor alle te onderscheiden risicogebieden geldt dat de benodigde weerstandscapaciteit toereikend is. In deze paragraaf komen de risico’s t.a.v. de weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen van de grondexploitaties verder niet aan de orde; deze worden toegelicht in paragraaf 2.2.7 Grondbeleid. Bij de jaarstukken 2019 is de wens naar voren gekomen om de wijze van inventarisatie v an de risico’s en de verwerking daarvan, opnieuw tegen het licht te houden. Door de jaren heen is de gevolgde werkwijze steeds op onderdelen aangepast aan de praktijk en is het mede daardoor niet altijd meer voor iedereen helder en duidelijk wat we op dit punt doen. Tijd dus om er weer eens opnieuw kritisch naar te kijken. Daar is onlangs een start mee gemaakt door de ambtelijke organisatie. Het resultaat daarvan is helaas nog niet in de jaarstukken terug te zien.

Vanwege o.a. de COVID-19 crisis is het niet gelukt om aan de verwachting op dit punt te voldoen. De risico’s als gevolg van het COVID-19 virus in 2022 zijn niet in deze risico-inventarisatie opgenomen. Het is vrijwel onmogelijk om daar een zodanige inschatting van te maken die kan worden meegenomen in de risico-simulatie. In de meerjarenbegroting is met ingang van 2021 een structurele stelpost van € 1 mln opgenomen voor het opvangen van (structurele) financiële schade als gevolg COVID-19. 2.2.2b Resultaten risicoanalyse In de volgende figuur staan de risicogebieden en de bijbehorende weerstandscapaciteit weergegeven alsmede de bedragen die uit de risicosimulatie zijn gerold. Figuur 4 Risicogebieden en bijbehorende weerstandscapaciteit

85

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Algemene risico's De actuele positie m.b.t. de algemene risico’s is ten opzichte van de jaarrekening 2020 gestegen naar € 5,7 mln (na vermenigvuldiging met de zekerheidsfactor van 1,5 € 8,6 mln). Er zijn 8 risico’s in de risicosimulatie verwerkt en dat is één meer dan in de jaarrekening. Het risico dat de gemeente Leeuwarden verhuurdersheffing verschuldigd is vanwege de verhuur van, naar het oordeel van de belastingdienst, onroerende zaken terwijl wij van mening zijn dat de verhuur van roerende zaken gaat. Dit is ten opzichte van de jaarrekening 2020 de enige wijziging afgezien van enkele kleine aanpassingen van mogelijke schadebedragen en/of de kans dat deze zich voor gaan doen. In de volgende tabel staan de algemene risico’s die zijn geïnventariseerd en zijn ingevoerd in de risicosimulatie NARIS.

86

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Tabel 48 Overzicht algemene risico's Nr. Gebeurtenis Kans 1 Garantstellingen 8,8% (1)

Max € Opmerking € 20.557.750 De gemeente heeft voornamelijk in het kader van economisch beleid een aantal garantstellingen

Invloed Maatregel 55.61% Het risico ontstaat zodra een privaatrechtelijke rechtspersoon niet

verstrekt aan privaatrechtelijke rechtspersonen. Indien deze partijen niet aan de verplichtingen voldoen, dan moet de gemeente die overnemen.

meer kan bijsturen en dientengevolge ook niet meer aan de verplichtingen tegenover de gemeente kan voldoen.

De gepresenteerde kans is het gewogen gemiddelde van de kans op het inroepen van de

Bij tijdig bericht kan de gemeente over het algemeen nog meesturen en naderend onheil voorkomen. Als

afzonderlijke garantstellingen. Het gepresenteerde bedrag is het totaalbedrag van de afzonderlijke garantstellingen.

tegenmaatregel bezoeken accounthouders nu frequenter de rechtspersonen aan wie de garantstelling is verstrekt met als doel de meest actuele informatie te krijgen.

2 (2)

Leningen

8,1%

€ 9.489.343 De gemeente heeft voornamelijk in het kader van economisch beleid een aantal leningen verstrekt aan privaatrechtelijke rechtspersonen. Indien deze partijen niet aan de verplichtingen voldoen, dan bestaat de kans dat de betreffende leningen afgewaardeerd moeten worden. De gepresenteerde kans is het gewogen gemiddelde van de kans op wanbetaling bij de afzonderlijke leningen. Het gepresenteerde bedrag is het totaalbedrag van de afzonderlijke leningen.

3

Juridische procedures en

(-)

schadeclaims

40,00%

€ 1.160.000 De gemeente heeft gronden overgenomen van het WTC, waaronder de gronden waarop de supermarkten worden gebouwd. Bij deze transactie zat het beding dat indien het stadion niet voor september 2022 zou worden opgeleverd

87

23.94% Het risico ontstaat zodra een privaatrechtelijke rechtspersoon niet meer kan bijsturen en dientengevolge ook niet meer aan de verplichtingen tegenover de gemeente kan voldoen. Bij tijdig bericht kan de gemeente over het algemeen nog meesturen en nader onheil voorkomen. Als tegenmaatregel bezoeken accounthouders nu frequenter de rechtspersonen aan wie de lening is verstrekt met als doel de meest actuele informatie te krijgen. 9,38% M et DPPO is de afspraak gemaakt dat de partijen weer in overleg zullen treden op moment dat het beding actueel wordt.

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Nr.

Gebeurtenis

Kans

Max €

Opmerking de gronden weer terug geleverd moeten worden dan wel overgenomen moeten worden voor € 300

Invloed

Maatregel

de m2. Deze gronden zijn doorgeleverd voor de bouw van de supermarkten, waarbij ook het beding is door geleverd. Desondanks kan niet worden uitgesloten dat het het beding financiele gevolgen heeft voor de gemeente omdat met de koper (DPPO) ook is afgesproken dat bij het inroepen van het beding nader overleg volgt. Verder loopt er nog (steeds) een procedure met het bedrijf Splitvision. Hoewel we in eerdere procedure bij de rechtbank in het gelijk zijn gesteld, moet rekening gehouden worden met de

4 (-)

Woon-werk-uitruil via individueel keuze budget

30%

geringe kans dat deze procedure bij het Hof negatief uitpakt voor de gemeente Leeuwarden. € 562.000 Door COVID-19 werken medewerkers inmiddels (in grote meerderheid) zodanig veel thuis dat de fiscale uitruil van de kosten van woonwerkverkeer ten laste van het Individueel Keuze Budget ter discussie is komen te staan. Dit speelt landelijk. De belastingdienst heeft aangegeven dat het niet is toegestaan om de uitruil toe te passen. Wij zijn van mening dat dit wel is toegestaan op basis van wet- en regelgeving. Doordat de belastingdienst een ander standpunt heeft ingenomen, leidt dit naar verwachting tot een beroepsprocedure, met mogelijk een naheffingsaanslag tot gevolg. Onze maximale kostenpost is geschat op € 562.000. Het risico dat we geen gelijk krijgen in deze procedure wordt geschat op 30%.

88

5,11% Consultatie van externe juristen hebben de houdbaarheid van ons standpunt in dit gesterkt. Besloten is om de uitruil in 2020 onverkort toepassen.

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Nr.

Gebeurtenis

Kans

5 (-)

Afwikkeling overdracht stedelijk water

40,00%

Max €

Opmerking

€ 250.000 M et de fiscus is onenigheid of de voor het Wetterskip uitgevoerde werkzaamheden op vijvers, compensabele of verrekenbare BTW

Invloed

Maatregel

3,03% De gesprekken met een fiscaal jurist en de belastingdienst zijn in volle gang.

betreft. Uit de overeenkomst met het Wetterskip blijkt dat de gemeente niet de BTW kan verhalen bij het Wetterskip. Dit BTW risico is voor de gemeente. M et terugwerkende kracht is de maximale claim 5 jaar x € 50.000 = € 250.000. 6 (-)

Verhuurdersheffing

40,00%

7

Niet realiseren geraamde

5%

(5)

inkomsten OZB

8 (7)

M isbruik, diefstal, vernietiging en vernieling van apparatuur, informatie en documenten

€ 90.000 Bij het indienen van de aangiften verhuurdersheffing is geen rekening gehouden met de woonwagens. Op basis van de WOZbeschikkingen zijn de woonwagens onroerend en zou daarom bij verhuur (door de gemeente) de verhuurderheffing verschuldigd zijn. Wij stellen ons op het standpunt dat sprake is van roerende zaken. Dit moet nader worden onderbouwd. € 701.200 Er wordt een uitgebreid en verfijnd calculatiemiddel gehanteerd t.b.v. de raming van de OZB-inkomsten. Toch zijn er altijd verschillen tussen de raming en de OZB-opbrengsten.

5%

€ 500.000 Ondanks alle beveiligingsmaatregelen bestaat er een kleine kans op misbruik, diefstal, vernietiging en vernieling van apparatuur, informatie en documenten waardoor financiële schade kan ontstaan.

1,09%

1,06% De raming wordt op basis van nacalculaties 2 keer in het jaar, bij de Turap en jaarstukken bijgesteld. 0,77% Generieke IT controls waaronder de back-up & recoveryprocedures, uitwijkprocedures en fysieke beveiliging (pasreaders en beveiligingspersoneel in de hal van het Gemeentehuis). Bij diefstal wordt direct een melding gemaakt waarna onderzoek volgt. Verder zijn usercontrols aanwezig, zoals inloggen met gebruikersnaam en wachtwoord dat periodiek gewijzigd wordt. Ondanks al deze beheersmaatregelen bestaan er restrisico's.

89

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2.2.2c Weerstandsvermogen De actuele positie m.b.t. de algemene risico's is in totaal € 5,7 mln. Die risico’s moeten opgevangen kunnen worden door de aanwezige weerstandscapaciteit, voornamelijk in de vorm van de Algemene Reserve (AR). Alvorens in te gaan op de gewenste omvang van de AR in relatie tot de risicopositie, noemen we alle functies van de AR nog een keer: a. De AR is bedoeld voor het afdekken van algemene risico’s. Door het aanhouden van een reserve voor dit doel wordt voorkomen dat het beleid (drastisch) moet worden aangepast als één of meer risico’s zich in de werkelijkheid voordoen. Aldus wordt de stabiliteit en rust in het uitvoeren van beleid gecreëerd. De AR is dus een risicoreserve. b. De AR is bedoeld voor het verwerken van de jaarlijkse begrotingsresultaten. De gemeente Leeuwarden is gehouden om een structureel sluitende meerjarenbegroting vast te stellen. Dit betekent dat wanneer er geen sprake is van begrotingsevenwicht in het eerste jaar, de structurele uitgaven en inkomsten in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming minimaal aan elkaar gelijk moeten zijn. Begrotingstekorten en overschotten in de jaarschijven daaraan voorafgaand worden verrekend met de AR. Ook dit zorgt voor rust en stabiliteit omdat hierdoor geen bezuinigingen hoeven te worden doorgevoerd mocht in enige jaarschijf voorafgaand aan de laatste een begrotingstekort ontstaan.

De AR is dus ook een egalisatiereserve. c. De AR dient bovendien als buffer voor het opvangen van diverse onvoorziene kosten die niet als een risico kunnen worden bestempeld of simpelweg niet als zodanig zijn herkend. Als er bijvoorbeeld iets voorgefinancierd moet worden of een bepaalde uitgave in tijd naar voren of naar achteren schuift. De AR fungeert dan in een begrotingsjaar als smeermiddel. Als beleidsuitgangspunt geldt dat de verhouding tussen de risico’s en de weerstandscapaciteit 1,5 moet zijn. Ofwel dat de AR 1,5 keer zo groot moet zijn als de uitkomst van de risicosimulatie. Toepassing van deze norm betekent, dat de weerstandscapaciteit 1,5 x € 5,7 mln moet bedragen; ofwel € 8,6 mln. Het werken met een ‘overdekking’, moet gezien worden als een extra veiligheidsklep. Hierdoor daalt het weerstandsvermogen, ook wanneer daar een fors beroep op wordt gedaan, minder snel c.q. in mindere mate onder het absolute minimum. Daardoor ontstaat wat meer rust en ruimte om het weerstandsvermogen weer op het gewenste niveau te krijgen. Met absoluut minimum wordt bedoeld het berekende minimaal benodigde weerstandsvermogen voor het eerstvolgende jaar, afgezien van de overdekking. Het werken met een norm voor het weerstandsvermogen die hoger ligt dan de uitkomst van de risicoanalyse, werkt dus in zekere zin stabiliserend.

In de praktijk van het risicomanagement wordt de volgende classificatie gebruikt als het gaat om de beoordeling van de ratio tuss en de aanwezige weerstandscapaciteit (beschikbare reserves) en de uitkomst risicoanalyse: Ratio Betekenis >2,0 Uitstekend 1,4-2,0 Ruim voldoende 1,0-1,4 Voldoende 0,8-1,0 Matig 0,6-0,8 Onvoldoende <0,6 Ruim onvoldoende De ratio van 1,5 bevindt zich dus aan de onderkant van de klasse die als ruim voldoende wordt aangemerkt en is daarmee een evenwichtige norm (niet te krap, niet te ruim). De gewenste weerstandscapaciteit van € 8,6 mln moet dus om te beginnen worden afgezet tegen de meest actuele prognose van de AR. Die prognose is € 29,8 mln en is gebaseerd op de financiele positie die voor de begroting 2022 is vastgesteld aangevuld met enkele mutaties die gevolg zijn van de 1e wijziging van de begroting 2022. Dit is de meest actuele prognose en daarom hanteren we die hier. In de begroting is nog een post Onvoorzien opgenomen van € 0,1 mln die ook aangemerkt kan 90

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

worden als weerstandscapaciteit. Het totaal van deze twee (AR € 29,8 mln + post Onvoorzien € 0,1 mln) bedraagt € 29,9 mln. 2.2.2d Financiële kengetallen Met ingang van 2016 maken de kengetallen deel uit van de van de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheer. Doel is inzicht te geven in de ontwikkeling van de schuldpositie van de gemeente Leeuwarden. De volgens het BBV verplichte balans (zie hoofdstuk 3.3) is de basis voor de kengetallen m.b.t. de schuldpositie. Het betreft de volgende kengetallen: 1. Netto Schuldquote 2. Solvabiliteit 3. Kengetal Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit Tabel 49 Schematische toelichting op de kengetallen kengetal

duidt op

relevantie

Netto Schuldquote



Beslag van de rentekosten op de baten en de grondexploitaties.

De schuldquote is het kengetal waarmee de ontwikkeling van de



Risico van onhoudbare schuld.

schuldpositie wordt gevolgd en het beslag van de rentekosten op de totale baten en de grondexploitaties. Indien nodig kan op basis hiervan worden bijgestuurd.

Solvabiliteit

Vermogen om aan de langlopende verplichtingen te voldoen.

Voor het financieel beleid is de ontwikkeling van de Algemene Reserve relevant als onderdeel van het Eigen Vermogen in relatie tot de risico’s die gemeente loopt (het kunnen opvangen daarvan) en de egalisatiefunctie van de Algemene Reserve.

Grondexploitatie





Structurele exploitatieruimte

Omvang van het deel van de schuld dat samenhangt met de financiering

Het is een correctie op de berekende Netto Schuldquote

van de grondpositie en afgelost kan worden uit de opbrengsten van de grondverkopen.

omdat een deel van de schuld uit grondverkopen kan worden afgelost en de rentekosten voor

Omvang van de rentekosten die niet ten laste van de reguliere exploitatie komen maar van de grondexploitaties.

rekening van de grondexploitaties komen.

M ate waarin structurele lasten gedekt worden door structurele baten.

Het financieel beleid van de gemeente Leeuwarden is er op gericht om een structureel sluitende meerjarenraming te realiseren. Dit betekent dat dit kengetal in ieder geval het laatste jaar van de meerjarenraming 0 of hoger moet zijn. Relevant daarom voor de meerjarenraming.

Belastingcapaciteit

Verschil tussen de gemiddelde lokale

91

M et name relevant voor de

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

kengetal

duidt op

relevantie

lasten en het landelijk gemiddelde.

politieke afweging over de hoogte van de lokale lasten.

De kengetallen Tabel 50 Financiële kengetallen (%) realisatie 31-12-2020

begroting 31-12-2021

begroting 31-12-2022

1

Netto schuldquote

76,1

84,3

89,0

2

Solvabiliteit

11,7

8,4

8,5

3

Grondexploitatie

23,4

25,8

27,9

4

Structurele exploitatieruimte

5,1

0,5

2,8

5

Belastingcapaciteit

96,1

95,5

92,8

In de bovenstaande tabel staan de kengetallen gebaseerd op de begroting 2022. De verschillen ten opzichte van de prognose 2021 zijn voor vrijwel alle kengetallen nihil. Het verschil van 1,5%-punt tussen de Netto schuldquote begroting 2021 en begroting 2022 komt door een kleine daling van de nettoschuld die past binnen de normale fluctuaties in de factoren die hierop van invloed zijn (investeringen, wisselende omvang van afschrijvingen etc.). De solvabiliteit is als kengetal minder relevant; de ontwikkeling van het eigen vermogen, met name de Algemene Reserve wel en daar wordt in andere onderdelen van deze begroting uitvoerig bij stilgestaan. Het kengetal Grondexploitatie loopt op omdat er investeringen voorzien worden in verband met de verdere ontwikkeling van woningbouwlocaties. Daardoor stijgt de waarde van de grondvoorraad en daarmee ook het kengetal. Voor het financieel beleid van de gemeente Leeuwarden is het structurele saldo in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming relevant. Daar wordt op gestuurd. Het kengetal belastingcapaciteit blijft ten opzichte van de begroting 2021 vrijwel gelijk.

92

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen Deze paragraaf geeft een dwarsdoorsnede van het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (gebouwen, wegen, riolering, etc.). Het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties worden hier genoemd. 2.2.3a Beheersystematiek Het te beheren areaal aan kapitaalgoederen in de openbare ruimte (zoals wegen, riolering, groen) is opgenomen in diverse beheersystemen. Het grootste deel van de beheersystemen is overgezet naar het pakket Geïntegreerd Beheer Informatiesysteem (GBI). Bij dit pakket is er veel aandacht voor de integrale afstemming tussen de verschillende disciplines. 2.2.3b Omvang van het te onderhouden areaal Om inzicht te bieden in de onderhoudsopgave van de gemeente wordt in onderstaande tabel aangegeven wat de omvang van het te onderhouden areaal is en wat de bij behorende financiële middelen zijn. Tabel 51

Bedragen x € 1.000 Begroting 2020

Begroting 2021

9.360

Begroting 2022 12.075

10.326

10.217

10.255

Kunstwerken 39 beweegbare bruggen 675 vaste bruggen, tunnels, viaducten en steigers

2.985

3.352

3.441

Water

2.233

2.276

2.339

10.849

11.454

11.143

2.053

2.214

2.356

8.756

Onderhoud wegen Onderhoud van ca. 762 ha verharding Riolering Onderhoud van ca. 734 km riool Onderhoud van ca. 17.050 inspectieputten Schoonmaken van ca. 56.600 straatkolken Reinigen van ca. 100 km riool Vervangen en relinen van ca. 1,6 km riool

14,2 km walmuren 37,7km zware walbeschoeiing 58,85 km lichte walbeschoeiing 1.790 ha wateroppervlak (meren, kanalen en vaarten) 493 km (berm)sloot Groen Groene Ster (ca. 400 ha), Froskepôlle (ca. 13 ha), Lwd. Bos (ca. 110 ha), Hempenser Bos (110 ha), Diverse locaties bos Leeuwarden Zuid (ca. 5 ha) Gras ca. 500 ha Gazons ca. 262 ha Beplanting ca. 175 ha Bomen ca. 61.275 Reiniging verhardingen Schoonhouden wegen en pleinen

93

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Begroting 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

94

118

119

37.296

38.991

41.728

Onkruidbestrijding op ca. 258 ha Zwerfvuilbestrijding Zwerfvuilbestrijding op 356 ha Totaal

Voorzieningen Ten behoeve van een goed beheer van de kapitaalgoederen zijn er voorzieningen ingesteld voor verhardingen, civiele kunstwerken, riolering, waterwegen/baggeren en groot onderhoud vastgoed. Hierdoor wordt er een betere meerjarige borging ingebouwd voor het uitoefenen van goed rentmeesterschap op deze kapitaalgoederen. De omvang van de voorzieningen wordt jaarlijks door de accountant getoetst. Voor de onderbouwing van deze voorzieningen zijn in december 2018 beheerplannen voor 4 jaar door de raad vastgesteld. Kwaliteit groen en verhardingen De onderdelen groen en verhardingen worden onderhouden in overeenstemming met de vastgestelde kwaliteitsniveaus ‘basis' en 'hoog’, zoals vastgelegd in de notitie Beheer Openbare Ruimte (BOR) in Beeld. Er vinden op gezette tijden schouwrondes plaats om te kijken of de afgesproken kwaliteit ten aanzien van het verzorgende deel in de praktijk ook wordt gehaald. Tabel 52 Vastgestelde kwaliteitsniveaus Structuurelementen

Verzorging

Technische staat Verharding

Technische Groen

Binnenstad

Hoog

Basis

Hoog

Woonwijken/dorpen

Basis

Basis

Basis

Hoofdstructuur

Basis

Basis

Basis

Bedrijventerreinen

Basis

Basis

Basis

Kantorenhaak

Hoog

Basis

Hoog

Winkelcentra

Basis

Basis

Basis

Parken

Hoog

Basis

Hoog

Bos- natuur- en recreatiegebieden

Basis

Basis

Basis

Buitengebied

Basis

Basis

Basis

staat

Koers en ontwikkelingen In de nota Beheer & Onderhoud openbare ruimte zijn de huidige werkwijzen ten aanzien van beheer voor de verschillende onderdelen aangegeven. Ook zijn daarin ontwikkelingen benoemd, zoals de beheerstrategie en duurzaamheid, die van invloed zijn. De ingezette koers gaat in plaats van norm gestuurd meer uit van risico gestuurd beheer en van effectsturing op de verschillende kapitaalgoederen. De nota is in 2021 geactualiseerd, waarbij een doorkijk voor de vervangingsopgave bij een aantal assets is gegeven. 2.2.3c Wegen Het streefdoel om de staat van de verhardingen voor de gehele stad op kwaliteitsniveau ‘basis’ te onderhouden geldt ook voor 2022. Op basis van de laatste inspecties is gebleken dat dit in 2021 niet is gehaald. Daarvoor is een extra voorziening van € 3,5 mln ‘achterstallig onderhoud’ ingesteld. In 2022 is in aanvulling daarop nog een incidentele storting van € 5,5 mln in deze begroting opgenomen.

94

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Het wegennet van de gemeente Leeuwarden omvat globaal 7,6 mln vierkante meter verharding. Onderhoud aan een dergelijk wegennetwerk vergt een gedegen meerjarenplanning. Middels het beheersysteem wordt een integrale planning opgesteld. Dit betekent dat in het betreffende jaar slechts voor een klein deel kan worden ingesprongen op bijzondere situaties van schade, bijvoorbeeld als gevolg van de vorst. Het uitgangspunt is dat werk met werk moet worden gemaakt om zo efficiënt mogelijk te werken. Dit betekent dat in voorkomende gevallen diverse werkzaamheden worden gecombineerd. Zo worden bijvoorbeeld herinrichtingen van straten zoveel mogelijk gecombineerd met de vervanging van de riolering. Daarnaast wordt ernaar gestreefd om zoveel mogelijk overlast te voorkomen (bijvoorbeeld het opbreken van meerdere straten in één wijk). Tevens vinden ook kleinschaligere onderhouds- en herstelwerkzaamheden plaats. De toename ten opzichte van 2021 wordt voor € 2,5 mln veroorzaakt doordat in de voorgaande jaren deze als levensduur verlengende maatregelen uit investeringen werden betaald. Beleidskader: - Het Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan (2016) - Evaluatie BOR in Beeld (2009) 2.2.3d Riolering Het vastgestelde (verbrede) Gemeentelijk Rioleringsplan Leeuwarden (GRP) heeft een looptijd van 2019-2022, komend jaar zal dit worden herzien.

Met het GRP bereiden we ons voor op de planstructuur van de nieuwe Omgevingswet, zoeken we verbinding met onze inwoners en bedrijven en bereiden we ons voor op de klimaatverandering. Verwezen wordt naar het programma Volhoudbaar. De komende jaren gaan we verder met een risico gestuurde werkwijze. Hierbij zetten we de kans op een gebeurtenis af tegen de impact van een gebeurtenis. Op basis daarvan worden de te nemen maatregelen bepaald. Door de civieltechnische werken en andere activiteiten in de openbare ruimte zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen en in te plannen, wordt getracht de (verkeers -) overlast te beperken en de middelen zo efficiënt mogelijk in te zetten. Dit houdt bijvoorbeeld in dat wegreconstructie- en rioleringswerkzaamheden voor zover mogelijk gecombineerd uitgevoerd worden. Soms leidt dit tot het doorschuiven of vervroegen van rioleringsprojecten. De methode van relining wordt vaker toegepast, waarmee de overlast voor de omgeving wordt beperkt. Het gevolg hiervan is ook dat de aanpak van verhardingen dan niet meelift met de rioolwerkzaamheden. Als grootschalige rioolmaatregelen zijn in 2022 gepland: - vervangen riolering Stationsweg Grou; - vervangen riolering Truerderdyk Stiens; - vervangen riolering Ljip-, Skries- en Ljurkstrjitte Stiens; - vervangen riolering De Kei Leeuwarden.