Agendabundel

Reactie: Zie hiervoor de reactie op inspraakreactie 2 onder F. B. Als het plan voor De Hem wel gerealiseerd wordt, dan verzoekt indiener een buffer van 300 meter tot de Hounspolder aan te houden. Reactie: Met betrekking tot de genoemde 300 meter wordt verwezen naar het antwoord op inspraakreactie 3 onder A. Inspraakreactie 12:

14

A. Indiener vreest voor het verloren gaan van het weidevogelgebied De Houn door de komst van het buurtschap De Hem. De buffer van 40 tot 75 meter zou te smal zijn. Ook de vaarbewegingen in het bestaande en nieuw te realiseren water zou van negatieve invloed op de weidevogels zijn. Reactie: Met betrekking tot de genoemde 300 meter wordt verwezen naar het antwoord op inspraakreactie 3 onder A. B. De bebouwing aan de oostrand van De Hem zal zichtbaar zijn vanaf de Hounsdyk. Indiener vindt dit niet aanvaardbaar, er is geen sprake van inpassing in het landschap. Indiener vindt het wenselijk dat de woningen aan de oostrand landschappelijk ingepast worden. Reactie: De afstand tussen de Hounsdyk en de bebouwing zal 40 tot 75 meter bedragen. Gezien deze grote afstand achten wij inpassing door middel van opgaande beplanting niet noodzakelijk. Opgaande beplanting is gezien de aard van het gebied (met weidevogels) ook niet wenselijk. C. Indiener vreest dat een aan te leggen wandelpad door meer mensen gebruikt gaat worden dan alleen door bewoners uit de directe omgeving ervan, hetgeen zorgt voor drukte. Bovendien wordt gevreesd dat het wandelpad gebruikt gaat worden door fietsers en brommers. Indiener vreest voor verstoring van de weidevogels door het “oostelijke” wandelpad. Reactie: Een wandelpad is een openbaar pad dat door iedereen gebruikt kan en mag worden.

In het kader van de gezondheid is het van belang dat men een ommetje kan maken. Op een wandelpad is gebruik door fietsers en brommers niet toegestaan, eenieder zal zich aan deze verkeersregels moeten houden. Tijdens het broedseizoen zullen bepaalde wandelpaden niet toegankelijk zijn om broedende weidevogels niet te verstoren. D. Indiener is van mening dat er geen noodzaak is om De Hem te ontwikkelen, gezien de bebouwingsmogelijkheden elders in De Zuidlanden en elders in de stad en gemeente. Reactie: Zie hiervoor de reactie op inspraakreactie 2 onder F. Inspraakreactie 13: Indiener verzoekt De Hem niet te ontwikkelen vanwege de waarde die dit stuk groen heeft voor de aanwezige dieren en planten en voor de mensen die daar van genieten. Indiener geeft aan dat er al veel wordt gebouwd, zoals bijvoorbeeld in Middelsee. Ook deze mensen moeten kunnen genieten van de natuur, zoals in het plangebied van De Hem. Reactie:

15

Met betrekking tot de noodzaak van het ontwikkelen van dit plan op deze locatie wordt verwezen naar het antwoord op inspraakreactie 2 onder F. Inspraakreactie 14: Klimaatcoalitie Fryslân Klimaatcoalitie Fryslân geeft aan zich inhoudelijk te scharen achter de inspraakreactie van Milieudefensie (inspraakreactie 6) en spreekt de hoop uit dat het landschap ter plaatse van De Hem open blijft vanwege het belang voor de weidevogels. Reactie: Voor een antwoord op deze inspraakreactie wordt verwezen naar het antwoord op de inspraakreactie van Milieudefensie. Inspraakreactie 15: Indiener sluit zich aan bij inspraakreactie 5. Reactie: Voor een reactie wordt verwezen naar het antwoord op inspraakreactie 5. Inspraakreactie 16: A. In het stedenbouwkundig plan staan er drie appartementengebouwen dicht op de Klamp gesitueerd. De positionering van het westelijke appartementengebouw is enigszins gedraaid in de richting van De Klamp. Hierdoor ontstaat er direct zicht op de (toekomstige) woningen van De Klamp. Ten opzichte van een vorig concept zijn de appartementengebouwen dichter op De Klamp gesitueerd. Indiener verzoekt het stedenbouwkundig plan aan te passen aan het eerder getoonde concept qua afstand, positionering en aantallen appartementengebouwen (voorheen twee, nu drie).

Reactie: De afstand tussen De Klamp en de geprojecteerde gebouwen is dermate groot dat van de term “dichtbij” geen sprake is. De afstand tussen de woningen in de Klamp tot de voorgenomen appartementengebouwen bedraagt meer dan 100 meter. Om die reden zal het stedenbouwkundig plan op dit punt niet worden aangepast. B. Uitgangspunt van De Zuidlanden is dat er groene zones tussen de buurtschappen in gesitueerd zijn. In dit geval is de groene zone tussen De Klamp en De Hem erg klein en ten opzichte van eerdere concepten verkleind. Indiener verzoekt de afstand aan te houden die in een eerder concept is getoond. Reactie: De groene zone tussen De Klamp en De Hem bedraagt ten minste 50 meter. Dit betreft een gebruikelijke afstand voor het toepassen van een groene buffer. Het stedenbouwkundig plan zal op dit punt niet worden aangepast.

16

Inspraakreactie 17: A. Indiener geeft aan dat de natuur teniet wordt gedaan door de vele woningbouw ten zuiden van Goutum. Brochures zien er mooi uit met landelijke foto’s met koeien. Indiener geeft aan dat de enige plek waar nog koeien lopen, de locatie voor De Hem is. De brochures geven geen beeld dat overeenkomt met de werkelijkheid. Reactie: Met betrekking tot de noodzaak van woningbouw wordt verwezen naar inspraakreactie 2 onder F. Met betrekking tot de brochures zullen wij uw opmerkingen meenemen. B. Indiener geeft aan dat het enige stukje natuur dat nog aanwezig is ten zuiden van Goutum , van groot belang is voor omwonenden. Indiener geeft aan te begrijpen dat de woningnood hoog is, maar als natuur eenmaal verdwenen is, komt het nooit meer terug. Reactie: Wij onderschrijven het belang van natuur. Niet alleen voor de planten en dieren maar ook voor de mensen die er recreëren en ervan genieten. Voor dit gebied weegt de woningbouwopgave zwaarder dan de bestaande natuur. Met de inrichting van de groene buffer rondom De Hem wordt geprobeerd rekening te houden met de natuurlijke waarden. C. Indiener verzoekt eerst de focus op Middelsee en Blitsaerd te leggen en verzoekt hoogbouw te onderzoeken in de stad. Indiener geeft aan er alles aan te zullen doen om bebouwing in De Hem te voorkomen.

Reactie: Wij betreuren het dat indiener er alles aan zal doen om bebouwing in De Hem te voorkomen. Er is met dit stedenbouwkundig plan namelijk een bijzonder plan ontwikkeld, dat zo goed mogelijk met de diverse belangen rekening houdt. Met betrekking tot het ontwikkelen van andere locaties wordt verwezen naar de reactie op inspraakreactie 2 onder F. Inspraakreactie 18: Indiener heeft de inspraakreactie namens zichzelf en negen andere bewoners ingediend. A. Indiener maakt zich zorgen om de plannen rondom bebouwing nabij de polder De Houn, vanwege het feit dat de grutto in deze polder voorkomt en de grutto met uitsterven wordt bedreigd. Indiener verzoekt het leefgebied van de grutto niet te vernietigen. Reactie: Met betrekking tot het leefgebied van de grutto en de compensatie daarvoor, wordt verwezen naar het antwoord op inspraakreactie 2 onder F, 3 onder A en 6 onder A. B. Indiener geeft aan dat er van de zogenaamde ‘groenstrook’ ten zuiden van Goutum niets terecht is gekomen, doordat hier hokken, garages en een permanent zwembad zijn gerealiseerd. Hierdoor is geen sprake van een groene long of een habitat waar dieren zich

17

kunnen vestigen. Indiener geeft aan dat een groenstrook alleen zinvol is als deze royaal bemeten is indien deze met rust wordt gelaten. Reactie: De 50 meter zone ten zuiden van Goutum (-Sud) is deels verkocht aan particulieren, de bestaande inwoners van Goutum. Kennelijk hebben zij vergunningsvrije bouwwerken geplaatst in deze zone. Het vergunningsvrij bouwen is landelijk geregeld en kan niet door de gemeente ingeperkt worden. De 50 meter zone tussen Goutum en De Hem ter plaatse van Haven blijft openbaar gebied, voor zo ver de gronden in eigendom van de gemeente zijn, en zal met groen en water worden ingevuld en door de gemeente worden onderhouden. Inspraakreactie 19: A. Goutum wordt ingebouwd, zoals ook met het dorp Húzum is gebeurd. Reactie: Het klopt dat Goutum straks omsloten is door bebouwing. Echter, in tegenstelling tot Húzum, is het de bedoeling om groene randen rondom de buurtschappen ten zuiden van Goutum te behouden. B. Tijdens de campagne in het kader van de laatste (gemeenteraads-)verkiezingen is in Weidum het belang en de waarde van de dorpen benadrukt. Door nu De Hem te bouwen zou er sprake zijn van verkiezingsfraude. Reactie: De dorpen zijn belangrijk voor gemeente Leeuwarden. Bij diverse dorpen zijn bouwmogelijkheden, zoals Wirdum en Wytgaard. Om die reden zien wij niet dat er sprake zou zijn van verkiezingsfraude. C.

Indiener doet de suggestie de woningen van De Hem te verdelen over de dorpen. Reactie: Bij bestaande kernen is sprake van beperkte mogelijkheden voor uitbreiding van het aantal woningen, naar gelang de omvang van die kern en de behoefte. In het buurtschap De hem is sprake van maximaal 400 woningen. Dit aantal is te groot om over de verschillende kernen te verdelen. Bovendien blijkt dat de grootste behoefte aan woningen bij de stad Leeuwarden is. Inspraakreactie 20: PlasBossinade namens Dorpsbelang Goutum A. Indiener geeft aan dat Dorpsbelang Goutum graag de groene long ten zuiden van het dorp wil behouden. Dit is het slotstuk van alle bebouwing, voortvloeiende uit de Structuurvisie De Zuidlanden en het masterplan De Zuidlanden, echter ook het meest ingrijpende deel voor het dorp. Een petitie van Dorpsbelang is door meer dan 2000 mensen getekend. De groene long is niet alleen voor Goutum van belang, maar ook voor de bewoners van andere buurtschappen. Polder De Houn wordt getroffen door de voorgenomen bebouwing. Aangegeven wordt dat de planvorming voor De Hem in strijd is met hetgeen in de Structuurvisie staat, namelijk “het gebied ten zuidoosten van Goutum wordt, ondanks de verstedelijkingsdruk, gezien als waardevol weidevogelgebied." In de Structuurvisie wordt uitdrukkelijk aandacht gevraagd voor het behoud van waardevolle weidevogelgebieden.

Aangegeven wordt dat het belang van het gebied onderstreept is met de motie “Groenstructuur de Zuidlanden/polder de Houn”. In deze motie vraagt de gemeenteraad aandacht voor de groenruimtes tussen de buurtschappen. Ook wordt in deze motie gevraagd voor polder De Houn een inrichtingsplan en beheerplan op te stellen gericht op natuurvriendelijk beheer. Reactie:

18

Onderkend wordt dat de bebouwing van De Zuidlanden (en in het bijzonder De Hem) ingrijpend kan zijn voor het dorp Goutum. Om die reden is afgesproken een buffer van 50 meter op te nemen aan de zuidrand van Goutum. Hier ligt een raadsbesluit aan ten grondslag. Het besluit met voorwaarden is per brief van 13 juli 2016 meegedeeld aan Dorpsbelang. Met deze 50 meterzone is rekening gehouden in het stedenbouwkundig plan voor De Hem. Buiten die 50 meterzone is een groene invulling gedacht op de “koppen” van de pieren met bebouwing. Op die manier, door afstand en groen, wordt rekening gehouden met de belangen van de bewoners van Goutum.

Het belang van weidevogelgebieden wordt onderschreven in de Structuurvisie. Echter bij de bestemmingsplanprocedure Wiarda heeft de gemeente al keuzes moeten maken die ervoor gezorgd heeft dat het oorspronkelijke weidevogelgebied is formeel is komen te vervallen en de gemeente hiervoor compensatie heeft moeten betalen. Conform de geldende regeling compensatiegelden aan de provincie te betalen, kan het gebied aan de overzijde van de Wâldwei, grenzend aan het gebied De Zuidlanden, geschikt gemaakt worden voor weidevogels. De redenen om deze keuze te moeten maken zijn aangedragen door Dorpsbelang en Milieudefensie tijdens de behandeling van (en uitspraak) van het hoger beroep tegen het bestemmingsplan Wiarda: “Volgens Dorpsbelang en Milieudefensie vormt vanwege de verstorende werking die van het plangebied uitgaat, het resterende gebied ten zuiden van de Hounsdyk, dat een oppervlakte heeft van ongeveer 140 hectare, geen voldoende areaal meer voor een levensvatbare gruttopopulatie.”… “Verder is ook in de onderhavige procedure niet bestreden dat het areaal voor een levensvatbare populatie weidevogels ten minste ongeveer 170 hectare moet bedragen, waarbij de Afdeling in aanmerking neemt dat ook in het rapport van Altenburg en Wymenga "Compensatie voor weidevogels in het kader van ontwikkelingen rond Leeuwarden" van 10 maart 2010, dat aan het nu voorliggende plan ten grondslag is

gelegd, van een dergelijke minimale omvang wordt uitgegaan. Dit betekent dat bij de voorbereiding van het nu voorliggende plan voor de bepaling van de omvang van het verstoord gebied de gronden ten zuidwesten van de Hounsdyk die op de bij het Werkplan Weidevogels in Fryslân behorende kaart Openheid en rust weidevogels zijn aangemerkt als "voor weidevogels geschikt gebied" hadden moeten worden betrokken.”

19

Kaart compensatie weidevogelgebied

Als gevolg van de uitspraak heeft er compensatie van het totale gebied van De Zuidlanden plaatsgevonden en is de aanduiding ‘weidevogelgebied’ door de provincie verwijderd van de provinciale kaarten. In de Structuurvisie wordt ook de woningbouw beschreven, aan het belang van woningbouw moet ook tegemoet gekomen worden. Er is voldaan aan de punten uit de genoemde motie. In de aangehaalde motie wordt het belang van groenruimtes tussen buurtschappen benoemd. Deze groenruimtes zijn er daadwerkelijk tussen de buurtschappen. Voor polder De Houn is een beheerovereenkomst aangegaan, de polder wordt natuurvriendelijk beheerd. Om die reden zitten er weidevogels in de polder, ondanks dat de polder al binnen de verstoringsafstand van het dorp Goutum, in de verstoringsafstand van het buurtschap Wiarda, in de verstoringsafstanden van de recreatievaart Wurdumerfeart en weg Hounsdyk ligt. Door enerzijds tegemoet te komen aan de motie en anderzijds een bufferzone van een breedte vergelijkbaar met die van Wiarda te projecteren, wordt tegemoetgekomen aan de belangen van groen en de belangen van polder De Houn. B. Aangegeven wordt dat er een adviesrapport van onderzoeksbureau Altenburg & Wijmenga ligt en dat dat “gek genoeg” niet bij de stukken ter inzage is gelegd. Reactie: Er zijn meerdere ecologische quick-scans en onderzoeken uitgevoerd.

De uitgevoerde ecologische onderzoeken zijn bedoeld als onderbouwing en input bij het op te stellen bestemmingsplan. Ten behoeve van een op te stellen bestemmingsplan is het gebruikelijk uitsluitend het plangebied te onderzoeken. In dit geval is er breder onderzoek uitgevoerd. De onderzoeken zullen, zoals gebruikelijk, worden toegevoegd als bijlage bij het bestemmingsplan. De resultaten van de uitgevoerde ecologische onderzoeken staan sinds oktober 2020 op de website van De Zuidlanden. Er is dus geen sprake van het niet openbaar maken van onderzoeken. C. Aangegeven wordt dat met het stedenbouwkundig plan voor De Hem, gekozen wordt voor het ‘afschrijven’ van weidevogelgebied De Houn. Deze keuze zou in strijd zijn met de Structuurvisie en met de Wet natuurbeheer (in verband met het verstoren van weidevogels

20

en hun nesten en rustplaatsen). De noodzakelijke zone van 300 meter wordt niet in acht genomen. Reactie: De polder De Houn is geen door de provincie aangegeven weidevogelkansgebied. Bovendien wordt er een bufferzone aangehouden, met een breedte vergelijkbaar met die van Wiarda (40 -75 m). Op die manier wordt rekening gehouden met de polder De Houn. Ons inziens is er geen strijd met de Structuurvisie. In de Structuurvisie is er sprake van woningbouw en van weidevogels. Er is een afweging tussen beide belangen gemaakt, waarbij het belang van woningbouw zwaarder woog. Er is compensatie betaald voor de weidevogels zodat de woningbouw doorgang kan vinden. Met betrekking tot de zone van 300 meter wordt verwezen naar de reactie onder inspraakreactie 3 onder A. Nesten van weidevogels zijn niet jaarrond beschermd. Er is geen strijdigheid met de Wet natuurbescherming m.b.t. broedvogels, indien het volgende in acht wordt genomen (ecologische beoordeling van A&W van 26 februari 2019): Werkzaamheden buiten het broedseizoen uitvoeren is de meest zekere optie. Een alternatief is om werkzaamheden voor aanvang van het broedseizoen te beginnen, zodat broedpogingen in het werkgebied achterwege blijven door de verstoring tijdens de werkzaamheden. Er dient tevens te worden voorkomen dat tijdens werkzaamheden in het broedseizoen alsnog broedgevallen ontstaan die kunnen worden aangetast.

Dit is mogelijk door geen geschikte plaatsen voor nesten te laten ontstaan, door bijvoorbeeld bouwmateriaal goed af te dekken. Mochten er toch vogels tot broeden komen en door de werkzaamheden worden verstoord, dan ontstaat er een conflict met de Wet natuurbescherming en moeten de verstorende werkzaamheden gestaakt worden tot na de broedperiode van de betreffende soort(en). D. Aangegeven wordt dat er sprake zou zijn van een verouderde MER. Los van of sprake is van een verouderde MER, is de Hem qua omvang niet direct plan-merplichtig. In dit geval kan een mer-beoordeling volstaan, die verwerkt wordt in het bestemmingsplan. E. Aangegeven wordt dat het de vraag is of er voldoende stikstofruimte is om de wijk De Hem te ontwikkelen. Dit blijkt niet uit de ter visie gelegde stukken. Het zou onzorgvuldig zijn een stedenbouwkundig plan ter visie te leggen, terwijl er onzekerheid is over de uitvoerbaarheid. Verzocht wordt met een Aeriusberekening de stikstofdepositie inzichtelijk te maken. Reactie: Het is niet gebruikelijk in dit stadium al een stikstofberekening uit te voeren. In het kader van het op te stellen bestemmingsplan zal een stikstofberekening worden uitgevoerd. Inspraakreactie 21: Indiener verzoekt geen woningen te bouwen op de locatie De Hem omdat deze gronden worden gebruikt door weidevogels om te nestelen. Reactie:

21

Met betrekking tot de noodzaak van het ontwikkelen van dit plan op deze locatie wordt verwezen naar het antwoord op inspraakreactie 2 onder F. Nesten van weidevogels zijn niet jaarrond beschermd, zie ook het antwoord op inspraakreactie 20 onder C. Inspraakreactie 22: Indiener verzoekt geen woningen te bouwen op de locatie De Hem omdat deze gronden worden gebruikt door weidevogels om te nestelen. Reactie: Met betrekking tot de noodzaak van het ontwikkelen van dit plan op deze locatie wordt verwezen naar het antwoord op inspraakreactie 2 onder F. Nesten van weidevogels zijn niet jaarrond beschermd, zie ook het antwoord op inspraakreactie 20 onder C. Inspraakreactie 23: A. Indiener geeft aan dat De Klamp en De Hem voor het gevoel in elkaar overgaan, zonder voldoende groene buffer. Indiener verzoekt de groene ruimte te borgen, zoals benoemd in de structuurvisie en getoond op een eerder concept van De Hem. Reactie: De afstand tussen De Klamp en De Hem is dermate groot dat er geen sprake is van in elkaar overlopen van de buurtschappen. De afstand tussen de woningen in de Klamp tot bijvoorbeeld de voorgenomen appartementengebouwen in De Hem bedraagt meer dan 150 meter. Om die reden zal het stedenbouwkundig plan op dit punt niet worden aangepast. B. Aan de zuidzijde van De Hem is een appartementengebouw toegevoegd. Indiener vreest voor de hoogte van deze appartementengebouwen.

Indiener vindt dat deze appartementengebouwen de indruk wekken van een industrieterreintje tussen 2 dorpen in. Indiener verzoekt de hoogbouw te verplaatsen naar de andere zijde van De Hem, aan de kant van Wiarda omdat daar sprake is van een bredere groenstrook. Reactie: Voor de appartementengebouwen wordt gedacht aan een hoogte van 3 lagen met een kap. In het bestemmingsplan wordt de maximale bouwhoogte vastgelegd. Dit valt niet onder “hoogbouw”. Woningen hebben veelal twee bouwlagen met kap. Deze gebouwen tellen dan één extra bouwlaag ten opzichte van dat woningtype. C. Het toegevoegde appartementengebouw is enigszins gedraaid en gericht op de tuinen van de woningen in De Klamp. Er is zicht recht in de tuinen van die woningen. Dit past niet bij het geschetste ”buiten” wonen. Indiener verzoekt voor alle appartementengebouwen dezelfde richting te kiezen. Reactie: De afstand tussen De Klamp en de geprojecteerde appartementengebouwen is dermate groot dat van de term “dichtbij” of zicht in de tuinen geen sprake is. De afstand tussen de woningen in De

22

Klamp tot de voorgenomen appartementengebouwen bedraagt meer dan 150 meter. Om die reden zal het stedenbouwkundig plan op dit punt niet worden aangepast. Inspraakreactie 24: Deze inspraakreactie is tekstueel en inhoudelijk gelijk aan nummer 23. Kortheidshalve wordt hierbij dan ook verwezen naar de samenvatting en reactie op inspraakreactie 23. Inspraakreactie 25: Indiener is geïnteresseerd in het onderdeel D (wonen in een hof in het bos, wonen met collectieve tuin). Samen met een aantal andere belangstellenden heeft hij interesse om hier te gaan wonen. Indiener benoemt een aantal punten waar hij concreet aan denk bij de invulling van dit bouwonderdeel. Reactie: Wij danken indiener voor zijn getoonde interesse en gaan graag met hem in gesprek zodra de procedure in een verder stadium is en er sprake is van concretere invulling van de deelgebieden. Inspraakreactie 26: A. Indiener geeft aan dat er in het stedenbouwkundig plan 3 appartementencomplexen zijn getekend, waar in een vorige versie sprake was van 2 appartementengebouwen. Bovendien zijn deze gebouwen gericht op De Klamp. Indiener verzoekt dat het appartementencomplex met de voorzijde gericht is op het noordwesten, zodat de zichtlijn niet op de Klamp is gericht. Reactie: Zie hiervoor de beantwoording van inspraakreactie 23. B.

Indiener geeft aan dat er gesproken wordt over groene ruimten bedoeld als speelterrein al dan niet met water. Indiener geeft aan dat het niet wenselijk is het gebied als zwemwater aan te merken, vanwege de breedte van de vaart en het bootverkeer. Reactie: Wij nemen deze suggestie mee. Inspraakreactie 27: Indiener woont aan de zuidzijde van Goutum en geeft aan de indruk te hebben dat hij meer benadeeld wordt dan andere bewoners doordat de nieuwe bebouwing het dichtst op zijn perceel komt. Ook van de vaarbewegingen zal hij, gezien de situering van zijn perceel, het meeste last hebben. Er is immers ook maar sprake van één in/uitgang van het bevaarbare water. De privacy neemt af. Indiener verzoekt een aantal kavels (op de koppen) niet te bebouwen maar groen in te planten. Daarnaast verzoekt indiener een tweede doorgang te maken in het schiereiland, nabij het plasdrasgebied (en noordoostelijk gelegen wandelpad). Reactie: Tussen de woningen aan de zuidkant van Goutum en De Hem is een bebouwingsvrije zone van 50 meter. De ‘koppen” van de pieren krijgen een groene invulling. Dit achten wij voldoende om het woongenot van indiener niet onevenredig te benadelen. Er zullen geen kavels vervallen ten gunste

23

van meer groen, omdat er voldoende ruimte is om het groen goed te kunnen laten uitgroeien. De kavel van indiener en de kavels van De Hem liggen aan bevaarbaar openbaar water. Het water zal in het recreatieseizoen gebruikt worden, naar verwachting wordt het gebruik intensiever door de nieuwe bebouwing. Dit bezwaar kunnen wij niet wegnemen. Verder dient te worden opgemerkt dat betreffende bewoners, wonende aan deze zuidkant van Goutum, extra eigendom hebben kunnen verwerven in 2011 van de gemeente en dat op kosten van de gemeente hun percelen zijn ontsloten op het vaarwater. In de koopovereenkomsten is ook nadrukkelijk aangegeven dat de overeengekomen minimale bebouwingsvrije afstand van 50 meter door de uitbreiding van de percelen niet verandert ten opzichte van hetgeen op de geldende bestemmingsplankaart is vastgelegd. Door het maken van een tweede bevaarbare doorgang in het schiereiland zou een eiland ontstaan, dit is onwenselijk omdat dit het onderhoud en het toezicht bemoeilijkt. Conclusie De inspraakreacties leiden niet tot een aanpassing van het stedenbouwkundig plan voor buurtschap De Hem.

24

1 De Hem stedenbouwkundig plan

Buurtschap De Hem Stedenbouwkundig plan

1

januari 2021

Inhoud

Voorwoord

2 2 3 5 7 8 10 12 13

Inhoud Voorwoord Inleiding Omgeving Structuurvisie De Zuidlanden Participatieproces Inspiratiekaart Schetsontwerp Stedenbouwkundig plan

14

Hoofdopzet

15

Oostrand

16

Noordrand

17

Westrand

18

Hart

18

Entree

19

Zuidrand

20

Ontsluiting

20

Fiets en voetganger

21

Auto

22 23 24 25 26

Wonen Uitgeefbaar Water Groen Duurzaamheid

2

In dit document staat het stedenbouwkundig plan voor het nieuwe buurtschap 'De Hem' in De Zuidlanden beschreven. "Een stedenbouwkundig plan is een tekening met toelichting van de gewenste inrichting van een gebied, waarin de meest bepalende elementen die ruimte vragen zijn weergegeven." Dit zijn oa. de kavels, het groen, de wegen, de parkeerplaatsen en het water. Om tot deze tekening en toelichting te komen heeft er een ontwerp- en participatieproces plaatsgevonden waarin keuzes zijn gemaakt over waar welke bebouwing komt en hoe de openbare ruimte vorm zal krijgen. In het ontwerpproces is rekening gehouden met allerlei aspecten, zoals aansluiting op het omliggende landschap en de bestaande bebouwing, een goede toegankelijkheid, duurzaamheid, groen en water, milieutechnische aspecten en veiligheidsaspecten. Hier ligt steeds de uitdaging voor het ontwerpteam. Uiteindelijk zal 'De Hem' een nieuw stukje Leeuwarden worden dat goed in de omgeving past en waar de nieuwe bewoners en hun bezoekers veilig en plezierig kunnen wonen, werken, verblijven en spelen.

Inleiding Leeuwarden breidt uit

van Harin

Leeuwarden groeit de komende jaren en er is vraag naar meer woningen. Het buurtschap De Hem is het laatste te ontwikkelen buurtschap in Zuidlanden-Oost. In de afgelopen jaren zijn de buurtschappen Goutum-Súd, Techum, Wiarda en De Klamp gebouwd. Buurtschap Unia is in voorbereiding. Het plangebied ligt tussen Goutum, de Wergeasterdyk, de Wirdumervaart en De Klamp. Het plangebied heeft een omvang van ruim 35 hectare, wat ruim is voor het aantal woningen. Dat betekent dat er veel ruimte is voor water en groen.

xmakanaa

De

l

i we

Ha

ld Wa

ak

A32

Buurtschappen

De ligging van De Zuidlanden ten zuiden van het Van Harinxmakanaal. Bij de rode cirkel de locatie 'De Hem'. De Alde Feanen

1

6

3

De buurtschappen aan de oostkant van de Overijsselselaan. De bestaande en in aanbouw zijnde buurtschappen zijn Goutum-Súd (Jabikswoude)[1], Techum [2], Wiarda [3] en De Klamp [4]. Het buurtschap Unia [5] is in voorbereiding.

2

4 Het plangebied voor De Hem [6] is aangegeven als een geel gekleurd gebied.

5

3

In de Structuurvisie van 2011 wordt de opzet van buurtschappen behandeld. De woonbuurten met een omvang van 200 tot 400 woningen maakt het mogelijk om op Friese leest geschoeide 'buorren' te maken. De buurtschappen hebben een eigen identiteit en herkenbaarheid. Deze aanpak wordt gewaardeerd in De Zuidlanden.

Status Het stedenbouwkundig plan laat zo goed mogelijk zien hoe De Hem gerealiseerd gaat worden. Het plan zal wel verder uitgewerkt moeten worden als het gaat om exacte maten van de wegprofielen, watergangen en kavels. Aan de tekenstijl is dat ook goed te zien in bijvoorbeeld het hoekige verloop van wegen en watergangen.

> Inleiding >

Vervolg Na de vaststelling van het stedenbouwkundig plan wordt als volgende stap het voorontwerp bestemmingsplan gemaakt en voorgelegd ter besluitvorming. In het bestemmingsplan worden de functies zoals wonen of groen op een kaart vastgelegd met de daarbij behorende regels. De realisatie van De Hem vindt plaats in samenwerking met marktpartijen die woningen zullen gaan ontwikkelen voor de verschillende plandelen. Ook zullen kavels ter verkoop worden aangeboden voor de particuliere bouw. De regels waaraan de bebouwing moet voldoen zullen voor een gedeelte staan in het voorontwerp bestemmingsplan. Dan gaat het om bijvoorbeeld bouwhoogte en rooilijnen.

Eén van de schetsen voor het stedenbouwkundig plan.

Beeldkwaliteit

De plek waar de Sudertrimdielsdyk uitkomt op de Wergeasterdyk. Vanaf deze plek wordt De Hem ontsloten.

4

Er zal ook aandacht besteed worden aan het uiterlijk van de bebouwing. Daarvoor wordt een Beeldkwaliteitsplan opgesteld met daarin opgenomen Welstandscriteria. Voor sommige plekken in het plan zullen de criteria meer sturend zijn dan op andere plekken. In de beschrijving van het plan komt dit thema terug. In De Zuidlanden is een Kwaliteitsteam actief die in een vroeg stadium met de aanvrager en architect naar de plannen kijkt en advies uitbrengt. Bij een positief advies volgt goedkeuring van 'Hûs en hiem' bij de officiële aanvraag.

Omgeving Middelzee In de 11e eeuw begon men met het inpolderen van de Middelzee, die vanuit de Waddenzee aan de westzijde van Leeuwarden naar het huidige Bolsward liep. Hierdoor begon de Middelzee dicht te slibben. Het inpolderen van de Middelzee had landschappelijke gevolgen: van oudsher stroomden rivieren en beekjes uit op de zee, maar vanwege de inpoldering werd een afwateringskanaal gegraven: de Zwette. Het plangebied van De Hem en omgeving bestaat uit weiland en kenmerkt zich door het slotenpatroon, deels strak en regelmatig maar ook met onregelmatig verloop. Uit historische gegevens lijkt er in de zuidwesthoek van het terrein, nabij de Wergeasterdyk, sprake te zijn geweest van een 'huisplaats'. Verder zijn er geen sporen van bewoning aangetroffen. De naam 'De Hem' verwijst naar een kleine nederzetting aan de Wergeasterdyk, ten zuiden van De Klamp. Historische kaart 1910

Wirdumervaart De Wirdumervaart was een stroomrivier die afwaterde naar de Middelzee. De voormalige rivier liep naar het dorp Wirdum en vanouds werden landbouwproducten naar Leeuwarden vervoerd. De vaart stond in verbinding met andere waterlopen wat het transport bevorderde. Tegenwoordig vervult de Wirdumervaart vooral een recreatieve functie. Om het varen met sloepen te bevorderen is in de afgelopen jaren het 5

water op diepte gebracht en zijn bruggen in de omgeving opgehoogd.

Wegen Omdat het transport over water lange tijd belangrijker dan vervoer over land, waren er maar weinig wegen. In het plangebied zijn de Wergea­ sterdyk en de Hounsdyk de twee oudere wegen die al op heel oude kaarten voorkomen.

Landschap Het plangebied bestaat uit weilanden. De hoogtekaart laat zien dat er hoogteverschillen zijn in het terrein. In de buurt van Goutum ligt het maaiveld wat hoger en langs de Wirdumervaart is het maaiveld beduidend lager. Dat kan te maken hebben met de oorspronkelijke afwaterende functie van de vaart. De Wergeasterdyk heeft het karakter van een landelijke laan. Aan weerszijden staan op onregelmatige afstanden essen van maximaal 40 jaar oud. Het gebied ten westen van de Wergeasterdyk kenmerkt zich door opgaand groen. Langs de perceelsgrenzen is sprake van singels en houtwallen. Met de komst van het crematorium zijn in een groot deel van dat terrein bos, singels en lanen aangebracht. Een deel van deze beplanting is ruim 50 jaar oud. Het geheel heeft het karakter van een volwassen bos. Het buurtje 'It Grien' dat tegen dit gebied aan ligt borduurt voort op dit thema met de singels tussen de woningen.

> Omgeving > Polder de Houn

Vogelvluchtbeeld van polder de Houn gezien vanuit het zuidoosten. Onder in beeld de rand van het buurtschap Wiarda. Linksonder de windmolen.

Polder de Houn gezien vanuit het zuiden. Langs de Hounsdyk staat de Wimetor windmolen

6

Ten oosten van de Wirdumervaart ligt een laaggelegen gebied die polder de Houn genoemd wordt. Het gebied is eigendom van de gemeente Leeuwarden. In samenwerking met lokale organisaties 'Wimetor' en de 'Vogelwacht' is een aantrekkelijk gebied voor plant en dier ontstaan. Er zijn veel vogels en weidevogels broeden hier. Omdat weidevogels grote open gebieden nodig hebben is dat bijzonder. Het heeft te maken met de uitgekiende beheersing van het waterpeil en het maaibeheer. Volgens de deskundigen kan dit gebied ook op deze wijze functioneren omdat binnen een straal van 2 km de Himpensermarpolder ligt, een grootschalig weidevogelgebied. De Hounsdyk ligt langs de oostkant van het poldertje en buurtschap Wiarda ligt aan de andere kant. Hier zorgt een brede waterpartij voor afstand tussen de woningen en de polder en vormt het een waterrijke overgangszone. Ten zuiden van de polder komt een fietspad die een verbinding gaat vormen tussen Wiarda en De Hem, maar ook tussen Zuiderburen en de rest van De Zuidlanden. Aan beide kanten van het fietspad is een sloot waarbij de sloot aan de noordkant een brede ondiepe oeverzone heeft.

Structuurvisie De Zuidlanden

Omslag van de Structuurvisie

Groei

Buurtschappen

De gemeente Leeuwarden kent een sterke groei van de bevolking en het aantal huishoudens. Waar dat kan wordt de woningvraag opgevangen in de stad, maar er is ook de behoefte en noodzaak om nieuwbouw in uitleggebieden zoals De Zuidlanden te ontwikkelen.

Aan de oostzijde van de Overijsselse laan zijn debebouwingsvlakken als 'buurtschappen' opgezet. Elke vlek bevat een gevarieerd woonprogramma met een omvang van 200 tot 400 woningen, De gebieden tussen de vlekken worden landschappelijk ingericht, met bebouwingsaccenten.

Hoofdlijnen

Identiteit

Voor het plangebied van De Zuidlanden is een structuurvisie vastgesteld in 2011. Hierin staan de hoofdlijnen van de voorgestane ruimtelijke ontwikkeling voor De Zuidlanden. De basis wordt gevormd door de landschappelijke ondergrond, met bodemgesteldheid en cultuurhistorische kenmerken. De volgende laag is het waternetwerk, gevolgd door het hoofdwegennet. Dan de Overijsselselaan en Werpsterhoek als concentraties voor de zakelijke en niet-commerciële dienstverlening. Tenslotte de laag van de bebouwing die op het onderliggend netwerk mogelijk is.

Met het maken van aparte 'buurtschappen' ontstaan er woongebieden met een eigen identiteit en herkenbaarheid. Hierdoor wonen mensen niet in De Zuidlanden, maar in aparte 'buurtschappen' waarmee ze zich ook gemakkelijker kunnen identificeren, en zich kunnen 'thuis voelen'. Ook is het waardevol om verschillen aan te brengen tussen de buurtschappen. Daarmee kan ingespeeld worden op de woningbehoefte en de marktomstandigheden. Ook kunnen ervaring met al gebouwde buurtschappen gebruikt worden.

Buurtschap Techum

7

Participatieproces Stappen

Beeld van de Inspiratiedag in de Iglo van De Zuidlanden op 14 december 2019. Foto: Leeuwarder Courant

Vanaf 2019 hebben bijeenkomsten en activiteiten plaatsgevonden om belanghebbenden uit de omgeving en geïnteresseerden te betrekken bij de voorbereiding en het opstellen van de hoofdlijnen van het stedenbouwkundig plan. Een belangrijk onderdeel hierin was de zgn. "Inspiratiedag". Op zaterdag 14 december 2019 konden belangstellenden tussen 10:00 en 15:00 binnenlopen en zich laten informeren. Er werden doorlopend korte presentaties gegeven over verschillende onderwerpen. Op deze dag kwamen we in gesprek met omwonenden, toekomstige bewoners, ontwikkelaars en makelaars. Tijdens de "Inspiratiedag" is ook een digitale enquête gelanceerd om meer betrokkenen de tijd te gunnen om hun mening te geven. Deze enquête is uiteindelijk door meer dan 300 mensen ingevuld. Hieronder is kort overzicht van de stappen in het proces: • Voorjaar 2019 - inventarisatie; • Eind december 2019 - "Inspiratiedag De Hem"; • December 2019 - januari 2020 - online enquête; • Mei 2020 - presentatie en online bijeenkomst over de Inspiratiekaart; • Juni 2020 - presentatie en online-bijeenkomst eerste schets; • Oktober 2020 - bijeenkomst met de klankbordgroep over het concept stedenbouwkundig plan.

8

Over deze bijeenkomsten en activiteiten zijn verslagen en documenten na te lezen op: www.dezuidlanden.nl/nl/de-buurtschappen/de-hem

Uitkomsten Uit de enquête en de inbreng op de andere momenten zijn de volgende hoofdpunten naar voren gekomen. In schuine schrift staat vermeld hoe dit punt verwerkt is.

Zwaartepunt van de bebouwing. Van de vier modellen werd het verspreid wonen het meest geschikt bevonden, het model met het zwaartepunt in het midden was een goede tweede. De andere modellen gingen uit van een zwaartepunt in het noordoosten of noordwesten. We gaan uit van een centraal zwaartepunt. Het compacte hart van het buurtschap ligt in het midden, waardoor er ruimte aan de randen ontstaat.

Wonen Veel voorgestelde woningtypen werden hoog gewaardeerd, zoals twee onder één kapwoningen, duurzame woningen aan binnentuin, rijwoningen en vrijstaande woningen. Appartementen kregen de laagste score. Opvallend was de hoge waardering voor woningclusters in het groen. We gaan een gevarieerd woningbouwprogramma realiseren dat aansluit bij de behoefte, zowel

> Participatieproces > op de korte en de lange termijn. Naast duurdere woningen willen we in De Hem ook betaalbare woningen realiseren voor starters en senioren.

te gast is en zullen toekomstige bewoners waar het kan betrekken. We gebruiken de ervaring die we opdoen bij de parkeeroplossingen die tot nu toe zijn toegepast in De Zuidlanden.

Groen Over het algemeen werden verschillende vormen van natuurlijk groen gewaardeerd. Bomen, singels en bosjes kregen een hoge waardering, net als ruige en natuurlijke oevers. We gaan verschillende soorten groen realiseren die goed aansluiten bij het karakter van het omringende landschap.

Duurzaamheid Duurzaamheid werd belangrijk gevonden waarbij de verschillende categorieën dicht bij elkaar lagen. Het hoogst gewaardeerd werden energie neutrale woningen en materiaalgebruik. Opvang van regenwater scoorde iets lager. Duurzaamheid is een belangrijk thema in De Hem dat we verder uit zullen werken in de openbare ruimte en in de eisen die we aan de woningbouw stellen.

Mobiliteit en parkeren Parkeren dicht bij de woningen werd hoog gewaardeerd. Over parkeren op enige afstand ten behoeve van een autoluwe woonomgeving werd verschillend gedacht, net als over mogelijkheden voor deelauto’s. We streven naar een woonomgeving waar de auto 9

Daarnaast zijn in het participatietraject zijn drie specifieke aandachtspunten naar voren gekomen die de aandacht vragen.

De oostelijke rand Aandacht voor waar en de wijze waarop de bebouwing aan de oostzijde geplaatst wordt in combinatie met een landschappelijke overgangszone tussen de bebouwing en de Wirdumervaart en de polder de Houn.

Randzone Goutum. Aan de noordzijde is in het bestemmingsplan een zone van 50 meter aangegeven die vrij blijft van bebouwing. Bewoners aan de rand van Goutum pleiten voor het afschermen van nieuwe bebouwing.

Westelijke rand langs de Wergeasterdyk Voor het westelijke deel van het gebied geven de bewoners van de Wergeasterdyk hun voorkeur aan voor het op afstand houden en aan het zicht onttrekken van nieuwe bebouwing.

Inspiratiekaart De Inspiratiekaart is een tekening die zo goed mogelijk laat zien wat er opgehaald is uit participatiesessies. Het geeft weer met welke aanleidingen uit de omgeving, met welke ideeën die zijn ingebracht en met welke uitgangspunten die zijn geformuleerd een plan gemaakt kan worden. Het laat op globale wijze zien hoe het nieuwe buurtschap de Hem vormt krijgt en wat waar kan komen en hoe de omgeving er uit kan gaan zien. De kaart is geen tekening waarin zaken precies vastliggen worden op hun plek zoals een bestemmingsplan dat wel doet. De kaart is bedoeld als praatstuk en als inspiratie voor de volgende stappen in het planproces.

Doel Voor het ontwikkelen van het nieuwe buurtschap De Hem hebben we centrale uitgangspunten opgehaald uit het participatietraject en vertaald op hoofdlijnen in de Inspiratiekaart. Dit zorgt ervoor dat we tijdens de ontwikkeling van het gebied altijd duidelijke richtlijnen hebben om op terug te vallen. Schematische schets van de opzet van het buurtschap De Hem

Twee invalshoeken Voor de Inspiratiekaart kijken we op twee manieren naar het gebied. Ten eerste van binnen naar buiten: waar ligt het zwaartepunt van de bebouwing en hoe dicht staan de huizen bij elkaar. Ten tweede van buiten naar binnen: hoe ziet de di-

10

recte omgeving eruit en welke invloed heeft dat op de bebouwing en inrichting van de randen.

Van binnen naar buiten De Hem past in de reeks van buurtschappen in De Zuidlanden ten oosten van de Overijsselselaan die al zijn gebouwd, in aanbouw zijn of nog gebouwd worden. In de buurtschappen staat de bebouwing relatief dicht op elkaar en tussen de buurtschappen is groene ruimte. De Inspiratiekaart laat verschillende dichtheden van de bebouwing zien. In het hart van het buurtschap staan de huizen relatief dicht op elkaar, met daaromheen schillen met een iets lagere dichtheid. Aan de randen staan de huizen veel verder uit elkaar.

Van buiten naar binnen De directe omgeving van De Hem heeft meerdere gezichten. Aan de oostkant de natte polder De Houn, aan de zuidkant het wijde zicht over de weilanden, aan de westkant de opgaande beplanting langs de Wergeasterdyk en rond het crematorium. Aan de noordkant ligt bevaarbaar water. Alle windrichtingen bieden aanleidingen om de randen rondom het buurtschap verschillend te maken en te laten aansluiten om de omgeving. In de Inspiratiekaart wordt dit in legenda eenheden benoemd.

> Inspiratiekaart>

11

Schetsontwerp Met de ideeën uit de inspiratiekaart zijn eerste schetsen gemaakt als een soort vingeroefeningen. Het zijn 3d modellen waarin als een soort 'lego'-blokjes verschillende typen woningen geplaatst zijn, zoals rijwoningen, vrijstaande woningen en meer. Daarnaast is de groene omgeving globaal ingetekend. Het idee is dat een compact hart het centrale deel van het buurtschap vertegenwoordigd met daaromheen zones waar de woningen minder dicht op elkaar staan en 'vermengd' zijn met groen en water. Schetsontwerp 30 juni 2020

Hart van het buurtschap Het hart bestaat vooral uit rijwoningen rondom een groene ruimte die refereert aan een ‘lege terp’, een licht verhoogd grasvlak met bomen rondom. Daarom heen staan meer woningtypen als een soort ‘schil’.

Noordkant Aan de noordkant is het vaarwater groter gemaakt met een soort opvaarten met vrijstaande woningen. Tussen deze woningen en Goutum is een soort schiereiland. Samen met de groene koppen van de doodlopende straatjes maakt dit groene zone tussen De Hem en Goutum.

Oostkant Schetsontwerp 26 oktober 2020

Aan de oostkant is de westelijke oever van de Wirdumervaart ingevuld met een waterrijk groengebied. Het water heeft voor een groot 12

deel verschillende waterdiepten waardoor er natuurlijk geheel kan ontstaan dat aansluit bij de polder De Houn. Korte doodlopende straatjes met verschillende woningtypen liggen ingebed is deze waterrijke zone.

Zuidkant Vanaf de zuidkant is zicht over de weilanden kenmerkend. Hier kruist de fietsroute van naar Wiarda en Zuiderburen de Wirdumervaart. Als markering van dit punt zijn bijzondere woningen aan het water gedacht, smalle rijwoningen of een compact appartementengebouw. Tussen De Klamp en De Hem is een open ruimte waar bijvoorbeeld een trapveld zou kunnen passen.

Westkant In de zone tussen het hart van De Hem en de Wergeasterdyk is een combinatie van bosstroken, singels en lanen getekend. Tussen de opgaande beplanting is ruimte voor bijzondere woningen of woonvormen zoals een hofje, Tiny Houses of varianten daarop. Ook zijn woningen ingetekend op extra grote kavels. Het eerste schetsontwerp is gepresenteerd op het digi-event van 30 juni 2020. Het tweede schetsontwerp was onderwerp van gesprek met de klankbordgroep op 26 oktober 2020. De reacties op dit ontwerp zijn waar mogelijk verwerkt in dit voorliggende stedenbouwkundig plan.

Stedenbouwkundig plan

13

A

> Stedenbouwkundig plan >

Het hart. Beschut, dorps en spelen op straat.

B Het lint. Bomen in de berm, informeel, variatie.

H

C

C A

D B E

Deelgebieden in De Hem

De opvaarten. Tuinen aan vaarwater.

F G E

D De hof in het bos. Wonen met collectieve tuin.

E De 'state'. Bijzondere woning op voorname plek.

F De polderrand. Informeel voetpad langs de woningen.

G De accenten. Appartementen in een cluster.

Overzicht van De Hem

H De ruimte. Grotere kavels geven mogelijkheden.

14

Hoofdopzet De buurtschappen in De Zuidlanden zijn geïnspireerd op de Friese dorpen. Een gegroeid dorp met een rijk verleden is natuurlijk niet te imiteren. Wel kunnen kenmerken van de dorpen op eigentijdse wijze opnieuw gebruikt worden. In elk buurtschap gebeurt dat weer nét even anders. In De Hem is sprake van een compact hart dat verwijst naar de kleine omvang van een dorp met smalle straatjes (A). De toegangsweg van een dorp is vaak voorzien van lintbebouwing, zo ook in De Hem (B). Soms is er een opvaart met een kleine havenkom als vaarverbinding met de omgeving. In De Hem zijn meerdere opvaarten waarlangs aan het water gewoond wordt (C). Een hofje aan de rand van het dorp is een herkenbaar element dat aan de westzijde van het hart in een eigentijds vorm terugkomt (D). Aan de dorpsrand en/of in het lint hebben voorname woningen vaak een plek. In De Hem zijn plekken voor een bijzondere woning of een bijzonder functie (E). Aan de oostrand staan de woningen aan het open polderland (F) met een voetpad langs de voordeur, een verwijzing naar voetpaden zoals kerkepaden in het open land. Soms is aan een vaarweg bij een dorp een klein bedrijf gegroeid. Aan de Wirdumervaart is ruimte voor een cluster woningen die daarna verwijst (G). Tot slot is er plek voor woningen met extra veel ruimte op de kavel (H).

> Stedenbouwkundig plan >

Oostrand

D

B

Vogelvluchtbeeld van de oostrand. Op de voorgrond de overgangszone tussen de Wirdumervaart en de woningen.

A C

De oostrand van het plangebied grenst aan de Wirdumervaart en polder de Houn. Aan deze oostrand is ruimte vrijgehouden voor een open groene zone waarin het bestaande lage maaiveld behouden blijft (A). De afstand tussen de voorgestane bebouwing en de oever van de Wirdumervaart varieert van 40 (B) tot 75 meter (C). De groene zone kan benut worden als gebied om te vernatten door sloten en greppels te verbreden en nieuwe toe te voegen. De natuurwaarden kunnen zo verhoogd worden en regenwater kan bij hevige buien tijdelijk opgevangen worden. De woningen aan de rand, die een fraai uitzicht op dit gebied hebben, worden ontsloten via een voetpad aan de voorkant. De auto blijft aan de achterkant. Het voetpad dient dan ook als recreatief pad voor bezoekers en wandelaars. Aan de noordkant van de fietsbrug over de Wirdumervaart is korte opvaart naar een haventje met een rijtje woningen aan het water (D). Het zorgt voor een herkenningspunt in de fietsroute tussen Wiarda en De Klamp en draagt bij aan de sociale veiligheid van de route. De afstand tussen deze woningen en de Wirdumervaart is ongeveer 40 meter.

Deelgebied polderrand. Het uitgelichte groene gebied is de overgangszone.

Deelgebied polderrand. De uitgelichte woningen maken deel uit van dit gebied.

15

> Stedenbouwkundig plan >

Noordrand De noordrand grenst aan de woonbuurt "Haven' van Goutum (A) en wordt gevormd door een bevaarbare watergang (B). In het bestemmingsplan dat op deze plek geldt is een zone aangegeven waarbinnen niet gebouwd kan worden (C). Met deze aanduiding is al geanticipeerd op de toekomstige bebouwing van 'De Hem' die in dit document beschreven wordt. De voorgestelde bebouwing ligt buiten deze grens en voldoet daarmee.

C

De begrenzing van de bebouwingsvrije zone uit het bestemmingsplan (boven) en geprojecteerd op het stedenbouwkundig plan (onder).

Deelgebied opvaarten. De uitgelichte woningen maken deel uit van dit gebied.

D D D

D E

B

Vogelvluchtbeeld van de noordrand. Op de voorgrond de overgangszone tussen Goutum en de woningen aan de opvaarten.

A

16

Wonen aan het water De noordrand wordt een waterrijk gebied waar vrijstaande woningen met de tuinen aan het water liggen. De bestaande vaart wordt doorgetrokken en krijgt vier korte opvaarten (D). Aan de oostzijde loopt de brede groene zone langs de Wirdumervaart door in een soort landtong (E). Deze landtong en de koppen van de straatjes worden met natuurlijke beplanting ingericht van rietoevers, struweel en bomen. Het zorgt voor een visuele afscheiding tussen de bestaande woningen van Goutum en de nieuwe woningen van De Hem. Het vormt zo ook een natuurlijke en waterrijke zone die het gebied langs de Wirdumervaart verbindt met de westkant van het gebied.

> Stedenbouwkundig plan >

Westrand

Deelgebied bos, singels met het hof. De uitgelichte vlakken zijn de plekken waar bijzondere woonvormen ontwikkeld kunnen worden.

Vogelvluchtbeeld van de westrand. Op de voorgrond de Wergeasterdyk.

De westrand grenst aan de Wergeasterdyk, de historische weg van Leeuwarden naar Wergea. De weg en het gebied erachter wordt gekenmerkt door opgaande beplanting. Naast de laanbomen zijn er singels of houtwalletjes op sommige kavelgrenzen. De forse beplanting op het terrein van het crematorium heeft de uitstraling van een bos. In de westrand wordt dit bosachtige landschap doorgezet door de aanleg van bosjes, singels en bomenrijen. Deze beplantingen vormen oost-west gerichte stroken waardoor het vanaf de Wergeasterdyk als een gevarieerde bosrand overkomt, maar haaks van de weg zijn doorkijkjes mogelijk.

Coulisselandschap In dit coulisselandschap is ruimte vrijgemaakt voor bijzondere woonvormen zoals een hofje, geschakelde Tiny House achtige woningen, patio's of andere concepten. Het idee is dat binnen dergelijke concepten ook een deel van de groene omgeving wordt meegenomen. Dit is indicatief te zien aan de afwijkend kleur van het bos.

Grote kavels

Deelgebied grote kavels. De uitgelichte kavels zijn vijf extra grote kavels.

Vogelvluchtbeeld van de noordwesthoek. Op de voorgrond de extra grote kavels. Rechts buiten beeld de Wergeasterdyk.

17

In de noordwesthoek is ruimte gemaakt voor een cluster van vijf vrijstaande woningen op een extra ruime kavel. Dit biedt de mogelijkheid om tegemoet te komen aan de vraag naar dit soort kavels met ruimere mogelijkheden.

> Stedenbouwkundig plan >

Hart

A

Deelgebied het hart. De uitgelichte woningen vormen samen het 'centrum' van De Hem.

Vogelvluchtbeeld van het hart, gezien vanuit het zuidwesten.

Het centrale deel van het buurtschap, het hart, ligt in het midden van het gebied. Hier zijn de woningen gegroepeerd rondom een open ruimte die de maat heeft van een kleine terp. Het idee is om deze plek van gras iets verhoogd aan te leggen en te omzomen met bomen en hagen (A). De plek verwijst op die manier naar een 'lege terp', de hoge plek in het hart van een dorp waar als het ware de kerk 'gestaan zou kunnen hebben'. De groene plek in het hart kan een speelen ontmoetingsplek worden. De woningen staan relatief dicht op elkaar en bestaan voornamelijk uit rijwoningen van één laag of twee lagen met kap. De straatjes zijn smal en autovrij. In het hart komen drie hoofdfietsroutes bij elkaar. Het hart verbindt Wiarda, Leeuwarden/Goutum en De Klamp met elkaar. De fietsroutes hebben een prominente plek in het gebied.

Entree

Deelgebied het lint. De uitgelichte woningen maken deel uit van het lint.

Vogelvluchtbeeld van het lint, gezien vanuit het westen.

18

De hoofdstraat naar De Hem ligt in het verlengde van de Sudertrimdielsdyk. De straat begint met een 'slinger' vanaf een nieuwe rotonde waardoor er visueel wel een onderbreking is en de snelheid beperkt wordt. De 'oude' route waaraan De Hem is 'ontstaan' kenmerkt zich door een gevarieerde lintbebouwing naar het hart van het buurtschap. Vanaf de Sudertrimdielsdyk is er zo ook een duidelijke afbouw in snelheden van 50 via 30 naar 15 km/u.

> Stedenbouwkundig plan >

Zuidrand

C

D

A

B

Deelgebied de zuidrand. De uitgelichte woningen vormen samen een bijzonder cluster in De Hem.

Groene plek in de zuidrand, als speelterrein en voor activiteiten.

Vogelvluchtbeeld van de zuidrand, gezien vanuit het zuiden.

Aanzicht van de zuidrand. De drie appartementengebouwen verwijzen naar werkplaatsen of fabriekjes die aan de rand van dorpen stonden of staan.

19

Het zuidelijk deel van De Hem grenst ook aan de Wirdumervaart. Het zuidelijk deel grenst ook aan het buurtschap De Klamp dat ten westen ligt. Voor de herkenbaarheid van de buurtschappen is het van belang dat er onderling een minimale afstand is die landschappelijk is ingevuld, zodat men het ene buurtschap uit gaat en het andere in. Bij de fietsbrug naar Wiarda is een cluster van drie gebouwen aan het water gedacht. Het zijn gebouwen die iets hoger zijn dan een eengezinswoningen, maar we afgedekt met een kap. In deze gebouwen kunnen appartementen worden ondergebracht, al dan niet in combinatie met grondgebonden woningen. De drie gebouwen staan aan een kleine havenkom die uitmondt in de Wirdumervaart (A). Tussen dit cluster en De Klamp is groene ruimte gereserveerd. Hier is ruimte voor een ontmoetingsplek voor zowel De Klamp als De Hem, voor een buurtfeest en/of een wat grotere speelvoorziening al dan niet in combinatie met water (B). Ten noorden hiervan is een grote kavel gereserveerd voor een bijzondere woning en/of een bijzondere functie (C). Ten westen daarvan zijn vrijstaande woningen gedacht die ontsloten zijn via een oprit naar het noorden en het uitzicht naar het zuiden benutten (D).

Ontsluiting Fiets en voetganger

B

De bereikbaarheid per fiets is voor De Hem gunstig omdat er een korte route via Goutum naar het centrum van Leeuwarden is (A).

A

De fietsroutes uit de richtingen Goutum(B), Techum (C), De Klamp (D) en Wiarda (E) komen op een directe manier bij elkaar.

E De fietsroutes. De pijlen geven de hoofdroutes aan.

D

C

In de openbare ruimte is plek om je fiets neer te zetten. De bergingen zijn groot genoeg om makkelijk je fiets te stallen. Dit alles stimuleert het fietsgebruik.

4 3 2

1 1 1

De fietspaden kruisen de ring voor het autoverkeer zo min mogelijk. Het grootste deel van de fietsroutes bestaat uit vrijliggende fietspaden.

De wandelroutes. De cijfers geven de wandelpaden aan.

20

Wandelpaden maken het netwerk compleet. Er zijn wandelpaden die De Hem verbinden met de Wergeasterdyk (1). Aan de oostkant worden de woningen aan de buitenkant via een voetpad ontsloten (2). Langs de Wirdumervaart is een kade van gras die begaanbaar is (3). Hier bestaat de mogelijk om de toegankelijkheid tijdens het broedseizoen te beperken. Een belangrijk voetpad verbindt de noordoosthoek met de Hounsdyk via een nieuwe voetgangersbrug over de Wirdumervaart en een nieuw pad langs de noordrand van polder de Houn (4).

> Ontsluiting >

Auto B P

P

P P

De autolus of -ring met er langs de parkeerterreintjes aangeduid met een P.

De toegang voor auto's ligt in het verlengde van de Sudertrimdielsdyk (A). De hoofdroute komt uit op een lus of ring (B) die om het hart van het buurtschap ligt. Vanaf de ring zijn 'parkeerkoffers' voor de woningen in het hart en terreintjes voor bezoekers (P). Vanaf de ring zijn steeds korte doodlopende erven voor de bereikbaarheid van de andere woningen. Het huisvuil wordt zo veel mogelijk aangeboden langs de ring.

Parkeren

A

Waar mogelijk wordt op het eigen terrein van de woning de auto geparkeerd. Bij de rijwoningen in het hart zijn parkeerkoffers gemaakt in de bouwblokken. Voor twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande woningen is minimaal de ruimte aanwezig voor een garage met een opstelplek voor een auto er voor. Voor woningen op een grotere kavel heeft het kunnen parkeren van twee auto's op de eigen kavel een voorkeur. De autolus of -ring met alle woonstraten aan de buitenkant. Het gebied binnen de ring is autovrij.

21

Voor bezoekers zijn langs de lus op verschillende plekken parkeerterreintjes (P). Op deze manier kunnen de woonstraatjes gevrijwaard blijven van onnodig 'zoekverkeer'.

Wonen

omschrijving

minimaal maximaal gemiddeld

sociale huur/koop 15%

20%

15%

middenhuur

0%

10%

5%

midden koop

20%

25%

22,5%

dure koop

40%

60%

55%

exclusieve koop

5%

10%

2,5%

totaal

100%

Tabel van de woningbouwsegmenten

omschrijving

minimaal maximaal gemiddeld

rij of hof

20%

40%

32,5%

2^1 kap

15%

25%

20%

vrijstaand

25%

40%

32,5%

vrij / exclusief

10%

20%

10%

appartementen

5%

10%

5%

totaal Tabel van de woningtypen

100%

De gemeente Leeuwarden kent een sterke groei van de bevolking en het aantal huishoudens. Waar dat kan wordt de woningvraag opgevangen in de stad, maar er is ook de behoefte en noodzaak om nieuwbouwlocaties in de uitleggebieden te ontwikkelen. Daarin voorziet onder meer De Hem. Het is in het belang van de gemeente Leeuwarden dat er een gedifferentieerd woningaanbod wordt aangeboden in eigendom, prijsklasse en verschijningsvorm. In De Hem komen tussen de 350 en 400 woningen in verschillende type en segmenten, variërend van rij- tot vrijstaande woningen en van dure koop tot sociale huur. Door De Hem op deze wijze te ontwikkelen ontstaat er een goed functionerende wijk, die het woningaanbod in de gemeente Leeuwarden op krachtige wijze aanvult. Deze aanpak past in het concept van de 'ongedeelde stad' uit de "Volkshuisvestingsvisie" en komt overeen met de beleidsdoelstellingen uit het "Afwegingskader Woningbouw" van de gemeente Leeuwarden. Daarin wordt de noodzaak geformuleerd van het realiseren van grondgebonden woningen in de uitleg.

22

De Hem krijgt een gevarieerd woonprogramma, vergelijkbaar met een dorp, en met een minimaal sluitende grondexploitatie. Onderling verschillen de deelgebieden binnen De Hem in woonmilieu. Hierdoor is het mogelijk om aan te sluiten bij de marktvraag en kunnen er in De Zuidlanden verschillende woonmilieus tegelijkertijd worden aangeboden. De sociale woningbouw in het gebied is mede nodig om herstructurering in het bebouwd gebied van de stad Leeuwarden mogelijk te maken. Met het beoogde woonprogramma kunnen we een volwaardig functionerend buurtschap realiseren.

Uitgeefbaar Ruimtegebruik Het gebied voor het buurtschap De Hem beslaat ruim 35 ha. Een groot deel van dit gebied krijgt een groene invulling, hetzij als bestaand weidegebied met een natuurlijk beheer, als bos- en singellandschap of als water met rietoevers. In totaal zal ongeveer tussen de 8 en 9 ha van het gebied als robuust en natuurlijk groen beschikbaar zijn. De open groene zone tussen de Wirdumervaart en de oostrand van De Hem is ruim 2 ha groot. Iets minder dan de helft van het gebied wordt uitgegeven als kavels voor de bouw van woningen. Daarnaast zal een deel van de ruimte in beslag genomen worden door verhardingen.

omschrijving

oppervlakte in %

groene ruimte

25%

uitgeefbaar

45%

water en oevers

17%

verharding

13%

totaal

100%

Tabel van het ruimtegebruik

Overzicht van de uit te geven terreinen of kavels.

23

Water

De vaart aan de zuidkant van Goutum is in 2012 gegraven. 2008

2012

2019

D C

B

B

A B

B

B

G

De Wirdumervaart blijft als oude waterloop blijft intact en wordt aangevuld met twee haventjes. Ten noorden van de fietsbrug met een rijtje woningen aan het water (E) en ten zuiden met een cluster van drie bescheiden appartementengebouwen (F).

C

C H G

De Wirdumervaart is de historische watergang in het gebied. De vaart is geschikt als sloepenroute. Ten zuiden van de uitbreiding van Goutum is in 2012 een bredere vaart gegraven die in verbinding staat met de Wirdumervaart (A). Dit vaarwater wordt benut door hieraan een aantal 'opvaarten' te koppelen met woningen met tuinen aan het water (B). Er ontstaat een soort 'visgraat-structuur' waardoor er geen brug nodig is. Aan het uiteinde van enkele 'opvaarten' is een verbreding waar ruimte is voor een kleine aanlegsteiger (C). Over het water van één van de opvaarten is een zichtlijn naar de toren van de Agnuskerk in Goutum (D).

E

Aan de westzijde worden minimaal 3 bestaande oost-west lopende sloten benut voor de afwatering van het gebied (G). Zij staan in verbinding met de sloot langs de Wirdumervaart. De sloten zullen iets verbreed worden en voorzien van natuurlijke oevers.

F

G

Tussen het hart en de oostrand komt een watergang die geschikt is als kanoroute (H).

De waterstructuur van De Hem. Het lichtgekleurde water is bevaarbaar met sloepen. Het donkergekleurde water zijn sloten waarvan een deel als kanoroute bevaarbaar is.

24

Groen Groenplan De Zuidlanden In 2020 is het "Groenplan De Zuidlanden" aangenomen naar aanleiding van een motie uit 2018. Hierin is aangegeven dat de groenstructuur rondom het buurtschap De Hem integraal mee genomen wordt in het ontwerptraject van De Hem.

Het "Groenplan De Zuidlanden", vastgesteld in 2020. Hierin staan de hoofdlijnen voor het ontwikkelen van de groenstructuur.

Groene zones

F A

D

C

De Hem ligt ingebed tussen een open en natte weidezone aan de oostkant (A) en een bosachtige zone aan de westkant (B). De zone aan de oostkant en de brede waterpartij langs Wiarda (C) zorgen er voor dat polder De Houn (D) in ruime mate voorzien is van overgangszones. Aan de zuidzijde staat het gebied in verbinding met een ruim en groot weidegebied (E). In het "Groenplan" is aangegeven dat gestreefd wordt naar een meer natuurlijk beheer van dit gebied.

Natuurlijke verbinding Tussen de oost- en westzone zorgt een brede watergang met natuurlijke oevers en ruige beplanting voor een verbinding waar plant en dier zich kunnen vestigen en verplaatsen (F).