Document · PDF

Programmabegroting 2024 Laren - versie DEF na BW met verbeterde tabel gegevens jaar 2022

Gemeenteraad 3 november 2023, gemeente larenBij agendapunt: Begroting gemeente Laren 202432.326 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

De gemeenten zijn verplicht aan de zorgvraag Adequate monitoring tegemoet te komen. De laatste jaren is het ontwikkeling aanvragen en aantal aanvragen op diverse verstrekkingen tijdige aanpassing begroting toegenomen. Omdat de kosten veelal voor binnen de p&c cyclus. rekening van de gemeente komen, is het zaak de begroting daar tijdig op aan te passen.

Voor kleine gemeenten kunnen een paar 1 Adequate monitoring aanvragen verblijfszorg al leiden tot forse ontwikkeling aanvragen en overschrijdingen van de begroting. Er wordt tijdige aanpassing begroting voor een aantal zorgvragen onderzoek binnen de p&c cyclus. 2 gedaan of deze naar een andere zorgvorm Mogelijk komt er een kunnen worden overgezet. Het is nu nog niet aanpassing in de systematiek in te schatten of dit gaat lukken. die voordeliger uitvalt voor kleine gemeenten. Mogelijke De kwijtscheldingen zijn afhankelijk van de De lopende kwijtscheldingen en overschrijding van economische ontwikkelingen. Die zijn tot op de nieuwe aanvragen zijn goed begroting vanwege zekere hoogte in te schatten, maar het is niet inzichtelijk. Achteraf zijn onvoldoende zicht op ondenkbaar dat het budget afwijkt van de afwijkingen dus verklaarbaar. verwachte werkelijke aanvragen. Daar is weinig invloed Vooraf is het lastig in te kwijtscheldingen op uit te oefenen. Vooralsnog zijn de schatten. schommelingen en de financiele effecten de laatste jaren beperkt. Mogelijk beroep op Met de overdracht van het gemeentelijk Monitoren van financiële de achtervang bij woningbedrijf zijn ook de woningbouwontwikkelingen aan de hand verliezen WSW. leningen overgenomen. Deze leningen heeft van jaarrekening en begroting. de gemeente Laren 100% als 2e achtervang Risico is als klein aan te geborgd.

Het betreft een bedrag van circa € merken, de 1e borginstelling 22 miljoen. (het WSW) heeft een groot vermogen (80 miljard), echter de omvang kan groot zijn bij voordoen. Er is nog nooit een beroep op de gemeenten gedaan, daarom wordt de post op PM gezet. Afwijking tussen De exacte hoogte van de algemene uitkering Bewaking en actualisatie van de begrote en werkelijke (AU) wordt pas na afsluiten van het parameters die de hoogte van opbrengsten rekeningjaar bekend. Dit houdt in dat altijd de algemene uitkering bepalen. Algemene Uitkering. met ramingen gewerkt wordt, hetgeen Berichtgeving uit Den Haag inherent een risico inhoudt. Zelfs tussen over de ontwikkelingen rond opeenvolgende officiële bekendmakingen het gemeentefonds doen zich grote fluctuaties voor. Die kunnen nauwlettend volgen. zowel positief als negatief zijn. Achterblijven eigen De in 2020 opgetreden Coronapandemie zal Monitoren of de culturele inkomsten wellicht ook nog in 2023 haar sporen voorzieningen in staat blijken cultuursector. achterlaten bij de culturele voorzieningen. de bezoekersaantallen weer op te hogen. Aansprakelijkheid Het bestuur wordt aansprakelijk gesteld voor Goede bedrijfsvoering met voor schade als schade die ontstaat ten gevolge van zicht op risico's en een gevolg van nalatigheid in de uitvoering van haar verzekering. gemeentelijk publieke taak. Dit kan zich op verschillende handelen.

terreinen voordoen. Boetes door Bij de toepassing van de belastingwetgeving Afdoende afspraken om de verkeerde toepassing (BTW, BCF, Loonheffing (met name WKR) fiscale wetgeving up to date te fiscale wetgeving. etc.) kunnen verschillen van inzicht en/of houden door P&C en P&O. interpretatie ontstaan, of kunnen de regels Waar nodig worden onjuist worden toegepast. Dit kan leiden tot specialisten ingehuurd voor een naheffing van de zijde van de fiscus. specifieke projecten (b.v. Gelet op de steeds wijzigende regels, is het grexen, grote subsidies). mogelijk dat de gemeente een naheffing krijgt opgelegd (incl. boete)

Risicoscore

Financieel effect structureel

4 *3

€ 52.500

4 *3

€ 52.500

4 *4

€ 105.000

3 *4

€ 45.000

3 *1

€ 5.000

Financieel effect incidenteel

5 *4

€ 135.000

2 *3

€ 22.500

2 *5

€ 300.000

1 *5

€ 300.000

Risico-inventarisatie gemeente Laren: Programma Onderwerp Eigenaar

Risico

Omschrijving risico

Wegen, groen, water en verkeer

Nabetaling op contract.

Afstemming met de In 2019 zijn we een langdurige overeenkomst leverancier. Voor 2024 is een inzake IBOR aangegaan. Uitvoering van deze nieuw contract afgesloten. contracten leidt tot de vaststelling dat de basisgegevens open zijn voor interpretatie. Uit gesprekken met de leverancier blijkt dat er een risico is op verrekening. Voor het risico is een voorziening gevormd.

Bedrijfsvoering

IBOR

Kosten BEL Combinatie

Adjunct directeur

Secretaris

Bouwen en Wonen Ontwikkeling Crailo noord/zuid

Bouwen en Wonen Illegale stort

TOTAAL

TL RO / TL VTH

Beheersmaatregel

Overschrijding kosten De deelnemende gemeenten zijn verplicht Vinger aan de pols door als gevolg van om eventuele tekorten bij de BEL Combinatie reguliere overleggen en toetsen ontwikkeling-en bij af te dekken. Veelal zal dit betrekking hebben zomernota BEL. de werkorganisatie. op hogere inhuur dan begroot of mobiliteitskwesties. Door gemeenten Hilversum, Gooise Meren Inrichten goed en Laren (10% aandeel) zijn de genoemde projectmanagement binnen locaties van de provincie Noord Holland GEM Crailo B.V.Strakke overgenomen om deze te ontwikkelen. De ontwikkel- en verkoopplanning koopsom heeft circa 33 miljoen (te betalen opstellen.Regelmatig over 12 jaar), bedragen. Gronden zijn in 2020 beoordelen jaarplannen / GREX. door-geleverd aan GEM Crailo B.V. onder gelijke betaalcondities. Onvoorziene kosten In het buitengebied wordt de gemeente soms ? en schade als gevolg geconfronteerd met illegale stort van asbest, van illegale stort. grof vuil (puin, banden, apparaten) of restanten van XTC-laboratoria. De kosten komen dan voor rekening van de gemeente.

Risicoscore

Financieel effect structureel

4 *3

Financieel effect incidenteel

€ 52.500

3 *3

€ 37.500

2 *5

€ 300.000

4 *2

€ 24.500

€ 1.814.000

€ 52.500

Aanvullend op deze risico-inventarisatie vanuit de BEL afdelingen wordt door het college een risico ingeschat op alle open-einde regelingen in het Sociale Domein, mede gezien risico op vergoedingen via de Algemene uitkering voor activiteiten in het Sociale Domein. Risico wordt ingeschat op een bedrag van 2 miljoen incidenteel. ** GEM Crailo B.V. Achtergrond De colleges van Hilversum, Laren en Gooise Meren hebben in 2017 onderzocht of zij gezamenlijk de gronden van Crailo konden aankopen van de provincie Noord-Holland t.b.v. een mogelijke planontwikkeling. In de raadbijeenkomst van 18 december 2017 heeft de raad zich positief uitgesproken over de aankoop van Crailo door de drie gemeenten. De gemeenteraden van Hilversum, Laren en Gooise Meren hebben het Ambitiedocument: Buurtschap Crailo en de Intergemeentelijke grondexploitatie Crailo, met inachtneming van de moties en amendementen, als kaders voor de gebiedsontwikkeling vastgesteld en hun zienswijzen en bedenkingen op de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo en de oprichting van GEM Crailo B.V. kenbaar gemaakt. Op 21 december 2017 hebben gemeenten onderling de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo gesloten en de Koopovereenkomst Locatie Crailo getekend, waarmee de gronden van Crailo zijn aangekocht van de provincie Noord-Holland.

De volledige koopprijs wordt uiterlijk voldaan op 31-12-2029, waarbij de gemeenten vrij zijn om (delen) eerder te betalen. De gemeenten zijn aan de provincie de eerste 6 jaar (2018-2023) een rente van 0% per jaar verschuldigd over het openstaande bedrag van de koopsom. De gemeenten zijn aan de provincie over de tweede 6 jaar (2024-2029) een rente van 0,4% per jaar verschuldigd over het openstaande bedrag van de koopsom.

De gebiedsontwikkeling zal in opdracht van de gemeenten worden uitgevoerd door GEM Crailo B.V. GEM Crailo B.V. is – met het passeren van de Akte van oprichting bij de notaris – op 1 mei 2018 opgericht om de samenwerking tussen de drie gemeenten in het kader van de gebiedsontwikkeling Crailo te faciliteren. De gemeenten zijn (enig) aandeelhouders van deze besloten vennootschap. Op 1 mei 2018 is tevens de directeur-bestuurder van GEM Crailo B.V. aangesteld. De juridische relatie tussen de drie gemeenten en GEM Crailo B.V. is in 2018 nader geregeld in:  de Aandeelhoudersovereenkomst (17 juli 2018)  de Akte van toetreding (17 juli 2018), waarmee GEM Crailo B.V. is toegetreden tot de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo. In artikel 4 van de Akte van toetreding is volmacht aan de directeur van GEM Crailo B.V. verstrekt is om feitelijke en rechtshandelingen te verrichten met betrekking tot de gemeentelijke eigendommen gelegen in het plangebied. Na oprichting heeft GEM Crailo in 2018 een kredietfaciliteit van 20 mln. aangevraagd bij de BNGbank. De BNG heeft deze kredietfaciliteit aan GEM Crailo B.V. verstrekt. De gemeente Gooise Meren en de gemeente Hilversum staan ieder voor 9 miljoen borg en de gemeente Laren voor 2 miljoen o.b.v. aandeel in de GEM Crailo B.V.

In december 2020 is aan de raden gevraagd om in te stemmen met de doorlevering van de gronden vanuit de gemeenten aan GEM Crailo B.V. waardoor er vanuit de GEM sneller geschakeld kan worden wanneer er grondleveringen e.d. gerealiseerd kunnen worden. Door re daden in besloten de gronden onder dezelfde condities door te leveren zoals overgekomen zijn met de Provincie Noord Holland (m.n. rentevergoedingsclausule en betaaltermijn). Samenvatting  De gemeente Laren heeft samen met de gemeenten Gooise Meren en Hilversum de gebiedsontwikkeling Crailo met een waarde van grofweg 75 mln. ter hand genomen (lasten plusminus 75 mln., baten iets hoger en derhalve een te verwachten klein winstgevend resultaat).  De gemeente Laren is voor 10% aandeelhouder in de uitvoerende besloten vennootschap GEM Crailo B.V.  De gronden en opstallen in het plangebied zijn vanaf 1 januari 2021 in eigendom van de GEM Crailo B.V.  De gemeente Laren staat voor 10% (2 mln.) borg voor de door GEM Crailo B.V. bij de BNG aangetrokken kredietfaciliteit. Risico’s 1. Strikt genomen beperkt het Larense risico zich tot de deelneming in de BV (10%). Het risico van deze deelneming hangt nauw samen met (het resultaat van) de intergemeentelijke grondexploitatie, de daarin opgenomen risico- en gevoeligheidsanalyse en de door GEM Crailo B.V. ter zake genomen en te nemen beheersmaatregelen incl.

de (nadere) inrichting van de governance structuur. A. De op 23 januari 2019 door de Algemene Vergadering (van aandeelhouders) als onderdeel van het Jaarplan 2019 vastgestelde geactualiseerde grondexploitatie kent een winstgevende eindwaarde per 31 december 2029 van 1,85 miljoen en een winstgevende contante waarde per 1 januari 2019 van 1,49 miljoen welke nog steeds wordt berekend onder inzet van bijgestelde risico-analyse. B. In de intergemeentelijke grondexploitatie is een risico- en gevoeligheidsanalyse opgenomen. Op de risico’s (kansen en bedreigingen) is een zogenaamde Monte-Carlo analyse toegepast, waarin aan elk risico een bandbreedte en een kansverdeling is toegekend. De Monte-Carlo

analyse is daarmee een integrale simulatie van alle benoemde kansen en bedreigingen. GEM Crailo B.V. beschikt niet over een eigen weerstandsvermogen ter dekking van financiële consequenties van zich manifesterende risico’s. In 2020 is hier aan toegevoegd op verzoek van de gemeenten de “Risman- methodiek” waarmee de risico-analyse verder verdiept is. De verbeterde uitvoering va de risicoberekening blijft voorzien in een positief resultaat van de GREX. De governance-structuur van Gem Crailo B.V. lijkt in overeenstemming met de fase, waarin de operationalisering van GEM Crailo B.V. en planontwikkeling en –uitvoering op 1 januari 2022 verkeren (zie verder punt 3c).

2. Onverlet de risico’s genoemd onder 1a t/m 1c melden wij het volgende: A. (Fiscale) grondrouting Rekening houdend met de op grond van het nog vast te stellen bestemmingsplan uitgeefbare (rode) gronden en niet uitgeefbare gronden (grijs voor wegen en pleinen etc. en blauw/groen voor plantsoenen en waterpartijen etc.) zijn vele scenario’s denkbaar met betrekking tot de grondrouting. Er is immers sprake van 3 fiscale regimes (BTW, BTW- compensatiefonds en Overdrachtsbelasting) en van diverse partijen (Provincie, gemeenten, GEM Crailo B.V., projectontwikkelaar en eindafnemer/belegger). GEM Crailo B.V. heeft nader overleg gepleegd met de belastingdienst. Dit overleg heeft geleid tot een “ruling” met de Belastingdienst.. B.

Beheer gemeentelijke gronden Voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gronden heeft GEM Crailo B.V. in 2019 een beheersovereenkomst opgesteld. Deze overeenkomst dient zowel rekening te houden met de mogelijke risico’s (fiscaal, juridisch, verzekeringstechnisch etc.) als met de mogelijke lasten en baten die daaruit voortvloeien. Deze lasten en baten van beheer en onderhoud zijn overigens voorzien in de intergemeentelijke grondexploitatie.

De risico’s (en beheersmaatregelen) vermeldt onder de punten 3a t/m 3c kunnen op basis van het door GEM Crailo B.V. beschikbaar gestelde materiaal niet nader gekwantificeerd worden in termen van kans maal impact. Om deze reden vermelden wij het totale risico van de deelneming in GEM Crailo B.V. als PM. In 2023 is aan de aandeelhoudersvergadering de jaarrapportage 2022 voorgelegd, voorzien van een goedkeurende accountantsverklaring als ook een geactualiseerde versie van de Intergemeentelijke grondexploitatie waarmee de risico’s geminimaliseerd lijken te zijn. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit structurele weerstandscapaciteit en incidentele weerstandscapaciteit. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit structurele weerstandscapaciteit en incidentele weerstandscapaciteit. Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit (in de exploitatie) bestaat uit de volgende onderdelen: Nr Post 1 Onroerende Zaakbelasting (onbenutte belastingcapaciteit) 2 Rioolrechten 3 Afvalstoffenheffing 4 Leges en andere heffingen 5 Onvoorzien Totaal structureel weerstandsvermogen

Bedrag € 1.899.687 € 0 € 0 € 0 € 10.000 € 1.909.687

Toelichting 1. Onroerende Zaakbelasting De onbenutte belastingcapaciteit zijn de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de OZB te verhogen. De onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door de maximale belastingtarieven te vergelijken met de belastingtarieven in de gemeente. Voor de maximale belastingtarieven wordt gebruik gemaakt van de normen voor het zogenaamde artikel 12-beleid. Een gemeente met een artikel 12-status is een Nederlandse gemeente die onder financiële curatele is gesteld door het Rijk vanwege een structureel slechte financiële situatie. Deze gemeenten moeten hun tarieven verhogen tot een “redelijk peil eigen heffingen”, willen zij in aanmerking kunnen komen voor rijkssteun. De actuele normen voor dit artikel 12-beleid staan steeds in de circulaire Gemeentefonds. Voor het jaar 2023 is dit percentage berekend op 0,1614%. Categorie Eigenaren woning

Rekentarieven OZB 0,1614

Gemiddeld tarief OZB Laren 0,1282

Het verschil van 0,0332 afgezet tegen de totale waarde van de woningen en niet-woningen ten bedrage van € 5.720.035.840 geeft een onbenutte capaciteit in 2023 van € 1.899.687. Theoretisch biedt dit ruimte voor een extra tariefsverhoging. 2. Rioolrechten De heffing rioolrechten is op basis van 100% kostendekkend. Eventuele overschotten en tekorten worden verrekend met de hiervoor ingestelde reserve. 3. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is nagenoeg 100% kostendekkend. Eventuele overschotten en tekorten worden verrekend met de hiervoor ingestelde reserve. 4. Leges en andere heffingen De tarieven voor de bouwleges en overige legesheffingen geschieden op basis 100% kostendekkendheid. 5. Onvoorzien In de begroting is een post onvoorzien voor incidentele uitgaven ad € 10.000 opgenomen. Er mag alleen van de post onvoorzien gebruik gemaakt worden als er sprake is van de drie O’s: Onvoorzienbaar, Onvermijdelijk en Onuitstelbaar. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het bedrag wat in de reservepositie vrij aanwendbaar is. In het onderstaande overzicht wordt de stand gegeven conform de jaarrekening 2022, met daaronder de toelichting daarop. Nr. Reserve 1 Algemene reserve (na bestemming jaarresultaat 2022) 2 Bestemmingsreserves (niet geoormerkt) Totaal reserves 3 Stille reserves Totaal incidenteel weerstandsvermogen

Stand 31/12/2022 € 8.364.647 €0 € 8.364.647 € 9.544.367 € 17.809.014

Toelichting 1. Algemene reserve Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van onvoorziene uitgaven voortvloeiende uit: - opkomende verplichtingen

- calamiteiten - het opvangen van rekeningtekorten Per 31 december 2022 is de berekende stand (ultimo augustus 2023) van de algemene reserve gekomen op € 8.364.647,-. 2. Vrij besteedbare deel van de bestemmingsreserves De bestemmingsreserves nemen een bijzondere plaats in. De raad heeft de bestemming van deze reserves vastgelegd. In die zin kunnen de saldi niet zondermeer bij het beschikbare weerstandsvermogen worden opgeteld. Anderzijds is de raad bevoegd om de bestemming van reserves te wijzigen. Bij grote calamiteiten, waarbij het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve niet toereikend is, kan de raad besluiten ook bestemmingsreserves anders in te zetten. Voor de berekening van het weerstandsvermogen wordt voorgesteld alleen reserves mee te nemen die niet beklemd (vanwege rentetoerekening) of geoormerkt zijn. 3. Stille reserves De stille reserves betreffen een aantal onroerende zaken die (voor een groot deel) zijn afgeschreven. Per object wordt de WOZ-waarde (peildatum 1 januari 2022), gecorrigeerd met eventueel nog aanwezige boekwaarde vermeld.

Nr Bezittingen gemeente Laren tbv Stille reserve Object 1 Gemeenteboerderij nr 29 (oudheidskamer) 2 Sporthal "Klaas Bout hal"(excl. zwembad) 3 Gemeentehuis incl. deel renovatie 4 Stalling/kantoor Rollybus (Gr.Gerritsweg 2a) 5 Kinderdagopvangverblijf Humanitas 6 Hertenkamp (inclusief schuur) 7 Aula begraafplaats 8 Gemeentetoren Naarderstraat 9 Museum Hofland 10 Brandweerkazerne (Gr .Gerritsweg 2) Totaal stille reserves verkooptermijn > 1jaar 11 Gemeenteboerderij nr 27 (boerderij) 12 Ambtswoning verkocht ultimo 2020) 13 Huurwoningen brandweer (4, 4a 4b 4c) 14 Kerklaan 1 (monumentale woning) 15 Grond Gooiergracht (Eemnes) 16 Diverse (Engh)gronden 17 Volkstuinencomplex 2e Ruiterweg 18 Overige grondposities grondadministratie (deels) *** 19 Politiepost nw in BRW-kazerne 20 Grond ligweide vm zwembad de Biezem (netto) Totaal verkooptermijn < 1jaar

Boekwaarde WOZ-waarde 31-12-2022 per 1-1-2022 € € 0 299.000 0 2.254.000 0 0 0 47.000 53.309 392.000 0 78.000 19.304 180.000 0 25.000 0 649.000 0 1.320.000 72.613 5.244.000 0 486.000 0 0 301.847 2.630.000 242.410 1.468.000 33.630 662.000 0 39.000 0 137.000 278.550 1.976.000 126.124 76.000 0 1.871.100 982.561 9.345.100

Verschil = reserve € 299.000 2.254.000 0 47.000 338.691 78.000 160.696 25.000 649.000 1.320.000 5.171.387 486.000 0 2.328.153 1.225.590 628.370 39.000 137.000 1.697.450 -50.124 1.871.100 8.362.539

Getaxeerde kunstbezittingen ult. 2020 gemeente Laren Totaal stille reserves verkooptermijn < 1jaar Totaal Stille Reserves gemeente Laren

1.181.828 982.561

9.345.100

9.544.367

1.055.174

14.589.100

14.715.754

18 Overige grondposities grondadministratie (deels) *** - Betreft diverse percelen alsmede kadestrale nummers in Eemnes (niet Gooiergracht): 2 gelegen aan de Zuid Ervenweg (benoemd als grasland) 112.385 M (p/mtr € 5,34) 2 gelegen aan de Geerenweg (benoemd als grasland) 20.034 M (p/mtr € 5,34) parkeerterrein gelegen aan de Hein Keverweg 1 Confrontatie risico's met weerstandsvermogen In het volgende overzicht worden de hierboven genoemde risico’s in verband gebracht met het beschikbare weerstandsvermogen. Overzicht beschikbare weerstandsvermogen Structureel Incidenteel Geïnventariseerde risico’s € 1,8 mln € 2,1 mln Beschikbare weerstandscapaciteit € 1,9 mln € 17,8 mln Saldo +/+ € 0,1 mln +/+ € 15,7 mln De ratio kan met betrekking tot de incidentele posten als volgt berekend worden: Beschikbare weerstandscapaciteit

€ 17,8 mln = Ratio weerstandsvermogen

Benodigde weerstandscapaciteit

= 8,4 € 2,1 mln

De norm is vastgesteld boven de 1. De feitelijke uitkomst is daarmee boven de norm.

Structureel is er nog ruimte beschikbaar, echter deze wordt met name veroorzaakt niet gebruikte belastingcapaciteit.

Financiële kengetallen Toetsingskader financiële kengetallen Bij de invoering van de kengetallen is door de wetgever een bewuste keuze gemaakt om geen norm op te leggen. Het is aan gemeenten zelf om ervoor te kiezen de kengetallen te normeren. De raad kan het college opdragen maatregelen te treffen als de gemeente de gestelde normen niet haalt. Een kengetal, of de ontwikkeling van een kengetal, is een weerspiegeling van het gevoerde beleid. Voor de toezichthouder (provincie) hebben de kengetallen een signaleringswaarde. Ze kunnen worden betrokken bij het krijgen van een completer inzicht in de financiële situatie en risicopositie van een gemeente. De toezichthouder hanteert dus geen normering, maar maakt zo nodig gebruik van onderstaande signaleringswaarden1. Signaleringswaarden financiële kengetallen

Minst Risicovol

Neutraal

Meest risicovol

1 Netto schuldquote

< 90%

90-130%

> 130%

2 Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen

< 90%

90-130%

> 130%

3 Solvabiliteitsratio

> 50%

20-50%

< 20%

4 Grondexploitatie

< 20%

20-35%

> 35%

5 Structurele exploitatieruimte

> 0%

< 0%

6 Belastingcapaciteit

< 95%

95-105%

> 105%

Financiële kengetallen gemeente Laren De voor de programmabegroting 2024 berekende financiële kengetallen bedragen als volgt: Kengetallen 1 2 3 4 5 6

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorr. voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Realisatie

Begr. 2023

Begroting

2022 57,0% 21,8% 15,6% 0,0% -2,9% 146,7%

na wijz. 78,3% 32,0% 26,2% 0,0% 0,0% 167,8%

2024 98,8% 56,1% 21,9% 0,0% -0,4% 174,8%

2025 100,2% 58,4% 22,8% 0,0% 1,2% 175,0%

2026 109,5% 66,0% 21,9% 0,0% 0,5% 175,0%

2027 112,2% 69,4% 20,9% 0,0% 2,1% 175,0%

Toelichting Financiële kengetallen Algemene toelichting financiële kengetallen Een afzonderlijk kengetal zegt weinig over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie, maar is dat afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen zullen in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van de gemeente. Hieronder zijn de kengetallen toegelicht. Netto schuldquote De netto schuldquote is de verhouding van de netto schuld ten opzichte van de totale baten (exclusief mutatie reserves). In het algemeen ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen de 0% en 90%. Een netto schuldquote van tussen de 100% en 130% is hoog en wanneer de netto schuldquote 1 Bron: Gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) 2023

boven de 130% uitkomt bevindt een gemeente zich in de gevarenzone. Voor de gemeente Laren bedraagt de netto schuldquote 98,8% in 2024. In de meerjarenbegroting loopt deze quote licht op. Dit wordt veroorzaakt door een toename van de vaste schulden door de grote financieringsbehoefte die met name voortvloeit uit de investeringsplanning. Hiermee bevindt Laren zich in het neutrale midden risicoprofiel. De oplopende schuldquote is vooralsnog geen probleem gezien de geringe druk van de rentelasten op de gemeentelijke exploitatie door de lage rente op de geld- en kapitaalmarkt (zie paragraaf financiering). Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Voor een genuanceerder beeld van de schuldpositie moet ook worden gekeken naar de voorraad bouwgronden en de uitgeleende gelden. Bij de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen worden deze leningen geëlimineerd. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen laat een iets positiever beeld zien en bedraagt 56,1% in 2024 en loopt op tot 69,4% in 2027. Solvabiliteitsratio De solvabiliteit is het percentage van het vermogen dat uit eigen vermogen bestaat. Deze ratio geeft een goed beeld van de mate waarin bezittingen zijn gefinancierd met eigen vermogen of vreemd vermogen. De norm voor de solvabiliteit ligt doorgaans tussen de 25% en 40%.

De solvabiliteit van de gemeente Laren bedraagt 21,9% in 2024 (licht aflopend tot 20,9% in 2027) waarmee de gemeente zich in het neutrale risicoprofiel bevindt. De neutrale solvabiliteit wordt voornamelijk veroorzaakt door een toename van het eigen vermogen terwijl de totale schuldenpositie in de meerjarenbegroting ook toeneemt. De solvabiliteit verbeterd iets ten opzichte van het jaar ervoor doordat er in de boekjaren sprake is van een begrotingsoverschot. Verder herstel van de solvabiliteit blijft de jaren na 2027 wel gewenst. Overigens kan ook nog vermeld worden dat deze ratio aanzienlijk verbeterd is door het verkoopresultaat op de verkoop van het Raadhuis. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van het totaal aan baten. Aangezien de gemeente Laren momenteel nauwelijks eigen grondexploitaties heeft doen zich daar ook geen risico’s voor. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte die lager is dan nul geeft aan dat de structurele baten van de gemeente lager zijn dan de structurele lasten. In 2022 bedraagt de structurele exploitatieruimte 2,9% negatief waarmee de gemeente zich in het hoogste risicoprofiel bevond.

De meerjarenbegroting laat daarbij een herstel van de structurele exploitatieruimte zien vanaf 2024 (-/- 0.4%) naar 0,5% in 2026 vanuit positieve begrotingsoverschot (mede veroorzaakt door de grote toename van de Algemene Uitkering tot 2025). De komende jaren blijft een structureel sluitende begroting een aandachtspunt gezien het gewenste herstel van de positie eigen vermogen. Belastingcapaciteit Onder de woonlasten worden verstaan de OZB-belasting op basis van de gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente, de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden en de afvalstoffenheffing voor een meerpersoonshuishouden. De belastingcapaciteit wordt berekend door deze woonlasten te vergelijken met het landelijk gemiddelde. Uitgedrukt in een percentage betekent dit dat de belastingcapaciteit van Laren 174,8% bedraagt in 2024. Dit is een behoorlijke stijging ten opzichte van de jaarrekening 2022. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in de begroting 2024 rekening is gehouden met een verhoging van de afvalstoffenheffing. De verhoging is noodzakelijk om de (meerjaren-)begroting kostendekkend sluitend te krijgen. Voor een verder inzicht op de lokale heffingen wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen.

C. Onderhoud Kapitaalgoederen Algemeen Het beheer van kapitaalgoederen is belangrijk, omdat het de publieke ruimte betreft en het direct invloed heeft op het leef-, woon- en werkklimaat van iedereen. Ten behoeve van de openbare ruimte heeft de gemeente Laren een groot aantal kapitaalgoederen in beheer. De kwaliteit en het onderhoudsniveau zijn bepalend voor het voorzieningenniveau binnen de gemeente. Het beheer van deze kapitaalgoederen brengt financiële consequenties met zich mee. Hierbij gaat het dan om de kosten van beheer en instandhouding van wegen, riolering, water, groen, speelvoorzieningen en gebouwen. De beheerdata voor wegen, groen, bomen, speelplaatsen, openbare verlichting en riolering zijn opgenomen in het integraal beheerdatasysteem Greenpoint. De beheerdata voor riolering zijn geactualiseerd opgenomen in het databeheersysteem Kikker van Riodesk. Het beleid van de gemeente Laren voor het onderhoud van kapitaalgoederen is onder meer opgenomen in de volgende nota’s:  Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP);  Beleids- en actieplan Wateroverlast;  Wegenbeheerplan 2017-2021;  Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting;  Groenbeleidsplan;  Speelplaatsenplan, speelvoorzieningen Laren;  Beleid maatschappelijk vastgoed, een toetsingskader 2021 en  Actualisatie onderhoud gemeentelijk vastgoed 2022

* € 1.000,= Beheerplan (bedragen x € 1.000) Openbare verlichting (93210002)

Groen (93570000)

Riolering (93720000)

Wegen (93210000)

Speelplaatsen (93570006) Gebouwen (Vastgoed)

Begroting Onderhoudsbudget Kapitaallasten Kapitaallasten IP Onderhoudsbudget Kapitaallasten Kapitaallasten IP Onderhoudsbudget Kapitaallasten Kapitaallasten IP Onderhoudsbudget Kapitaallasten Kapitaallasten iP Onderhoudsbudget Kapitaallasten Onderhoudsbudget Kapitaallasten Kapitaallasten IP

2024 145 42 564 7 182 391 4 205 493 8 92 224 4

2025 145 42 1 559 7 1 182 388 133 205 470 12 8 77 221 4

2026 145 37 26 537 7 2 182 388 140 205 457 32 8 76 221 4

2027 145 30 49 537 7 4 182 381 144 205 437 51 8 76 219 4

Toelichting onderhoudsplannen Civiele kunstwerken De gemeente Laren heeft 18 civiele kunstwerken in zijn beheer. Op het moment van opstellen van deze begroting wordt een nieuw beheerplan opgesteld. Mutaties gebouwen voor de begroting 2024-2027 Energieprijzen De energieprijzen zijn gestegen en dit heeft ook invloed op het gemeentelijk vastgoed. Voor de panden waar de gemeente de gas, water en licht (gwl) op naam heeft staan is er sprake van een flinke kostenstijging in zowel 2022 als in 2023. Voor de begroting van 2024 zijn wij voor deze panden uitgegaan van het huidige niveau 2023. Hierbij noemend dat we het risico van een verdere fluctuaties van de energieprijzen, waar de oorlog en de energiemarkt debet aan zijn, niet kunnen voorspellen en ook niet als jaarverwachting kunnen inplannen. Verduurzaming Verschillende panden zullen de komende jaren worden verduurzaamd. Het gaat hier om Groene Gerritsweg 2-4, Brandweerkazerne/Politiepost, Kerklaan 1 en Mendes Da Costalaan 28, Kinderdagverblijf. De verduurzaming zal grotendeels worden betaald vanuit de voorzieningen groot onderhoud. Onderhoud gemeentelijke gebouwen Het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen wordt uitgevoerd o.b.v. (meerjaren) onderhoudsplannen. De onderhoudsplannen betreffen de bouwkundige elementen (extern en intern), de gebouw gebonden installaties, de terreininstallaties en de bouwkundige inventaris.

De (meerjaren)onderhoudsplannen worden jaarlijks geactualiseerd. De werkzaamheden zijn onderverdeeld naar jaarlijks uit te voeren onderhoudswerkzaamheden en vervanging en groot onderhoud dat niet jaarlijks, maar wel periodiek plaats dient te vinden. In principe wordt onderhoudsniveau 3 (redelijke conditie) nagestreefd. Het jaarlijks installatietechnisch en klein bouwkundig onderhoud van alle vastgoedobjecten van de BELgemeenten, inclusief BEL-gebouwen, is grotendeels bij externe partijen ondergebracht. Het meerjarenonderhoud (vervanging en groot onderhoud) wordt in regie opgedragen. Het MeerJaren-OnderhoudsPlan (MJOP) voor de gemeentelijke gebouwen wordt jaarlijks intern geactualiseerd. In 2021 zijn installatietechnische en bouwkundige her inspecties uitgevoerd op diverse gemeentelijke panden. De resultaten daarvan zijn verwerkt in het MJOP, en zichtbaar in de begroting van 2024-2027. De kosten van jaarlijks terugkerende werkzaamheden worden begroot in de exploitatie. Vervanging en groot onderhoud van de gemeentelijke gebouwen worden gedekt via een onderhoudsvoorziening. De onderhoudsvoorziening wordt ingezet als een egalisatievoorziening om zodanige pieken binnen de kosten voor groot onderhoud of investeringen gelijkmatig te spreiden, dit op basis van een 20-jaarlijks voortschrijdend gemiddelde.

De dotatie aan de voorziening is gebaseerd op berekeningen van (meerjaren)onderhoudsplannen van de gemeentelijke gebouwen; de daadwerkelijk uitgegeven lasten worden ten laste van de voorziening gebracht.

GROEN

Naam beheersplan Naam Voorziening Te onderhouden kapitaalgoederen: Doel

Groenbeleidsplan

Jaar vaststelling

1998

Actualisatie De gehele groene inrichting van het gemeentelijk openbaar gebied, te weten: bomen, hagen, heesters, gazons, ruw gras, plantsoenen, bosplantsoenen, perken, bermen etc. Met het Groenbeleidsplan brengen we het beleid in lijn met nieuwere relevante beleidsplannen, met trends en ontwikkelingen en met de fysieke veranderingen in het dorp.

Beleidskader

De beleidskaders zijn opgenomen in de door de gemeenteraad vastgestelde Groenbeleidsplan.

Financiële situatie begrotingsjaar

Het onderhoud van het openbaar groen wordt zowel door derden als in eigen beheer uitgevoerd. De door derden uit te voeren werken zijn opgenomen in drie onderhoudsbestekken. Voor zowel de groenvoorzieningen als de begraafplaats zijn werkpakketten opgesteld. In deze werkpakketten wordt aangegeven welke beheerseenheden met welke percentage en frequentie behandeld c.q. onderhouden worden. Ook is een differentiatie aangebracht in de schillen rond het centrum. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.

RIOLERING

Naam beheersplan Naam Voorziening Te onderhouden kapitaalgoederen

Doel

Beleidskader

GRP 2018 – 2022

Jaar vaststelling

2018

Actualisatie

2022

Het gehele gemeentelijk rioolstelsel, inclusief bergbezink- en overstortvoorzieningen en de drukriolering, inclusief alle pompgemalen en bijbehorende zaken. De gemeente Laren heeft 76 kilometer vrijverval riolering in beheer. Daarnaast zijn er 29 drukrioolgemalen met ongeveer 4,6 kilometer persleiding en circa 5.600 straatkolken in beheer. In 2010 is een bergbezinkbassin in de Gooiergacht aangelegd met een inhoud van 650 m3.Er was al een bergbezinkbassin van 1300m3. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) geeft inzicht in de noodzakelijke onderhoud- en nieuwbouwwerkzaamheden en de daartoe benodigde budgetten over de planperiode. De planmatige opzet van het GRP vormt tevens de basis voor de raming van de jaarlijkse lasten en daarmee voor de bepaling van de hoogte van het rioolrecht. In het GRP is een lijst van investeringen opgenomen die noodzakelijk zijn om de riolering op het vereiste kwaliteitsniveau te houden. Deze lijst bevat investeringen voor rioolvervanging, riool reparatie, rioolrenovatie en maatregelen nieuw beleid. In 2015 is het Beleids- en actieplan Wateroverlast vastgesteld. Daarmee ligt de focus op de realisatie van maatregelen in het kader van de wateroverlast. In 2017 is een nieuw GRP voor de planperiode 2018 t/m 2022 opgesteld. Hierbij wordt toekomstige visie, ambitie en beleidsspeerpunten van het bestuur vastgesteld.

Het kwaliteitsniveau is volgens de richtlijnen van RIONED en diverse relevante NEN- normen. Tijdens het opstellen van de begroting 2024 wordt gewerkt aan het opstellen van het SSW (systeemoverzicht stedelijk water) en het WRP 2024-2028 (water- en rioleringsprogramma). Vaststelling door de

Naam beheersplan

GRP 2018 – 2022

Naam Voorziening

Jaar vaststelling

2018

Actualisatie

2022

raad volgt. Voorheen was dit het GRP (gemeentelijk rioleringsplan). Vooralsnog zijn de budgetten van de begroting 2023 aangehouden. Financiële situatie begrotingsjaar

Het algemeen onderhoud en rioolvernieuwingen worden gedaan met behulp van de jaarlijkse inspecties, het geautomatiseerde rioleringsbeheersysteem en het Uitvoeringsprogramma GRP. Bij het opstellen van de begroting is rekening gehouden met het kwaliteitsniveau conform de richtlijnen van RIONED en de NEN-3398-2015. De budgetten zijn afgestemd op het vereiste kwaliteitsniveau.

SPEELPLAATSEN

Naam beheersplan

Jaar vaststelling

2009

Naam Voorziening

Actualisatie

2024

Te onderhouden kapitaalgoederen Doel

Alle gemeentelijke speelplaatsen De algehele onderhoudsstaat van de speelplaatsen en de benodigde budgetten voor het uitvoeren van het onderhoud .

Naam beheersplan

Jaar vaststelling

2009

Actualisatie

2024

Naam Voorziening

Speelplan

Beleidskader

Financiële situatie begrotingsjaar

De speelplaatsen zijn in 2008 en 2009 vrijwel allemaal gerenoveerd. Als kwaliteitsnorm is het kwaliteitsniveau ”B” volgens CROW standaard kwaliteitsniveaus voor het onderhoud gehanteerd. Dit is ook als zodanig door de Raad vastgesteld. De meeste toestellen gaan ca. 10 jaar mee, dus is het nuttig een speelplaatsenplan op te stellen om inzicht te krijgen in de benodigde budgetten voor vervangingen. Voor de uitvoering van verplichte inspecties en het regulier onderhoud van de speeltoestellen is een jaarlijks budget van € 8.300 beschikbaar. Tot op heden is dit budget toereikend geweest. De speelplaatsen conform het renovatieplan 2008 en 2009 zijn vrijwel allemaal gerenoveerd. Er is geen budget voor vervangingen. De jaarlijkse lasten voor renovatie en onderhoud worden ten laste gebracht van de exploitatie. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.

WEGEN

Naam beheersplan Naam Voorziening Te onderhouden kapitaalgoederen

Wegenbeheerplan 2017 – 2021

Jaar vaststelling

2016

Actualisatie

2021

De grijze inrichting van het gemeentelijk openbaar gebied, te weten: wegen (zand, asfalt en klinkers), trottoirs, fiets- en voetpaden, pleinen, parkeerplaatsen, tunnels etc. De gemeente Laren heeft circa 98 km verharde wegen, fiets- en voetpaden in haar beheer. Bij het onderhoud van de wegen in Laren wordt

Naam beheersplan Naam Voorziening

Wegenbeheerplan 2017 – 2021

Jaar vaststelling

2016

Actualisatie

2021

onderscheid gemaakt tussen het algemeen (reguliere) onderhoud en groot onderhoud (reconstructies). Het reguliere, vaak kleine, onderhoud wordt gefinancierd met middelen vanuit de lopende exploitatie. Onder dit reguliere onderhoud vallen beperkte en vaak plaatselijke reparaties van wegen met de asfalt- en/of elementenverhardingen. Herstel en onderhoud van de fiets- en voetpaden valt hieronder. Het groot onderhoud omvat meer ingrijpende werkzaamheden waarbij vaak de riolering ook wordt hersteld. Bekostiging vindt plaats aan de hand van de door de raad vastgestelde meerjarenbegroting. Doel

Beleidskader

Financiële situatie begrotingsjaar

Goed beheer en onderhoud van het wegennet in Laren. In 2016 is het wegenbeheerplan 2017-2021 opgesteld. De doelstelling hierbij is om inzicht te krijgen in de complete onderhoudsstaat van de wegen en de benodigde budgetten voor het uitvoeren van het onderhoud en de reconstructies over de planperiode. Het beleidskader wordt bepaald door enkele wetten, als de Wegen en Verkeerswet, Wet Herverdeling Wegenbeheer, het BW en de Wet Milieubeheer. Er is ook een relatie met andere beleidsterreinen, zoals riolering (gezamenlijke aanleg), verkeersveiligheid, milieu en sociale veiligheid, ruimtelijke ordening, nieuwbouwprojecten etc. Met ingang van 2017 wordt gewerkt conform het Wegenbeheerplan voor de planperiode 2017 t/m 2021. Als kwaliteitsnorm wordt hoofdzakelijk het kwaliteitsniveau ”B” volgens CROW standaard kwaliteitsniveaus voor het onderhoud aangehouden. Tijdens het opstellen van de begroting 2024 wordt gewerkt aan een nieuw wegenbeheerplan. Vaststelling door de raad volgt. De onderhoudswerkzaamheden worden gefinancierd uit de jaarlijkse exploitatie begroting. De reconstructies en de aanleg van wegen vallen onder de investeringen en worden in 40 jaar afgeschreven. De investeringen worden geactiveerd (incl. ambtelijke uren) en de kapitaallasten daarvan worden eveneens in de exploitatiebegroting opgenomen. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.

OPENBARE VERLICHTING

Naam beheersplan

Openbare verlichting

Jaar vaststelling

2014

Naam Voorziening

Actualisatie

2024

Te onderhouden kapitaalgoederen Doel

Lichtmasten Gemeente Laren heeft in totaal circa 2.800 lantarenpalen in haar beheer. De meeste lichtmasten dateren uit jaren tachtig. De afgelopen decennia is een klein aantal lichtmasten vervangen met een nieuwe mast. De Raad heeft in 2014, het nieuwe Beleids- en beheerplan openbare verlichting vastgesteld voor de planperiode 20152024.. Als kwaliteitsnorm geldt hoofdzakelijk het kwaliteitsniveau ”B” volgens CROW standaard kwaliteitsniveaus voor het onderhoud. Tijdens de wegreconstructies worden de lichtmasten naar behoefte vervangen. Dit gebeurt ook grote schadegevallen. Met het onderhoudsplan is het actuele meerjarenperspectief op het onderhoud van de OVL in Laren vastgesteld en zijn de nodige investeringen inzichtelijk gemaakt. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.

Beleidskader

Financiële situatie begrotingsjaar

GEBOUWEN

Naam beheersplan

Te onderhouden kapitaalgoederen Doel

Beleidskader

Financiële situatie begrotingsjaar

Maatschappelijk Jaar vaststelling 2022 vastgoed, een toetsingskader Het integrale onderhoud van alle vastgoedobjecten van de BEL-gemeenten, inclusief BEL-gebouwen, wordt intern beheerd door het Cluster Vastgoed en Grondzaken en de afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling. De gebouwen planmatig en naar behoren te onderhouden met het beschikbaar gesteld budget. In principe wordt onderhoudsniveau 3 (redelijke conditie) nagestreefd. Jaarlijks wordt het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) voor de gemeentelijke eigendommen geactualiseerd. Met het aangaan van een nieuw onderhoudscontract is er in 2021 een NEN 2767 inspectie uitgevoerd. Ultimo 2022 bedraagt de hoogte van de voorziening €793.861

D. Financiering Algemeen In de paragraaf Financiering wordt de financieringsfunctie van de gemeente Laren uiteengezet voor de jaren 2024 - 2027. Dit gebeurt in een onderdeel 'algemene ontwikkelingen' en een onderdeel financiering gemeente Laren. Onder de algemene ontwikkelingen komen de renteontwikkelingen en ontwikkelingen in de wet- en regelgeving aan de orde. In het onderdeel financiering gemeente Laren geven we een toelichting op de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de financiering van de gemeente. Algemene ontwikkelingen Renteontwikkeling De renteontwikkeling tussen 2022 en 2024 wordt gekenmerkt door een mix van onzekerheid en voorzichtige verwachtingen in het licht van het monetaire beleid en economische omstandigheden. Naarmate we ons in 2024 en verder bewegen, blijft de toekomst van de rente echter onzeker. Centrale banken, waaronder de ECB, zullen waarschijnlijk voorzichtig zijn bij het herzien van het monetaire beleid om een stabiele economische groei en prijsstabiliteit te waarborgen. Het is mogelijk dat de ECB geleidelijk begint te kijken naar het verhogen van de rentetarieven, vooral als de economie zich herstelt van de gevolgen van de COVID-19-pandemie en inflatie op een duurzamere manier begint te stijgen. Anderzijds zijn er factoren die druk uitoefenen op het behoud van lage rentetarieven.

Voortdurende onzekerheden in de wereldwijde economie, geopolitieke spanningen en de mate van het herstel van de arbeidsmarkt kunnen de beslissingen van centrale banken beïnvloeden. Bovendien kan de ECB aandacht besteden aan de impact van eventuele renteverhogingen op de financiële markten en schuldenlast van overheden en bedrijven. Omschrijving Rente kasgeldleningen (< 1 jaar) Rente langlopende leningen (> 1 jaar)2

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

3,47% 3,31%

Financiering gemeente Laren Treasurystatuut gemeente Laren Per 1 januari 2001 geldt de Wet FIDO (Financiering Decentrale Overheden). Het belangrijkste uitgangspunt van de wet is het beheersen van risico’s. Dat uit zich in een tweetal randvoorwaarden. De eerste is dat het aangaan en verstrekken van leningen evenals het verlenen van garanties alleen zijn toegestaan voor de uitoefening van de publieke taak. De tweede houdt in dat uitzettingen en derivaten een prudent karakter moeten hebben en niet gericht zijn op het genereren van inkomen door het lopen van overmatige risico´s. Verder uit het beheersen van risico’s zich in de kasgeldlimiet en renterisiconorm. Beide beogen de renterisico´s te begrenzen die verbonden zijn aan financiering door middel van achtereenvolgens korte schuld en lange schuld. In 2014 is het treasurystatuut voor het laatst herzien in verband met het invoeren van het schatkistbankieren eind 2013. Actualisering van het treasurystatuur is voorzien in 2023 /2024. Risicobeheer Voor de beheersing van de renterisico’s gelden twee concrete richtlijnen: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm (beide benoemd in de wet FIDO). Kasgeldlimiet

2 Op basis van een lening met een looptijd van 10 jaar, rentevast en aflossing in gelijke delen. 82

De kasgeldlimiet heeft tot doel de renterisico’s op kortlopende (opgenomen) geldleningen te beperken. Jaarlijks wordt door het ministerie aangegeven, welk bedrag een gemeente mag financieren met kortlopende geldleningen: de kasgeldlimiet. Het betreft een percentage (8,5%) van het totaal van de begroting. Indien deze kasgeldlimiet structureel wordt overschreden dient de kortlopende schuld omgezet te worden in een langlopende schuld. Door het jaar heen kan er wel, goedkoop, kort geld worden geleend. Bij de financiering wordt er rekening mee gehouden dat deze kasgeldlimiet niet structureel wordt overschreden. De gemeente Laren zal incidenteel van deze mogelijkheid gebruik moeten maken wanneer liquiditeitsschommelingen een negatief saldo veroorzaken. Op deze pagina is de kasgeldlimiet voor de begroting 2024 weergegeven. Omschrijving Kasgeldlimiet gemeente Laren

Begroting 2024 2.762.428

Begroting 2025 2.757.755

Begroting 2026 2.717.192

Begroting 2027 2.718.158

Renterisiconorm Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe-) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rentetypische looptijd vanaf één jaar). Het renterisico met betrekking tot de renterisiconorm heeft betrekking op de contractuele renteherzieningen en de aflossingen op de vaste schuld. Het renterisico wordt verkleind door aflossingen in de tijd te spreiden. Het renterisico wordt in een jaar getoetst aan de renterisiconorm. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20%) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Hieronder is de toetsing aan de renterisiconorm voor de begroting 2024 opgenomen. Renterisiconorm programmabegroting 2024 – 2027

Begroting

2024

2025

2026

2027

2.210.000

1.510.000

2.210.000

1.510.000

32.499.154

32.444.178

31.966.967

31.978.325

20%

Renteherzieningen

Aflossingen

Renterisico (a + b)

Begrotingstotaal

Percentage regeling

Renterisiconorm (c * d)

6.499.831

6.488.836

6.393.393

6.395.665

Ruimte onder risiconorm (f > c)

4.289.831

4.978.836

4.883.393

4.885.665

Overschrijding renterisiconorm (c > f)

Nee

Overschrijding renterisiconorm?

Zoals te zien is er geen sprake van een incidentele overschrijding van de renterisiconorm. (zie hiertoe ook gegeven inzake de leningenportefeuille). Financieringsbehoefte Leningenportefeuille gemeente Laren Vaste schulden met een looptijd van één jaar of langer Hieronder staat het verloopoverzicht van de vaste schulden met een looptijd van één jaar of langer. Eind 2023 heeft de gemeente Laren nog voor circa € 26,9 miljoen aan langlopende leningen.

bedrag

(laatste)

lening

aflossing

rente

BNG 40.106861

4.200.000

05-09-31

3,820%

1.680.000

1.470.000

1.260.000

1.050.000

840.000

Tri odos Ba nk

5.000.000

15-12-24

0,780%

500.000

ING / Na t.Ned.

4.500.000

24-02-44

3,070%

3.150.000

3.000.000

2.850.000

2.700.000

2.550.000

BNG 40.110951

3.000.000

22-12-36

1,660%

3.000.000

BNG 40.110952

3.000.000

22-12-36

1,240%

1.950.000

1.800.000

1.650.000

1.500.000

1.350.000

WB 1-30839

10.000.000

15-01-31

-0,46%

8.000.000

7.000.000

6.000.000

5.000.000

4.000.000

Provi nci e Noord-Hol l a nd (grond Cra i l o)

8.617.384

31-12-29

0,40%

8.617.384

Geldleningen OG

TOTAAL BINNENLANDSE BANKEN

stand

31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027

26.897.384 24.887.384 23.377.384 21.867.384 20.357.384

Langlopende leningen zonder aflossings- en renteverplichtingen: Stichtingskapitaal Singer

136.134

Tegen de lening inzake grondverkoop Crailo vanuit de provincie staat een gelijke vordering, met dezelfde condities, aan de GEM Crailo BV voor grondlevering aan hen. Uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer: De gemeente Laren kent enkele uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer. Over deze uitzettingen wordt een rentevergoeding ontvangen. Voor deze uitzettingen zijn geen specifieke geldleningen aangetrokken. Het verloop van de uitgezette geldleningen is als volgt: Oorspr. Einde Saldo Saldo Saldo Saldo Uitzettingen 2023 2024 2025 2026 bedrag Lening Pastoor Hartmanstichting St. Binnensportaccommodaties Laren SV Laren ‘99

Saldo 2027

2.450.000

2052

1.650.000

4.891.000

2045

3.586.734

3.423.700

3.260.667

3.097.634

2.934.600

90.000

2028

36.414

29.318

22.130

14.849

7.472

SBC/LMHC

400.000

2036

338.523

314.453

290.070

265.370

240.348

RC krediet sv Laren99

80.000

2027

80.000

Vordering GEM Crailo

8.617.384

2029

8.617.384

Totaal uitzettingen

16.528.384

14.309.055 14.114.856 13.920.251 13.725.236 13.449.805

Rente Renteresultaat De gemeente heeft uitstaande geldleningen waaruit rentebaten voortvloeien. Deze rente komt ten goede aan het exploitatieresultaat op het taakveld treasury (algemene dekkingsmiddelen). Daarnaast heeft de gemeente langlopende geldleningen afgesloten waarvoor een rentevergoeding betaald moet worden. Het verloop van de rentebaten en rentelasten ziet er als volgt uit: Ondanks de verwachte toename van de vaste schulden zien we de externe rentelasten juist afnemen. Dit wordt met name veroorzaakt door de aflossing van enkele leningen waarover de gemeente een boven de markt rentevergoeding verschuldigd was. Hierdoor zien we geen toename van de externe rentelasten.

Renteschem a program m abegroting 2024 - 2027 a.

De externe rentelasten voor de korte en lange financiering

De externe rentebaten voor de korte en lange financiering

-/-

Saldo rentelasten en rentebaten

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

266.631

248.277

233.828

219.309

206.684

196.582

186.570

176.501

59.947

51.696

47.258

42.808

c1. De rente die aan de grondexploitatie m oet w orden doorberekend

-/-

c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld m oet w orden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is c3. aangetrokken, die aan het betreffende taakveld m oet w orden toegerekend

-/-

+/+

Aan de taakvelden toe te rekenen externe rente

59.947

51.696

47.258

42.808

d1. Rente over eigen vermogen

+/+

d2. Rente over voorzieningen

+/+

59.947

51.696

47.258

42.808

61.826

52.299

52.727

35.418

-1.879

-603

-5.469

7.390

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente e.

De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

-/-

Renteresultaat op het taakveld Treasury (0.5)

Renteomslag Door toepassing van de rente-omslagmethode worden de rentelasten aan de hand van de stand van de investeringen toegerekend aan de prestaties in de programmabegroting. De achterliggende gedachte is hierbij dat de gehanteerde omslagrente een reëel percentage is. Zodra de afwijking tussen de gehanteerde omslagrente en de werkelijke rentelast groter wordt dan 25% dient de gehanteerde omslagrente aangepast te worden. Op de volgende pagina is de berekening van de renteomslag opgenomen. Renteom slag program m abegroting 2024

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

a1. Totale boekw aarde activa (staat C)

44.728.153

43.364.678

42.019.107

40.689.871

494.106

5.616.016

7.052.583

8.453.142

14.309.055

14.114.856

13.920.251

13.725.236

a2. Totale boekw aarde activa (investeringsplanning) b.

Boekw aarde aan derden verstrekte leningen

Boekw aarde projectfinanciering

-/-

30.913.203

34.865.838

35.151.439

35.417.778

Percentage renteom slag

0,19%

0,15%

0,13%

0,12%

Percentage renteom slag (afgerond)

0,20%

0,15%

0,10%

Boekw aarde t.b.v. om slagrente

-/-

Het resultaat op de rentebetaling versus rente-ontvangst is dermate klein dat er wel een verdere renteomslag-verrekening naar beleidsproducten separaat is gemaakt echter de hieruit voortkomende effecten op de begroting 2024 en de MJB 2025-2027 zijn marginaal.

E. Bedrijfsvoering Algemeen De paragraaf Bedrijfsvoering geeft tenminste inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens voor de bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering heeft als reikwijdte de gemeentelijke organisatie. De ambtelijke staf van Laren bestaat uit de gemeentesecretaris, griffie en bestuurssecretariaat. De gemeentelijke taken worden uitgevoerd door de BEL Combinatie.

Uitgangspunten bedrijfsvoering Inwoners verwachten van de gemeente dat gelden rechtmatig, doelmatig en doeltreffend worden besteed, dat de gemeente transparant handelt en een betrouwbare partner is. Deze verwachtingen zijn leidraad voor de bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering ondersteunt de uitvoering van de programma’s. Realisatie van de programma’s is daarom in belangrijke mate afhankelijk van de kwaliteit van de bedrijfsvoering. Er is ook een samenhang tussen het programma Bestuur en de paragraaf Bedrijfsvoering. Het programma Bestuur richt zich met name op de relatie tussen inwoner en gemeente. Deze paragraaf richt zich op de reguliere, operationele kaders voor de bedrijfsvoering. Voor wat betreft de bedrijfsvoering binnen de BEL Combinatie wordt verwezen naar het programma Bedrijfsvoering van de begroting van de BEL Combinatie.

Uitvoering coalitieakkoord en collegeprogramma 2022 - 2026 In deze paragraaf ligt de focus op de eigen organisatie van de gemeente. In 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. Er is een coalitieprogramma en collegeprogramma vastgesteld, die de ambities van het gemeentebestuur voor de komende jaren aangeven, inclusief doelstellingen en actiepunten om deze te realiseren. Dat vergt een goede afstemming tussen het gemeentebestuur (opdrachtgever) en de BEL Combinatie (opdrachtnemer). De aansturing van de BEL Combinatie wordt vanuit het gemeentebestuur verzorgd door de gemeentesecretaris als (ambtelijk) opdrachtgever. De afspraken tussen gemeentebestuur en BEL Combinatie worden jaarlijks vastgelegd in dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s). Monitoring van de DVO vindt plaats door periodiek overleg en de zomernota, die halverwege het jaar wordt opgesteld. Het uitvoeringsprogramma van het college is vertaald naar de jaarschijven 2023 e.v. en heeft daarmee een plek gekregen in de programma's van de begroting. 2024 is het eerste volledige jaar om invulling te geven aan het uitvoeringsprogramma van het college (en dus het coalitieprogramma). Binnen de organisatieontwikkeling van de BEL Combinatie (Vibe) wordt in nauwe samenwerking met de gemeentesecretaris(sen) aandacht besteed aan het thema OGON (OpdrachtGever OpdrachtNemer).

VIBE (organisatieontwikkeling BEL) Om alle taken van de drie gemeenten de komende jaren te kunnen blijven uitvoeren, bleek op onderdelen versterking van de BEL Combinatie nodig. De drie gemeenten hebben daarom eind 2022 extra geld beschikbaar gesteld voor ontwikkeling en versterking van de BEL Combinatie (voor o.a. extra personeel, werkplekken/gebouw, ICT, arbeidsmarktcommunicatie en actualisering HR-beleid) en). Deze investering is opgenomen in de gemeentebegroting en de begroting van de BEL Combinatie.

F. Verbonden partijen Algemeen De paragraaf Verbonden partijen krijgt eenvoudiger voorwaarden, zeker als een nota Verbonden Partijen is opgesteld kan deze paragraaf beperkt blijven. Wel moet een duidelijke indeling gemaakt worden tussen gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen, vennootschappen en coöperaties. In de begrotingsprogramma’s moeten vooral de risico’s van deelname aan de verbonden partij voor de financiële positie van de gemeente terugkomen. Kader verbonden partijen 1.1 Beleid verbonden partijen Verbonden partijen zijn rechtspersonen waarin de gemeente een financieel en/of bestuurlijk belang heeft. Met een verbonden partij zet de gemeente Laren één of meerdere taken op afstand. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan: een zetel in het bestuur van een participatie of het hebben van stemrecht. Met een financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de verbonden partij kunnen worden verhaald op de gemeente. Voorbeelden hiervan zijn een subsidie of een garantstelling. De gemeente Laren heeft een strategische visie rondom verbonden partijen opgesteld. Deze visie kan op basis van de geformuleerde uitgangspunten als ook de financiële spelregels een inzicht geven in de status van de verbonden partij.

De spelregels horen bij drie verschillende fasen die een verbonden partij kent:  Oprichten: In deze fase komen vragen aan de orde als 'Wanneer wordt een verbonden partij opgericht' en: 'Welke rechtsvorm heeft de verbonden partij'. 

Beheersen: In deze fase wordt beschreven welk beheer instrumentarium wordt gehanteerd voor het risicomanagement en toezicht op verbonden partijen. In dit kader is het ook goed aan te geven dat er door het College, in goede afstemming met de GR-en zelf, ondersteunende spelregels inzake financiën, weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn gemaakt.



Evalueren en beëindigen: In deze fase wordt ingegaan op de evaluatie van verbonden partijen en de vraag of voortzetting van de samenwerking in de huidige vorm nog het meest passend is.

1.2 Beheer verbonden partijen Met het op afstand zetten van één of meerdere taken van de gemeente in verbonden partijen moet de gemeente Laren het toezicht op verbonden partijen inrichten. De ene verbonden partij heeft meer risico’s dan de andere, waardoor het benodigde toezicht per verbonden partij verschilt. Na oprichting van een verbonden partij wordt het risicoprofiel van de verbonden partij bepaald en daarmee bepalen we of de verbonden partij een hoog, gemiddeld of laag risicoprofiel heeft. Bij een hoog risicoprofiel wordt het toezicht op de verbonden partij intensiever dan bij een laag risicoprofiel. Bij een hoog risicoprofiel wordt minimaal twee keer per jaar een risicoanalyse uitgevoerd, terwijl bij een laag risicoprofiel een analyse van de begroting en de jaarrekening volstaat. 1.3 Risicoanalyse verbonden partijen Het risicoprofiel van een verbonden partij wordt bij oprichting bepaald en periodiek geëvalueerd. Aan de hand van een vragenlijst worden de risico’s van de verbonden partijen op een gestandaardiseerde wijze in kaart gebracht. De vragen variëren van ‘harde’ bestuurlijke en financiële gegevens tot meer zachte informatie zoals ziekteverzuim en de organisatie van het toezicht. De vragen zijn samengevat in dertien indicatoren die gezamenlijk een beeld geven van het risicoprofiel van een verbonden partij.

Onderstaand is een overzicht van de indicatoren opgenomen en waarom deze vragen iets zeggen over het risico van een partij:

Bestuurlijke indicatoren  Op dit onderdeel wordt gekeken naar de stemverhouding en aanvullende bevoegdheden die zijn vastgelegd in statuten of een gemeenschappelijke regeling. Daarnaast wordt gekeken in hoeverre verbonden partijen aan eventuele nog op te stellen kaderstellende spelregels voldoen. Financiële indicatoren  Baten: Er wordt gekeken naar de afhankelijkheid van subsidies, het aandeel van de gemeente in subsidies en de hoogte van de inkomsten uit kernactiviteiten. 

Lasten: Er wordt gekeken naar het percentage vaste lasten dat wordt gedekt door de vaste inkomsten en het exploitatieresultaat.



Vermogenspositie: Er wordt gekeken naar de liquiditeit en solvabiliteit van de organisatie.



Planning en control: Er wordt gekeken naar de aanwezigheid van tussentijdse rapportages voor de sturing van de organisatie.

Politieke indicatoren:  Bij het politieke belang staat de publieke en maatschappelijke betrokkenheid van een verbonden partij centraal. Het gaat hier bijvoorbeeld om de substantiële werkgelegenheid die de verbonden partij biedt in de gemeente Laren of om de vraag of de verbonden partij zich bijvoorbeeld richt op kwetsbare groepen in de samenleving of op de veiligheid van de burger. Bij dit deelgebied wordt ook een inschatting gemaakt over de kans op imagoschade voor de gemeente Laren. Omgevingsindicatoren:  Omgevingsfactoren die een rol spelen zijn: -

is de verbonden partij gevoelig voor economische bedreigingen (bijvoorbeeld recessie, ontwikkelingen arbeidsmarkt)

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13432340/1