BIJLAGE 1 - Programmabegroting 2025-2028 - incl erratum

82.000

Toename van het aantal aan te vragen reisdocumenten door de start geldigheidsperiode van 10 jaar in 2024, wat leidt tot extra leges vergoedingen.

-154.000

Product Lasten 1.1 Burgerzaken en dienstverlening 1.2 Bestuurszaken 1.3 Openbare orde en veiligheid Totaal lasten

Product

1.1 Burgerzaken en dienstverlening

Lasten Reisdocumentenpiek

1.1 Burgerzaken en dienstverlening

Baten Reisdocumentenpiek

1.2 Bestuurszaken

Lasten Toename accountantskosten

Nieuwe initiatieven "Ons Laren" Structureel 1 Fte bestuurssecretariaat Laren

De accountantscontrole is opnieuw aanbesteed. Gezien de prijsontwikkeling van de afgelopen jaren en de toename in de verantwoording resulteert dit in hogere lasten. De 27.000 kosten nemen met ingang van 2025 toe met structureel € 27.000 per jaar (raadsbesluit maart 2024). In de kadernota 2025 zijn middelen beschikbaar gesteld 100.000 voor nieuwe initiatieven 'Ons Laren'. In de kadernota 2025 zijn middelen beschikbaar gesteld 60.000 voor1 FTE bestuurssecretariaat Laren.

30

1.3 Openbare orde en veiligheid

Lasten G&V algemeen

Bijdrage G&V

Formatie-uitbreiding (BOA)

In de kadernota 2025 is de bijdrage aan Gooi En Vechtstreek verhoogd vanwege indexatie en diverse 95.083 ontwikkelingen. De bijdrage aan G&V stijgt door het door ontwikkelen van 4 centrale doelen binnen de veiligheidsregio en door 14.201 reguliere loon- en prijsafspraken Om de veiligheid in het dorp te kunnen waarborgen, in te kunnen spelen op ontwikkelingen en het veiligheidsgevoel van onze inwoners te kunnen waarborgen is een ophoging van de formatie van team Veiligheid noodzakelijk. Het gaat 108.327 hierbij om een structurele formatie-uitbreiding van totaal 3 FTE voor de BEL-gemeenten. Het eerste jaar kunnen de kosten worden gedekt uit de reserve gemiste productie BEL.

31

Programma 2 Buitenruimte onderhouden in Laren Visie Een prettige woonomgeving is een belangrijke factor voor de leefkwaliteit van onze inwoners. We willen die leefkwaliteit borgen en waar mogelijk verbeteren. Daarbij houden we steeds rekening met onder andere hergebruik van materialen, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Waar mogelijk combineren we werkzaamheden op het gebied van groen, rioleringen wegen met elkaar. Zo krijgen een goede op elkaar afgestemde inrichting en beperken we de overlast voor inwoners. Een groene woonomgeving biedt de mogelijkheid tot recreëren, het zoeken van rust of zet juist aan tot lichaamsbeweging. We zetten ons in voor het behoud van de bestaande groenstructuur, maar ook voor het, waar mogelijk, uitbreiden en verbeteren ervan. Creatieve speelmogelijkheden zijn voor kinderen van alle leeftijden belangrijk. Een goed verdeeld aanbod van speel- en sportvoorzieningen en speelaanleidingen is essentieel. Voor jong en oud, met en zonder beperking. We beschermen de volksgezondheid en zorgen voor een aantrekkelijke leefomgeving. Dit doen we door huishoudelijk afvalwater en hemelwater gescheiden in te zamelen en af te voeren. Bij wegbeheer is een evenwichtige aanpak nodig voor het dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging/reconstructie.

War mogelijk zoeken we bij het wegonderhoud samenwerking in de ambities die naar voren komen uit het nog vast te stellen Water- en Rioleringsprogramma (werk met werk maken).

Product 2.1 Ons natuurlijk kapitaal Speerpunten De raad maakte eind 2024 de keuze voor het kwaliteitsniveau van het dagelijks onderhoud van de openbare ruimte. Op basis van de keuze van de raad wordt 2025 gebruikt om de bestekken voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte voor de komende jaren op de markt te zetten. In 2025 wordt verder uitvoering gegeven aan het vastgestelde Beleidsplan Spelen en het Beheerplan Groenbeleid. Tevens zal in 2025 het Beheerplan Beschoeiingen opgesteld worden. 32

Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken 1 Aanleg en onderhoud Speelruimteplan

Op welke wijze willen we dit bereiken In 2024 is het Speelruimteplan Laren 2024-2033 vastgesteld. Vanaf 2025 werken we hiermee aan de verbetering van de (in)formele speelvoorzieningen tegen acceptabele aanleg- en onderhoudskosten. Goed ingerichte speelplekken dragen namelijk bij aan sportieve, motorische, culturele en sociale ontwikkeling voor jong en oud, de uitgangspunten van de Sportvisie.

2

IBOR: Integraal Beheer Openbare Het optimaal inrichten en onderhouden van het groen in de Ruimte openbare ruimte. Hiervoor benoemen we per onderdeel het areaal en stellen we, waar nodig (opnieuw), de kwaliteitsnorm vast. In 2025 geven we de ontwikkeling verder vorm op welke wijze en door wie de openbare ruimte zal worden onderhouden. Daarnaast zullen de verbindingen worden gelegd met de beheerplannen wegen, riolering, civiele kunstwerken.

3

We benaderen het onderhoud van Onderhoudsprojecten zijn een grote kostenpost en wegen groen en grijs integraal en gaan daarna weer tientallen jaren mee. Wanneer we betrekken inwoners. investeren moet de afweging daaronder dus toekomst bestendig zijn. In 2024 is het nieuwe wegenbeheerplan door de raad vastgesteld. In 2023 is het Groenplan vastgesteld. In de periode 2025 – 2028 voeren we de daarin genoemde projecten uit, te weten:

4

5

6

Een goede dekking van geschikte Elk jaar wordt een deel van de speelplekken aangepakt. Het en bereikbare (in)formele Speelruimteplan Laren 2024-2033 en bijbehorend speelvoorzieningen tegen uitvoeringsplan zijn daarbij uitgangspunt. acceptabele aanleg- en onderhoudskosten. Het bosplantsoenareaal is gezond, We gaan uit van twee fasen: veilig en goed onderhouden 1. Inventariseren de huidige staat van onderhoud. Op basis daarvan maken we een plan van aanpak voor de inhaalslag en voor structureel onderhoud en boomveiligheidscontrole, inclusief kostenraming. 2. Uitvoering incl. participatie. Opstellen beheerplan Beschoeiingen (nieuw)

Tijdens het opstellen van de begroting 2025 wordt gewerkt aan een nieuw beheerplan voor de periode 2025 - 2029. Vaststelling door de raad volgt.

33

Product 2.2 Wegen, verkeer en vervoer Speerpunten Openbare ruimte In 2025 zal uitvoering gegeven worden aan het wegenbeheerplan, een evenwichtige aanpak van dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging en reconstructies. Ook zal uitvoering gegeven worden aan het vastgestelde beheerplan civiele kunstwerken. In 2024 is het beheerplan opgesteld. We starten, bij een positief besluit van de raad, met de uitvoering van het plan in 2025. Verkeer en vervoer Begin 2025 wordt voor de BEL-gemeenten de Verkeersvisie 2035 als nieuw integraal beleidsplan voor verkeer en vervoer vastgesteld, waarin aandacht wordt besteed aan thema's als: Autoluw met meer aandacht voor langzaam verkeer en verblijven, Landelijke beleidsthema's: GOW 30, Doorfietsroutes, Regionaal mobiliteitsplan (RMP) en het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). Uitvoeringsprogramma Het uitvoeringsprogramma bevat projecten die uitvoering geven aan doelen die in de verkeersvisie 2035 omschreven zijn. Regionale verkeersprojecten Binnen de Regio loopt een aantal projecten welke in de komende jaren aan de raden zullen worden voorgelegd: - Strategisch plan verkeersveiligheid (SPV); - Nationaal toekomstbeeld Fiets/ Doorfietsroutes; - Regionaal Mobiliteitsplan (RMP);

34

Doelstellingen

Nr Wat willen we bereiken 1 IBOR: Integraal Beheer Openbare Ruimte

Op welke wijze willen we dit bereiken Het optimaal inrichten en onderhouden van het groen in de openbare ruimte. Hiervoor benoemen we per onderdeel het areaal en stellen we, waar nodig (opnieuw), de kwaliteitsnorm vast. In 2025 geven we de ontwikkeling verder vorm op welke wijze en door wie de openbare ruimte zal worden onderhouden. Daarnaast zullen de verbindingen worden gelegd met de beheerplannen wegen, riolering, civiele kunstwerken. 1. We benaderen het onderhoud van groen en grijs integraal en betrekken inwoners. a) We geven uitvoering aan het wegenbeheerplan. 2. We pakken knelpunten in parkeerdruk en overlast aan. We maken het prettiger om andere vervoermiddelen dan de auto te gebruiken a) Vooruitlopend op nieuw verkeersbeleid gaan we experimenteren om te kijken hoe maatregelen in de praktijk uitpakt. In 2023 leidde dat onder andere rond Singer (Hein Keverweg) en op de Nieuweweg (bij evenementen) tot aanpassingen. In 2024 is er een proef gedaan met eenrichtingverkeer op de Rijt. Ook is een pilot voorbereid voor een pendelbus voor Singer. En bijvoorbeeld een uitbreiding van de fietsenstalling voor het Brinkhuis. We geven daarbij duidelijk aan hoe we evalueren en vervolgstappen bepalen. Ook in 2025 blijven we experimenten doen om beleid in de praktijk uit te proberen.

b) Zwaar vrachtverkeer door het dorp en voor bevoorrading zorgt voor overlast en een gevoel van onveiligheid. In 2024/ 2025 verkennen we (mogelijk aan een thematafel) welke maatregelen mogelijk zijn om dit te beperken, zodat het in het nieuwe verkeersbeleid wordt meegenomen. c) De gemeente stuurt op dit moment maar beperkt op OV en fietsgebruik. De middelen en invloed zijn ook beperkt, maar in 2025 verkennen we (onder andere met de jongerenraad) welke maatregelen we kunnen nemen om OV en fietsen aantrekkelijker te maken. Voor het stimuleren van fietsgebruik werken we regionaal samen. Daarnaast moet besluitvorming plaatsvinden over de wenselijkheid van doorfietsroutes door het dorp. d) Samen met de regiogemeenten verbeteren we de kwaliteit van het busstation bij Crailo in Blaricum. We breiden in 2025 de fietsenstallingen uit, verbeteren de bereikbaarheid van de stalling en zorgen voor een prettigere beleving voor de reiziger. Hiervoor is een budget van 11.174 euro opgenomen als bijdrage namens gemeente Laren.

35

2 In 2025 is Laren Regenklaar

In 2025 worden de laatste onderwerpen vanuit realisatieplan van Laren Regenklaar afgerond. Daarmee wordt een mooie samenwerking tussen inwoners en gemeenten afgesloten. Nieuwe ontwikkelingen en zienswijze die door het nieuwe water- en rioleringsprogramma 2024-2028 aan de orde zijn gesteld worden in de komende jaren afzonderlijk of binnen reconstructieprojecten verwerkt en uitgevoerd. 3 Civiele kunstwerken Tijdens het opstellen van de begroting 2025 wordt gewerkt aan een nieuw beheerplan voor de periode 2025 - 2029. Vaststelling door de raad volgt. Vooralsnog zijn de budgetten van de begroting 2024 aangehouden. In Laren bevinden zich in totaal 18 civiele kunstwerken. 4 Vaststellen verkeersvisie 2035 Begin 2025 wordt voor de BEL gemeenten de Verkeersvisie 2035 als nieuw integraal beleidsplan voor verkeer en vervoer vastgesteld, waarin aandacht wordt besteed aan thema's als: - Autoluw met meer aandacht voor langzaam verkeer en verblijven. - Landelijke beleidsthema's: GOW 30, Doorfietsroutes, Regionaal mobiliteitsplan (RMP) en het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). 5 Opstellen van een uitvoeringsprogramma

Het uitvoeringsprogramma bevat projecten die uitvoering geven aan de in de verkeersvisie 2035 omschreven doelen.

6 Regionale verkeersprojecten

Binnen de Regio loopt een aantal projecten welke in de komende jaren aan de raden zullen worden voorgelegd: - Strategisch plan verkeersveiligheid (SPV); - Nationaal toekomstbeeld Fiets/ Doorfietsroutes; - Regionaal Mobiliteitsplan (RMP);

Product 2.3 Afvalwater en waterhuishouding Speerpunten Water- en rioleringsprogramma (WRP) In 2025 wordt uitvoering gegeven aan het vastgestelde beleidsplan water- en rioleringsprogramma (WRP). Doelstellingen Nr 1

Wat willen we bereiken Klimaatbestendige buitenruimte

Op welke wijze willen we dit bereiken Aanpak water- en rioleringsprogramma waarbij integraal wordt meegelift met reconstructies

36

Wat mag het kosten? Realisatie 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

2.1 Ons natuurlijk kapitaal

1.476.051

1.397.082

1.620.198

1.514.068

1.528.267

1.540.490

2.2 Wegen, verkeer en vervoer

1.964.973

1.973.116

2.089.483

2.097.356

2.220.031

2.224.763

814.944

883.225

889.409

930.078

1.083.272

1.123.475

Totaal lasten

4.255.968

4.253.423

4.599.089

4.541.502

4.831.570

4.888.728

Product

Realisatie 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

2.1 Ons natuurlijk kapitaal

-22.387

-23.585

-23.693

-23.693

-23.693

-23.693

2.2 Wegen, verkeer en vervoer

-164.701

-62.450

-62.450

-62.450

-62.450

-62.450

Product Lasten

2.3 Afvalwater en waterhuishouding

Baten

2.3 Afvalwater en waterhuishouding

-1.226.973 -1.439.080 -1.490.946 -1.527.145 -1.712.666 -1.761.243

Totaal baten

-1.414.061 -1.525.115 -1.577.089 -1.613.288 -1.798.809 -1.847.386

Saldo programma 2

2.841.906

2.728.308

3.022.001

2.928.215

3.032.762

3.041.342

Toelichting financiële afwijkingen Afwijkingen boven € 10.000 worden hieronder nader toegelicht.

2.1 Ons natuurlijk kapitaal

Lasten Onderhoud groen (IBOR contract)

Uren BEL Combinatie

Het IBOR-contract is in 2024 opnieuw aanbesteed en de eerste inschrijvingen laten een prijsstijging zien. Om de buitenruimte te kunnen onderhouden op een wenselijk niveau dient het budget verhoogd te worden. In de begroting 2025 is een nieuwe verdeelsleutel van de uren BEL Combinatie gebruikt, waardoor er meer uren toegerekend zijn aan product 2.1 Ons natuurlijk kapitaal

102.672

119.295

2.2 Wegen, verkeer en vervoer

Lasten Onderhoud groen (IBOR contract)

Verlegde weg Anna's Hoeve

Het IBOR-contract is in 2024 opnieuw aanbesteed en de eerste inschrijvingen laten een prijsstijging zien. Om de buitenruimte te kunnen onderhouden op een wenselijk niveau dient het budget verhoogd te worden. Vanaf 2024 zal Hilversum kosten in rekening brengen voor het onderhoud van de Verlegde weg over Anna's Hoeve,

37

21.400

26.000

Doorfietsroutes dorpskern Laren Exploitatielasten wegenbeheerplan

aangezien het wegvak in eigendom is en valt op het grondgebied van de gemeente Laren. Er is een investeringskrediet beschikbaar gesteld voor het onderzoeken van een aantal doorfietsroutes. De gemeente Laren is verantwoordelijkheid voor een veilig en goed onderhouden wegenareaal. Om hier sturing aan te geven maken we gebruik van een wegenbeheerplan. In 2024 is het wegenbeheerplan 2024-2028 door de raad vastgesteld. Voor de uitvoering van het wegenbeheer nemen de exploitatiekosten de komende jaren toe.

25.000

50.500

2.3 Afvalwater en waterhuishouding

Baten Rioolrechten

In de begroting 2025 is de kostendekkendheid riool opnieuw berekend en hierdoor zullen de inkomsten toenemen.

38

-45.465

Programma 3 Duurzaam en prettig wonen in Laren Visie De ruimtelijke kwaliteit van ons dorp is voor een belangrijk deel het gevolg van consequent beleid gericht op bescherming en voorzichtige ontwikkeling. De geschiedenis van de gebouwen, de oude verbindingsroutes en de groene omgeving vormen de dragers van het fraaie aanzien van ons dorp. Elke vierkante meter heeft waarde en elke ontwikkeling staat niet voor niks ter discussie. Maar discussie of angst voor verandering helpen ons niet om verder te komen, want de druk op onze schaarse ruimte neemt toe. De kinderen van onze inwoners willen graag in het dorp blijven wonen, maar ook ouderen willen graag kleiner, zelfstandig, in Laren blijven wonen. Om de wensen rond bereikbaarheid en betaalbaar wonen in goede banen te leiden is een heldere visie nodig. Die visie wordt in 2025 beschreven in een verkeersvisie en een omgevingsvisie.

Product 3.1 Ruimtelijke ontwikkeling Speerpunten Omgevingswet In 2025 wordt de Omgevingsvisie vastgesteld. In het Omgevingsplan worden vanaf 2025 eerst een aantal algemene thema’s gewijzigd. Vervolgens zal jaarlijks (vanaf 2026-2027) een wijziging per deelgebied (woongebied, bedrijventerrein, landelijk gebied etc.) door de raad worden vastgesteld. Locatieonderzoek woningbouw Het onderzoek naar potentiële woningbouwlocaties is in 2024 afgerond. Afhankelijk van het besluit van de raad hierover wordt een start gemaakt met uitvoering en/of wordt samengewerkt met ontwikkelaars/initiatiefnemers om tot uitvoering te komen in 2025.

39

Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken

Op welke wijze willen we dit bereiken

1. Een evenwichtige toedeling van functies aan locaties, een goede ruimtelijke ordening.

Bij alle (Inbreidings)locaties geldt de voorwaarde dat ze stedenbouwkundig passen in de omgeving. Bij de realisatie van minimaal 9 woningen, wordt een evenwichtige samenstelling van de woningcategorieën nagestreefd, passend bij de woonvisie.

2. Implementeren van de Omgevingswet Het ruimtelijk beleid wordt vormgegeven door de vaststelling van de Omgevingsvisie. Vervolgens wordt dat beleid concreet gemaakt door middel van de vaststelling van het Omgevingsplan. 3. We willen dat de watergang Gooiergracht voldoende capaciteit heeft voor het bergen en verwerken van hevige regenval en dat de waterbodem door het waterschap Amstel, Gooi en Vecht wordt gesaneerd. We willen tevens dat de watergang een aantrekkelijke uitstraling behoudt, met meer aandacht voor biodiversiteit en versterking van de cultuurhistorische waarden.

Samen met waterschap Amstel, Gooi en Vecht een Inrichtingsplan en een uitvoeringsplan opstellen voor: het saneren van de waterbodem, het realiseren van extra waterberging en dras/nat gebieden, het aanpassen van het waterbodemprofiel, het verbeteren van diverse oevers en, in beperkte mate, het versterken van cultuurhistorische waarden en recreatieve functies. We halen daarvoor ook ambities en verwachtingen op van andere stakeholders. Het waterschap AGV is o.a. verantwoordelijk voor het saneren van de waterbodem en het waterhuishoudkundig functioneren en inrichten van de watergang.

4. De Omgevingsvisie biedt een integrale Door, in aanvulling op eerdere participatie in 2023 en blik op de ontwikkeling van de 2024, een ontwerp-omgevingsvisie voor te leggen aan de gemeente en dient als onderbouwing samenleving. van omgevingsplannen. In de Door eventuele inspraakreacties op de ontwerpomgevingsvisie wordt duidelijk waar omgevingsvisie te verwerken en de raad voor te stellen we woningbouw. bedrijvigheid, de omgevingsvisie vast te stellen. natuur en verblijf willen accommoderen en hoe we daar balans in vinden. In 2025 wordt het proces afgerond en de Omgevingsvisie definitief vastgesteld.

Product 3.2 Wonen en bouwen Speerpunten Woonbeleid In de Woonvisie Laren 2023-2027 zijn de speerpunten op het gebied van wonen opgenomen. Hierbij zijn de ambities en doelstellingen uit het coalitieakkoord van Laren meegenomen. De komende jaren focussen we ons op het inlopen van het tekort aan (betaalbare) woonruimte en het verbeteren van de doorstroming. We willen de woningvoorraad nu en in de toekomst, zo goed mogelijk afstemmen op de woonwensen van onze inwoners. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt deze woonvisie een volkshuisvestelijk programmaonderdeel van de Omgevingsvisie. In het Uitvoeringsprogramma behorende bij de woonvisie zijn acties en maatregelen opgenomen die in 2025 worden uitgewerkt. 40

We onderzoeken in 2025 de inzet van een vereveningsfonds (sociaal compensatiefonds) en kijken naar mogelijkheden om -binnen nader op te stellen kaders- woningen en kavels te splitsen. Crailo Bij Crailo bouwen we, in samenwerking met de gemeenten Hilversum en Gooise Meren, circa 590 woningen passend bij de woningbehoefte en binnen de grondexploitatie. Voor de gemeente Laren realiseren we circa 58 woningen, waarvan 1/3 in het sociale huursegment. Harmen Vosweg De woningen zijn medio 2024 opgeleverd en de gronden zijn eind 2024, met de aanplant van groen, woonrijp. De GREX kan in 2025 worden afgesloten. Ligweide De 10 hofwoningen worden in 2025 opgeleverd. De start van de bouw van 4 twee-onder-eenkapwoningen is gepland voor begin 2025. De woningen worden volgens de planning in 2026 opgeleverd. 7 sociale huurwoningen Eemnesserweg De start van de bouw van deze woningen is gepland voor 2025. Caliskamp Het gaat om de bouw van 35 tot 45 woningen. In 2025 zal hiervoor of middels een Buitenplanse omgevingsactiviteit (BOPA) fasegewijs een vergunning worden verleend dan wel het omgevingsplan gewijzigd. Inbreidingsplannen G&O bij Smeekweg en Erfgooiersdwarsweg In overleg en samenspraak met bewoners en belanghebbenden worden de stedenbouwkundige plannen voor de bouw van sociale huurwoningen (inbreiding) door de raad vastgesteld.

Vervolgens wordt gestart met een ruimtelijke procedure tot verlening van de omgevingsvergunningen. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) Op 1 januari 2024 is de Wet kwaliteitsborging in werking getreden. De rol van de gemeente is veranderd in een meer procesmatige rol, maar dan wel één met verantwoordelijkheden. Door de verplaatsing van een deel van de werkzaamheden naar marktpartijen zullen de gemeentelijke inzet en legesinkomsten deels komen te vervallen en gereduceerd worden. In 2025 zal worden geëvalueerd welke impact de Wkb heeft op de gemeentelijke inzet alsmede de legesinkomsten. Naar aanleiding van de uitkomsten van deze evaluatie kan er, indien noodzakelijk, worden bijgestuurd. Uitvoeringsprogramma VTH 2025 In 2024 is gestart met een evaluatie van de U&H strategie alsmede het Uitvoeringsprogramma VTH 2024. Hieruit blijkt dat niet alle doelen concreet of meetbaar zijn geformuleerd. Hierdoor kunnen resultaten niet goed worden gemeten. In 2025 wordt weer (zoals ieder jaar) een Uitvoeringsprogramma VTH opgesteld met daarin een set indicatoren om SMART meetbaar te maken of de gestelde doelen uit het Uitvoeringsprogramma worden gerealiseerd.

41

Doelstellingen: Nr Wat willen we bereiken 1. Inlopen van het tekort aan betaalbare woonruimten.

Op welke wijze willen we dit bereiken Bouwen van woningen op diverse locaties in Laren conform de door de raad vastgestelde resultaten van het locatieonderzoek woningbouw. Nieuwbouwprojecten dragen bij aan de ambities uit de Woonvisie en voldoen aan de betaalbaarheidseisen (tenminste 66% betaalbaar).

2. Inzetten op passende huisvesting, passend bij de behoefte.

We voegen woningen toe in verschillende prijssegmenten en diverse woningtypen. We hebben daarbij bijzondere aandacht voor het stimuleren van de doorstroming.

Product 3.3 Grondexploitatie Speerpunten In Laren is de nog te vergeven ruimte zeer schaars, met weinig speelruimte voor ontwikkelingen. Het grondbeleid voor de gemeente, vastgelegd in de nota Grondbeleid (2020), is vooral gericht op de regisserende functie van de gemeente. De gemeente heeft een belangrijke taak op het gebied van het behoud van de leefbaarheid en het karakter van de gemeente en de versterking van de aanwezige kwaliteit. Voor verdere informatie wordt verwezen naar de paragraaf Grondbeleid. Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken

Op welke wijze willen we dit bereiken

1. Bij eigen woningbouwontwikkelingen: In Grondexploitaties worden bij substantiële principe een positief saldo, tenzij er alleen of wijzigingen geactualiseerd voorgelegd aan de bijna alleen huurwoningen worden raad. gerealiseerd. 2. Bij woningbouwontwikkeling van derden, Anterieure exploitatie-overeenkomsten regelen tenminste kostenneutraal voor de gemeente. kosten die niet door bouwleges worden gedekt.

Product 3.4 Milieu en duurzaamheid Speerpunten In het programma milieu zijn de ‘klassieke’ milieutaken, zoals riolering en vuilnisophaal opgenomen, maar ook nieuwe zoals luchtkwaliteit. Voor het duurzaamheidsbeleid sluiten we aan bij het landelijk klimaatakkoord en zetten daarom extra in op duurzaamheidsmaatregelen, die zijn vastgelegd in het ‘Koersdocument duurzaamheid en klimaat’, dat de raad in 2023 heeft vastgesteld. In 2025 ronden we ‘Laren Regenklaar’ af, waarmee de gemeente voorbereid wordt op extreme(re) regenval. Het programma Laren Regenklaar werkt aan klimaatadaptatie: we zorgen dat meer regenwater in de bodem wordt opgevangen, zodat de rioleringen niet vollopen bij grote buien. Ook de inzet op klimaat- en duurzaamheidsbeleid vallen onder dit programma. In deze raadsperiode wordt daar extra op ingezet. 42

Milieuaspecten krijgen steeds meer een rol in projecten binnen de gemeente Met het ondertekenen van het Schone Lucht Akkoord is het doel dat luchtkwaliteit bij de uitvoering van projecten meer wordt meegenomen en het verbeteren van de luchtkwaliteit als voorwaarde wordt meegenomen bij bepaalde keuzes. In het Actieplan Geluid dat in 2024 is vastgesteld wordt als actie opgenomen dat bij projecten op het gebied van beheer en onderhoud het verminderen van geluidshinder als criteria of koppelkans wordt meegenomen. Dierenopvang Gemeenten hebben op het gebied van dierenwelzijn verplichte taken, bijvoorbeeld het vervoeren en opvangen van zwerfdieren of onverzorgd achtergebleven dieren na huisuitzetting/ huisontruiming, die voortkomen uit algemene en specifieke wetten (zoals de Algemene wet bestuursrecht, het Burgerlijk Wetboek en de Wet dieren). Gemeenten in de regio Gooi en Vechtstreek hebben deze taken momenteel uitbesteed aan de Dierenambulance Gooi en Vechtstreek (1), de Vogelopvang Midden-Nederland (2), de Egelopvang Midden-Nederland (3) en verschillende dierenopvangcentra. De gemeente Laren heeft een overeenkomst met Dierenasiel Eemland in Soest.

Om de continuïteit van de wettelijke taken die gemeenten hebben in de opvang van dieren ook in te toekomst te borgen, hebben de regiogemeenten en deze dierenwelzijnsorganisaties (1-2-3) in 2024 afspraken gemaakt om vanaf 2025 de zorg voor de opvang en het vervoer van dieren structureel te organiseren en de af te nemen diensten van deze dierenwelzijnsorganisaties kostendekkend te financieren. Dit moet zorgen dat de dierenwelzijnsorganisaties kunnen blijven voortbestaan. Dierenambulance Gooi en Vechtstreek en dierenasiel Crailo hebben zich verenigd in een nieuwe stichting, het Gooische Nest, met het voornemen om een nieuwe accommodatie te realiseren waarin het huidige dierenasiel Crailo en de Dierenambulance Gooi en Vechtstreek hun onderkomen zullen hebben. De regiogemeenten zullen per gemeente nog een dienstverleningsovereenkomst met het Gooische Nest moeten afsluiten. Over de start van de dienstverlening door het Gooische Nest volgt in 2025 meer duidelijkheid. Dit is afhankelijk van de bouw van het nieuwe dierzorgcentrum. Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken 1. Circulaire economie beter borgen in onze organisatie.

Op welke wijze willen we dit bereiken We gaan specifieke duurzaamheidseisen te stellen voor onze onze inkoopprocessen en aanbestedingen. We gaan specifieke duurzaamheidseisen borgen in het vergunningsproces.

2. Een heldere transitiejaar naar We gaan samen met andere GAD gemeenten een heldere onze inwoners richting het communicatie campagne opzetten. uitfaseren van de PMD minicontainer 3. We sluiten aan bij de landelijke We ondersteunen inwoners via verschillende instrumenten, doelstelling voor minimaal 1,5% waaronder voorlichting, het energieloket, etc. energiebesparing per jaar. Voor Voor de opgave om bestaande koopwoningen te isoleren maatschappelijk vastgoed is voeren we een gericht plan uit. onze doelstelling hoger: 2% per jaar. We maken prestatieafspraken met de energiecoöperatie Hut van Mie. Via de Omgevingsdienst handhaven we bedrijven op verplichte energiemaatregelen. 43

4. We zetten in op het opwekken Voor 2026 willen we tenminste één groot van energie, door het benutten project realiseren. In 2025 blijven we van grote daken en het geschikte locaties verkennen. stimuleren van zon op overige daken. 5.

Laren aardgasloos in 2050

We actualiseren de Transitie Visie Warmte in 2025 om in 2026 een warmte-uitvoeringsplan te kunnen maken.

6. Streven naar behoud en Het project Hollandse Luchten, waar door de inwoners fijnstof verbetering van schone lucht is gemeten loopt nog steeds. Er wordt gekeken wat we met de en een gezonde leefomgeving. data kunnen. In het kader van de ondertekening van het Schone Lucht Akkoord een campagne beperking en bewustwording houtstook opzetten. In 2024 is het Actieplan geluid vastgesteld. Er moet gezorgd worden dat het verminderen van de geluidsbelasting als onderdeel wordt meegenomen bij projecten op het gebied van beheer en onderhoud van wegen. De gemeente is onderdeel van het convenant Gebiedsgericht Grondwaterbeheer het Gooi. Daarbinnen werkt zij samen met andere partijen aan oplossingen voor het aanpakken van vervuilde grondwaterpluimen. 7. Borging van de continuïteit van Met de dierenwelzijnsorganisaties (Vogelopvang Middende wettelijke taken die de Nederland/Egelopvang Midden-Nederland/ Gooische Nest) zijn gemeente heeft in de opvang voor 2025 nieuwe dienstverleningsovereenkomsten afgesloten. van dieren.

Product 3.5 Afval Speerpunten Circulaire economie Circulaire economie gaan we als een standaard integreren in nieuwe bouwwerken en woningen. Er komen minimale eisen voor het gebruik van duurzamere materialen alsook een materialenpaspoort bij alle nieuw op te leveren gebouwen. 2025 wordt ook het jaar waarop de circulaire inkoopprocessen van de MRA een standaard onderdeel worden van de inkoopprocessen van onze gemeente. Afval Na de stemming van de GAD-gemeenten over het voor- of nascheiden, staat 2025 in het kader van de transitie naar een mini-container minder. De PMD-container gaat verdwijnen, dat betekent minder afval scheiden en meer ruimte in de tuin. Het kan voor inwoners wat verwarrend zijn waarom we in 2025 toch nog door moeten gaan met het scheiden van afval. Om hier duidelijkheid in te scheppen wordt er met alle GAD-gemeenten een communicatiecampagne gestart om de transitie zo helder en duidelijk mogelijk te maken voor onze inwoners.

44

Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken 1 Meer duurzaamheid in de bouw

Op welke wijze willen we dit bereiken Gebruik van materialenpaspoort bij nieuw op te leveren gebouwen Opstellen van minimale eisen duurzame materialen bij bouwwerken

2 Duidelijkheid voor inwoners over het scheiden van Heldere en transparante wijze van communicatie afval binnen GAD-gemeenten over het verdwijnen van de PMD-container

Betrokkenheid verbonden partijen BEL Combinatie Door de verbonden partij GR BEL Combinatie worden op basis van een dienstverleningsovereenkomst de uitvoerende en ondersteunende werkzaamheden uitgevoerd. Regio Gooi en Vechtstreek In de regio wordt samengewerkt aan diverse onderwerpen binnen het fysieke domein zoals Ruimte, Bouwen en Wonen. De Regio ondersteunt en levert wat gemeenten afspreken om samen op te pakken. Een voorbeeld van een uitvoerende eenheid is bijvoorbeeld de Grondstoffen en Afvalstoffen Dienst (GAD) en het Regionale Urgentiebureau. Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek De OFGV is een uitvoeringsorganisatie op het gebied van milieu en werkt voor twee provincies en 13 gemeenten in zowel Flevoland als de Gooi en Vechtstreek. De OFGV voert milieutaken uit op het gebied van thema’s zoals geluid, bodem en omgevingsveiligheid. Het gaat hierbij om o.a. vergunningverlening, toezicht en handhaving op grond van geldende wet- en regelgeving op het gebied van milieu.

Wat mag het kosten? Product Lasten 3.1 Ruimtelijke ontwikkeling 3.2 Wonen en bouwen 3.3 Grondexploitatie 3.4 Milieu en duurzaamheid 3.5 Afval Totaal lasten

Product Baten 3.1 Ruimtelijke ontwikkeling 3.2 Wonen en bouwen

Realisatie 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

671.239 1.351.820 374.942 337.352 1.413.273 4.148.625

391.990 504.762 1.450.564 1.550.076 - 1.908.000 608.744 523.816 1.403.096 1.463.287 3.854.394 5.949.941

477.578 478.029 477.832 1.508.411 1.510.276 1.509.301 69.123 533.764 523.891 523.835 1.490.186 1.516.682 1.521.973 4.079.063 4.028.877 4.032.943

Realisatie 2023

Begroot 2024

Begroot 2026

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2027

Begroot 2028

Begroot 2028

-41.869 -30.000 -30.000 -30.000 -30.000 -30.000 -1.257.521 -1.053.558 -1.408.756 -1.403.756 -1.398.756 -1.398.756

45

3.3 Grondexploitatie 3.4 Milieu en duurzaamheid 3.5 Afval Totaal baten Saldo programma 3

-374.942 - -1.908.000 -69.123 -227.975 - -275.453 -275.453 -275.453 -275.453 -1.756.331 -1.821.419 -1.889.450 -1.921.998 -1.954.057 -1.960.460 -3.658.638 -2.904.977 -5.511.659 -3.700.330 -3.658.266 -3.664.669 489.987

949.417

438.282

378.733

370.611

368.274

Toelichting financiële afwijkingen Afwijkingen boven € 10.000 worden hieronder nader toegelicht.

3.1 Ruimtelijke ontwikkeling

Lasten Opstellen omgevingsplannen

Uren BEL Combinatie

Bijzonder Laren

Op grond van de Omgevingswet moet de gemeente een nieuw omgevingsplan vaststellen voor het hele grondgebied. De vaststelling gaat in fases-per deelgebied en voor elk deelgebied duurt het opstellen 1 tot 1,5 jaar. De kosten bedragen € 40.000,- per jaar. In de begroting 2025 is een nieuwe verdeelsleutel van de uren BEL Combinatie gebruikt, waardoor er meer uren toegerekend zijn aan product 3.1 Ruimtelijke ontwikkeling. In de kadernota 2025 zijn de uitgaven aan Bijzonder Laren verhoogd.

40.000

45.000

27.000

3.2 Wonen en bouwen

Lasten Uitvoering woonvisie

Bijdrage OFGV

In juni 2023 is de woonvisie Laren 2023-2027 vastgesteld. Om de doelen uit de woonvisie te realiseren zijn maatregelen en acties nodig. Hiervoor is in de kadernota 2025 budget beschikbaar gesteld. De bijdrage van de gemeente Laren voor het laten uitvoeren van diverse werkzaamheden door de omgevingsdienst Flevoland en Gooi & Vechtstreek zijn verhoogd met de structurele uitbreiding van het takenpakket en reguliere indexatie.

40.000

41.652

3.2 Wonen en bouwen

Baten Actualisatie omgevingsvergunning

In de begroting 2025 zijn de leges van de omgevingsvergunningen geactualiseerd en dit leidt tot een -353.870 stijging in de inkomsten.

3.4 Milieu en duurzaamheid

Lasten

46

Uren BEL Combinatie

In de begroting 2025 is een nieuwe verdeelsleutel van de uren BEL Combinatie gebruikt, waardoor er minder uren toegerekend zijn aan product 3.4 Milieu en duurzaamheid.

-59.290

Vanuit de overheid ontvangt gemeente Laren een specifieke uitkering om het klimaatteam binnen de BEL Combinatie te financieren.

-275.453

3.4 Milieu en duurzaamheid

Baten Klimaatgelden CDOKE

3.5 Afval

Lasten GAD

Uren BEL Combinatie

In de Kadernota 2025 zijn extra middelen toegekend voor de bijdrage aan het GAD in verband met indexatie en andere ontwikkelingen. In de begroting 2025 is een nieuwe verdeelsleutel van de uren BEL Combinatie gebruikt, waardoor er minder uren toegerekend zijn aan product 3.5 Afval

127.889

-53.474

3.5 Afval

Baten Afvalstoffenheffing actualisatie

Het tarief voor afvalstoffenheffing zal moeten stijgen, om 100% kostendekkend te kunnen zijn voor het verwerken en ophalen voor afval. Dit levert extra inkomsten op.

47

-59.858

Programma 4 Sporten, ontwikkelen en leren in Laren Visie We vinden het belangrijk dat inwoners kunnen genieten van kunst en cultuur. Dat de inwoners meer sporten en dat we verenigingen ondersteunen. Goede schoolgebouwen zijn belangrijk. Een kwalitatief goed gebouw maakt modern onderwijs mogelijk en heeft daarmee invloed op de schoolprestaties van onze kinderen. Laren wil investeren in toekomstige generaties en maakt zich sterk voor het op tijd realiseren van kwalitatief goede en duurzame schoolgebouwen, passend bij de Larense maat. We zoeken samenwerking om kinderen zo goed mogelijk te ondersteunen. De gemeentelijke doelen van het welzijnswerk zijn zoveel als mogelijk zelfredzame bewoners, gesteund door een toereikend netwerk, verminderen van het gevoel van eenzaamheid onder inwoners, verhogen van gevoel van betrokkenheid onder inwoners en benadering vanuit positieve gezondheid. De GGD Gooi en Vechtstreek voert in het kader van de Wet Publieke Gezondheidszorg voor de gemeente de taken uit op het gebied van gezondheidszorg, ouderenzorg, epidemiologie en bestrijding infectieziekten, evenals bijkomende ondersteunende werkzaamheden inzake de gedecentraliseerde taken. Ook verzorgt de GGD de inspecties van de kinderopvang.

Product 4.1 Cultuur en media Speerpunten Kunst- en cultuurnota Naar aanleiding van de evaluatie van de kunst- en cultuurnota 2021-2025 zijn de volgende speerpunten naar voren gekomen: Meer aandacht voor cultuur in de klas, aanstellen van een bruggenbouwer cultuur, kunst in de openbare ruimte en cultuurparticipatie voor jongeren. Bibliotheek Het speelveld van bibliotheken raakt verschillende domeinen. Door in samenwerking met de deelnemende gemeenten één lijn te trekken in de opdracht, kunnen inwoners over de dorpsgrenzen heen gebruik maken van de diensten van de bibliotheek. 48

Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken 1 Meer aandacht voor cultuur in de klas

Op welke wijze willen we dit bereiken Uitvoering geven aan Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK). Aanstellen van een cultuurcoördinator als verbinder voor de instellingen, verenigingen, onderwijs en ondernemers, zodat er meer en beter samengewerkt kan worden en een gezamenlijk culturele agenda uitgevoerd kan worden.

2 Kunst in de openbare ruimte

In de openbare ruimte zetten we kunst in om inwoners op een laagdrempelige manier kennis laten maken met kunst en kinderen bewust maken van hun culturele omgeving.

3 Cultuurparticipatie voor jongeren

Wij stimuleren initiatieven van inwoners en verenigingen die cultuur verbinden met onze jeugd.

4 De maatschappelijke rol van bibliotheken bestendigen

De inzet van de bibliotheek focust zich op vier inhoudelijke thema’s: ‘iedereen basis-taalvaardig’, ‘iedereen digitaal vaardig’, ‘een leven lang leren voor iedereen’ en ‘iedereen kan meedoen’. Deze vertalen zich naar onder meer naar de volgende diensten: uitvoering van het Informatiepunt Digitale Overheid, digitale basiscursussen en workshops, programmering rond actuele thema’s zoals duurzaamheid en themacafé ’s voor het faciliteren van ontmoetingen en blijven leren.

Product 4.2 Sport Speerpunten Buurtsportcoaches Buurtsportcoaches worden BEL-breed ingezet om de doelstellingen zoals beschreven in het Werkplan 2024-2025 te behalen. Alle doelstellingen uit het werkplan dragen bij aan het promoten van een gezonde en actieve leefstijl van de inwoners. Lokaal Sportakkoord II Het lokaal Sportakkoord wordt uitgevoerd om bij te dragen aan de landelijke ambities. Hierbij ligt de nadruk op een veilige sportomgeving en het werven van vrijwilligers. Brede Spuk Mede door financiering vanuit de GALA middelen (Brede Spuk) wordt er ingezet op de ambities vanuit Sportakkoord 2, Buurtsportcoaches ingezet vanuit de Brede Regeling

49

Combinatiefunctionarissen. Tevens wordt er vormgegeven aan de Ketenaanpak Valpreventie en de Ketenaanpak Overgewicht & Obesitas. Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken 1 Inwoners sporten/bewegen meer

Op welke wijze willen we dit bereiken Wij ondersteunen de sportverenigingen onder andere door inzet van de buurtsportcoaches en JOGG (Jongeren op gezond gewicht). Ook maatschappelijke initiatieven om inwoners meer te laten bewegen kunnen op onze steun rekenen. We zullen het Uitvoeringsplan Sportvisie Laren opstellen in 2025.

2 Het creëren van een zo veilig mogelijke sportomgeving bij de sportverenigingen in de gemeente.

Samen met de Sportraad bespreken hoe we er voor kunnen zorgen dat zoveel mogelijk verenigingen in Laren beleid hebben omtrent het creëren van een veilig sportklimaat, denk hierbij aan: vertrouwenscontactpersonen, VOG's (verklaringen omtrent het gedrag) bij vrijwilligers en gedragsregels binnen de vereniging. Verenigingen ondersteunen waar nodig middels de inzet van een verenigingsondersteuner.

3 Het verminderen of voorkomen Uitvoeren van de ketenaanpak valpreventie, uitvoeren van een van valongevallen bij ouderen in communicatiecampagne, organiseren van informatiebijeenkomsten, Laren, door risicofactoren te fitheidstesten en het aanbieden van beweegcursussen. behandelen of aan te passen. 4 Aanpak overgewicht voor kinderen en volwassenen verbeteren

Netwerk GLI (Gecombineerde Leefstijlinterventie) volwassenen optimaliseren. Waarbij aandacht is voor voldoende GlI coaches, bekendheid bij huisartsen en inwoners. KIDS (Kanjers in de Sport) aanpak waaronder de Sportkanjerclub verbeteren. Naast de betrokkenheid van de intern begeleiders van scholen, verpleegkundigen, diëtisten en kinderverpleegkundigen kijken hoe de werkwijze verbeterd kan worden waardoor meer kinderen beter worden geholpen.

Product 4.3 Onderwijs Speerpunten Integraal Huisvestingsplan Laren Er is een grote opgave op het vlak van onderwijshuisvesting met aanzienlijke financiële consequenties. Er zijn veel oude, vaak monumentale schoolgebouwen in de gemeente die op korte (0-5 jaar) tot middellange termijn (5-10 jaar) renovatie of vervangende nieuwbouw behoeven. Met het Integraal Huisvestingsplan (IHP) wil Laren samen met de schoolbesturen toekomstbestendige onderwijshuisvesting realiseren en de investeringen die daar voor nodig zijn in beeld brengen. Veel aandacht hierbij is voor verduurzaming van de panden. In geval van (vervangende) nieuwbouw gaan we uit van BENG (Bijna Energieneutraal Gebouw) en aardgasvrij; bij renovatie streven we naar dezelfde kwaliteit. Naast duurzaamheid verbeteren we ook de luchtkwaliteit in de scholen en zijn er functionele verbeteringen. Met de renovatie/nieuwbouw wordt de levensduur van de schoolgebouwen 40 tot 50 jaar verlengd. Na vaststelling van het IHP gaan de schoolbesturen aan de slag met de verschillende renovatie- en nieuwbouwprojecten. 50

Binnen de BEL Combinatie is onvoldoende capaciteit en expertise om de rol van de gemeente in de uitvoering van de verschillende projecten in het kader van het IHP volledig te vervullen. Om voldoende te kunnen toetsen en adviseren, ten behoeve van kwaliteit, kosten en voortgang van de projecten, zal extern worden ingehuurd. Nationaal Programma Onderwijs In het kader van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) heeft Laren middelen ontvangen. Medio 2022 heeft B&W ingestemd met het voorstel voor de verdeling van de middelen. Middels de verschillende interventies vanuit het NPO zetten we in op gelijke onderwijskansen en faciliteren we sportieve en culturele activiteiten. Tot en met schooljaar 2024-2025 zal concrete invulling worden gegeven aan de uitvoering van de maatregelen. Hierna stopt dit. Tussentijds zijn de ingezette interventies geëvalueerd. Inmiddels is duidelijk dat in ieder geval het project muziekonderwijs en tijgergym succesvol zijn. Voor deze interventies zijn structureel middelen begroot, zodat acties op de langere termijn (na schooljaar 2024-2025) kunnen worden voortgezet. VoorleesExpress In regionaal verband voert de bibliotheek het project VoorleesExpress uit. Middels de VoorleesExpress bevorderen we taalontwikkeling en leesplezier bij kinderen met een taalachterstand. Hiermee zetten we in op het voorkomen van laaggeletterdheid en op gelijke onderwijskansen.

Vanuit de gemeente Laren wordt dit vooralsnog bekostigd vanuit het NPO. Na 2024 zijn deze middelen echter op. De bibliotheek heeft nu aan alle betrokken gemeenten een subsidieaanvraag gedaan voor structurele voortzetting vanaf 2025. In de loop van 2024 vindt de evaluatie plaats; als het project succesvol blijkt is het wenselijk dat het (in regionaal verband) wordt vervolgd. Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken 1 Onderwijshuisvesting is kwalitatief op orde en passend bij de Larense maat.

Op welke wijze willen we dit bereiken We stellen een volwaardig Integraal Huisvestingsplan vast. Samen met de scholen voeren we dit Integraal Huisvestingsplan uit.

2 Kinderen krijgen gelijke (onderwijs-)kansen

Met structurele voortzetting van de (tot en met 2024/2025 via het Nationaal Programma Onderwijs) ingezette interventies zetten we in op gelijke onderwijskansen en faciliteren we sportieve (Tijgergym) en culturele (project muziekonderwijs) activiteiten. Middels de Voorleesexpress zetten we in op het voorkomen van laaggeletterdheid en op gelijke onderwijskansen.

51

Product 4.4 Gezondheid en participatie Speerpunten Preventief aanbod Voorzieningen van onze maatschappelijke partners helpen onze inwoners om gezond en energiek te blijven en leiden tot zelfredzaamheid. We willen deze voorzieningen blijven versterken. Gezonde inwoners We streven ernaar dat onze inwoners gezond zijn en blijven, waardoor ze langer thuis kunnen blijven wonen en zelfredzaam zijn. Gezond en veilig opgroeien Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Wij willen zorgen voor voldoende dekkend aanbod, goede preventie en verbeterde taalontwikkeling van kinderen met een verhoogd risico op taalachterstand. Jongerenparticipatie Laren wil jongeren de kans geven om mee te denken bij het maken en uitvoeren van beleid. Er is het afgelopen jaar meegedacht door de Jongerenraad over wat jongeren bezighoudt. Samen met de jongeren gaan we deze vorm van participatie evalueren. Inclusie We streven naar een samenleving waarin iedereen ervaart dat hij erbij hoort en gelijke kansen heeft om deel te nemen aan alle aspecten van het leven. Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken Op welke wijze willen we dit bereiken 1 Met preventie, inzetten op het De instrumenten die we inzetten zijn: Leefstijlpunt, informatiepunt vergroten van kansen en het maatschappelijke zaken HBEL.

We zorgen dat de inloop voor al deze versterken van individuen en functies laagdrempelig is en verbinden dit met maatschappelijke daarmee de samenleving als partners (onder andere Versa, bibliotheek). geheel. Zo willen we zwaardere problemen We willen onze ondersteuning zo dicht mogelijk bij inwoners en ondersteuning voorkomen. organiseren. Dit doen we bij Hart van Laren. Daarom zijn onze steunpunten zoals informatiepunt maatschappelijke zaken HBEL en Leefstijlpunt daar georganiseerd. Toewerken naar een digitale sociale kaart (aanvullend op de papieren versie), zo mogelijk in HBEL-verband. We bieden onze inwoners de mogelijkheid voor onafhankelijke cliëntondersteuning. Regionaal wordt deze cliëntondersteuning geëvalueerd. 2 Verschuiven van ‘ziekte en zorg’ In de regionale samenwerking Gezond Gooi werken we via diverse naar ‘gezondheid en gedrag’ (IZA = coalities en ketenaanpakken aan de gezondheidsbevordering van Integraal Zorgakkoord, GALA = onze inwoners. Gezond en Actief Leven Akkoord) Welzijn op recept integreren we in het Leefstijlpunt.

52

3 Inwoners voelen zichzelf verantwoordelijk voor hun eigen (mentale) gezondheid. Inwoners die daar hulp bij nodig hebben, informeren wij over de beschikbare voorzieningen. 4 Inwoners die belast zijn met mantelzorgtaken, beter ondersteunen en waarderen. 5 Verminderen van problematisch middelengebruik

In 2025 zetten we in op het vergroten van het aantal inwoners dat doorverwezen wordt/ gebruik maakt van het leefstijlpunt en Welzijn op recept. Via de IZA werkgroepen brengen we de positieve gezondheidsgedachte verder onder de aandacht bij de eerstelijnszorgaanbieders én bij de inwoners. In samenwerking met maatschappelijke partners ontwikkelen we activiteiten op de thema’s: één tegen eenzaamheid, mentale gezondheid, valpreventie, mantelzorg en sluiten hier aan bij de landelijk georganiseerde weken/campagnes (Hey, het is oké (mentale gezondheid)), IkPas (dry January). In HBEL-verband uitvoering geven aan het plan van aanpak Mantelzorg We voeren de dementiescan uit. In BEL verband werken we samen met de eerstelijnszorgaanbieders om problematisch middelengebruik vroeg te kunnen signaleren. Eind 2024 startte de pilot ‘handreiking zorgpad alcohol 1e lijn’. In de regio Gooi en Vechtstreek wordt samengewerkt in het Preventie- en Handhavingsplan om de verkoop van alcohol aan minderjarigen terug te dringen en voorlichting te geven over alcohol en middelengebruik. Samen met kinderopvang en GGD maken we afspraken over een zo breed mogelijk bereik van kinderen voor deelname aan de VVE.

6 We willen zo veel mogelijk kinderen die taalachterstand hebben bereiken en zorgen dat die ondersteuning krijgen. Voor- en Op basis van subsidieregeling ‘Elke peuter een kans’ stimuleren we vroegschoolse educatie (VVE) is het gebruik van VVE. hiervoor een effectief middel. We voeren in 2025 de VVE-monitor in om de effecten beter in beeld te brengen. 7 Vanuit de benadering positieve gezondheid zetten wij welzijnswerk in voor zoveel als mogelijk zelfredzame inwoners te hebben en waar nodig inzet om een toereikend netwerk rondom inwoners te verzorgen. 8 Resultaten van het welzijnswerk beter inzichtelijk maken

Inwoners zoveel mogelijk leiden naar bestaande activiteiten van onze maatschappelijke partners in de dorpen en stimuleren om zelf of in hun netwerken initiatieven te ontplooien.

De transformatie in de dienstverlening van Versa is verder vormgegeven in 2024. Op basis hiervan voeren we tussentijdse monitorgesprekken. 9 Jongeren worden betrokken bij het Samen met de jongeren evalueren we de huidige vorm van maken en uitvoeren van beleid participatie. 10 Wij vinden het belangrijk dat onze In 2024 en 2025 wordt met de inwoners en andere stakeholders een gemeenschap een inclusieve visie op inclusie, diversiteit en toegankelijkheid ontwikkeld. Dit gemeenschap is. vertaalt zich in een uitvoeringsplan.

53

Betrokkenheid verbonden partijen BEL Combinatie Door de verbonden partij GR BEL Combinatie worden op basis van een dienstverleningsovereenkomst de uitvoerende en ondersteunende werkzaamheden uitgevoerd. Regio Gooi en Vechtstreek Uitvoering en coördinatie van de leerplicht, voortijdig schoolverlaters en volwasseneneducatie is belegd bij het Regionaal Bureau Leerling zaken (RBL) van de Regio Gooi en Vechtstreek. GGD Gooi en Vechtstreek De GGD Gooi en Vechtstreek voert in het kader van de Wet Publieke Gezondheidszorg voor de gemeente de taken uit op het gebied van gezondheidszorg, ouderenzorg, epidemiologie en bestrijding infectieziekten, evenals bijkomende ondersteunende werkzaamheden inzake de gedecentraliseerde taken. Ook verzorgt de GGD de inspecties van de kinderopvang. Wat mag het kosten? Product Lasten 4.1 Cultuur en media 4.2 Sport 4.3 Onderwijs 4.4 Gezondheid en participatie Totaal lasten Product

Realisatie 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

802.825 809.268 518.532 2.011.891 4.142.516

850.386 742.172 1.158.706 2.191.542 4.942.806

987.801 842.516 1.430.598 2.327.841 5.588.756

986.761 842.477 1.410.518 2.292.185 5.531.940

986.621 837.309 1.409.698 2.297.943 5.531.571

986.152 837.276 1.531.857 2.294.386 5.649.671

Realisatie 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Baten 4.1 Cultuur en media 4.2 Sport 4.3 Onderwijs 4.4 Gezondheid en participatie Totaal baten

-208.229 -197.675 -202.579 -204.878 -204.878 -204.878 -308.818 -364.731 -364.731 -364.731 -364.731 -364.731 -186.283 -554.695 -554.695 -293.793 -293.793 -293.793 -353.610 -409.341 -417.479 -417.479 -417.479 -417.479 -1.056.940 -1.526.442 -1.539.484 -1.280.881 -1.280.881 -1.280.881

Saldo programma 4

3.085.576

3.416.364

4.049.272

4.251.059

4.250.690

4.368.790

Toelichting financiële afwijkingen Afwijkingen boven € 10.000 worden hieronder nader toegelicht. 4.1 Cultuur en media

Lasten Actualisatie subsidies

Sinds 2022 zijn de indexeringen en hogere toekenningen niet correct verwerkt in de daaropvolgende jaren, wat heeft geleid tot verschillen -16.866 in de begroting voor 2025 met betrekking tot een aantal aangevraagde meerjarige subsidiebedragen voor 2025.

54

Uren BEL Combinatie

Subsidie Singer onderhoud

In de begroting 2025 is een nieuwe verdeelsleutel van de uren BEL Combinatie gebruikt, waardoor er meer uren toegerekend zijn aan product 4.1 Cultuur en media In 2025 is de subsidie voor het museum Singer voor de onderhoudskosten aanzienlijk gestegen ten opzichte van de begroting 2024.

28.539

130.000

4.2 Sport

Lasten Zwembad de Biezem

De afgelopen jaren heeft gemeente Laren een tekort van +/- 90k moeten financieren voor zwembad de Biezem. Dit tekort lijkt de komende jaren ook zichtbaar, waardoor het wenselijk is om dit budget structureel op te nemen.

90.000

4.3 Onderwijs

Lasten Loon & prijsstijging

IHP projectleider Vervolg NPO Onderwijshuisvesting

Dit betreft de jaarlijkse loon- en prijsstijging van de gemeente. De prijsstijging is conform het vastgestelde indexeringspercentage van 3%. De loonstijging betreft 11.471 de lonen van ambtenaren, college- en raadsleden en is conform CAO. In de kadernota 2025 zijn middelen toegekend voor de 75.000 inzet van een projectleider op het project IHP. In de kadernota 2025 zijn middelen toegekend voor het 30.000 vervolg van het nationaal programma onderwijs. De kosten voor onderwijshuisvesting zijn t.o.v. de 130.000 begroting 2024 met €130.000 gestegen.

4.4 Gezondheid en participatie

Lasten Huisvestingskosten Versa Welzijn

Kinderdagverblijven; Elke Peuter een Kans Actualisatie subsidies

De huisvestingskosten van Versa Welzijn voor Stichting Hart van Laren vallen hoger uit, omdat de indexatie niet was doorgevoerd in de subsidie. Hiervoor dient het subsidiebedrag te stijgen. Door een stijging van VVE plekken bij twee kinderopvang locaties, stijgen de structurele kosten. Sinds 2022 zijn de indexeringen en hogere toekenningen niet correct verwerkt in de daaropvolgende jaren, wat heeft geleid tot verschillen in de begroting voor 2025 met betrekking tot een aantal aangevraagde meerjarige subsidiebedragen voor 2025.

55

25.000

53.000

39.655

Programma 5 Meedoen in Laren Visie Maatschappelijke ondersteuning Een samenleving waar iedereen kan meedoen. We werken vanuit de bedoeling van de wetten in het sociaal domein, doen wat nodig is: we redeneren vanuit de mens en zijn leefomgeving naar oplossingen. Wettelijke kaders of procedures zijn hieraan ondersteunend. Ze zijn niet het uitgangspunt. Waar nodig gaan we verder. Een integrale aanpak van problemen op persoons-, gezins- en systeemniveau. Inkomensregelingen en arbeid We willen mensen die ons terecht om hulp vragen, zo volwaardig mogelijk in de samenleving laten meedoen. Dat is onze grootste drijfveer bij alles wat we doen. Daarbij onderzoeken we de barrières die volwaardige participatie in de weg staan. Door deze zo goed en volledig mogelijk weg te nemen met en -waar nodig- passende ondersteuning te bieden, dragen we bij aan een samenleving waar iedereen een plek heeft. Zorg voor jeugd Voor de meest kwetsbare mensen is passende specialistische ondersteuning beschikbaar. Migratie, integratie en vluchtelingen Voor statushouders is het zelfstandig mee kunnen doen in de samenleving essentieel. De taakstelling van het huisvesten van statushouders weten wij goed op te lossen binnen het reguliere aanbod van sociale woningen, waardoor de huisvesting gespreid wordt gerealiseerd.

Vluchtelingenwerk geeft samen met vrijwilligers invulling aan de integratie van deze nieuwe inwoners. Wij willen de professionele begeleiding van integratie verder vormgeven waarbij vrijwilligers ondersteunen.

56

Product 5.1 Maatschappelijke ondersteuning Speerpunten Huishoudelijke hulp Lokaal maar ook landelijk staat er veel druk op huishoudelijke hulp. De verwachting is dat de druk op huishoudelijke hulp de komende jaren niet afneemt. In regionaal verband wordt gekeken hoe we huishoudelijke hulp toegankelijk en betaalbaar houden. Wmo-begeleiding Het aantal mensen dat wordt ondersteund met geïndiceerde Wmo-begeleiding stijgt minder sterk. Deze afzwakking wordt mogelijk gemaakt door de inzet van het lokale begeleidingsteam dat in mei 2021 is gestart. Dit team biedt ondersteuning zonder indicatie. Door een verdere professionalisering en de doorontwikkeling van het lokale begeleidingsteam verwachten we dat de aantallen geïndiceerde begeleiding ook de komende jaren gaat dalen. Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken 1 Op basis van de HBEL-visie werken we aan de verdere transformatie in het sociaal domein.

Op welke wijze willen we dit bereiken We zijn bezig een beweging te maken naar basisondersteuning en daarmee afname van de geïndiceerde zorg. Hiervoor houden we de laagdrempelige inloop beschikbaar, zoals Leefstijlpunt, informatiepunt maatschappelijke Zaken HBEL, en verbinden dit met maatschappelijke partners (Versa, bibliotheek) zoals ook geformuleerd in 4.4 gezondheid en participatie.

2 Wmo-voorzieningen toegankelijk en betaalbaar Om de geïndiceerde Wmo-voorzieningen houden. toegankelijk en betaalbaar te houden, wordt de invulling van dagbesteding, begeleiding en huishoudelijke hulp regionaal geëvalueerd. Er vindt voor deze drie voorzieningen een brede heroverweging plaats. In 2025 betekent dit mogelijk dat we een nieuwe invulling van dagbesteding, begeleiding en huishoudelijke hulp implementeren. 3 De overgang van het vaste tarief voor de eigen bijdrage naar een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage op een goede manier organiseren.

57

Een implementatieplan opstellen voor een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage per 1 januari 2026.

Product 5.2 Inkomensregelingen en arbeid Speerpunten Bestaanszekerheid We zorgen voor een duidelijk overzicht van de voorwaarden en rechten bij een bijstandsuitkering en bijzondere bijstand. We streven naar een zo hoog mogelijk bereik van het kind-arrangement (Meedoen HBEL) en het Jeugd- en Volwassenenfonds voor sport en cultuur. Schuldhulpverlening Schuldhulpverlening is zichtbaar en we bereiken de juiste groepen mensen. We benutten de mogelijkheden voor preventie en voorlichting over schulden bij de risicogroepen. We hebben de mensen om wie het gaat, zo vroeg mogelijk in beeld. We ondersteunen deze mensen effectief en duurzaam. Schuldhulpverlening is onderdeel van een integrale aanpak. Werk en inkomen We blijven inzetten op arbeidsmatige dagbesteding of werkplekken voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Vanuit de Rijksoverheid komen er wijzigingen in de uitvoering van de arbeidsmarktdienstverlening. In iedere arbeidsmarktregio komt een Regionaal Werkcentrum. De beoogde ingangsdatum is verschoven van 1 januari 2025 naar 1 januari 2026. Doelstellingen Nr Wat willen we bereiken Op welke wijze willen we dit bereiken 1 We zetten in op het voorkomen van schulden en Op basis van het beleidsplan bestaanszekerheid het tegengaan van armoede. uitvoering geven aan de daarin opgenomen actiepunten. Jaarlijks rapporteren we over de realisatie.

We continueren het jeugdfonds en volwassenenfonds sport en cultuur en geven meer bekendheid aan de fondsen. 2 We zetten in op bestaanszekerheid voor de inwoners

We zorgen voor een duidelijk overzicht van de voorwaarden en rechten bij een bijstandsuitkering en bijzondere bijstand op de website en in folders.

Product 5.3 Zorg voor jeugd Speerpunten Gezond opgroeien Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1.000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start, een “Kansrijke Start”. "Kansrijke Start" is een landelijk actieprogramma waarin we als BEL-gemeenten een samenwerking vormen met lokale partners die werken met kwetsbare gezinnen. Ook moet er aandacht zijn voor preventie bij scheidingen om te voorkomen dat de situatie binnen het gezin escaleert en dat geïndiceerde jeugdhulp nodig is.

58

Hervormingsagenda Jeugd en Richtinggevend kader In 2023 is er landelijk overeenstemming gekomen op de Hervormingsagenda Jeugd. Eén van de centrale doelstellingen achter de hervormingsagenda is om de jeugdzorg financieel houdbaar te krijgen. Dat moet onder meer bereikt worden door de reikwijdte van de jeugdhulpplicht in te perken. De Jeugdwet moet zodanig aangepast worden dat de jeugdhulpplicht enkel toeziet op jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. Het Richtinggevend Kader brengt in beeld wat gemeenten vanuit onder andere de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening kunnen doen om de toegang tot hulp en ondersteuning voor inwoners te optimaliseren. Het zet daarmee een basisniveau voor de gemeentelijke toegang, lokale teams en dienstverlening aan inwoners in kwetsbare en complexe situaties. Transformatie Jeugdbescherming Op regionaal niveau zijn we gestart met de voorbereiding van de veiligheidsteams waarin de functie van Veilig Thuis, Gecertificeerde instelling en de Raad voor de Kinderbescherming een rol krijgt. Dit team zal nauw samenwerken met de lokale teams zodat opschalen en afschalen van casussen sneller verloopt en kwetsbare jeugdigen nog beter worden geholpen.

Jeugdzorg plus We willen dat jeugdigen in de thuissituatie opgroeien en de zorg en ondersteuning nabij wordt georganiseerd. Waar nodig, is hiervoor passende 24/7 ambulante ondersteuning beschikbaar. Jeugdigen met meervoudige en complexe problematiek die soms aangewezen zijn op jeugdzorg Plus krijgen vanaf 2024 een combinatie van ambulante begeleiding en opvang die kleinschalig is. De voorbereiding voor dit concept is reeds gestart samen met onze partners. Doelstellingen Nr 1

2

3

4

Wat willen we bereiken Kinderen groeien gezond op.

Op welke wijze willen we dit bereiken Uitvoeren van het actieprogramma Kansrijke Start (zoals Nu Niet Zwanger, preventieve huisbezoeken door de jeugdgezondheidszorg, Stevig Ouderschap). Verbreden van de sociale kaart op het onderdeel jeugd met daarin het aanbod van aanbieders in het voorveld. Voorkomen van uitval van leerlingen in We bereiden in de regio Gooi en Vechtstreek het primair en voortgezet onderwijs. We voorstellen voor om onderwijsstreven ernaar dat elke leerling een jeugdzorgarrangementen (OJA) in te zetten op vorm van onderwijs krijgt, ongeacht de scholen voor speciaal onderwijs. beperking. Informele steun is de basis, de formele Voortzetten, evalueren en bijsturen van de steun hulp vult aan. vanuit het informele netwerk door de inzet van Buurgezinnen en Samen Oplopen. Binnen het lokaal netwerk wordt goed samengewerkt.