BIJLAGE 1 - Jaarstukken Laren 2023 – Jaarverslag en jaarrekening

Wat hebben we bereikt?

Duurzaamheid In 2023 is het Programma Klimaatplan Laren 2018- 2022 herijkt. Op basis van het nieuwe uitvoeringsplan zijn diverse projecten gestart, dan wel gerealiseerd: 

In december 2021 stelde de gemeenteraad de Transitie Visie Warmte (TVW) vast, inclusief de analyse van de warmteoplossingen per buurt en de vertalingen van gevoerde gesprekken. In 2023 is gestart met het verder vorm geven van de activiteiten rondom isoleren. In januari organiseerden we een gezamenlijke bijeenkomst (met Blaricum en Laren) in Singer voor de aanpak van naoorlogse woningen. In aanvulling hierop stond er twee dagen een mobiele showroom op Plein 1945. In het najaar schreven we een soortgelijk plan van aanpak voor woningen uit de jaren 70/80.



In juni 2021 stelde de gemeenteraad de RES 1.0 vast. In 2023 is gestart met het OER-traject van Rijkswaterstaat (RWS) in samenwerking met de omliggende gemeenten is een voorverkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden van energieopwek langs de A1. Deze voorverkenning heeft inmiddels inzicht gegeven in de geschiktheid van de bermen en geluidsschermen in het onderzoeksgebied. Eind 2023 is gestart met de verkenning.



In 2023 is een plan van aanpak (PvA) opgesteld in samenwerking met het duurzaam bouwloket om isolatie van koopwoningen te versnellen (lokaal isolatie programma). Hiervoor

58

zijn gelden van het Rijk ontvangen. Echter, voor de uitvoering bleek een soortenmanagementplan (SMP) een vereiste. De looptijd van het laten opstellen van een SMP vraagt een lange looptijd (minimaal 1,5 jaar), waardoor we de uitvoering van het PvA tijdelijk op on-hold hebben moeten zetten (in afwachting van een pre-SMP aanpak van de provincie NoordHolland). 

In 2023 is de herijking van het duurzaamheidsbeleid afgerond. De gemeenteraad heeft het nieuwe koersdocument vastgesteld. Vanaf Q3 wordt uitvoering gegeven aan het nieuwe programma duurzaamheid en klimaat (2023-2027) met daarbij een uitvoeringsplan voor 20232024.



Energiearmoede was een nieuw thema in 2022. Hiervoor heeft de gemeente middelen ontvangen van het Rijk voor een aanpak en uitvoering. In 2023 is hier verder vervolg aangegeven. Bijna 70 huishoudens hebben gebruik gemaakt van witgoedactie, waarbij de bewoners een oud witgoedapparaat konden inruilen voor een nieuwe duurzamere type.

Samenwerking partners In 2023 ondersteunde de gemeente de Hut van Mie met het aantrekken van nieuwe energiecoaches. Met de regio Gooi en Vechtstreek vond een evaluatie plaats over de samenwerkingsactiviteiten tot nu toe. Hieruit is een voorstel gedaan voor nieuwe duurzaamheidsactiviteiten. Samenwerking met het Energiedienstenbedrijf In 2023 heeft het Energiedienstenbedrijf (EDB) verdere invulling gegeven aan de professionalisering van de organisatie. Ook keek het EDB met gemeenten van regio Gooi & Vechtstreek naar wijken en woningtypes in 2023 om projecten voor op te starten. Samen met het Duurzaam Bouwloket voerden we een project uit waarbij inwoners een lokale showroom konden bezichtigen. Ook namen meer dan 50 inwoners deel aan een webinar over vergaande isolatiemaatregelen naar aardgasvrij.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Doelstellingen

Activiteiten

9.1

9.1.1

In 2023 wordt het nieuwe duurzaamheidsprogramma aan de raad aangeboden. Daarinkomt aandacht voor bijvoorbeeld aan de verduurzaming van het gemeentelijk enmaatschappelijk vastgoed. Op basis van de RES kijkt de gemeente vooral naar zonneenergie, bijvoorbeeld in een postcoderoosproject. Uitvoering van die plannen zal leiden totextra investeringen voor de gemeente, waar naar verwachting ook een extra Rijksbijdragetegenover staat.

9.1.2

Door de stijgende energielasten is besparing extra actueel. Met behulp van vrijwilligers, zoals van de Hut van Mie, en het energieloket gaan we onze inwoners helpen met het treffen van extra maatregelen. In het duurzaamheidsprogramma maken we deze ambitie concreet.

We vergroten de ambitie op het gebied van duurzaamheid.

59

9.1.3

De stijgende energielasten hebben veel impact op inwoners en bedrijven. Deels zullen Rijksmaatregelen de gevolgen moeten beperkten. In 2023 houden we de vinger aan de pols om te signaleren waar knelpunten zijn en welke goede voorbeelden er elders blijklente zijn. Dat leidt mogelijk tot maatregelen in zowel het sociaal domein (armoedebeleid) als in het duurzaamheidsprogramma (besparing). Het gaat daarbij onder andere om waterberging op de Brink, waarvoor in 2022 extra gesprekken met inwoners worden gerealiseerd.

9.2

In 2025 is Laren Regenklaar.

9.2.1

9.3

We voldoen aan de wettelijke vereisten voor milieutaken.

9.3.1

In 2022 is een geluidkaart vastgesteld, het actieplan beschrijft op welke wijze maatregelen getroffen kunnen worden om overlast door wegverkeer te beperken.

9.3.2

Het gemeentelijk rioleringsplan loopt af eind 2022. Het GRP is een beleidsplan dat op hoofdlijnen de invulling weergeeft van de gemeentelijke water(zorg)taken voor de vastgestelde planperiode.

Toelichting bij afwijking (oranje of rood): 9.2.1

De werkzaamheden van Laren Regenklaar voor 2023 liggen op planning. Maar op dit moment zijn deze nog niet gereed.

Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan dit programma verbonden zijn: ( + ) = nadelig; ( - ) = is voordelig 9. Milieu en duurzaamheid Lasten

Realisatie 2022 2.685.772

Begr. 2023 v.wijziging 2.524.526

Begr. 2023 na wijziging 3.296.325

Realisatie 2023 2.839.995

Verschil -456.330

Baten

-3.152.986

-3.076.009

-3.335.052

-3.497.124

-162.072

Saldo

-467.214

-551.483

-38.727

-657.129

-618.402

Toelichting diverse afwijkingen Verklaring

Bedrag

B/L

V/N

Klimaatbeleid Op de lasten is een onderschrijding ontstaan van €659.625, door diverse redenen. Allereerst zijn er diverse projecten uit het collegeprogramma uitgesteld naar 2024 of zullen pas starten in 2024. Daarnaast zijn er een tweetal budgetten in 2023 beschikbaar gesteld, namelijk het budget voor de transitie visie warmte en het budget voor de energiearmoede. Beide projecten zullen in 2024 verder worden uitgevoerd. Tot slot is er vanuit het rijk een specifieke uitkering voor de personele inzet op klimaatbeleid beschikbaar gesteld, een gedeelte hiervan is voor 2024 gereserveerd en is niet uitgegeven.

€ 659.625

Lasten

Voordeel

Klimaatbeleid

€ -31.068

Baten

Nadeel

In de begroting 2023 was een verwachte opbrengst begroot voor een specifieke uitkering. Deze specifieke uitkering, CDOKE, is niet volledig benut in 2023, waardoor de inkomst ook niet volledig toe rekenen is aan 2023. Hierdoor is er een baten onderschrijding ontstaan.

60

Riolering onderhoud Lasten zijn lager door lagere afschrijvingslasten, uren BEL Combinatie en integraal bestek. Afschrijvingslasten zijn lager omdat investeringen later gereed zijn dan was voorzien. Er zijn minder uren BEL Combinatie gemaakt. Het grootste verschil in de uren is dat voor 2023 de hogere raming van de DVO 2022 is gebruikt en niet is aangepast naar de DVO 2023. Het contract voor het integraal bestek is in 2023 afgelopen. De slot termijn is geheel verantwoord op het product “openbaar groen”. Dit geeft een onderschrijding op riolering onderhoud.

€ 67.000

Lasten

Voordeel

Afval

€ -88.726

Lasten

Nadeel

€ 88.726

Baten

Voordeel

€ -54.626

Lasten

Nadeel

€ -30.921

Baten

Nadeel

€ 50.481

Baten

Voordeel

€ 97.626

Baten

Voordeel

Overige baten

€ -12.772

Baten

Nadeel

Overige lasten

€ -126.943

Lasten

Nadeel

Totaal

€ 618.402

Het GAD brengt kosten in rekening bij de gemeente Laren die bestemd zijn voor Nedvang. Om deze reden belasten wij deze kosten door aan Nedvang. Tegen over deze lastenoverschrijding staat een batenoverschrijding, waardoor het per saldo budgetneutraal is. Afval Nedvang betaald de gemeente Laren jaarlijks een vergoeding voor kosten die het GAD aan de gemeente Laren in rekening brengt. Deze kosten zijn voor Nedvang bestemd. Tegenover deze baten voordeel staat een lasten nadeel, waardoor het per saldo budgetneutraal is. Afval De overschrijding van de lasten heeft betrekking op een dotatie aan de Reserve voorbereidingskosten huisvestingsvraagstukken GAD. Alle deelnemende gemeenten van Regio Gooi- en Vechtstreek hebben hiervoor een dotatie aan een reserve gedaan om dit onderzoek te kunnen uitvoeren. begraafplaatsen Er is een onderschrijding van €30.921 op de baten ontstaan, omdat er in 2023 minder begrafenissen hebben plaatsgevonden. Hierdoor zijn er minder leges betaald en is de opbrengt lager dan verwacht. Begraafplaatsen Er is een overschrijding van €50.481 op de baten ontstaan, omdat er aanzienlijk meer grafhuur en afkoop onderhoud heeft plaatsgevonden. Zowel grafhuur als afkoop onderhoud dient na 10 of 20 jaar opnieuw verlengd te worden en hier dienen dan leges voor betaald te worden.

Deze opbrengsten zijn lastig te voorspellen, aangezien het afnemen van onderhoud niet verplicht is. Rioolrechten, De opbrengst van rioolrechten is ruim €97.000 voordeliger uitgevallen dan begroot, omdat de opbrengst van producenten is toegenomen. Dit komt door de gestegen tarieven in 2023.

61

Programma 10 - Grondexploitatie, dorpsvernieuwing en economie Visie In dit programma staan de activiteiten met betrekking tot de economische ontwikkeling en promotie van Laren. We werken in regionaal verband samen in de Gooi en Vechtstreek en in de MRA, onder andere aan de toeristische promotie. Lokaal is Bijzonder Laren als ondernemersfonds en ondernemersvereniging een belangrijke partner. Via een opslag op de OZB ontvangt Bijzonder Laren een bijdrage van de gemeente voor economische ontwikkeling. Grondexploitaties (eigen bouwontwikkelingen) van de gemeente vallen ook onder dit programma. De grootste was afgelopen jaren de Ligweide, maar die wordt naar verwachting eind 2022 afgesloten. De grondexploitatie van Crailo is een samenwerking met Hilversum en Gooise Meren en wordt daarom in de paragraaf ‘verbonden partijen’ toegelicht.

Wat hebben we bereikt? Crailo, Ligweide en Harmen Vosweg In Laren hadden we in 2023 drie projecten met een gemeentelijke Grondexploitatie: Crailo, Harmen Vosweg en de Ligweide. De grondexploitatie van Crailo wordt uitgevoerd samen met de gemeenten Gooise Meren en Hilversum. Voor de ontwikkeling van Crailo is een gezamenlijk projectbureau opgericht. De Ligweide, het voormalige buitenterrein van zwembad de Biezem, heeft een positief saldo. De gronden zijn na een openbare tenderprocedure inmiddels verkocht aan KP Ontwikkeling uit Utrecht. Afgesproken is dat de gemeente de gronden bouwrijp maakt en na de bouw van de woningen, woonrijp. De Harmen Vosweg bestaat uit de bouw van 8 sociale huurwoningen. De woningen worden in Q2 2024 opgeleverd. Zie voor verdere informatie de paragraaf grondbeleid. Economisch beleid Eind 2022 is de Streetmanager gestart die verder uitvoering geeft aan het Centrumplan in samenwerking met de ondernemers. Er is onder andere gestart met het aanpakken van de leegstand. Daarnaast is gewerkt aan de verbinding die Stichting Bijzonder Laren voorstaat. Wat hebben we daarvoor gedaan? Doelstellingen

Activiteiten

10.1

10.1.1

We ronden in 2023 de uitvoering van het Centrumplan, met incidentele maatregelen, af en maken met Bijzonder Laren nieuwe afspraken over prioriteiten en samenwerking.

10.1.2

Laren heeft veel economische kansen, we willen de kennis van inwoners benutten om die verder te ontwikkelen. De uitkomsten van de thematafel worden in 2023 of de jaren daarna ingebracht in het gemeentelijk beleid.

We versterken het economisch profiel van Laren.

10.2

62

We brengen samenhang in het toeristisch aanbod.

10.2.1

10.2.2

Het college wil het toeristisch profiel en de aantrekkelijkheid van het dorp vergroten, doormeer verbindingen tussen bijvoorbeeld Singer en de winkelstraten te maken. In 2022 is al begonnen door in het Brinkhuis een VVV-punt te realiseren. In 2023 moeten meer maatregelen gerealiseerd worden, zowel in onderlinge samenwerking als in fysieke maatregelen. Wij staan open voor een kleinschalig hotel voor bezoekers aan ons dorp. In 2023 zullen wij dit nadrukkelijk uitdragen. We verwachten dat dit wellicht al eventuele geïnteresseerden in beweging brengt. Mocht dit niet het gewenste effect hebben kijken we hoe we daarna de markt actiever kunnen benaderen.

Toelichting bij afwijking (oranje of rood): 10.1.1 De projecten uit het Centrumplan zijn grotendeels afgerond. In 2023 zijn de borden met kunstwerken in de openbare ruimte geplaatst. Over de herinrichting van het pleintje Drift/Naarderstraat vindt nog overleg met ondernemers plaats, uitvoering volgt in 2024. Over de wijze en vorm van nieuwe afspraken met Bijzonder Laren vindt nog overleg plaats met het nieuwe bestuur. 10.2.1 In 2023 is gewerkt aan nauwere samenwerking met ondernemers via de centrummanager, die gezamenlijk met Bijzonder Laren wordt ingezet. Dit zorgt voor korte lijnen en, bijvoorbeeld, het sneller oppakken van knelpunten in de openbare ruimte, doordat ondernemers geholpen worden de juiste weg binnen de gemeente te vinden. 10.2.2 Er is overleg geweest met de 'hotelloods' van de MRA over het perspectief voor een hotelfunctie in Laren. Daarnaast is met verschillende initiatiefnemers gesproken. Dit heeft nog niet tot een concrete aanvraag geleid.

Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan dit programma verbonden zijn: ( + ) = nadelig; ( - ) = is voordelig 10. Grondexploitatie, dorpsver, economie Lasten

Realisatie 2022 295.442

Begr. 2023 v.wijziging 200.883

Begr. 2023 na wijziging 2.139.383

Realisatie 2023 660.403

-1.478.979

Baten

-88.119

-47.280

-1.935.280

-421.987

1.513.293

Saldo

207.323

153.603

204.103

238.417

34.314

63

Verschil

Toelichting diverse afwijkingen Verklaring

Bedrag

B/L

V/N

Onder de kostenplaats economische ontwikkeling wordt de bijdrage aan Stichting Bijzonder Laren verantwoord. Met deze stichting is in 2014 een prestatieovereenkomst gesloten waarbij de gemeente als "incassant" via een opslag op de OZB niet-woningen een bijdrage voor SBL bij ondernemers in rekening brengt en deze doorgeeft aan de Stichting. Deze prestatie-overeenkomst is ion 2019 vernieuwd waarbij ook de totale doorbetaling langzaam naar boven is bijgesteld. In betalingsvoorwaarden is een afrekeningssytematiek voor de laatste 10% opgenomen waarbij deze afhankelijk is van de door de gemeente ontvangen OZB niet-woningen versus de daadwerkelijke realisatie. De prestatieovereenkomst zal in 2024 vernieuwd moeten gaan worden waarbij begroting weer in evenwicht gebracht kan worden met de afspraken.

€ -15.000

Lasten

Nadeel

Grondexploitatie Ligweide

€ -1.888.000

Baten

Nadeel

€ 100.000

Baten

Voordeel

€ -148.744

Lasten

Nadeel

Overige baten

€ 274.707

Baten

Voordeel

Overige lasten

€ 1.642.723

Lasten

Voordeel

De gronden zijn in 2023, met uitzondering van de 2 vrijstaande woningen, door de ontwikkelaar verkocht. De levering van de gronden vindt in april 2024 plaats. De ontwikkelaar zal dan ook starten met de bouw. Grondexploitatie Harmen Vosweg De grondverkoop heeft in 2023 plaatsgevonden, terwijl die bedrag niet begroot was. Hierdoor is er een overschrijding ontstaan van €100.000 Grondexploitatie Harmen Vosweg De kosten van bouw- en woonrijp maken (inclusief bomencompensatie) zijn hoger dan eerder geraamd. De kosten van bouwrijp maken heeft € 144.000,- gekost, Woonrijp maken wordt geraamd op basis van een prijsopgave € 155.000,-. De gronden zijn al bouwrijp gemaakt en voor het woonrijp maken hebben we de aanbesteding doorlopen. Het hekwerk om de dierenweide is geplaatst op kosten van bouwrijp maken.

Het voordeel op de overige lasten betreft €1.642.723 en heeft merendeels te maken met onderhandenwerken van de grondexploitaties.

Totaal

€ -34.314

64

Algemene dekkingsmiddelen Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel zijn per saldo de baten en lasten opgenomen die aan het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen verbonden zijn. ( + ) = nadelig; ( - ) = is voordelig Algemene dekkingsmiddelen Lasten

Realisatie 2022 1.678.527

Begr. 2023 v.wijziging 749.175

Begr. 2023 na wijziging 857.255

Realisatie 2023 1.118.317

Verschil

Baten

-21.947.496

-21.926.724

-22.880.724

-23.388.989

-508.265

Saldo

-20.268.969

-21.177.549

-22.023.469

-22.270.673

-247.203

261.062

Toelichting diverse afwijkingen Verklaring

Bedrag

B/L

V/N

Vanuit financiering zijn rentelasten licht hoger dan begroot, hier staat ook een licht hogere doorbelasting rentepost tegenover.

€ -32.435

Lasten

Nadeel

Vanuit financiering zijn renteopbrengsten licht hoger dan begroot, hier staat ook een licht hogere doorbelasting rentekostenpost tegenover.

€ 11.138

Baten

Voordeel

Berekening begroting OZB-posten is een inschatting o.b.v. het aantal objecten, waarderingen, wijzigingen als gevolg bezwaren en mutaties waarden in bestanden met ook inschatting waarde mutatie naar volgend jaar. De hiervoor gemaakte kosten zijn nagenoeg gelijk aan de begroting, wel wat verschuivingen tussenkostensoorten.

€ 91.455

Baten

Voordeel

Berekening begroting OZB-posten is een inschatting o.b.v. het aantal objecten, waarderingen, wijzigingen als gevolg bezwaren en mutaties waarden in bestanden met ook inschatting waarde mutatie naar volgend jaar. Voor OZB niet-woningen geldt dit ook, hierbij echter ook nog inschatting en uitwerking leegstand huurdersdeel.

€ -97.523

Baten

Nadeel

Bij begroten is in de begroting 2023 de precariobelasting onterecht niet meegenomen, in begroting 2024 hersteld

€ 15.716

Baten

Voordeel

Door aangekondigde controle op het in bezit hebben van honden, mede na toename hondenbezit door coronapandemie zijn er vele particuliere honden aangemeld.

€ 15.716

Baten

Voordeel

Hier is begrotingstechnisch opgenomen verwachting van extra te verwachten kostenverminderingen van diverse ter hand genomen zaken welke nu onder de daadwerkelijk beleidsproducten / kostenplaatsen verwerkt zijn.

€ -20.000

Lasten

Nadeel

Hier is begrotingstechnisch opgenomen verwachting van extra te verwachten opbrengsten van diverse ter hand genomen zaken welke nu onder de daadwerkelijk beleidsproducten / kostenplaatsen verwerkt zijn.

€ -95.000

Baten

Nadeel

Door BEL Combinatie bij gemeenten in rekening gebracht Woo-gelden zijn hier mede geregistreerd, deze zijn ook via de Algemene uitkering gecompenseerd. Hiernaast is een afrekening vanuit de GR Regio G&V ontvangen ad 51.130 en enkele ander kosten vanuit de GR BEL Combinatie. Op de beleidsproducten hangende onder dit programma zijn verder vele kleine mutaties opgetreden.

€ -202.215

Lasten

Nadeel

Er is € 597.000 meer ontvangen dan begroot. De september en december circulaire is niet in de begroting verwerkt maar de mutaties zijn wel in werkelijkheid ontvangen.

€ 597.000

Baten

Voordeel

De hogere inkomsten heeft te maken met de ontwikkeling van de uitkeringsbasis, uitkeringsfactor en acres. De integratie en doeluitkering zijn gestegen doordat er in de decembercirculaire middelen zijn ontvangen voor het invoeren van de omgevingswet €96.000,- en Energietoelage €570.000,-.

Totaal

€ 283.852

65

Overhead De overhead in Laren bestaat voor het grootste deel uit de overhead van de DVO van de BEL Combinatie en de lasten van bestuursondersteuning. Maar ook de lasten van de overhead van andere verbonden partijen dienen hier te worden geraamd en verantwoord. De kosten in overhead opgenomen zijn als volgt. 1. Kosten van de gemeente zelf: · Huisvestingskosten gemeentehuis · Bestuursondersteuning/Staf · Overige ondersteuning College en Representatie 2. Alle overhead van de BEL-combinatie

Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan het onderdeel Overhead verbonden zijn. ( + ) = nadelig; ( - ) = is voordelig Overhead

Begr. 2023 v.wijziging -

Begr. 2023 na wijziging 6.311.467

Realisatie 2023 7.043.856

Verschil

Lasten

Realisatie 2022 7.773.220

Baten

-6.303.886

-

-

-19.044

-19.044

Saldo

1.469.334

-

6.311.467

7.024.812

713.345

732.389

Toelichting diverse afwijkingen Verklaring

Bedrag

B/L

V/N

Na afstoting Eemnesserweg 19 (Raadhuis Laren) in 2022 waren er voor nog tijdelijk gebruik in 2023 enkele budgetten doorgezet. Deze zijn niet geheel gebruikt.

€ 71.000

Lasten

Voordeel

Hier tegenover staat het gebruik van het gemeentehuis door het bestuur, hier liepen de kosten zoals de dienstverleningsovereenkomst met Stichting Hart van Laren inzake beheer, ook tijdelijk door zonder dat deze begroot waren.

€ -97.000

Lasten

Nadeel

De kosten geboekt onder de bestuursstaf Laren bestaan uit een paar over- en onderschrijding. Overschrijding op inhuur personeel en Juridische zaken. Daar staat bijvoorbeeld ook een onderschrijding op het budget oor het reguliere personeel.

€ -107.000

Lasten

Nadeel

Doorberekening BEL overhead komt via de uitwerking inzet uren vanuit DVO 2023, kosten verbonden aan specifieke projecten als ook de overheadtoerekening vanuit de BEL Combinatie. Hie5rnaast zijn er ook kosten vanuit de BEL doorbelast vanuit het opgestarte traject inzake MeerJaren OntwikkelNota (MJON) Dit alles heeft geleid tot een meerkostenpost op beleidsproduct BEL Overhead van totaal 567.593 en heeft ook relatie met meer-/minderkosten geboekt via de doorbelasting vanuit de BEL..,

€ -567.593

Lasten

Nadeel

Er was per abuis een budget voor 2024 opgenomen voor het Woo project. Omdat dit budget er nu dubbel inzat, is er een voordeel.

€ 98.453

Lasten

Voordeel

Totaal

€ -602.140

66

Onvoorzien en incidenteel Onvoorzien en incidenteel bestaat uit de post en onvoorzien en incidentele baten en lasten. Het budget onvoorzien is bedoeld om uitgaven te dekken die noodzakelijk zijn en niet te vermijden, maar waarvoor geen budget voorzien was. Baten en lasten met een incidenteel karakter en/of baten en lasten die niet direct zijn toe te rekenen aan een product of programma worden ook hier verantwoord. Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan het onderdeel Onvoorzien verbonden zijn. ( + ) = nadelig; ( - ) = is voordelig Onvoorzien

Begr. 2023 v.wijziging -

Begr. 2023 na wijziging 10.000

Realisatie 2023 -

Verschil

Lasten

Realisatie 2022 -

Baten

-

-

-

-

-

Saldo

-

-

10.000

-

-10.000

67

-10.000

Vennootschapsbelasting

Per 1 januari 2016 is de belastingplicht in de vennootschapsbelasting uitgebreid voor overheidslichamen en daarmee ook voor gemeenten. Deze belastingplicht geldt bij die activiteiten waarbij de gemeente deelneemt aan het economisch verkeer en met deze activiteiten structureel een overschot behaalt. Het doel van de wijziging van de wet is om een gelijk speelveld te creëren tussen publieke en private partijen. Gemeenten zijn nu belastingplichtig indien en voor zover zij een onderneming drijven, zo luidt het wettelijk criterium. Praktisch gezien betekent dit dat alleen die activiteiten van de gemeente in de heffing worden betrokken die als ‘zelfstandig onderdeel’ kunnen worden beschouwd en die voldoen aan de voorwaarden om als –belaste- onderneming te worden aangemerkt. Grondbedrijf: Voor de jaren 2016 tot en met 2022 is de gemeente Laren niet belastingplichtig geweest met haar grondbedrijf en zijn nihilaangiften ingediend. Voor het jaar 2023 ontstaat voor de beide actieve grondexploitaties wel belastingplicht. Voor beide grexen is hiertoe een fiscale openingsbalanswaarde berekend en is een schatting gemaakt van de verwachte belastinglast. Voor 2023 leidt dit nog niet tot het verschuldigd zijn van vennootschapsbelasting. Naar verwachting ontstaat in de jaren 2024 en 2025 wel een belastingverplichting.

Overige activiteiten Voor het onderdeel inkomsten uit concessie buitenreclame dient nog een klein voorbehoud te worden gemaakt. De gemeente geniet op jaarbasis circa € 4.000 aan opbrengsten. De fiscus procedeert op dit moment met een aantal gemeenten over de vraag of dergelijke inkomsten onder de vennootschapsbelasting vallen. Gelet op de hoogte van het bedrag zijn deze inkomsten vooralsnog buiten beschouwing gelaten. In het geval dat de fiscus de zaak bij de rechter wint zal bij toekomstige jaren wel rekening met deze inkomsten worden gehouden. In een aantal zaken bij het gerechtshof is de fiscus inmiddels in het gelijk gesteld behoudens een aantal extracomptabel toe te rekenen kosten. Gelet op vorenstaande hoeft voor het jaar 2023 nog geen belastinglast in de jaarrekening te worden opgenomen. Echter gelet op het beperkte potentiële risico dat op dit dossier bestaat voor Laren wordt In de jaarrekening van 2023 geen VPB last opgenomen. Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan het onderdeel Vennootschapsbelasting verbonden zijn. ( + ) = nadelig; ( - ) = is voordelig Vennootschapsbelasting Lasten

Realisatie 2022 1.110

Begr. 2023 Begr. 2023 v.wijziging na wijziging -

Realisatie 2023 6.951

Verschil

Baten

-

-

-

-

-

Saldo

1.110

-

-

6.951

6.951

6.951

Toelichting diverse afwijkingen Financiële verschillen per programma

Bedrag

V/N

Vennootschapsbelasting

765

N

Overige diverse kleine verschillen

765

N

68

69

Mutaties reserves

Wat heeft het gekost? Ten behoeve van het inzicht is een gespecificeerd overzicht opgenomen van de mutaties reserves per programma. Per mutaties is de begrote en gerealiseerde mutatie gepresenteerd. Aanvullend is de begrotingswijziging benoemd waarmee de raad de mutatie van de reserve heeft goedgekeurd. In de toelichting op de balans: onderdeel 4.8 Overzicht reserves (balansspecificatie C) is een totaaloverzicht opgenomen van het verloop van de reserves in 2023. Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen. ( + ) = nadelig; ( - ) = is voordelig Toevoegingen en onttrek aan de reserves Lasten

Realisatie 2022

Begr. 2023 v.wijziging

Begr. 2023 na wijziging

Realisatie 2023

Verschil

207.072

-

-

-

-

Baten

-1.350.434

-

-1.077.331

-389.513

687.818

Saldo

-1.143.362

-

-1.077.331

-389.513

687.818

Toelichting diverse afwijkingen

Verklaring

Bedrag

B/L

V/N

De daadwerkelijke mutaties met reserves (onttrekkingen) zijn ver achtergebleven op de begrote mutaties, De belangrijkste onttrekkingen welke hebben plaatsgevonden betreffen verrekening van gemaakte kosten centrumplan ad € 137.500, reserve degeneratiekosten onderhoud wegen i.v.m. glasvezel. Daarnaast zijn er diverse grotere en kleinere bedragen aan de algemene reserve onttrokken vanuit de budgetoverheveling 2022 naar het jaar 2023.

€ 687.818

Baten

Voordeel

Totaal

€ 687.818

70

2. Paragrafen Inleiding De voorgeschreven paragrafen geven een “dwarsdoorsnede” van de programmabegroting. Het doel van de paragrafen is de raad in staat te stellen een aantal wezenlijke beleidslijnen vast te stellen en de uitvoering op hoofdlijnen te controleren. De paragrafen richten zich op de (beheers)onderwerpen die vooral belangrijk zijn voor de gemeentelijke bedrijfsvoering. Vroeger was deze informatie op meerdere plaatsen ‘versnipperd’ in de jaarstukken terug te vinden. Door de paragrafen worden de begroting en de jaarstukken dus inzichtelijker voor deze onderwerpen. Met de paragrafen heeft de raad een extra instrument (naast de programma´s) om de uitvoering te kunnen controleren. De volgende paragrafen zijn verplicht voorgeschreven: A. B. C. D. E. F. G.

Weerstandsvermogen en risicomanagement Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden partijen Grondbeleid Lokale heffingen

Waar mogelijk zijn de paragrafen gebaseerd op het reeds vastgestelde beleid voor het betrokken terrein. In dat geval wordt dan ook verwezen naar de relevante beleidsnota´s.

71

Paragraaf A: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Door de Raad van Laren is een voorstel vastgesteld om te komen tot een verdere verdieping aan het risicomanagement van de gemeente Laren. De gemeente wil op een gestructureerde wijze risico’s beheersen en eventuele risico’s bewust nemen. Om die reden is het van belang om inzicht te hebben in eventuele grote financiële tegenvallers die bij de risico’s horen en het beschikbare weerstandsvermogen om deze risico’s op te vangen. In 2021 is een vernieuwde nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen vastgesteld door de Raad van Laren welke de basis levert voor de paragraaf in de jaarrekening 2022. De provincie Noord-Holland hanteert het Gemeenschappelijk Financieel toezichtkader. Dit toezichtkader geeft de provincie ruimte om maatwerk toe te passen. De provincie heeft aangegeven de beoordeling van de gemeentelijke begroting- en jaarstukken nadrukkelijker te richten op de meerjarenraming en de risico’s in relatie tot de financiële positie van de gemeente. Deze nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen vloeit voort uit meerdere aspecten. Enerzijds is dat de wettelijke regelgeving.

Naast deze formele aanleiding vanuit het oogpunt van regelgeving en kaderstelling is er ook een directe relatie tussen de inhoud van deze nota en interne ambitie tot kwaliteitsverbetering van de interne bedrijfsvoering (transparantie, verantwoording en bedrijfsmatig werken). Tenslotte heeft ook de accountant de achterliggende jaren geadviseerd het beleid rondom risicomanagement aan te scherpen. Gemeenten zijn overigens vrij om de wijze waarop weerstandsvermogen en risicomanagement wordt ingevuld te kiezen. Conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV, artikel 11) en indirect de Gemeentewet artikel 212. komt in deze paragraaf de volgende informatie aan de orde: - Beleid inzake weerstandscapaciteit en de risico’s; - Inventarisatie van de risico’s; - Inventarisatie van de weerstandscapaciteit; - Confrontatie risico’s met beschikbaar weerstandsvermogen. Beleid inzake weerstandscapaciteit en de risico’s Het beleid is vastgelegd in de “Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen Blaricum, Eemnes, Laren en BEL Combinatie”. Deze nota is door het college vastgesteld.

Begrippen In de nota zijn de volgende begrippen gedefinieerd: Begrip Toelichting Weerstandscapaciteit Dit zijn de middelen en de mogelijkheden waarover een gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Risico’s Een risico is een kans op het optreden van een positieve dan wel negatieve gebeurtenis van materieel belang die niet voorzien is in de begroting van enig jaar. Weerstandsvermogen Dit is de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s die zich binnen de gemeente kunnen manifesteren Risicomanagement Het identificeren en kwantificeren van risico’s en het bepalen van activiteiten die de kans van optreden van de risico’s en/of de gevolgen van de risico’s beheersbaar houdt. Beheersmaatregelen Het stelsel van maatregelen en procedures die worden genomen om de onderkende risico’s te ondervangen dan wel om de opkomende risico’s te signaleren en het effect hiervan te beperken.

72

Cyclische aanpak Gekozen is voor een cyclische aanpak bij het risicomanagement. In de nota risicomanagement zijn de volgende fasen beschreven: Fase 1. Kaderstelling en strategie 2. Risico-analyse

3. Beheersmaatregelen

4. Monitoren en toetsen 5. Toezicht en toetsen

6. Continue verbetering

Activiteiten Het vastleggen van de kaders in de nota risicomanagement en weerstandsvermogen Inventariseren van de potentiële risico’s en deze vastleggen in een risicokaart. Een samenvatting van het resultaat wordt in deze paragraaf weergegeven. Per risico wordt inzicht gegeven in de kans dat een risico zich voordoet (verdeeld in 5 klassen) en het inschatten van het financiële gevolg (verdeeld in 5 klassen). De kans vermenigvuldigt met het financieel gevolg bepaalt de risico-score. Om de risico’s af te dekken worden beheersmaatregelen gedefinieerd en wordt een risico-eigenaar benoemd. Voor het omgaan met risico’s zijn een aantal basisstrategieën: Accepteren, reduceren, elimineren of overdragen/verzekeren In deze fase wordt informatie verstrekt, worden ontwikkelingen in beeld gebracht en resultaten beoordeeld. Risico’s worden (mede in het kader van interne controle) in verband gebracht met de beheersmaatregelen en het beschikbare weerstandsvermogen. Op basis van (tussentijdse) resultaten kan beleid en methodiek worden bijgesteld.

Rolverdeling De volgende actoren hebben een rol bij risicomanagement: De raad stelt het beleid vast en stelt de paragraaf weerstandsvermogen in de begroting en jaarrekening vast. Het college ziet toe op een juiste uitvoering van risicomanagement en de verantwoording daarover. Het management en het ambtelijk apparaat van de gemeente zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het risicomanagement waarbij het identificeren van de risico’s en het uitvoeren van beheersmaatregelen de kern vormt. Ratio weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, wordt een relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. Deze relatie wordt in onderstaande figuur weergegeven.

Benodigde weerstandscapaciteit (risico’s op basis van organisatie brede inventarisatie)

Beschikbare weerstandscapaciteit: - Algemene reserve (vrij aanwendbaar) - Reserve Grondexploitatie (vrij

73

aanwendbaar) - Onbenutte belastingcapaciteit - Post onvoorzien

Weerstandsvermogen

De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen: Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen = Benodigde weerstandscapaciteit Vanuit externe organen (Rijk en/of Provincie) zijn er geen normen voor het weerstandsvermogen. De enige norm in het kader van financieel toezicht is dat de algemene reserve niet negatief mag zijn en indien deze negatief is, in een periode van 4 begrotingsjaren aangezuiverd moet zijn. Onderstaande normen zijn algemeen aanvaard bij gemeentelijke overheden. Waarderingscijfer Ratio Betekenis A > 2,0 Uitstekend B 1,4 - 2,0 Ruim voldoende C 1,0 - 1,4 Voldoende D 0,8 - 1,0 Matig E 0,6 - 0,8 Onvoldoende F < 0,6 Ruim onvoldoende Bij het gezonde financieel beleid die de gemeenten nastreven past het uitgangspunt dat de beschikbare weerstandscapaciteit minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit. Dit betekent dat de ratio weerstandsvermogen tenminste 1,0 (voldoende) moet zijn.

3.4.1 Risico analyse (strategisch) Het college wil nadrukkelijk investeren in de toekomstige generaties van Laren. Dit vertaalt zich in langjarige en financieel intensieve programma’s op het gebied van duurzaamheid, wonen, onderwijshuisvesting en verkeer. Deze programma’s reiken tot ver over de 4-jarige verkiezingscycli heen. Om er voor te zorgen dat wij deze langjarige programma’s tot een goed resultaat kunnen brengen, is een goede beheersing van de strategische en operationele risico’s noodzaak, zodanig dat de financiering van de programma’s niet in gevaar komt. Teneinde deze risico’s goed te kunnen beheersen en tijdig bij te kunnen sturen op het moment dat risico’s zich negatief dreigen te ontwikkelen, hanteren wij het volgende risico model:

74

De college heeft in 2023 de belangrijkste strategische risico’s in relatie tot haar bestuurlijke doelen in kaart gebracht. Vanuit de BEL organisatie zijn de operationele risico’s geïdentificeerd die voortvloeien uit de dagelijkse werkzaamheden. Van daaruit heeft het college bepaald welke de belangrijkste operationele risico’s zijn die onze bestuurlijke doelen mogelijk kunnen bedreigen. Wij zullen 2024 gebruiken om de grote programma’s financieel te vertalen in liquiditeitsplanningen en vast te stellen hoeveel geld wij op welk moment nodig hebben. Daarbij kijken wij ook naar de instrumenten wij willen hanteren om de programma’s blijvend te kunnen betalen. Uiteindelijk willen wij de strategische en operationele risico’s op tactisch niveau samen laten komen vanuit de vraag hoe wij deze met deze risico’s beleidsmatig om willen gaan in relatie tot onze grote opdrachten en de betaalbaarheid daarvan. Daarin zal ons weerstandsvermogen in combinatie met onze risicobereidheid (tot welk niveau zijn wij bereid risico’s te accepteren) een grote rol spelen, zowel in kwantitatieve zin (zoals solvabiliteit; schuldquote) als kwalitatieve zin (welke voorzieningen vinden wij essentieel voor ons dorp).

3.4.2 Risico analyse (operationeel) Voor de beoordeling van de kans worden de volgende 5 klassen met referentiebeelden gehanteerd. Kans Voor de beoordeling van de kans hanteren we 5 klassen met de volgende referentiebeelden. Klasse 1 2 3 4 5

Referentiebeeld Percentage < of 1x per 10 jaar 10% 1x per 5 - 10 jaar 30% 1x per 2 - 5 jaar 50% 1x per 1 - 2 jaar 70% 1x per jaar of > 90%

Financieel gevolg Voor de beoordeling van de financiële gevolgen van een risico hanteren we onderstaande klassen met bijbehorende bandbreedtes.

75

Klasse 1 2 3 4 5

Financieel gevolg X < € 20.000 € 20.000 > X < € 50.000 € 50.000 > X < € 100.000 € 100.000 > X < € 200.000 € 200.000 > X

Indien het risico in klasse 5 valt (en dus groter is dan € 200.000), dient voor dat risico ook het maximale gevolg in euro te worden weergegeven. Wanneer dit bekend is, wordt ook het verwachte gevolg van een risico aangegeven. De hoogte van de bedragen zijn gebaseerd op ervaringscijfers van de hoogte van de risico’s vanaf de oprichting van de BEL-gemeenten. Berekenen risicoscore De risicoscore wordt berekend door de kans score te vermenigvuldigen met de gevolgscore. Hoe hoger de uitkomst, hoe groter het risico. Beheersmaatregelen Beheersing vraagt om een heldere verantwoordelijkheidsverdeling en bewuste keuzes ten aanzien van beheersingsmaatregelen. In beeld brengen beheersingsmaatregelen Het is niet voldoende om de geïdentificeerde risico’s jaarlijks op te sommen. Het is belangrijk dat er iets met de risico’s gebeurt. Voor elk risico wordt aangegeven hoe hiermee wordt omgegaan. Hierbij is het van belang vast te stellen of het risico incidenteel of structureel is. Beheersmaatregelen zijn gericht op het beheersbaar maken van een risico. Veelal gaat dit gepaard met het verlagen van de risicoscore (kans x gevolg). Zowel de verlaging Inventarisatie van de risico’s Bij de inventarisatie van de risico’s zijn 18 risico’s geïdentificeerd.

Hieronder worden alle risico’s met een geschat financieel effect van € 20.000 of meer genoemd en toegelicht die tot het moment van aanbieden van de jaarrekening bekend zijn. Het financieel effect is berekend door de kans te vermenigvuldigen met het ingeschatte financiële gevolg. ‘KANS-score’ * Financieel gevolg Klasse Referentiebeeld Percentage < of 1x per 10 10% 1 jaar 1x per 5 - 10 jaar 30% 2 3 1x per 2 - 5 jaar 50% 1x per 1 - 2 jaar 70% 4 5 1x per jaar of > 90%

Klasse 1 2 3 4 5

Financiële gevolg X < € 20.000 € 20.000 > X < € 50.000 € 50.000 > X < € 100.000 € 100.000 > X < € 200.000 € 200.000 > X

Hierbij is onderscheid gemaakt in structurele financiële gevolgen en incidentele financiële gevolgen. Als het nodig is kan van dit model worden afgeweken voor zover en als een bepaald risico de maximaal in dit model bereikbare waarde van € 200.000 overstijgt. Dit wordt separaat bij het benoemde risico aangegeven (zie risico inzake decentralisatie).

76

Risico

Omschrijving risico

Beheersmaatregel

Programma 1: Bestuurszaken Wethouders tot 65 jaar hebben na beëindiging van het wethouderschap Voorziening wachtgelden. recht op wachtgeld. Wachtgeld Risico doet zich m.n. Jaarlijkse actualisatie, is per wethouders voor op moment van balansdatum 2022 eventuele ziekte, uitgevoerd. collegecrisis en bij het einde van de raadsperiode 2022-2026 Tijdig reageren op begrotingen van Doordat Laren slechts gemeenschappelijke Te weinig invloed een beperkt stemrecht regelingen door gezamenlijk als kleine heeft, kan zij majeure optreden van de Gooise gemeente op ontwikkelingen niet gemeenten. rekening en tegenhouden. Hierbij is Waar mogelijk gezamenlijk begroting / plannen het van belang dat Laren optreden met andere kleine van gemeenzich sterk blijft profileren partijen. schappelijke in de verschillende Extra aandacht voor relatief regelingen Algemene en Dagelijkse nieuwe GR-en en Besturen (AB en DB). wijzigingen, m.n. qua bijdrage en stemrecht.

Effecten Corona

De in 2020/2021 opgetreden Coronapandemie heeft ook nog on 2022 haar sporen nalaten in de Larense economie en daarmee verbonden instellingen.

Monitoren of de voorzieningen te Laren (musea, zwembad, cultuurhuis, bibliotheek) in staat blijken economisch voort te blijven bestaan en / of ondersteuning nodig hebben.

Financieel effect in € Risico Structure -score Incidenteel el

3*3

5*3

50.000

200.000

1*3

30.000

Verzekeringen en adequate crisisbeheersings-organisatie, waardoor we gevolgen kunnen beperken.

1*5

20.000

Van het totaal netto-budget ad circa 7,55 miljoen lasten, zoals opgenomen in de begroting 2023, wordt een risico gezien van circa 230; zijnde een bedrag van maximaal € 1.750.000,-

2 * 5 500.000

Programma 3: Openbare orde en veiligheid Rampen

Risico dat op grondgebied van Laren zich een ramp voordoet

Programma 7: Sociaal Domein Op veel gebieden laten deze voorzieningen nog een stijgende trend zien. Decentralisatie Tekort 2019 bedroeg Jeugdzorg, AWBZ, circa € 700.000,=. De Regeling onderkant prognose voor 2022 geeft arbeidsmarkt daarboven nog een toename van circa € 200.000,=. Daarvan is

77

1.750.000

echter onduidelijk of dit structureel is, gezien de coronacrisis. Om die reden is deze stijging niet in de begroting opgenomen.

Open-einde regelingen

Vanuit de economische situatie is in het recente verleden het aantal aanvragen op diverse verstrekkingen toegenomen.

Adequate monitoring ontwikkeling aanvragen. Monitoren of het ministerie SZW de regeling voor het eigen risico niet verder gaat wijzigen.

5*5

Met ingang van 1 januari Monitoren of de algemene 2022 is het nieuwe uitkering dekkend is en blijft. woonplaatsbeginsel jeugdigen van toepassing. Sociaal Domein Gezien het feit dat nog Invoering nieuw niet alle gemeenten klaar woonplaatsbeginse zijn met inventarisatie l van de verplaatsingen, is nog niet geheel in te schatten wat de financiële gevolgen zullen zijn. In het voorjaar 2021 zijn Periodiek monitoren van de de lokale maatregelen en de bezuinigingsmaatregelen bijbehorende besparingen. gepresenteerd aan de Raad. Deze maatregelen Sociaal Domein zijn voortvarend ter hand Niet behalen van genomen en een aantal de lokale resultaten zijn al besparingsmaatreg zichtbaar. Op een aantal elen op sociaal onderdelen dient nog domein. nader onderzoek plaats te vinden. Dat maakt dat er nog geen volledige zekerheid is over de realisatie van het totale bezuinigingspakket. Door kleine gemeenten Bewaken of de aanvraag zijn hoge lasten van wordt gehonoreerd en complexe en/of dure monitoren zorgkosten Sociaal Domein verblijfszorg niet te Complexe dragen. Er wordt voor verblijfszorg een aantal zorgvragen sociaal domein. onderzoek gedaan of deze naar een andere zorgvorm kunnen worden overgezet. Het is nu nog

1*2

€ 10.000

1*4

€ 20.000

5*4

€ 140.000

78

180.000

niet in te schatten of dit gaat lukken.

Kwijtschelding m.b.t. gemeentelijke belastingen

Door de economische crisis (mede door Corona-pandemie) kan het beroep op kwijtschelding toenemen. Goede inschatting aantal Dit risico is gelet op de kwijtscheldingen. huidige economische situatie onduidelijkheid rondom werkloosheid wellicht aan het toenemen.

5*4

90.000

Wmo verstrekkingen

De Wmo verstrekkingen Inzetten op verdere vraagbetreffen een open einde gestuurde gesprekken met de regeling. De verstrekking klant waarbij de kracht van van huishoudelijke hulp, de omgeving optimaal benut vervoermiddelen, wordt. rolstoelen, woonvoorziening worden Adequate monitoring jaarlijks geraamd op basis ontwikkeling van de van de uitgaven van aanvragen en afgegeven achterliggende jaren. In beschikkingen. enig jaar kunnen de lasten echter de begrote Monitoren en evt. aanpassen bedragen overschrijden, begroting o.b.v. zonder dat de gemeente berichtgeving over “Eigen dit kan beïnvloeden. bijdragen”.

4*4

140.000

Programma 8: Bouwen, wonen, milieu en duurzaamheid

79

Planschade

Het risico van planschade Voor ieder particulier is momenteel beperkt. initiatief zal een anterieure Vooraf wordt op basis overeenkomst worden van een inschatting afgesloten waarin in ieder bepaald wat de eventueel geval de kosten voor mogelijke planschade zou eventuele planschade zijn kunnen zijn. Deze schade opgenomen voor rekening dient verdisconteerd te van de initiatiefnemer. worden in bijv. de aankoopprijs van de Voor elke wijziging van een grond door derden. bestemmingsplan moet een Planschade kan daardoor inschatting van mogelijke een financiële risicofactor planschade opgenomen blijven. In Laren valt worden. Deze inschatting hierbij momenteel te van schade zal in de denken aan aankoopprijs van de grond ontwikkelingen rond een opgenomen moeten worden. tankstation.

Bij herontwikkeling van “binnenstedelijke Bodembeleid en locaties” is er kans op het bodemkwaliteit kaart moeten aantreffen van up-to-date zijn. bodemverontreiniging. Daarnaast geeft het Afstemming met stroomgebied van de betrokkenen over de Gooiergracht extra afhandeling van de Bodemverontrisico’s. In het verontreiniging van de reiniging buitengebied /bos- wordt gronden en Gooiergracht de gemeente soms vanuit de GR GVE. Door geconfronteerd met waterschap wordt illegale stort van verontreiniging ter hand gevaarlijke stoffen. De genomen. Er wordt niet te verhalen kosten onderzoek gedaan naar komen dan voor rekening stroomgebied Gooiergracht. van de gemeente. Door gemeenten Hilversum, Gooise Meren en Laren (10% aandeel) Inrichten goed zijn de genoemde locaties projectmanagement binnen van de provincie Noord GEM Crailo B.V. Holland overgenomen om Ontwikkeling deze te ontwikkelen. De Strakke ontwikkel- en Crailo noord/zuid koopsom heeft circa 33 verkoopplanning opstellen. miljoen (te betalen over 12 jaar), bedragen. Regelmatig beoordelen Gronden zijn in 2020 jaarplannen / GREX. door-geleverd aan GEM Crailo B.V. onder gelijke betaalcondities. Programma Algemene dekkingsmiddelen

80

1*3

1*4

50.000

20.000

20.000

PM zie toelichting separaat **

Na de overdracht van het gemeentelijk woningbedrijf aan de plaatselijke woningbouwverenigingen Monitoring van financiële zijn ook leningen onder ontwikkelingen aan de hand dit woningbezit van jaarrekening en overgenomen door de Garanties Sociale begroting. Risico is als klein WbV’s. Deze leningen woningbouw aan te merken, 1e achtervang heeft de gemeente Laren is bij Waarborgfonds Sociale voor 100% als 2e Woningbouw (WSW) met achtervang geborgd. Het een omvangrijk vermogen. betreft, inclusief nieuw aangegane waarborgen een bedrag van circa € 22,71 mln. Bewaking en actualisatie van de parameters die de hoogte De exacte hoogte van de van de algemene uitkering algemene uitkering (AU) bepalen. wordt pas na afsluiten van het rekeningjaar Berichtgeving uit Den Haag bekend. Dit houdt in dat over de ontwikkelingen rond Algemene wij altijd met ramingen het gemeentefonds Uitkering uit moeten werken, hetgeen nauwlettend volgen. gemeentefonds inherent een risico inhoudt. Zelfs tussen Proberen invloed te krijgen opeenvolgende officiële op het beleid Den Haag bekendmakingen doen (Rijk) inzake AU, door zich grote fluctuaties continue vraag aandacht voor voor. penibele financiële situatie gemeenten. Programma Overhead Het bestuur wordt Goede bedrijfsvoering en aansprakelijk gesteld goede inspectie. voor schade die ontstaat ten gevolge van Mediation.

Aansprakelijkheid nalatigheid in de uitvoering van haar Goede communicatie met de publieke taak. Dit kan op inwoners aan de voorkant. verschillende terreinen Aansprakelijkheidszich voordoen. verzekering.

81

1*3

5*4

1*5

50.000

140.000

20.000

Belastingen

Bij toepassing van de belastingwetgeving (BTW, BCF Loonheffing (WKR) etc.) kunnen verschillen van inzicht en/of interpretatie ontstaan of kunnen de regels onjuist worden toegepast. Dit kan leiden tot een naheffing van de zijde van de fiscus. Gelet op de steeds wijzigende regels kan de gemeente een naheffing opgelegd krijgen (incl. boete).

Door P&C (btw) en P&O (Loonheffing) goed volgen van wijzigingen in de belastingregels. Afstemmen met belastingdienst over het t.z.t. eventueel regelen van “horizontaal toezicht” o.b.v. met hen te maken afspraken.

1*4

10.000

1.270.000 GEM Crailo B.V. Achtergrond De colleges van Hilversum, Laren en Gooise Meren hebben in 2017 onderzocht of zij gezamenlijk de gronden van Crailo konden aankopen van de provincie Noord-Holland t.b.v. een mogelijke planontwikkeling. In de raadbijeenkomst van 18 december 2017 heeft de raad zich positief uitgesproken over de aankoop van Crailo door de drie gemeenten. De gemeenteraden van Hilversum, Laren en Gooise Meren hebben het Ambitiedocument: Buurtschap Crailo en de Intergemeentelijke grondexploitatie Crailo, met inachtneming van de moties en amendementen, als kaders voor de gebiedsontwikkeling vastgesteld en hun zienswijzen en bedenkingen op de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo en de oprichting van GEM Crailo B.V. kenbaar gemaakt. Op 21 december 2017 hebben gemeenten onderling de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo gesloten en de Koopovereenkomst Locatie Crailo getekend, waarmee de gronden van Crailo zijn aangekocht van de provincie Noord-Holland. De volledige koopprijs wordt uiterlijk voldaan op 31-12-2029, waarbij de gemeenten vrij zijn om (delen) eerder te betalen. De gemeenten zijn aan de provincie de eerste 6 jaar (2018-2023) een rente van 0% per jaar verschuldigd over het openstaande bedrag van de koopsom.

De gemeenten zijn aan de provincie over de tweede 6 jaar (2024-2029) een rente van 0,4% per jaar verschuldigd over het openstaande bedrag van de koopsom. De gebiedsontwikkeling zal in opdracht van de gemeenten worden uitgevoerd door GEM Crailo B.V. GEM Crailo B.V. is – met het passeren van de Akte van oprichting bij de notaris – op 1 mei 2018 opgericht om de samenwerking tussen de drie gemeenten in het kader van de gebiedsontwikkeling Crailo te faciliteren. De gemeenten zijn (enig) aandeelhouders van deze besloten vennootschap. Op 1 mei 2018 is tevens de directeur-bestuurder van GEM Crailo B.V. aangesteld. De juridische relatie tussen de drie gemeenten en GEM Crailo B.V. is in 2018 nader geregeld in: · de Aandeelhoudersovereenkomst (17 juli 2018) · de Akte van toetreding (17 juli 2018), waarmee GEM Crailo B.V. is toegetreden tot de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo. In artikel 4 van de Akte van toetreding is volmacht aan de directeur van GEM Crailo B.V. verstrekt is om feitelijke en rechtshandelingen te verrichten met betrekking tot de gemeentelijke eigendommen gelegen in het plangebied. Na oprichting heeft GEM Crailo in 2018 een kredietfaciliteit van 20 mln. aangevraagd bij de BNGbank. De BNG heeft deze kredietfaciliteit aan GEM Crailo B.V. verstrekt. De gemeente Gooise Meren

82

2.170.000

en de gemeente Hilversum staan ieder voor 9 miljoen borg en de gemeente Laren voor 2 miljoen o.b.v. aandeel in de GEM Crailo B.V. In december 2020 is aan de raden gevraagd om in te stemmen met de doorlevering van de gronden vanuit de gemeenten aan GEM Crailo B.V. waardoor er vanuit de GEM sneller geschakeld kan worden wanneer er grondleveringen e.d. gerealiseerd kunnen worden. Door re daden in besloten de gronden onder dezelfde condities door te leveren zoals overgekomen zijn met de Provincie Noord Holland (m.n. rentevergoedingsclausule en betaaltermijn).

Samenvatting · De gemeente Laren heeft samen met de gemeenten Gooise Meren en Hilversum de gebiedsontwikkeling Crailo met een waarde van grofweg 75 mln. ter hand genomen (lasten plusminus 75 mln., baten iets hoger en derhalve een te verwachten klein winstgevend resultaat). · De gemeente Laren is voor 10% aandeelhouder in de uitvoerende besloten vennootschap GEM Crailo B.V. · De gronden en opstallen in het plangebied zijn vanaf 1 januari 2021 in eigendom van de GEM Crailo B.V. · De gemeente Laren staat voor 10% (2 mln.) borg voor de door GEM Crailo B.V. bij de BNG aangetrokken kredietfaciliteit. Risico’s 1. Strikt genomen beperkt het Larense risico zich tot de deelneming in de BV (10%). Het risico van deze deelneming hangt nauw samen met (het resultaat van) de intergemeentelijke grondexploitatie, de daarin opgenomen risico- en gevoeligheidsanalyse en de door GEM Crailo B.V. ter zake genomen en te nemen beheersmaatregelen incl. de (nadere) inrichting van de governance structuur. A. De op 23 januari 2019 door de Algemene Vergadering (van aandeelhouders) als onderdeel van het Jaarplan 2019 vastgestelde geactualiseerde grondexploitatie kent een winstgevende eindwaarde per 31 december 2029 van 1,85 miljoen en een winstgevende contante waarde per 1 januari 2019 van 1,49 miljoen welke nog steeds wordt berekend onder inzet van bijgestelde risico-analyse. B.

In de intergemeentelijke grondexploitatie is een risico- en gevoeligheidsanalyse opgenomen. Op de risico’s (kansen en bedreigingen) is een zogenaamde Monte-Carlo analyse toegepast, waarin aan elk risico een bandbreedte en een kansverdeling is toegekend. De Monte-Carlo analyse is daarmee een integrale simulatie van alle benoemde kansen en bedreigingen. GEM Crailo B.V. beschikt niet over een eigen weerstandsvermogen ter dekking van financiële consequenties van zich manifesterende risico’s. In 2020 is hier aan toegevoegd op verzoek van de gemeenten de “Risman- methodiek” waarmee de risico-analyse verder verdiept is. De verbeterde uitvoering va de risicoberekening blijft voorzien in een positief resultaat van de GREX. C. De governance-structuur van Gem Crailo B.V. lijkt in overeenstemming met de fase, waarin de operationalisering van GEM Crailo B.V. en planontwikkeling en –uitvoering op 1 januari 2022 verkeren (zie verder punt 3c). 2. Onverlet de risico’s genoemd onder 1a t/m 1c melden wij het volgende: A. (Fiscale) grondrouting Rekening houdend met de op grond van het nog vast te stellen bestemmingsplan uitgeefbare (rode) gronden en niet uitgeefbare gronden (grijs voor wegen en pleinen etc. en blauw/groen voor plantsoenen en waterpartijen etc.) zijn vele scenario’s denkbaar met betrekking tot de grondrouting.

Er is immers sprake van 3 fiscale regimes (BTW, BTW-compensatiefonds en Overdrachtsbelasting) en van diverse partijen (Provincie, gemeenten, GEM Crailo B.V., projectontwikkelaar en eindafnemer/belegger). GEM Crailo B.V. heeft nader overleg gepleegd met de belastingdienst. Dit overleg heeft geleid tot een “ruling” met de Belastingdienst

83

waaruit voor de BV een lagere belasting voortgekomen is. B. Beheer gemeentelijke gronden Voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gronden heeft GEM Crailo B.V. in 2019 een beheersovereenkomst opgesteld. Deze overeenkomst dient zowel rekening te houden met de mogelijke risico’s (fiscaal, juridisch, verzekeringstechnisch etc.) als met de mogelijke lasten en baten die daaruit voortvloeien. Deze lasten en baten van beheer en onderhoud zijn overigens voorzien in de intergemeentelijke grondexploitatie. De risico’s (en beheersmaatregelen) vermeldt onder de punten 1a t/m 1c kunnen op basis van het door GEM Crailo B.V. beschikbaar gestelde materiaal niet nader gekwantificeerd worden in termen van kans maal impact. Om deze reden vermelden wij het totale risico van de deelneming in GEM Crailo B.V. als PM. In 2023 is aan de aandeelhoudersvergadering de jaarrapportage 2022 voorgelegd, voorzien van een goedkeurende accountantsverklaring als ook een geactualiseerde versie van de Intergemeentelijke grondexploitatie waarmee de risico’s geminimaliseerd lijken te zijn em een gunstige ontwikkeling van de te behalen eindresultaat laat zien. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit structurele weerstandscapaciteit en incidentele weerstandscapaciteit.

Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit (in de exploitatie) bestaat uit de volgende onderdelen: Nr Post Bedrag 1 Onroerende Zaakbelasting (onbenutte € 1.899.000 belastingcapaciteit) 2 Rioolrechten € 0 3 Afvalstoffenheffing € 0 4 Leges en andere heffingen € 0 5 Onvoorzien € 10.000 Totaal structureel weerstandsvermogen € 1.909.000 Toelichting posten structureel weerstandsvermogen 1. Onroerende Zaakbelasting De onbenutte belastingcapaciteit zijn de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de OZB te verhogen. De onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door de maximale belastingtarieven te vergelijken met de belastingtarieven in de gemeente. Voor de maximale belastingtarieven wordt gebruik gemaakt van de normen voor het zogenaamde artikel 12-beleid. Een gemeente met een artikel 12-status is een Nederlandse gemeente die onder financiële curatele is gesteld door het Rijk vanwege een structureel slechte financiële situatie. Deze gemeenten moeten hun tarieven verhogen tot een “redelijk peil eigen heffingen”, willen zij in aanmerking kunnen komen voor rijkssteun. De actuele normen voor dit artikel 12-beleid staan steeds in de circulaire Gemeentefonds. Voor het jaar 2023 is dit percentage berekend op 0,1614%. Categorie Eigenaren woning

Rekentarieven OZB 0,1614

84

Gemiddeld tarief OZB Laren 0,1282

Het verschil van 0,0332 afgezet tegen de totale waarde van de woningen en niet-woningen ten bedrage van € 5.720.035.840 geeft een onbenutte capaciteit in 2023 van € 1.899.687. Theoretisch biedt dit ruimte voor een extra tariefsverhoging. 2. Rioolrechten De heffing rioolrechten is op basis van 100% kostendekkend. Eventuele overschotten en tekorten worden verrekend met de hiervoor ingestelde reserve. 3. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is nagenoeg 100% kostendekkend. Eventuele overschotten en tekorten worden verrekend met de hiervoor ingestelde reserve. 4. Leges en andere heffingen De tarieven voor de bouwleges en overige legesheffingen geschieden op basis 100% kostendekkendheid. 5. Onvoorzien In de begroting is een post onvoorzien voor incidentele uitgaven ad € 10.000 opgenomen. Er mag alleen van de post onvoorzien gebruik gemaakt worden als er sprake is van de drie O’s: Onvoorzienbaar, Onvermijdelijk en Onuitstelbaar. ten laste van dit budget zijn geen uitgaven gedaan. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het bedrag wat in de reservepositie vrij aanwendbaar is. In het onderstaande overzicht wordt de stand gegeven conform de jaarrekening 2020, met daaronder de toelichting daarop. Nr. Reserve 1 Algemene reserve 2 Bestemmingsreserves (niet geoormerkt) Totaal reserves 3 Stille reserves Totaal incidenteel weerstandsvermogen

Stand 31/12/2018 € 9.185.103 €0 € 9.185.103 € 9.742.790 € 18.927.893

Toelichting 1. Algemene reserve Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van onvoorziene uitgaven voortvloeiende uit: opkomende verplichtingen calamiteiten het opvangen van rekeningtekorten Per 31 december 2023 is de berekende stand (ultimo maart 2024) algemene reserve: gekomen op € 9.185.103,-. 2. Vrij besteedbare deel van de bestemmingsreserves De bestemmingsreserves nemen een bijzondere plaats in. De Raad heeft de bestemming van deze reserves vastgelegd. In die zin kunnen de saldi niet zonder meer bij het beschikbare weerstandsvermogen worden opgeteld. Anderzijds is de raad bevoegd om de bestemming van reserves te wijzigen. Bij grote calamiteiten, waarbij het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve niet toereikend is, kan de raad besluiten ook bestemmingsreserves anders in te zetten.

85

Voor de berekening van het weerstandsvermogen wordt voorgesteld alleen reserves mee te nemen die niet beklemd (vanwege rentetoerekening) of geoormerkt zijn. Na besluitvorming jaarrekening 2019 zijn er geen reserves meer die hieraan voldoen. 3. Stille reserves De stille reserves betreffen een aantal onroerende zaken die (voor een groot deel) zijn afgeschreven. Per object wordt de WOZ-waarde (peildatum 1 januari 2023), gecorrigeerd met aanwezige boekwaarden vermeld: Daarnaast zijn er enkele specifieke aanpassingen uitgevoerd: Sporthal exclusief door SBL gerealiseerde BEL zwembad In staatje de waarde van de verkochte voormalige gemeentehuis en de ambtswoning Stationsweg 3 op nul gezet

Confrontatie risico’s met beschikbaar weerstandsvermogen In het volgende overzicht worden de hierboven genoemde risico’s in verband gebracht met het beschikbare weerstandsvermogen.

86

Overzicht beschikbare weerstandsvermogen Geïnventariseerde risico’s Beschikbare weerstandscapaciteit Saldo

Structureel € 1,3 mln

Incidenteel € 2,2 mln

€ 1,9 mln +/+ € 0,6 mln

€ 19,9 mln +/+ € 17,7 mln

De ratio kan met betrekking tot de incidentele posten als volgt berekend worden: Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

= Ratio weerstandsvermogen

€ 19,9 mln € 2,29 mln

= 9,0

De norm is vastgesteld boven de 2. De feitelijke uitkomst is daarmee boven de norm. Structureel is er nog ruimte beschikbaar, echter wordt met name veroorzaakt door niet gebruikte belastingcapaciteit Confrontatie risico’s met beschikbaar weerstandsvermogen Toetsingskader financiële kengetallen Bij de invoering van de kengetallen is door de wetgever een bewuste keuze gemaakt om geen norm op te leggen. Het is aan gemeenten zelf om ervoor te kiezen de kengetallen te normeren. De raad kan het college opdragen maatregelen te treffen als de gemeente de gestelde normen niet haalt. Een kengetal, of de ontwikkeling van een kengetal, is een weerspiegeling van het gevoerde beleid. Voor de toezichthouder (provincie) hebben de kengetallen een signaleringswaarde. Ze kunnen worden betrokken bij het krijgen van een completer inzicht in de financiële situatie en risicopositie van een gemeente. De toezichthouder hanteert dus geen normering, maar maakt zo nodig gebruik van onderstaande signaleringswaarden1.