A.3.1 BIJLAGE - Verkenning Bouwkringloop Gooi en Vecht 2024 (

28

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

Beleggers / overige verhuurders Institutionele, professionele, particuliere beleggers en andere verhuurders beheren zowel sociale als (grotendeels) vrije sector huurwoningen, waarmee ze bij het vrijkomen van materialen een rol kunnen spelen. In deze regio zouden zijn er ongeveer 14.000 niet corporatiegebonden huurwoningen. De kans op hergebruikmateriaal per woning is globaal vergelijkbaar met woningcorporaties. Omdat het eigendom in vele verschillende handen is en vanwege de eenmaligheid van projecten zijn die incidentele partijen lastig via de belegger te kwantificeren en zijn zij ook in de praktijk lastig aan een Bouwkringloopsysteem aan te haken. Een samenwerking via hun uitvoerende bouwbedrijven ligt meer voor de hand.

5.2.2 Inzameling Een belangrijke schakel in het bouwkringloop systeem is het bijeenbrengen van de verschillende bouwmaterialen en producten op een of enkele verkoop-locatie(s) waar de gebruikers deze producten weer weten te vinden. Dit is een specifieke opgave, doordat de orders enorm wisselend zijn in omvang, tijd en routes. De routes tussen de voortdurend wisselende aanbod en vraag kunnen alleen met maatwerk worden ingevuld. Voor grote bouwproducten is hierbij nog een extra uitdaging door gewicht en omvang. Tot 25 kg is binnen Arbo-regels goed hanteerbaar, maar daarboven zijn al snel hijs- en transportmiddelen nodig. Het ophaal-transport van afval- en restproducten heeft een specifiek karakter: routes worden strak ingepland na telefonische of digitale beoordeling van de aangemelde producten, langs soms een groot aantal verschillende adressen in de regio. Ook moet ter plekke nog beoordeeld worden of producten wel echt goed genoeg zijn om opnieuw te gebruiken. Het is daardoor het meest voor de hand liggend wanneer de verkopende organisatie zelf ook het ophalen van producten uitvoert. Kringloopbedrijven zijn hier vaak actief in, met busjes door de regio om overal bij particulieren de spullen thuis op te halen en soms ook af te leveren. Het gaat hier in veel gevallen om de grotere producten of partijen producten.

In de regio zijn een aantal organisaties die hier ervaring mee hebben en deze service aanbieden voor de reguliere kringloop-producten. Transporttijd, handling en afstand zijn kostenverhogend en maken hergebruik minder rendabel. De wijdverspreide vrijkomende bouwmaterialen moeten in een zo kort mogelijke lijn uiteindelijk naar de hergebruiker. Het is bij deze kleine verspreide partijtjes vrijwel onvermijdelijk om hiervoor een (kostenverhogende) tussenstap in te zetten: de hub. Daarmee wordt het transport in 2 etappen geknipt: van de bron naar de hub, en van de hub naar de hergebruiker. Die verschillen beide van karakter. De inzameling is een systeem dat overal verspreid partijtjes inzamelt volgens een efficiënt systeem. Langs de kortste routes worden spullen ingezameld in een auto die zo vol mogelijk wordt ingepland.

29

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

Kringlooporganisaties In de regio halen de grootste kringlooporganisaties spullen op bij mensen thuis. Bijvoorbeeld de Kringloper met een vestiging in Hilversum en Naarden. Ook Kringloopcentrum Eemnes-Huizen doet dit. Vrijwel alle grotere kringloopwinkels hebben wel een busje beschikbaar die op afspraak grote stukken kan ophalen. Zij zijn ook bekend met het ophalen bij mensen thuis en het beoordelen van de kwaliteit. Goed gepland inzamelen langs slimme routes wordt door niet alle kringloopbedrijven gedaan. In de analyse van de kringloopwinkels in de regio, in het volgende hoofdstuk, is ook aangegeven welke kringloopbedrijven inzamelen.

Pakketdiensten en logistieke bedrijven In de regio zijn de bekende pakketdiensten als PostNL, DHL, UPC, DPD actief met thuisbezorging pick-up punten. Voor bouwkringloopmateriaal kunnen die incidenteel worden ingezet, maar vanwege hoge kosten is dat een uitzondering die beperkt is tot compact hoofwaardige producten. Af en toe zijn er experimenten met inzameling, maar dat is nog zeldzaam. Er zijn diverse logistieke organisaties in de regio, deze zijn meestal gericht op de grotere bedrijfstransporten. De kans is daardoor niet snel aanwezig dat zij zich ook in kunnen zetten voor Bouwkringloop gerelateerde transportbewegingen. Er zijn een aantal lokale bedrijfsmatige koeriers/bezorgdiensten zoals Robfokkoerier.nl en MVB koerier en die mogelijk met een aantal vervoermiddelen wel zijn ingericht op de kleinere schaal van bouwkringloop logistiek. Mogelijk kunnen zij bij opschaling van een bouwkringloop een rol spelen.

Afvalverwerkers, milieustraten etc. Belangrijke bron van aanvoer van bouwmaterialen en – producten zijn de gemeentelijke milieustraten en - pleinen. Omdat alle inwoners hier regelmatig komen met ander soorten afval, is het een kleine moeite om ook bouwmateriaal mee te nemen. Omdat inwoners zelf hun producten brengen spaart dat transportkosten. Dat ‘afval’ wordt nu meestal gescheiden naar grondstofsoort ingezameld en is daardoor vaak niet herkenbaar als ‘monostroom’ binnen de milieustraat. Het

30

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ scheiden naar gebruikstype (bouw) is nog niet gebruikelijk maar biedt wel kansen om veel meer bouwmateriaal af te vangen voordat het in de container verdwijnt. Dat is niet eenvoudig, omdat medewerkers dit niet zomaar erbij kunnen doen en er de nodige expertise nodig is om te beoordelen wat herbruikbaar en vooral ok verkoopbaar is. In de circulaire ambachtscentra wordt deze problematiek veel aandacht. Er zijn diverse milieustraten waar deze inzameling, waarbij de selectie vaak verzorgd wordt door de lokale kringloopwinkel(s) - al goed wordt verzorgd. Gemeentelijke en commerciële afvalbedrijven zijn meestal niet ingericht op het type klantcontact en kwaliteitsbeoordeling die voor inzameling bij mensen thuis of op locatie bij bedrijven nodig zijn voor een bouwkringloop. Ook zijn hun transporten grootschalig, meestal op containers gebaseerd, niet heel sterk consumentgericht en lastig te combineren met hun wettelijk opgelegde kader ‘afval’ (eenmaal bestempeld als afval is het juridisch lastig weer terug te brengen in de keten). Interessant in dit verband is te kijken naar de geleerde lessen vanuit GAD m.b.t. de Gooise Waardetas en oud hout, nieuw leven.

Sociale werkbedrijven Transport kan een interessante activiteit zijn voor de sociale werkbedrijven, die als uitdaging hebben werk te generen voor mensen met enige vorm van afstand tot de arbeidsmarkt. Zowel de chauffeursrol als de bijrijdersrol bieden bij specifieke profielen mooie kansen. Omdat twee mensen nodig zijn voor het laden en lossen van grotere items leent deze activiteit zich goed voor de opvang van begeleide werknemers, vaak in combinatie van een chauffeur. Veel kringloopwinkels werken op deze manier bij kun inzameling. Tomingroep wil mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk helpen en houden. In een professionele werkomgeving, waar zij hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen. Voor en bij onze betrokken opdrachtgevers. Ook kan de samenwerking worden verkend met het repaircafe’s in de regio kan op termijn interessant zijn in relatie tot het opwerken van materialen. In Huizen, Hilversum en Bussum zou contact gelegd kunnen worden.

5.2.3 Hub(s) en winkel(s) Om zoveel mogelijk producten te kunnen hergebruiken is het beperken van handlingskosten cruciaal. Een directe verbinding tussen aanbieder en hergebruiker is daarvoor het meest ideaal, zoals bijvoorbeeld via Marktplaats wordt bewerkstelligd. Echter, veel producten lenen zich daar niet voor, omdat de producten op zich te weinig waarde vertegenwoordigen en de partijtjes te klein of onsamenhangend zijn om aan 1 volgende gebruiker te verkopen.

31

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ Een ‘tussenpunt’ in de keten is dan onvermijdelijk en biedt ook grote voordelen: er ontstaat een soort assortiment – zij het wisselend afhankelijk van het aanbod. Heel belangrijk is ook dat er een nieuwe fysieke plek ontstaat waar het publiek kan struinen en verrast worden door het aanbod. Door de omvang kunnen de zichtbaarheid en reclamemogelijkheden vergroot worden. Dit versterkt de bewustwording bij de inwoners aanzienlijk. ‘Omdat je weet dat er een bouwkringloop is denk je eraan als je iets weg wilt gooien’ is een veel gehoorde opmerking. Ook levert zo’n fysieke locatie allerlei nieuwe inzichten in stromen, consumentengedrag, en een mooie basis voor volgende experimenten en innovaties. Het kan daarnaast een mooie basis zijn voor extra begeleide sociale werkgelegenheid. Voor het lokale netwerk kan het een mooi fysiek centrum vormen waar circulaire activiteiten omheen worden georganiseerd, en specifieke circulair ambachts-activiteiten bij kunnen aanhaken. Op het optimaal functioneren van zo’n fysieke ‘hub’ zijn een aantal eigenschappen van grote invloed. In grotere plaatsen kunnen meerdere hubs en winkels dit effect nog verder versterken, door deze dichter bij de mensen te brengen.

Er wordt meer publiek bereikt en het wordt makkelijker om producten in te brengen of te kopen. Het is goed om te weten dat in Eemnes al een bedrijf actief is met de doorstroom van bouwmaterialen. Van Eijken bouwmaterialen. Zij focussen wel op een duurder segment hoogwaardige bouwmaterialen.

Capaciteit en doorstroming Impact op het milieu en sociale impact zijn 1:1 gerelateerd aan de hoeveelheid producten die gered kunnen worden, naast de mate van opwaardering die plaatsvindt. Bij het enorme aanbod aan bouwproducten en de belemmeringen bij (professioneel) hergebruik is op dit moment vooral de afname bepalend voor de doorstroming. De bouwkringloop is een tweezijdig proces, maar toch vooral ‘sales-driven’: wat verkocht wordt kan weer opnieuw aangenomen worden. Niet verkopen betekent kosten opdrijvende opslag of zelfs stortkosten als afval. Met de focus op verkoop is de ‘Hub’ vooral een goed werkend doorgangshuis, waar korte opslagtijden maatgevend zijn. In de kringloopwereld worden daartoe diverse methoden gebruikt om die doorstroming te monitoren: er worden bijvoorbeeld elke week een andere kleur stickers geplakt op producten, en worden onverkochte producten met 1 kleur steeds verwijderd.

Expertise Ook expertise en affiniteit zijn belangrijke aspecten. Bouwmateriaal vraagt vaak enige technische uitleg, en dus vaak een eigen bouw-/klusachtergrond. Dit aspect is het meest te verwachten bij de professionele- en de consumenten-bouwmarkten. Gezien de hoge arbeidskosten is combinatie met een bouwmarkt op dit punt het meest ideaal, of worden hiervoor vrijwilligers, voormalig bouwvakkers of parttime deskundigen ingezet op belangrijkste tijdstippen. Ook expertise rond verkoop is cruciaal. Producten gaan niet vanzelf weg, daar zit in de detailhandel zoals ook bouwmarkten heel veel expertise achter. Ook bij de bouwkringloop is dat een belangrijke succesfactor. 32

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

Type locatie Tussen het aanbod en afname van producten is altijd een logistieke stroom nodig. En in heel veel gevallen een fysieke plek om spullen tijdelijk te ‘bufferen’. Juist bij de grote aantallen enkele of kleine partijtjes eenmalige producten is die fysieke locatie onontbeerlijk, omdat direct digitale handling bij deze producten niet haalbaar te maken is. De efficiency van een winkel, een schap waarop de producten liggen en de keuze uit echt producten om zo mee te nemen is hiervoor de enige oplossing. Omdat de doorstroom van producten en dus het werkelijke hergebruik volledig door verkoopaantallen bepaald wordt, kan de locatiekeuze vooral daarop gericht worden: op een goede plek voor consumenten, nabij woonkernen en goed zichtbaar en bereikbaar. Zoals bouwmarkten meestal prominent langs grote wegen aan de randen van bedrijventerreinen zijn gevestigd en fysieke (kringloop-)winkels op plekken waar grote stromen bezoekers te verwachten zijn en gemakkelijk geparkeerd vlakbij kan worden (voor grotere spullen). Het positioneren van een hub naast een afvalverwerker of milieustraat kan de kosten van aanvoer van goederen via die milieustraat drukken en tevens de klanten van de milieustraat aantrekken om spullen te kopen. Dit kan dus belangrijk bijdragen aan het succes van een bouwkringloop, maar kent wel een kanttekening.

Omdat verkoop leidend is (en niet inzameling) om zo groot mogelijke impact te realiseren, is vooral belangrijk dat er heel veel potentiële kopers komen. Een milieustraat, vaak om andere redenen gevestigd op een bedrijventerrein en niet direct aangesloten op winkelgebied, niet de locatie waar het zomaar verstandig is om een winkel zou vestigen omdat mensen daar niet zomaar naartoe komen om te gaan shoppen. De klanten van een milieustraat zijn ‘weggooiers’ en (op dat moment) zeker niet zomaar ook kopers. Cruciaal is dus vestiging op een goede consumentenlocatie (verkoop), indien mogelijk kan ligging naast een milieustraat (inbreng) een mooi voordeel opleveren. Maar wel secundair. Maar een hub is geen opslagruimte, zoals vaak wordt gedacht. Het is juist het tegenovergestelde: de uitdaging is om zo hoog mogelijke doorstroming te krijgen, zodat de kosten van opslag (huur/m2) minimaal blijven en voorraadkosten minimaal. Het is dus een ‘doorgangshuis’, het platform waar alles even heel kort ligt om zo snel mogelijk een volgende gebruiker te vinden. De hub lijkt in deze rol in het systeem op een kringloopwinkel, en kan, maar hoeft geen bestaande kringloopwinkel te zijn. De hub kan nieuw opgezet worden, of kan een aanpassing of uitbreiding van een bestaande formule zijn.

Voor het systeemontwerp van een bouwkringloop is de analyse van de bestaande hub-achtige organisaties in de regio op de relevante eigenschappen een eerste stap. De meest voor de hand liggende organisaties voor een bouwkringloop-hub zijn: 1. Kringloopwinkels 2. Bouwmarkten 3. Vintagewinkels en -handelaren Indien uit deze analyse geen geschikte organisaties naar voren komen kan gewerkt worden aan de oprichting van een nieuwe onderneming met deze functie. 33

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

Er lijkt een logische kans te liggen in Hilversum rond het bedrijventerrein waar een aantal bouwmaterialen en bouwmarkten gevestigd zijn. Dit is tevens een centrale plek in de regio. Het vraagt echter wel om meer gesprekken met deze partijen om dit nader uit te zoeken.

Kringloopwinkels Vanwege het tweedehands karakter en de ervaring met verkoop die gericht is op snelle doorstroming, publiek dat met dit soort producten (de verrassing van het onvoorspelbare en wisselende assortiment) ervaring heeft is een kringloopwinkel bij uitstek de partij om de verkoop te organiseren. Wel zijn er de nodige uitdagingen omdat hier niet altijd kennis aanwezig is op het gebied van bouwmaterialen, dus kunnen zowel bij de intake van goederen, goed verkoopadvies bij de vele specifieke producten en de toepassing daarvan evenals de prijsvorming wat lastiger zijn. Kringloopwinkels zijn wel vaak goed toegerust om intake en inzameling (logistiek) en selectie van producten in eigen beheer uit te voeren, bijvoorbeeld met eigen vervoer in de gemeente. Er zijn diverse kringloopwinkels in de regio in verschillende omvang en met verschillende expertise en bedrijfsvorm. De Kringloper Hilversum is gelegen nabij het station en het winkelcentrum, waardoor het gemakkelijk te bereiken is voor bezoekers. Deze tweedehandswinkel is sfeervol ingericht en biedt een breed assortiment aan producten, verdeeld over twee verdiepingen. Op de begane grond vind je grotere meubels, boeken, servies, en speelgoed, terwijl in de kelder kleding, schoenen, sieraden, witgoed, en elektronica te vinden zijn. Het is een van de grootsten in de regio.

De Kringloper Naarden is de grootste kringloopwinkel in de regio. De Kringloper in Naarden is een uitgestrekte kringloopwinkel die zich uitstrekt over twee verdiepingen en biedt een breed scala aan artikelen aan. Deze kringloopwinkel staat bekend om zijn ruim opgezette kledingafdeling en een gevarieerd assortiment dat voor ieder wat wils biedt. Bezoekers kunnen ook even pauzeren in de koffiehoek van de winkel, waar men kan genieten van hapjes en drankjes. Voor bezoekers die met de auto of fiets komen, is er voldoende gratis parkeergelegenheid beschikbaar. KringloopCentrum Huizen biedt een uitgebreid assortiment tweedehands artikelen aan, waaronder kleding, meubels, boeken, huishoudelijke artikelen, speelgoed, elektronica, en sporten vrijetijdsartikelen. Dit centrum staat bekend om zijn overzichtelijke presentatie van producten, waarbij kleding bijvoorbeeld op kleur gesorteerd wordt, wat het winkelen aangenaam maakt KringloopCentrum Eemnes-Huizen legt een sterke nadruk op duurzaamheid door gebruikte goederen in te zamelen en deze te verkopen, met het doel om niet herbruikbare spullen op een verantwoorde manier af te voeren. Het centrum biedt ook werkervaringsplaatsen aan mensen met weinig kansen op de arbeidsmarkt, zoals langdurig werklozen en mensen met een re-integratieof re-socialisatievraag, ter ondersteuning van hun terugkeer naar werk.

Daarnaast draagt het centrum bij aan kleinschalige hulp-projecten door deze financieel te ondersteunen met een deel van hun netto winst, tot een maximum van 15.000 euro per jaar. Bovendien biedt

34

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ KringloopCentrum Eemnes-Huizen opleiding en stageplaatsen aan, compleet met deskundige begeleiding voor de deelnemers Jan van IJken Oude Bouwmaterialen is een bijzonder type winkel. Deze landelijk bekende winkel is gelegen in Eemnes. Dit is al vele jaren een echte bouwkringloop waar alleen bestaande bouwproducten worden verkocht. Dit betreft dan wel een heel specialistisch hoogwaardig assortiment dat heel selectief wordt ingekocht en verzameld. Een ‘high end’ bouwkringloop dus, niet gericht op de grote aantallen kleine partijtjes ‘bijna afval’, maar meer de kwalitatief hoogwaardige en interessante karakteristieke bouwmaterialen. Het is een gespecialiseerd bedrijf in de verkoop van antieke en vooroorlogse bouwmaterialen, uitgestrekt over een terrein van 15.000 m². Het aanbod omvat een breed scala aan interieurelementen en andere oude bouwmaterialen in diverse kleuren en maten. Hun assortiment bestaat uit producten zoals flagstones, bakstenen, leien, natuursteen elementen, deuren, tegels, parket, radiatoren, sanitair en openhaarden. Daarnaast bieden ze ook ramen, trappen, verlichting en architectonische antiek aan, met diensten zoals transport, ontwerp en bewerkingen van producten zoals basis houtbewerking en steenbewerking.

Bouwmarkten en bouwmateriaalhandel Bouwmarkten Bouwmarkten kunnen door hun aard en expertise een interessante partij zijn om een circulaire hub te realiseren. Een circulaire bouwmarkt is echter op een paar belangrijke punten totaal anders dan de verkoop van nieuwe producten. Er is geen ‘inkooporganisatie’ of groothandel waar je oneindig producten kunt bijbestellen en het assortiment continu completeren. Bouwmarkten hebben daardoor ook geen intake-afdeling voor ingebrachte goederen. Verkoop van enkelstuks (gebruikte) producten zonder garanties etc. is iets heel anders dan de verkoop van digitaal compleet gespecificeerde en gegarandeerde nieuwe producten waarmee via hyper efficiënte geautomatiseerde systemen voorraadbeheer wordt uitgevoerd tegen hele lage kosten. De aanvulling en omslag naar circulaire bouwmarkt kan daardoor een flinke uitdaging zijn. De bouwmarkten voor particulieren zijn onder te verdelen in 2 groepen: de grote bouwmarkten die eigendom zijn van grote internationale ketens en de meer zelfstandige winkels van lokale ondernemers, al dan niet als kleinere maar meer zelfstandige landelijke franchiseformule. In de regio zijn twee Karwei winkels en een Gamma uit dezelfde groep (Intergamma) aanwezig. Er is één winkel uit de andere groep: Maxeda DIY Group, zoals Praxis.

Deze grote multinationale winkelketens stellen de nodige eisen vanuit die organisatie, waar bouwkringloop niet makkelijk bij te passen is. Kansrijker zijn de meer decentrale formules zoals Hubo (niet in deze regio aanwezig), zij het dat de formule-eisen en hoge huurkosten vaak nog belemmerend kunnen werken om gebruikte producten (parallel) op voorraad te nemen en aan te bieden in de winkel.

35

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ Mogelijk liggen hier juist kansen bij kleinere partijen zoals de Blaricumse IJzerhandel Van den Bergh. Bouwmarkten particulier en klein zakelijk Toolstation Gamma Praxis Blaricumse IJzerhandel Gamma Karwei Karwei

Grootte S M M S M M M

Hilversum Hilversum Hilversum Blaricum Bussum Bussum Hilversum

Professionele bouwmateriaalhandel De professionele bouwmateriaalhandel kan wel een materiaal-toeleverancier aan het systeem zijn, maar minder geschikt als hub, omdat zij volledig gericht zijn op de professionele bedrijven als klant, en niet consumentgericht werken. Wel kan een beperkte stroom meer specifiek ‘professioneel’ goed verhandelbaar herbruikbaar materiaal worden verhandeld als parallel aanbod, In deze regio zien we met name dat een aantal ketens actief zijn die meerdere vestigingen in Nederland hebben. Professionele bouwmateriaalhandel BMN bouwmaterialen Pontmeyer Bouwmaat Bouwcenter RAB Stiho

Grootte XL XL XL XL XL

Hilversum Hilversum Hilversum Eemnes Hilversum

Mobiele hubs Om spullen effectief te distribueren kan ook gekeken worden naar een mogelijkheid om spullen niet op een vaste centrale locatie te verzamelen, maar juist in een bepaald assortiment dichtbij de gebruikers te brengen. Dat kunnen meerdere kleinere (tijdelijke) locaties zijn, zeecontainers, of zelfs vrachtauto’s waarin een bepaald veelgebruikt assortiment wordt gebracht naar de locaties waar veel wordt geklust, bijvoorbeeld een nieuwbouwwijk, of een evenement. Daar kunnen dan ook gelijk gebruikte spullen worden ingebracht.

36

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

5.2.4 Distributie Omvang / aard / waarde producten De bouwmaterialen en -producten verschillen in omvang, vorm, gewicht en kwaliteit. De eenmaligheid en lage waarde vormen voor distributie naar de klant een bijzondere uitdaging. Online verkoop blijkt bij de kringloopwinkels – zoals veelvuldig weer geprobeerd tijdens de lockdown - voor maar weinig (duurdere) producten haalbaar te zijn. Er zijn een paar webshops voor gebruikte bouwmaterialen die landelijk werken. Zij hanteren een beperkt assortiment goed verhandelbare producten. Er zijn ruim honderd online bouwmarktplaatsen, die zijn uiteindelijk vooral gericht op professionele materialen met grote waarde of in grote aantallen, waardoor handlingskosten kunnen worden gedekt door de opbrengsten. De enorme hoeveelheden one-offs en kleine partijtjes materiaal kunnen daarom niet online verkocht worden. Fysieke winkels blijven daarom cruciaal voor verkoop van de enorme aantallen restproducten.

Methode distributie De kunst is om de spullen in zo kort en goedkoop mogelijke beweging bij de eindgebruiker te krijgen, zodat zoveel mogelijk producten betaalbaar c.q. herbruikbaar zijn. De meeste nieuwe producten die je online koopt worden netjes thuisbezorgd. Hiervoor is een webshop nodig, om de verkoop en transactie voor te bereiden. Bij herbruikbaar materiaal doet dit bijvoorbeeld Van Liempd, met hun webshop gebruiktebouwmaterialen.com. Uiteraard is gewoon bezorgen door een pakketdienst mogelijk, maar dat vereist organisatie en voorbereiding en vergt relatief hoge kosten voor deze kleine hoeveelheden. Voor grote zaken wordt door kringloopwinkels vaak bezorgmogelijkheid met eigen busje aangeboden, als service. De goedkoopste methode is dat particulieren spullen zelf in eigen tijd en transport komen halen: dat ‘kost niets’, zo redeneren particulieren. Een goede bereikbaarheid van de ophaallocatie is hier belangrijk. Wellicht zou als innovatie een specifiek daarvoor opgezet (sociaal) distributiebedrijf of -netwerk mogelijkheden kunnen bieden voor de ‘micro-thuisbezorging’ en ‘micro-ophalen’, mits dat haalbaar te maken is, bijvoorbeeld door dit digitaal extreem efficiënt in te plannen. Ook zouden inwoners hierbij kunnen worden betrokken, zodat wordt een service voor gebruikte bouwmaterialen wordt gevormd die enigszins vergelijkbaar is met hoe Uber mensen vervoert.

Dit zijn wel oplossingen die pas in beeld komen als er al sprake is van goed aanbod en inzamelingsysteem en enige schaal is bereikt, gezien de ‘inregelkosten’. .

Partijen Voor thuisbezorging kunnen diverse kringloopwinkels zorgen met hun reguliere transport, zie overzicht. Indien goed (digitaal) ingepland kan ook via reguliere bezorgbedrijven een deel van de producten worden thuisbezorgd.

37

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ Eventueel kan een nieuwe service worden opgezet, waarbij wellicht deels met sociale banen spullen kunnen worden bezorgd, eventueel gecombineerd met inzameling in een strak (digitaal) gepland distributiesysteem. De combinatie van inzameling en distributie zou hierbij kostenbesparend kunnen zijn, mits de (digitale) planning dat efficiënt mogelijk maakt in bijvoorbeeld combinatieroutes. Mogelijk kunnen hierbij de eerder genoemde lokale koeriersbedrijven een rol spelen.

5.2.5 Hergebruikers De kleine klusbedrijven Bij het werk van zelfstandige klusaannemers en specialisten als installateurs komen niet alleen veel producten vrij, maar deze groepen zouden in principe ook goed gebruikte materialen moeten kunnen verwerken. Door de extra kosten van zoeken, inkopen, handling en eventueel aanpassen is dit echter alleen mogelijk indien een opdrachtgever daar specifiek om vraagt en bereid is daarvoor meer te betalen, maar dan wel met tweedehands goederen. In de eerste praktijkcases blijkt dit nauwelijks nog aan de orde te komen. Hiervoor zullen de particuliere en professionele opdrachtgevers gemotiveerd moeten worden.

Grote bouwbedrijven In ‘de grote bouw’ moet binnen de vele bouwregels en -wetten gewerkt worden, van Bouwbesluit en garantieregelingen en tot in het laatste detail vastgelegde specificaties, in een hyper efficiënt proces. Daarmee is al heel veel materiaal uitgesloten, en zijn alleen grote partijen enigszins eenvormige producten met de nodige specificaties en garanties toepasbaar, mits dat qua inkoop, logistiek en kosten in te passen is. Er kan bij grote partijen en grote projecten soms voldoende budget zijn om dit enigszins professioneel uit te voeren, vaak gecoördineerd door in hergebruik gespecialiseerd adviesbureaus. Ondanks bijvoorbeeld steeds meer op circulair gerichte regelgeving is een groot deel van de beschikbare producten echter ook dan nog steeds niet inpasbaar. De producten waar de Bouwkringloop op is gericht zijn juist die grote aantallen producten die hierbuiten vallen en daardoor overblijven. In de regio zijn enkele grote bouwbedrijven gevestigd.

Woningcorporaties De grote onderhoudswerkzaamheden zijn vaak een grote bron van materiaal dat vrijkomt maar ook kunnen corporaties gebruikte materialen inzetten bij groot onderhoud en nieuwbouw. Dat is wel complex en wordt net als bij bouwbedrijven ondanks soms mooie ambities meestal niet vanzelf werkelijk toegepast. Hier zijn vaak gespecialiseerde onderhoudsbedrijven actief die een rol kunnen spelen bij hergebruik. Ook hier kan de gemeente een belangrijke stimulerende rol spelen via de vergunningseisen of afspraken in breder verband.

38

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

De inwoners Een bouwkringloop sluit de kringloop van bouwmaterialen die enerzijds vrijkomen bij de bevolking en bedrijven en anderzijds weer door diezelfde bevolking en bedrijven worden opgenomen en opnieuw gebruikt. De kenmerken van de bevolking kunnen daarom van invloed zijn op zowel de kwaliteit als aantallen producten die zowel worden ingebracht als verkocht. Particulieren rekenen hun uren niet om in geld, kunnen zelf bepalen welke kwaliteit zij aanvaardbaar vinden, hebben meestal geen certificaten nodig en zijn er vaak creatief in om producten een andere toepassing te geven of aan te passen. Daarmee is deze groep verreweg de meest kansrijke afnemer van gebruikte bouwmaterialen. Een bouwkringloop sluit de kringloop van bouwmaterialen die enerzijds vrijkomen bij de bevolking en bedrijven en anderzijds weer door diezelfde bevolking en bedrijven worden opgenomen en opnieuw gebruikt. De kenmerken van de bevolking kunnen daarom van invloed zijn op zowel de kwaliteit als aantallen producten die zowel worden ingebracht als verkocht. In deze regio wonen 213.000 mensen in 97.000 huishoudens in de volgende gemeenten. De WOZ waarde biedt een indicatie voor het welvaartsniveau in een gemeente.

Gemeente Blaricum Eemnes Laren Gooise Meren Wijde Meren Hilversum

WOZ waarde €826.000 €518.000 €726.000 €559.000 €537.000 €451.000

Landelijk gemiddelde WOZ is € 369.000, deze regio heeft dus een relatief hoge en in sommige gemeenten zelfs de allerhoogste woningwaarde van Nederland. Het gemiddeld inkomen is in een aantal gemeenten ook flink hoger dan het landelijk gemiddelde.

5.2.6 Relevante overige partners en initiatieven SW-bedrijven Een bouwkringloop systeem biedt door de aard van de werkzaamheden een aanvullend arbeidsintensief proces dat deels toegankelijk te maken is voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt met de nodige begeleiding. Tevens is dit een belangrijke ‘gunfactor’ voor mensen die hun producten gratis inbrengen. Om deze reden kunnen SW- bedrijven een belangrijke partner zijn in het sluitend krijgen van de bouwkringloop in de regio. Soms zijn kringloopwinkels ook zelf al onderdeel van een SW-bedrijf, andere werken juist grotendeels met vrijwilligers – wat ook een

39

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ duidelijke sociale meerwaarde biedt in de lokale samenleving - waarbij het dan echter soms lastig is om werknemers sociaal te begeleiden. Voor zover bijvoorbeeld de kringloopwinkels dat niet al doen kan in deze regio de Tomin groep betrokken worden. Door de Tomin Groep wordt samen met de gemeente onderzocht hoe deze belangrijke groep een rol kan spelen in de verdere ontwikkeling richting circulaire economie.

Overige initiatieven Circulair Ambachtscentrum (Opwaarts!) In Hilversum loopt een initiatief dat in het verlengde van een circulair ambachtscentrum ligt. Opwaarts! Is de titel. Initiatiefnemer is Daan van Alkemade. Hij laat weten dat hij trots is op deze nieuwe stap. Het betekent dat zijn initiatief onderdeel is geworden van een belangrijke beweging om hergebruik te stimuleren en het reparatie-ambacht in ere te herstellen: ‘Opwaarts! is dé plek in Hilversum waar makers een tweede leven geven aan spullen die anders zouden zijn weggegooid.‘ Opwaarts is een upcycle werf, naast vliegveld Hilversum in een oude legerloods op het voormalige MOB terrein. https://www.opwaarts.nu/ Makers in het Gooi Dit is een netwerk van Gooise makers, gespecialiseerd om gebruikte materialen om te zetten in nieuwe dingen. Soms alleen en soms in teamverband. Want niets geeft meer voldoening dan om samen te werken. www.makersinhetgooi.nl AltijdWerkplaats Werkt aan activiteiten bevinden zich op het snijvlak van natuur, inspiratie en educatie, circulariteit (reduce/re-use) en het creëren van werk in opdracht, en voor zichzelf. https://altijdwerkplaats.nl/over-ons/ Repair Factory In Hilversum is een initiatief opgestart voor begeleiding van projecten in techniek en reparatie. Wellicht liggen hier ook kansen op samenwerking voor upcycling of bewerking van bouwmaterialen.

https://repairfactory.nl/wat-doet-repair-factory/ De Groene Afslag In de eerste plaats is De Groene Afslag een circulaire hub in de gooi en vechtstreek waar iedereen welkom is. Een logistieke plek waar vijf dorpen elkaar aantikken, pal onderaan afrit 8 van de A1, waar je dus letterlijk de groene afslag neemt. Het is een restaurant, evenementenlocatie, vergaderzalenverhuurbedrijf en flexwerkplek.

40

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ Commissie Duurzaam Bedrijventerrein Hilversum Zuidwest In Hilversum is de ondernemers organisatie actief die ook werkt aan circulaire projecten. Hier zijn veel bouwmateriaalhandels- en -markten gevestigd, wat mogelijk een interessant aanknopingspunt biedt voor een nieuw op te zetten bouwkringloop. https://www.ovhilversumzuidwest.nl/be.html Hilversum100 In Hilversum is al jaren de Hilversum100 actief als lokale netwerkorganisatie waar een groot aantal lokale deelnemers en projecten aan is verbonden. Diverse circulaire initiatieven In de regio zijn diverse netwerken en initiatieven opgestart gericht op de circulaire transitie. Er is een aanjaagteam met een brede groep organisaties gericht op circulair bouwen, een project gericht op circulaire badkamers bij een aantal woningcorporaties. De organisatie Samen Sneller Duurzaam onderneemt diverse activiteiten. Deze initiatieven bieden een context waarbinnen een bouwkringloop kan worden ingepast en ontwikkeling elkaar wederzijds kunnen versterken.

41

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

6.

Scenariovorming Bouwkringloop Hoe is de volgende stap te zetten van deze analyse naar een concreet ontwerp voor de meeste effectieve bouwkringloop oplossing? Het uitgangspunt hierbij is de definitie van een ‘Bouwkringloop’ zoals die hier beoogd is: Een continu werkend systeem waarin lokale partijen actief deelnemen in een effectieve en robuuste samenwerking om de kringloop van bouwmaterialen optimaal te sluiten c.q. zoveel mogelijk vrijkomende gebruikte bouwmaterialen zo hoogwaardig mogelijk opnieuw te gebruiken.

6.1 Systeemcomponenten Een optimaal bouwkringloopsysteem wordt opgebouwd uit een aantal systeemcomponenten in een optimale verhouding. Deze componenten zijn:

verschillende

1. 2. 3. 4.

Het bouwmateriaal zelf Bronnen (bij wie bouwmateriaal vrijkomt) Logistiek systeem: de fysieke transport verbindingen tussen bronnen en hergebruikers Hub(s): de locatie(s) waar producten worden verzameld om door de volgende gebruiker te worden verkregen 5. Distributie: de organisatie van het transport van hub naar hergebruikers 6. Hergebruikers (die bouwmateriaal weer hergebruiken): kopers 7. Informatieverbindingen daartussen: communicatie Actoren zijn alle partijen die deze componenten concreet kunnen invullen in een bepaalde regio. Actoren en hun (on)mogelijkheden zijn bestaande gegevens. De oplossing moet hiertussen gecreëerd worden met de componenten Logistiek, Hub, Communicatie en Distributie, in de optimale structuur te verzorgen door de Actoren.

6.2 Systeemontwerp Deze componenten kunnen in een groot aantal mogelijke combinaties worden samengebracht in een systeem. Om hiermee gestructureerd toe te werken naar de meest optimale en effectieve oplossing voor de regio kan het ontwerpproces worden gevolgd langs de volgende stappen: 1. Kwantificeren bronnen c.q. materiaalstromen 2. Kwantificeren mogelijke hergebruikers 3. Vorming scenario’s van de mogelijke verbinden daartussen 4. Verkenning mogelijke actoren bij deze scenario’s 5. Vanuit deze gegevens kan een scenario worden opgesteld voor het meest effectieve concept met de bijbehorende lokale actoren

42

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ 6. Daarmee kan gericht een eerste verkenning naar de mogelijke businessmodellen worden uitgevoerd en verder uitgewerkt in het vervolgproces met mogelijke actoren De materialen en actoren zijn hiervoor geïnventariseerd. Met deze gegevens kan de volgende stap worden gevormd: de mogelijke invulling van de verbinding tussen de diverse partijen. Scenariovorming gaat dus primair over de inrichting van het logistieke systeem, de hub en de communicatie in het systeem. Om dat te kunnen doen wordt hier wat dieper ingegaan op de kenmerken en mogelijkheden op dit terrein.

6.3 Logistieke verbindingen Hoe komen zoveel mogelijk spullen van de continu wisselende verspreide bronnen bij de continu wisselende verspreide klanten? Wat zijn de meest belangrijke criteria om te komen tot een meest optimaal logistiek systeem als verbinding tussen Bronnen en Klanten? Leidend zijn hierbij de kosten, dus de efficiency van de logistiek, omdat kosten bepalen hoeveel materiaal kan worden hergebruikt. Juist bij deze laaggeprijsde producten kunnen logistieke kosten al snel de producten te duur maken voor hergebruik. Een efficiënte logistiek wordt bepaald door de volgende factoren: A. Korte afstanden tussen bron en klant B. Aantal stops tussen bron-klant C. Kosten transport (milieu!) D. Kosten handling (verplaatsen, verpakken, bundelen) E. Opslagkosten A. Korte afstanden tussen bron en klant Om de afstanden van inzamelen en weer distribueren zo kort mogelijk te houden is de locatie van de hub zeer bepalend. De grootste aanvoerstroom is het meest bepalend. Particuliere hergebruikers rekenen niet in kosten van afstand. Wel is er een kritische grens waarboven mensen niet meer de moeite nemen kleine boodschappen te doen. Aangezien particuliere afnemers verspreid in de gemeente wonen is een hub in de grotere kernen een logische keuze. B. Aantal stops tussen bron-klant Elke stop betekent extra werk, en kost dus extra geld: wachten, lossen en laden.

Hoe minder stops hoe beter. Dit aantal stops kan worden beperkt door: 1. Anticipatie: als van tevoren bekend is wat waar vrijkomt en naar toe moet is een goede planning mogelijk, bijvoorbeeld door tijdige communicatie 2. Informatie en data: hoe preciezer bekend welke producten moeten worden opgehaald hoe beter, bijvoorbeeld door digitale communicatie 3. Planning: het slim inplannen van spullen in auto’s op slimme routes worden de inzamelauto’s en uren van medewerkers optimaal benut. Ook hier kan digitale informatie belangrijk bijdragen aan kostenbeheersing.

43

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ C. Kosten transport (milieu!) Het transportmiddel moet zo nauw mogelijk aansluiten bij de stroom producten. Bij bouwmaterialen is dat al snel zwaar en heel wisselend qua type product, vaak in kleine batches. Te grote auto’s zijn lastig efficiënt vol te plannen, te kleine auto’s zijn lastig rendabel te maken door te weinig inhoud. Compacte vrachtwagens (bakwagens) binnen de eisen voor B rijbewijs kunnen veel mensen besturen, die kunnen totaal max. 3.500 kg, ca. 18 m3 ruimte meenemen. Met de circulaire economie voor ogen heeft hierbij uiteraard vervoer op elektrisch of waterstof de sterke voorkeur, juist voor de vele korte ritten tussen de mensen in de bebouwde kom. D. Kosten handling Alle producten moeten worden verplaatst, soms verpakt of gebundeld. Alle handelingen kosten tijd, dus geld (arbeidsloon). Er zijn 2 manieren om hierop kosten te beheersen: 1. Handelingen beperken, zo min mogelijk verplaatsen, verpakken, bundelen etc. De onder B genoemde communicatie speelt ook hier een belangrijke rol 2. Loonkosten drukken. De zware belasting op arbeid maakt arbeid duur en belemmert veel hergebruik c.q. de circulaire economie; er wordt inmiddels in de politiek gekeken naar verlaging van deze belasting.

Door het werk zodanig te organiseren dat de handling geen hoge scholing vereist, zijn deze banen geschikt voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Digitale ondersteuning (ontzorging) kan hierbij een interessante rol spelen. Dit vereist wel dat organisaties in staat zijn met de diverse vormen van sociale ondersteuning en administratie om te gaan, wat de nodige expertise vereist met alle (fiscale / juridische / sociale) systemen die naast elkaar bestaan. E. Opslagkosten Alle opslag neemt ruimte in, de huur van die ruimte komt ten laste van de opgeslagen producten. Hoe langere opslagperiode, hoe duurder het product. Opslag kan worden voorkomen door zo direct mogelijk de koper en aanbieder met elkaar te verbinden. Voor de vele kleine batches laag renderende bouwproducten is de online handling relatief te duur, vooral door de eenmaligheid van producten en lage waarde, fysiek aanbieden aan kopers en dus ‘opslag’ in een winkel zijn daarom onvermijdelijk. Maar het magazijn daarachter zou zo overbodig mogelijk moeten zijn: levering van de bron direct naar de winkel is de beste methode. Ook is cruciaal dat inzameling en verkoop op elkaar worden afgestemd. De organisatie moet hiertoe in staat zijn: met de blik van de verkoper selecteren wat binnenkomt. In de kringloopwereld zijn hier hele grote verschillen waarneembaar.

Toch is er soms zinvol om een korte tussenopslag te benutten, vanwege seizoensinvloeden, voor het bundelen van bepaalde stromen, of het gestaag verkopen van grotere batches. In dat geval geldt dat hoe lager de huur van opslagruimte hoe meer spullen te redden zijn.

44

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

6.4 Keuze en vormgeving hubs Een hub is een vorm van ‘niet te vermijden noodzakelijk kwaad’. Omdat opslag en handling door arbeidskosten duur zijn is elke tussenstop prijsverhogend c.q. minder hergebruik haalbaar. Toch is een hub soms nodig: 1. Combinatie van vele stromen kleine batches spullen tot grote combinatiestromen 2. Het bufferen in de tijd van spullen die al vrijkomen maar pas later worden gebruikt. 3. Op 1 locatie kunnen uitstallen en aanbieden aan een grote groep kopers die het zelf komen halen Een groot risico van een hub is het in opslag nemen van spullen die nog geen eindgebruiker hebben: daarin zit het risico dat niemand het wil en na dure opslagtijd alsnog afvoerkosten moeten worden gemaakt: puur verlies. De professionele intake op risico naar een hub is dus een zeer kritische factor waar expertise voor nodig is. Veel beter is als van tevoren de afnemer bekend is, wat vooral door goede (digitale) communicatie mogelijk is.

Typologie Hubs Er zijn 6 typen fysieke hub te onderscheiden; 1. Zelfstandige hub: een locatie waar een zelfstandig businessmodel ervoor zorgt dat deze stand-alone kan functioneren. Bijvoorbeeld De Loods in Gennep of Buurman in Rotterdam. Omvang ca. 500 – 1000+ m2. 2. Shop-in-shop: zelfstandige onderneming die in een grotere winkel is geplaatst om de synergie naar de markt te profiteren en lage huurkosten mogelijk te maken (relatief weinig m2 nodig voor een eigen winkelruimte). Omvang ca. 20 – 200 m2. 3. Business unit: een zelfstandige afdeling van een andere onderneming, bijvoorbeeld bij een bouwmateriaalhandel of kringloopwinkel. Hier worden functies gedeeld, maar is bedrijfsvoering en profilering zelfstandig opgezet. De KLUS bouwkringloop in Amersfoort is zo gestart. Omvang ca. 200 – 500 m2. 4. Afdeling: een afdeling van een grotere onderneming, waar het deel uitmaakt van de overige bedrijfsvoering, maar nog wel herkenbaar is als zelfstandige identiteit voor klanten op producttype: de bouwhoek in de kringloopwinkel. Omvang ca. 50 – 500 m2. 5. Schap: een rek of schap, waarvan een leverancier de toelevering en bijv. de marketing verzorgt volgens afspraken met de winkel. Dat kan ook verhuur van een schap zijn. Omvang ca. 1 – 10 m2. 6.

Mobiele Hub: een mobiele hub brengt zowel een bepaald aanbod van (kleinere) spullen als het inzamelpunt van gebruikte bouwmaterialen dicht bij de gebruikers, op verschillende locaties. Bijvoorbeeld de verschillende wekelijkse markten, nieuwbouwlocaties of evenementen. Er is ook nog de ‘digitale hub’: een online marktplaats is feitelijk ook een (deel van een) hub waar de informatie tussen aanbieder en afnemer wordt gedeeld, en alleen fysiek transport later nodig is, wat dan ook in een keer zonder tussenstop kan worden georganiseerd. Vaak is de opslag bij de aanbieder en/of de afnemer, met hoogstens soms een andere bufferlocatie

45

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ om het verschil in moment van vrijkomen en hergebruiker op te vangen als geen eigen opslag mogelijk is. Een voorbeeld hiervan is online bouwmaterialen marktplaats Insert.

6.5 Communicatie Om het samenwerkingssysteem actief en levendig te houden met alle betrokkenen is goede en continue communicatie nodig die actief gemanaged wordt vanuit de samenwerking of een van de actoren in het systeem. De communicatie is gericht op de partijen die producten inbrengen, om hen bewust en betrokken te houden, zodat bij elke afweging om iets weg te doen de keuze voor hergebruik in beeld komt. Vaak is een gunfactor van belang, waarbij ook de communicatie van de goede doelen en relevantie belangrijk is. Mar ook aan de andere kant van de keten is de belangstelling van deze zelfde partijen nodig, om de spullen weer af te nemen en toe te passen in hun projecten. Dit betreft enerzijds communicatie met het grote publiek: de inwoners. Veelal via de on- en offline kranten en sociale media. Anderzijds zijn dat de bedrijven, waarmee via andere kanalen de contacten voortdurend levend kunnen gehouden, zoals vakbladen, bijeenkomsten, evenementen, etc. Daarnaast kan een goed aanmeld- en acceptatiesysteem (online platform, app, marktplaats) voor producten worden ingezet, om de informatielijnen kort en effectief te houden tussen alle aanbieders en alle afnemers.

6.6 Continuïteit kartrekkersrol Idealiter draait een Bouwkringloop systeem volledig autonoom, zonder bemoeienis van buiten. In voorgaande hoofdstukken is beschreven dat een bouwkringloopsysteem complex is en veel verschillende actoren en bewegingen kent vanaf inname tot aan dat het product een nieuwe functie heeft. Om dit proces vanaf inname tot aan hergebruik succesvol te kunnen laten verlopen is het van belang dat een centrale rol wordt ingevuld door iemand of een organisatie, die midden in het systeem continu actief is en ervoor zorgt dat iedereen binnen het systeem de benodigde rol blijft vervullen, daarbij ondersteunt en helpt waar nodig bij deze nieuwe samenwerkingsvorm. Iemand, of een organisatie, die expertise inbrengt, initiatief ontplooit, krachten weet te bundelen en waar nodig en verbindingen herstelt. De samenwerking tussen alle partijen blijft hierdoor continu intact waardoor het systeem robuuste eigenschappen kent. Zo’n centrale organisatie heeft daarmee een verbindende en coördinerende functie die van groot belang is. Om niet afhankelijk te zijn van één mens kan een door deelnemers gedragen compacte centrale organisatie de continuïteit van deze rol waarborgen. Dat kan een grotere bestaande organisatie zijn die deze rol erbij pakt, een nieuw samenwerkingsverband of een zelfstandig manager of centrale organisatie.

46

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

7.

Conclusies en vervolgstappen De verkenning heeft een beeld opgeleverd van de diverse onderdelen waar een bouwkringloop in het Gooi mee zou kunnen worden opgebouwd. Productstromenanalyse Op basis van de productstromenanalyse zien we zowel vanuit renovatie, nieuwbouw als vanuit sloop dat er een enorme potentie ligt voor hergebruik. Specifiek ook kijkend naar de materiaalstromen vanuit nieuwbouw is het zinvol om contacten te leggen met aannemers die hier aan werken. Wat doen zij al met betrekking tot de reststromen? Zo kan er eveneens worden gekeken naar de renovatieopgave vanuit de woningcorporatiewoningen. Welke aannemers voeren dit uit? Inwoners In deze regio veel potentie vanuit de inwoners voor het aanleveren van bouwmateriaal. De regio bestaat uit een bijzonder gemengde bevolking. De grote spreiding in WOZ waarde is ook een indicatie van inkomensspreiding. Enerzijds zijn er de duurste woonlocaties van Nederland te vinden, met grote aantallen grote luxe villa’s met zeer welgestelde bewoners. Ervaring uit projecten leert dat hier heel veel verbouwd wordt met kwalitatief hoogwaardige restproducten tot gevolg die gemakkelijk weggegooid worden. Dit kan een waardevolle stroom producten opleveren voor een bouwkringloop, mits die goed kan worden ingezameld.

Ondanks vaak hoog milieubewustzijn is het niet waarschijnlijk dat deze groep inwoners zich enorm zal inspannen om gebruikte producten te kunnen vinden om zelf te hergebruiken. Bouwwerkzaamheden worden meestal door bedrijven uitgevoerd. Anderzijds zijn er de grote woongebieden met meer reguliere inkomens, waar ook goede hergebruikmogelijkheden liggen bij inwoners die de waarde van gebruikte producten waarderen. Hier zijn ook de kringloopwinkels te vinden. Kringloop Hoe meer verkooppunten er zijn van bouwproducten dicht bij de inwoners in de buurt hoe meer er verkocht c.q. hergebruikt kunnen worden: gezien het enorme potentiële aanbod is verkoop leidend voor de mate van hergebruik. Ideaal zou dus zijn dat elke kringloopwinkel mee wil doen om een door hen te bepalen assortiment te gaan verkopen. Zo kunnen ook zoveel mogelijk inwoners in hun eigen omgeving gebruik maken van een bouwkringloop. Dit vergemakkelijkt en vergroot ook de inbreng van producten. Dit vraagt de nodige inzet van de kringloopwinkels. Er zijn een paar grotere kringlooporganisaties actief, in elk van de 3 woongebieden een. Kringloopcentrum Eemnes (/Huizen) zou de oostkant kunnen bedienen, De Kringloper Naarden en Hilversum, eventueel in Bussum met Kringloop ’t Gooi. Hierbij kan een centrale organisatie wellicht een rol spelen in distributie, of vanuit een van deze winkels wordt samengewerkt.

Uiteraard allemaal afhankelijk van wil en mogelijkheden in organisatie en ruimte.

47

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ GAD Een belangrijke levensader voor een bouwkringloop is de milieustraat: een gestage stroom producten van inwoners die goed passen bij de inwoners als kopende klanten bij de (bouw)kringloopwinkel. Indien veel wordt afgevangen bij de entree kan ook veel afval worden voorkomen. Dat is vaak een dure samengestelde en veelvormige afvalstroom voor de milieustraat, die in allerlei containers terechtkomt. Dit vereist een goede organisatie van de intake, waarvoor medewerking van GAD nodig is. Er zijn landelijk diverse voorbeelden hoe dat kan. Bouwsector In de regio zijn veel kleine bouwbedrijven actief, eenpitters en zzp-ers. Die zijn meestal lastig te verbinden aan een bouwkringloop. Hun restmateriaal vindt overigens vaak hun weg via de particuliere opdrachtgever naar de milieustraat, omdat dat gratis is in plaats van betaald afval van de klusbedrijven. Zo kunnen betere producten ook bij een bouwkringloop terechtkomen, mits daar een goed inzamelpunt is ingericht. Een lokaal groot bouwbedrijf is Aalberts in Nieuw Loosdrecht. Net buiten Eemnes is Van der Wardt gevestigd. Er zijn ook een aantal hele grote landelijk werkende bedrijven in de iets ruimere regio gevestigd: Slokker (Huizen), Van Wijnen (hoofdkantoor in Baarn).

Interessant om te verkennen of zij kansen zien in samenwerking voor toelevering van – bij nieuwbouw vaak nieuwe en hoogwaardige - restproducten. Voor de rest zal vooral projectmatig moeten worden gekeken of samenwerking mogelijk is. Zo is bijvoorbeeld de Koopmans Bouwgroep bezig met de ontwikkeling van de Trappenberg, wellicht is daar ook projectmatig samen te werken. Ook is wellicht Crailo een interessant project om aan te haken. Vooral omdat ook de Groene Afslag al volop bezig is met de circulaire economie en een iconisch gebouw heeft gemaakt en opnieuw gaat bouwen met grote mate van producthergebruik. Bouwmateriaalhandel en bouwmarkten Er zijn vrijwel geen kleine bouwmateriaalwinkels meer. In Blaricum is de Blaricumse IJzerhandel wellicht interessant voor bepaald assortiment. Verder alleen nog de grote ketens. Die zijn meestal lastig te enthousiasmeren voor lokale initiatieven. Wellicht is dit in het verband van een bredere samenwerking wel interessant voor bijvoorbeeld Gamma in Hilversum Zuidwest. Wel zijn er een aantal professionele bouwmateriaalhandelsbedrijven. De meeste van beide typen handel zijn te vinden op het bedrijventerrein Hilversum Zuidwest.

Dit zou een mooie locatie kunnen zijn voor een zelfstandige bouwkringloopwinkel, zodat zowel de klussers en bedrijven die hier inkopen als de particulier alles bij elkaar kunnen vinden en toelevering vanuit verschillende bedrijven in de buurt wellicht kan gebeuren. Bij de ondernemersvereniging is al aandacht voor het onderwerp, dus een interessante kans om verder te bespreken. Belangrijke vraag is dan wie de centrale organisatie op zich wil nemen, of dat dit wellicht gezamenlijk vanuit een nieuwe organisatie kan worden ingevuld.

48

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

Woningcorporaties Circa 1/3 van de woningen in dit gebied is eigendom van woningcorporaties. Dat is deels ook wat ouder bezit, waar veel onderhoud wordt gepleegd door corporaties. Dit kan een flinke stroom bouwproducten opleveren. Soms grote aantallen, zoals bij renovaties, maar ook heel veel losse producten bij onderhoud en mutaties. Vaak wordt dit door gespecialiseerde onderhoudsbedrijven gedaan, waarmee structureel kan worden samengewerkt, wellicht ook voor hergebruik. Corporaties kunnen soms gebruikte producten ook goed hergebruiken. Er loopt al een experiment, zoals met badkamers. Wellicht kan als verlengde van die samenwerking worden voortgebouwd om meerdere producten lokaal uit te wisselen via een bouwkringloop systeem. In andere regio’s zijn soms samenwerkingsverbanden van corporaties die zich richten op hergebruik, mogelijk kan dat hier ook worden georganiseerd. Circulaire initiatieven De diverse actieve circulaire initiatieven in deze regio kunnen belangrijke samenwerkingspartners zijn, voor bekendheid, netwerk-organisatie, of concrete toelevering of afname. Mogelijk is hier ook iemand te vinden die als bouwkringloop ondernemer, manager of coördinator zou kunnen optreden indien een centrale organisatie met zelfstandige locatie(s) in beeld komt. Contact met dit netwerk is belangrijk bij verdere ontwikkeling van de bouwkringloop.

Vervolg Een bouwkringloop samenwerking vraagt een nauwkeurige afstemming van de kansen en mogelijkheden van vele deelnemende partijen. Hiervoor zijn talloze mogelijkheden denkbaar, van centrale tot decentrale, met allerlei verschillende soorten bijdragen van verschillende organisaties. Als die specifieke eisen en wensen helder zijn kan worden bepaald welk businessmodel voor de totale bouwkringloop in deze regio het meest kansrijk kan worden ingezet. Als volgende actie om te komen tot een werkende regionale bouwkringloop samenwerking in de Gooi en Vechtstreek zou daartoe nu met de meest kansrijke partijen kunnen worden uitgediept welke kansen en mogelijkheden zij zien om onderdelen van het systeem in te vullen vanuit hun organisatie. In een reeks gesprekken kan zo het totale plaatje meer gedetailleerd in beeld worden gebracht. Daartoe kunnen de naar voren gekomen organisaties het beste individueel worden benaderd zodat in een open gesprek dit goed en realistisch kan worden bekeken vanuit elke organisatie. Als interessant scenario ontstaat uit deze verkenning de gedachte om te onderzoeken of er wellicht kansen zijn voor de grotere kringlooporganisaties om in elk van de drie woongebieden een bouwkringloop verkoopafdeling te organiseren, waar inwoners zowel producten kunnen brengen als kopen, dicht bij de inwoners.

Zo ontstaat een zo breed mogelijk afzetkanaal waardoor zoveel mogelijk producten hun weg kunnen vinden. Belangrijk daarvoor is ook dat de aanvoer van producten vanuit de afvalscheidingsstations goed wordt ingevuld: daar komt een gestage stroom goed verkoopbaar / herbruikbaar bouwmateriaal

49

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________ binnen in de vorm van allerlei typen afval, die als voeding voor een bouwkringloop van groot belang is en waarvan hergebruik veel afval kan voorkomen. Er zijn landelijk al diverse voorbeelden hoe die inzameling goed georganiseerd kan worden. Bijzondere kans is er wellicht ook voor een echte zelfstandige regionale Bouwkringloop organisatie en locatie in Hilversum Zuidwest, samen met de professionele bouwmateriaalhandel. Wellicht kunnen van daaruit ook de kringloopwinkels worden bevoorraad met een bepaald gewenst assortiment mooie goede, vaak nog nieuwe resten bouwproducten. Vanuit de gedachte van zo’n basissysteem kan parallel worden verkend of en hoe de lokale woningcorporaties en de onderhouds-, bouw- en sloopbedrijven hieraan kunnen deelnemen, welke concrete rol zij kunnen en willen spelen bij de toelevering en wellicht afname van bouwproducten. Om dit beeld verder uit te werken kan een aantal verdiepende gesprekken worden gevoerd met deze potentiële stakeholders in de samenwerking. Op basis van deze gesprekken zal naar verwachting een beeld ontstaan van de mogelijke concrete samenwerkingsvormen, die dan vertaald kunnen worden in een plan van aanpak en gezamenlijk businessmodel.

50

Verkenning potentieel bouwkringloop Gooi en Vecht ____________________________________________________________________________

Bijlage 1 Analyse productstromen In deze bijlage wordt ingegaan op vrijkomende bouwproductstromen die vrijkomen vanuit verschillende bronnen in de regio. Daarin valt een onderscheid te maken tussen:

1. Sloop 2. Renovatie en onderhoud 3. Nieuwbouw 4. Restpartijen

1. Sloop Sloop levert potentieel een heel breed pakket materialen, als gehele gebouwen gesloopt worden. De uiteindelijk herbruikbare ‘oogst’ is wel zeer afhankelijk van hoe het gedemonteerd kan worden en welke restwaarde verwacht wordt. Sloopbedrijven zijn altijd al gericht op de hoogste waarde, zo wordt al heel veel gerecycled, zij het meestal in grote stromen. Vaak wordt ook op locatie wel een en ander los verkocht aan handelaren en de echt waardevolle onderdelen vinden zij ook vaak wel opbrengst. Toch komt er ook een grote stroom producten vrij, waar het lastig van is om hergebruik te regelen. Minder hoogwaardig, nog wel goed, maar te weinig en te onvoorspelbaar om structurele oplossingen voor te vinden – en dat belandt dan toch vaak nog in de container. Wat wel interessant kan zijn is wat vrijkomt bij een circulair sloper of bij een circulair ingestoken projectmatige aanpak, bijvoorbeeld als een sloper een circulaire tender gewonnen heeft; goed uitgeschreven circulaire sloopaanbestedingen zijn dus een belangrijke kans om in de toekomst veel meer bouwproducten te redden van de sloop. De extra inspanningen om zorgvuldig te demonteren verdienen zich vaak nog niet terug, zeker niet als dat vooraf gefinancierd moet worden zonder zekere opbrengst en bij de relatief lage opbrengst.

Hoewel er geen cijfers bekend zijn is het potentiële volume van de sloopmaterialen in de regio gemeenten heel globaal ongeveer als volgt te benaderen.

Er is in de regio een sloopvolume gemiddeld ca. 52 woningen en 54 overige gebouwen per jaar (StatLine – Voorraad woningen en niet woningen), dat vertegenwoordigt globaal ca. 21,9 miljoen kg per jaar. Hoewel de potentie qua volume dan enorm groot lijkt, is het daadwerkelijk goed demonteren en in een winkel krijgen van dat materiaal een hele uitdaging. Ook wordt ca. 80-90% al (laagwaardig) grootschalig gerecycled met enige opbrengst voor de sloopbedrijven. Daarom zal slechts een klein deel in een Bouwkringloop terecht kunnen komen als over specifieke projecten met slopers afspraken kunnen worden gemaakt over restpartijen. Voor deze eerste verkenning is vanuit diverse ervaring benaderd dat 1,5% per jaar de potentie heeft om heeft om via een Bouwkringloop