20221104RVSb22 01237 Begroting gemeente Laren 2023 BIJLAGE begroting
Tekst van het document
B C D E F
1,4 - 2,0 1,0 - 1,4 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 < 0,6
Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Bij het gezonde financieel beleid die de gemeenten nastreven past het uitgangspunt dat de beschikbare weerstandscapaciteit minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit. Dit betekent dat de ratio weerstandsvermogen tenminste 1,0 (voldoende) moet zijn.
3.4.2 Risico analyse Voor de beoordeling van de kans worden de volgende 5 klassen met referentiebeelden gehanteerd. Kans Voor de beoordeling van de kans hanteren we 5 klassen met de volgende referentiebeelden. Klasse Referentiebeeld Percentage 1 < of 1x per 10 jaar 10% 2 1x per 5 - 10 jaar 30% 3 1x per 2 - 5 jaar 50% 4 1x per 1 - 2 jaar 70% 5 1x per jaar of > 90% Financieel gevolg Voor de beoordeling van de financiële gevolgen van een risico hanteren we onderstaande klassen met bijbehorende bandbreedtes. Klasse Financieel gevolg 1 X < € 20.000 2 € 20.000 > X < € 50.000 3 € 50.000 > X < € 100.000 4 € 100.000 > X < € 200.000 5 € 200.000 > X Indien het risico in klasse 5 valt (en dus groter is dan € 200.000), dient voor dat risico ook het maximale gevolg in euro te worden weergegeven. Wanneer dit bekend is, wordt ook het verwachte gevolg van een risico aangegeven. De hoogte van de bedragen zijn gebaseerd op ervaringscijfers van de hoogte van de risico’s vanaf de oprichting van de BEL-gemeenten. Berekenen risicoscore De risicoscore wordt berekend door de kans score te vermenigvuldigen met de gevolgscore. Hoe hoger de uitkomst, hoe groter het risico. Beheersmaatregelen Beheersing vraagt om een heldere verantwoordelijkheidsverdeling en bewuste keuzes ten aanzien van beheersingsmaatregelen.
In beeld brengen beheersingsmaatregelen Het is niet voldoende om de geïdentificeerde risico’s jaarlijks op te sommen. Het is belangrijk dat er iets met de risico’s gebeurt. Voor elk risico wordt aangegeven hoe hiermee wordt omgegaan. Hierbij is het van belang vast te stellen of het risico incidenteel of structureel is. Beheersmaatregelen zijn gericht op het beheersbaar maken van een risico. Veelal gaat dit gepaard met het verlagen van de risicoscore (kans x gevolg). Zowel de verlaging van de kans als het verlagen van het gevolg dragen bij aan de beheersing van het risico.
Inventarisatie van de risico’s
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
61
Gemeente Laren
Bij de inventarisatie van de risico’s zijn 18 risico’s geïdentificeerd. Hieronder worden alle risico’s met een geschat financieel effect van € 20.000 of meer genoemd en toegelicht die tot het moment van aanbieden van de begroting bekend zijn. Het financieel effect is berekend door de kans te vermenigvuldigen met het ingeschatte financiële gevolg. ‘KANS-score’ * Financieel gevolg Percentage Klasse Referentiebeeld Klasse Financiële gevolg 1 2 3 4 5
< of 1x per 10 jaar 1x per 5 - 10 jaar 1x per 2 - 5 jaar 1x per 1 - 2 jaar 1x per jaar of >
10% 30% 50% 70% 90%
1 2 3 4 5
X < € 20.000 € 20.000 > X < € 50.000 € 50.000 > X < € 100.000 € 100.000 > X < € 200.000 € 200.000 > X
Hierbij is onderscheid gemaakt in structurele financiële gevolgen en incidentele financiële gevolgen. Als het nodig is kan van dit model worden afgeweken voor zover en als een bepaald risico de maximaal in dit model bereikbare waarde van € 200.000 overstijgt. Dit wordt separaat bij het benoemde risico aangegeven (zie risico inzake decentralisatie) Daarnaast zijn er verschillende risico’s die (nog) niet te kwantificeren zijn, zoals rond de invoering van private kwaliteitsborging bij bouwprojecten. Er wordt gewerkt aan het in beeld brengen van de mogelijke effecten daarvan, in samenhang met de kostendekkendheid van leges.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
62
Gemeente Laren
Risico
Omschrijving risico
Beheersmaatregel
Programma 1: Bestuurszaken Wethouders tot 65 jaar hebben na beëindiging van het wethouderschap Voorziening wachtgelden. recht op wachtgeld. Risico Wachtgeld doet zich m.n. voor op wethouders Jaarlijkse actualisatie, is per moment van eventuele balansdatum 2021 uitgevoerd. ziekte, collegecrisis en bij het einde van de raadsperiode 2022-2026 Tijdig reageren op Doordat Laren slechts een begrotingen van beperkt stemrecht heeft, gemeenschappelijke Te weinig invloed kan zij ontwikkelingen niet regelingen door gezamenlijk als kleine gemeente tegenhouden. Op korte optreden van de Gooise op begroting en termijn is bijsturen dus niet gemeenten. plannen van altijd mogelijk Hierbij is het Waar mogelijk gezamenlijk gemeenvan belang dat Laren zich optreden met andere kleine schappelijke sterk blijft profileren in de partijen. regelingen verschillende Algemene Extra aandacht voor relatief en Dagelijkse Besturen nieuwe GR-en en wijzigingen, (AB en DB). m.n. qua bijdrage en stemrecht. De in 2020/2021 opgetreden CoronaMonitoren of de voorzieningen pandemie zal naar alle te Laren (musea, zwembad, waarschijnlijkheid in 2022 cultuurhuis, bibliotheek) in Effecten Corona nog haar sporen nalaten staat blijken economisch voort in de Larense economie te blijven bestaan en / of en daarmee verbonden ondersteuning nodig hebben. instellingen. Programma 3: Openbare orde en veiligheid
Rampen
Verzekeringen en adequate Risico dat op grondgebied crisisbeheersings-organisatie, van Laren zich een ramp waardoor we gevolgen voordoet kunnen beperken.
Programma 7: Sociaal Domein Op veel gebieden laten deze voorzieningen nog een stijgende trend zien. Tekort 2019 bedroeg circa € 700.000,=. De prognose voor 2022 geeft Decentralisatie daarboven nog een Jeugdzorg, AWBZ, toename van circa € Regeling onderkant 200.000,=. Daarvan is arbeidsmarkt echter onduidelijk of dit structureel is, gezien de coronacrisis. Om die reden is deze stijging niet in de begroting opgenomen. Programmabegroting 2023 20232023202320232019
Financieel effect in € Risicoscore Structureel Incidenteel
5*1
5*5
18.000
180.000
1*5
20.000
1*5
20.000
Van het totaal netto-budget ad circa 7,55 miljoen lasten, zoals opgenomen in de begroting 2023, wordt een risico gezien van circa 25%; zijnde een bedrag van maximaal € 1.750.000,-
5 * 5 500.000
63
Gemeente Laren
1.750.000
Open-einde regelingen
Vanuit de economische situatie is in het recente verleden het aantal aanvragen op diverse verstrekkingen toegenomen.
Met ingang van 1 januari 2022 is het nieuwe woonplaatsbeginsel jeugdigen van toepassing. Sociaal Domein Gezien het feit dat nog Invoering nieuw niet alle gemeenten klaar woonplaatsbeginsel zijn met inventarisatie van de verplaatsingen, is nog niet geheel in te schatten wat de financiële gevolgen zullen zijn. In het voorjaar 2021 zijn de lokale bezuinigingsmaatregelen gepresenteerd aan de Raad. Deze maatregelen Sociaal Domein zijn voortvarend ter hand Niet behalen van de genomen en een aantal lokale resultaten zijn al zichtbaar. besparingsmaatreg Op een aantal onderdelen elen op sociaal dient nog nader domein. onderzoek plaats te vinden. Dat maakt dat er nog geen volledige zekerheid is over de realisatie van het totale bezuinigingspakket. Door kleine gemeenten zijn hoge lasten van complexe en/of dure verblijfszorg niet te Sociaal Domein dragen. Er wordt voor een Complexe aantal zorgvragen verblijfszorg sociaal onderzoek gedaan of deze domein. naar een andere zorgvorm kunnen worden overgezet. Het is nu nog niet in te schatten of dit gaat lukken.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
Adequate monitoring ontwikkeling aanvragen. Monitoren of het ministerie SZW de regeling voor het eigen risico niet verder gaat wijzigen.
5*5
180.000
Monitoren of de algemene uitkering dekkend is en blijft.
1*3
10.000
Periodiek monitoren van de maatregelen en de bijbehorende besparingen.
1*4
20.000
Bewaken of de aanvraag wordt gehonoreerd en monitoren zorgkosten
5*4
180.000
64
Gemeente Laren
Door de economische crisis (mede door Coronapandemie) kan het beroep Kwijtschelding op kwijtschelding m.b.t. toenemen. Dit risico is Goede inschatting aantal gemeentelijke gelet op de huidige kwijtscheldingen. belastingen economische situatie onduidelijkheid rondom werkloosheid wellicht aan het toenemen. De Wmo verstrekkingen Inzetten op verdere vraagbetreffen een open einde gestuurde gesprekken met de regeling. De verstrekking klant waarbij de kracht van de van huishoudelijke hulp, omgeving optimaal benut vervoermiddelen, wordt. rolstoelen, woonvoorziening worden Wmo Adequate monitoring jaarlijks geraamd op basis verstrekkingen ontwikkeling van de van de uitgaven van aanvragen en afgegeven achterliggende jaren. In beschikkingen. enig jaar kunnen de lasten echter de begrote Monitoren en evt. aanpassen bedragen overschrijden, begroting o.b.v. berichtgeving zonder dat de gemeente over “Eigen bijdragen”. dit kan beïnvloeden. Programma 8: Bouwen, wonen, milieu en duurzaamheid
Planschade
Het risico van planschade is momenteel beperkt. Vooraf wordt op basis van een inschatting bepaald wat de eventueel mogelijke planschade zou kunnen zijn. Deze schade dient verdisconteerd te worden in bijv. de aankoopprijs van de grond door derden. Planschade kan daardoor een financiële risicofactor blijven. In Laren valt hierbij momenteel te denken aan ontwikkelingen rond een tankstation.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
5*3
90.000
5*4
180.000
Voor ieder particulier initiatief zal een anterieure overeenkomst worden afgesloten waarin in ieder geval de kosten voor eventuele planschade zijn opgenomen voor rekening van de initiatiefnemer. 1*5 Voor elke wijziging van een bestemmingsplan moet een inschatting van mogelijke planschade opgenomen worden. Deze inschatting van schade zal in de aankoopprijs van de grond opgenomen moeten worden.
65
Gemeente Laren
20.000
Bodemverontreiniging
Ontwikkeling Crailo noord/zuid
Bij herontwikkeling van “binnenstedelijke locaties” is er kans op het aantreffen van bodemverontreiniging. Daarnaast geeft het stroomgebied van de Gooiergracht extra risico’s. In het buitengebied /bos- wordt de gemeente soms geconfronteerd met illegale stort van gevaarlijke stoffen. De niet te verhalen kosten komen dan voor rekening van de gemeente. Door gemeenten Hilversum, Gooise Meren en Laren (10% aandeel) zijn de genoemde locaties van de provincie Noord Holland overgenomen om deze te ontwikkelen. De koopsom heeft circa 33 miljoen (te betalen over 12 jaar), bedragen. Gronden zijn in 2020 door-geleverd aan GEM Crailo B.V. onder gelijke betaalcondities.
Bodembeleid en bodemkwaliteit kaart moeten up-to-date zijn. Afstemming met betrokkenen over de afhandeling van de verontreiniging van de gronden en Gooiergracht vanuit de GR GVE. Door waterschap wordt verontreiniging ter hand genomen. Er wordt onderzoek gedaan naar stroomgebied Gooiergracht.
1*4
20.000
20.000
Inrichten goed projectmanagement binnen GEM Crailo B.V. PM zie toelichting separaat **
Strakke ontwikkel- en verkoopplanning opstellen. Regelmatig beoordelen jaarplannen / GREX.
Programma Algemene dekkingsmiddelen
Garanties Sociale woningbouw
Na de overdracht van het gemeentelijk woningbedrijf aan de plaatselijke woningbouwverenigingen zijn ook leningen onder dit woningbezit overgenomen door de WbV’s. Deze leningen heeft de gemeente Laren voor 100% als 2e achtervang geborgd. Het betreft, inclusief nieuw aangegane waarborgen een bedrag van circa € 22,71 mln.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
Monitoring van financiële ontwikkelingen aan de hand van jaarrekening en begroting. Risico is als klein aan te merken, 1e achtervang is bij Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) met een omvangrijk vermogen.
1*3
66
Gemeente Laren
10.000
De exacte hoogte van de algemene uitkering (AU) wordt pas na afsluiten van het rekeningjaar bekend. Dit houdt in dat wij altijd met ramingen moeten werken, hetgeen inherent Algemene Uitkering een risico inhoudt. Zelfs uit gemeentefonds tussen opeenvolgende officiële bekendmakingen doen zich grote fluctuaties voor. Vanaf wellicht 2023 komt er een extra risico bij vanuit invoering van het herijkt verdeelmodel.
Bewaking en actualisatie van de parameters die de hoogte van de algemene uitkering bepalen. Berichtgeving uit Den Haag over de ontwikkelingen rond het gemeentefonds nauwlettend volgen.
5*5
180.000
Proberen invloed te krijgen op het beleid Den Haag (Rijk) inzake AU, door continue vraag aandacht voor penibele financiële situatie gemeenten.
Programma Overhead
Aansprakelijkheid
Belastingen
Het bestuur wordt aansprakelijk gesteld voor schade die ontstaat ten gevolge van nalatigheid in de uitvoering van haar publieke taak. Dit kan op verschillende terreinen zich voordoen. Bij toepassing van de belastingwetgeving (BTW, BCF Loonheffing (WKR) etc.) kunnen verschillen van inzicht en/of interpretatie ontstaan of kunnen de regels onjuist worden toegepast. Dit kan leiden tot een naheffing van de zijde van de fiscus. Gelet op de steeds wijzigende regels kan de gemeente een naheffing opgelegd krijgen (incl. boete).
Goede bedrijfsvoering en goede inspectie. Mediation. Goede communicatie met de inwoners aan de voorkant.
1*5
20.000
1*4
20.000
Aansprakelijkheidsverzekering.
Door P&C (btw) en P&O (Loonheffing) goed volgen van wijzigingen in de belastingregels. Afstemmen met belastingdienst over het t.z.t. eventueel regelen van “horizontaal toezicht” o.b.v. met hen te maken afspraken.
1.330.000
2.108.000
** GEM Crailo B.V. Achtergrond De colleges van Hilversum, Laren en Gooise Meren hebben in 2017 onderzocht of zij gezamenlijk de gronden van Crailo konden aankopen van de provincie Noord-Holland t.b.v. een mogelijke planontwikkeling. In de raadbijeenkomst van 18 december 2017 heeft de raad zich positief uitgesproken over de aankoop van Crailo door de drie gemeenten. De gemeenteraden van Hilversum, Laren en Gooise Meren hebben het Ambitiedocument: Buurtschap Crailo en de Intergemeentelijke grondexploitatie Crailo, met inachtneming van de moties en amendementen, als kaders voor de gebiedsontwikkeling vastgesteld en hun zienswijzen
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
67
Gemeente Laren
en bedenkingen op de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo en de oprichting van GEM Crailo B.V. kenbaar gemaakt. Op 21 december 2017 hebben gemeenten onderling de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo gesloten en de Koopovereenkomst Locatie Crailo getekend, waarmee de gronden van Crailo zijn aangekocht van de provincie Noord-Holland. De volledige koopprijs wordt uiterlijk voldaan op 31-12-2029, waarbij de gemeenten vrij zijn om (delen) eerder te betalen. De gemeenten zijn aan de provincie de eerste 6 jaar (2018-2023) een rente van 0% per jaar verschuldigd over het openstaande bedrag van de koopsom. De gemeenten zijn aan de provincie over de tweede 6 jaar (20242029) een rente van 0,4% per jaar verschuldigd over het openstaande bedrag van de koopsom. De gebiedsontwikkeling zal in opdracht van de gemeenten worden uitgevoerd door GEM Crailo B.V. GEM Crailo B.V. is – met het passeren van de Akte van oprichting bij de notaris – op 1 mei 2018 opgericht om de samenwerking tussen de drie gemeenten in het kader van de gebiedsontwikkeling Crailo te faciliteren. De gemeenten zijn (enig) aandeelhouders van deze besloten vennootschap. Op 1 mei 2018 is tevens de directeur-bestuurder van GEM Crailo B.V. aangesteld. De juridische relatie tussen de drie gemeenten en GEM Crailo B.V.
is in 2018 nader geregeld in: de Aandeelhoudersovereenkomst (17 juli 2018) de Akte van toetreding (17 juli 2018), waarmee GEM Crailo B.V. is toegetreden tot de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling Crailo. In artikel 4 van de Akte van toetreding is volmacht aan de directeur van GEM Crailo B.V. verstrekt is om feitelijke en rechtshandelingen te verrichten met betrekking tot de gemeentelijke eigendommen gelegen in het plangebied. Na oprichting heeft GEM Crailo in 2018 een kredietfaciliteit van 20 mln. aangevraagd bij de BNG-bank. De BNG heeft deze kredietfaciliteit aan GEM Crailo B.V. verstrekt. De gemeente Gooise Meren en de gemeente Hilversum staan ieder voor 9 miljoen borg en de gemeente Laren voor 2 miljoen o.b.v. aandeel in de GEM Crailo B.V. In december 2020 is aan de raden gevraagd om in te stemmen met de doorlevering van de gronden vanuit de gemeenten aan GEM Crailo B.V. waardoor er vanuit de GEM sneller geschakeld kan worden wanneer er grondleveringen e.d. gerealiseerd kunnen worden. Door re daden in besloten de gronden onder dezelfde condities door te leveren zoals overgekomen zijn met de Provincie Noord Holland (m.n. rentevergoedingsclausule en betaaltermijn). Samenvatting De gemeente Laren heeft samen met de gemeenten Gooise Meren en Hilversum de gebiedsontwikkeling Crailo met een waarde van grofweg 75 mln.
ter hand genomen (lasten plusminus 75 mln., baten iets hoger en derhalve een te verwachten klein winstgevend resultaat). De gemeente Laren is voor 10% aandeelhouder in de uitvoerende besloten vennootschap GEM Crailo B.V. De gronden en opstallen in het plangebied zijn vanaf 1 januari 2021 in eigendom van de GEM Crailo B.V. De gemeente Laren staat voor 10% (2 mln.) borg voor de door GEM Crailo B.V. bij de BNG aangetrokken kredietfaciliteit. Risico’s 1. Strikt genomen beperkt het Larense risico zich tot de deelneming in de BV (10%). Het risico van deze deelneming hangt nauw samen met (het resultaat van) de intergemeentelijke grondexploitatie, de daarin opgenomen risico- en gevoeligheidsanalyse en de door GEM Crailo B.V. ter zake genomen en te nemen beheersmaatregelen incl. de (nadere) inrichting van de governance structuur. A. De op 23 januari 2019 door de Algemene Vergadering (van aandeelhouders) als onderdeel van het Jaarplan 2019 vastgestelde geactualiseerde grondexploitatie kent een winstgevende eindwaarde per 31 december 2029 van 1,85 miljoen en een winstgevende contante waarde per 1 januari 2019 van 1,49 miljoen welke nog steeds wordt berekend onder inzet van bijgestelde risico-analyse. B. In de intergemeentelijke grondexploitatie is een risico- en gevoeligheidsanalyse opgenomen.
Op de risico’s (kansen en bedreigingen) is een zogenaamde Monte-Carlo analyse toegepast, waarin aan elk risico een bandbreedte en een kansverdeling is toegekend. De Monte-Carlo analyse is Programmabegroting 2023 20232023202320232019
68
Gemeente Laren
C.
daarmee een integrale simulatie van alle benoemde kansen en bedreigingen. GEM Crailo B.V. beschikt niet over een eigen weerstandsvermogen ter dekking van financiële consequenties van zich manifesterende risico’s. In 2020 is hier aan toegevoegd op verzoek van de gemeenten de “Risman- methodiek” waarmee de risico-analyse verder verdiept is. De verbeterde uitvoering va de risicoberekening blijft voorzien in een positief resultaat van de GREX. De governance-structuur van Gem Crailo B.V. lijkt in overeenstemming met de fase, waarin de operationalisering van GEM Crailo B.V. en planontwikkeling en –uitvoering op 1 januari 2022 verkeren (zie verder punt 3c).
2. Onverlet de risico’s genoemd onder 1a t/m 1c melden wij het volgende: A. (Fiscale) grondrouting Rekening houdend met de op grond van het nog vast te stellen bestemmingsplan uitgeefbare (rode) gronden en niet uitgeefbare gronden (grijs voor wegen en pleinen etc. en blauw/groen voor plantsoenen en waterpartijen etc.) zijn vele scenario’s denkbaar met betrekking tot de grondrouting. Er is immers sprake van 3 fiscale regimes (BTW, BTW-compensatiefonds en Overdrachtsbelasting) en van diverse partijen (Provincie, gemeenten, GEM Crailo B.V., projectontwikkelaar en eindafnemer/belegger). GEM Crailo B.V. heeft nader overleg gepleegd met de belastingdienst. Dit overleg heeft geleid tot een “ruling” met de Belastingdienst.. B.
Beheer gemeentelijke gronden Voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gronden heeft GEM Crailo B.V. in 2019 een beheersovereenkomst opgesteld. Deze overeenkomst dient zowel rekening te houden met de mogelijke risico’s (fiscaal, juridisch, verzekeringstechnisch etc.) als met de mogelijke lasten en baten die daaruit voortvloeien. Deze lasten en baten van beheer en onderhoud zijn overigens voorzien in de intergemeentelijke grondexploitatie.
C.
Verlengd boekjaar en governance In maart 2022 is de jaarrekening 2021 opgesteld en door het bestuur vastgesteld. Terzake heeft de directeur van GEM Crailo B.V. in de Algemene Vergadering (van aandeelhouders) toegezegd: i. dat hij de aan te stellen accountant van GEM Crailo B.V. zal opdragen periodiek te adviseren over de inrichting van de bedrijfsvoering en informatie-huishouding van GEM Crailo B.V., ii. dat hij deze adviezen, waar nodig zal delen met het Bestuurlijk Overleg en de Aandeelhoudersvergadering en; iii. dat hij in dit licht de accountant expliciet zal vragen naar zijn oordeel (eventueel in de vorm van een tussentijds toetsmoment) over opzet, bestaan en werking van de brede governance, waaronder nadrukkelijk de inrichting van de administratieve organisatie, de risico’s, de in de processen van de administratieve organisatie verweven beheersmaatregelen m.b.t. de risico’s en de interne controle binnen GEM Crailo B.V.
De risico’s (en beheersmaatregelen) vermeldt onder de punten 3a t/m 3c kunnen op basis van het door GEM Crailo B.V. beschikbaar gestelde materiaal niet nader gekwantificeerd worden in termen van kans maal impact. Om deze reden vermelden wij het totale risico van de deelneming in GEM Crailo B.V. als PM. In 2022 is aan de aandeelhoudersvergadering de jaarrapportage 2021 voorgelegd, voorzien van een goedkeurende accountantsverklaring als ook een geactualiseerde versie van de Intergemeentelijke grondexploitatie waarmee de risico’s geminimaliseerd lijken te zijn.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
69
Gemeente Laren
Inventarisatie van de weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit structurele weerstandscapaciteit en incidentele weerstandscapaciteit. Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit (in de exploitatie) bestaat uit de volgende onderdelen: Nr Post Bedrag 1 Onroerende Zaakbelasting (onbenutte belastingcapaciteit) € 2.621.000 2 Rioolrechten € 0 3 Afvalstoffenheffing € 0 4 Leges en andere heffingen € 0 5 Onvoorzien € 10.000 Totaal structureel weerstandsvermogen € 2.631.000 Toelichting 1. Onroerende Zaakbelasting De onbenutte belastingcapaciteit zijn de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de OZB te verhogen. De onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door de maximale belastingtarieven te vergelijken met de belastingtarieven in de gemeente. Voor de maximale belastingtarieven wordt gebruik gemaakt van de normen voor het zogenaamde artikel 12-beleid. Een gemeente met een artikel 12-status is een Nederlandse gemeente die onder financiële curatele is gesteld door het Rijk vanwege een structureel slechte financiële situatie. Deze gemeenten moeten hun tarieven verhogen tot een “redelijk peil eigen heffingen”, willen zij in aanmerking kunnen komen voor rijkssteun. De actuele normen voor dit artikel 12beleid staan steeds in de circulaire Gemeentefonds. Voor het jaar 2022 is dit percentage berekend op 0,1729%.
Categorie Rekentarieven OZB Gemiddeld tarief OZB Laren Eigenaren woning 0,1729 0,1244 Het verschil van 0,0485 afgezet tegen de totale waarde van de woningen en niet-woningen ten bedrage van € 4.867.000 geeft een onbenutte capaciteit in 2022 van € 2.621.000. Theoretisch biedt dit ruimte voor een extra tariefsverhoging. 2. Rioolrechten De heffing rioolrechten is op basis van 100% kostendekkend. Eventuele overschotten en tekorten worden verrekend met de hiervoor ingestelde reserve. 3. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is nagenoeg 100% kostendekkend. Eventuele overschotten en tekorten worden verrekend met de hiervoor ingestelde reserve. 4. Leges en andere heffingen De tarieven voor de bouwleges en overige legesheffingen geschieden op basis 100% kostendekkendheid. 5. Onvoorzien In de begroting is een post onvoorzien voor incidentele uitgaven ad € 10.000 opgenomen. Er mag alleen van de post onvoorzien gebruik gemaakt worden als er sprake is van de drie O’s: Onvoorzienbaar, Onvermijdelijk en Onuitstelbaar. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het bedrag wat in de reservepositie vrij aanwendbaar is. In het onderstaande overzicht wordt de stand gegeven conform de jaarrekening 2020, met daaronder de toelichting daarop. Nr.
Reserve Stand 31/12/2022 1 Algemene reserve (na bestemming jaarresultaat 2019) € 2.745.800 2 Bestemmingsreserves (niet geoormerkt) €0 Totaal reserves € 2.745.800 3 Stille reserves € 8.489.686 Totaal incidenteel weerstandsvermogen € 11.235.486 Toelichting 1. Algemene reserve Programmabegroting 2023 20232023202320232019
70
Gemeente Laren
Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van onvoorziene uitgaven voortvloeiende uit: - opkomende verplichtingen - calamiteiten - het opvangen van rekeningtekorten Per 31 december 2021 is de berekende stand (ultimo augustus 2022) algemene reserve: € 2.745.800,-. 2. Vrij besteedbare deel van de bestemmingsreserves De bestemmingsreserves nemen een bijzondere plaats in. De raad heeft de bestemming van deze reserves vastgelegd. In die zin kunnen de saldi niet zondermeer bij het beschikbare weerstandsvermogen worden opgeteld. Anderzijds is de raad bevoegd om de bestemming van reserves te wijzigen. Bij grote calamiteiten, waarbij het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve niet toereikend is, kan de raad besluiten ook bestemmingsreserves anders in te zetten. Voor de berekening van het weerstandsvermogen wordt voorgesteld alleen reserves mee te nemen die niet beklemd (vanwege rentetoerekening) of geoormerkt zijn.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
71
Gemeente Laren
3. Stille reserves De stille reserves betreffen een aantal onroerende zaken die (voor een groot deel) zijn afgeschreven. Per object wordt de WOZ-waarde (peildatum 1 januari 2021), gecorrigeerd met eventueel nog aanwezige boekwaarden vermeld: Nr Bezittingen gemeente Laren tbv Stille reserve Object 1 Gemeenteboerderij nr 29 (oudheidskamer) 2 Sporthal "Klaas Bout hal"(excl. zwembad) 3 Gemeentehuis incl. deel renovatie 4 Stalling/kantoor Rollybus (Gr.Gerritsweg 2a) 5 Kinderdagopvangverblijf Humanitas 6 Hertenkamp (inclusief schuur) 7 Aula begraafplaats 8 Gemeentetoren Naarderstraat 9 Museum Hofland 10 Brandweerkazerne (G.Gerritsweg 2) Totaal stille reserves verkooptermijn > 1jaar 11 Gemeenteboerderij nr 27 (boerderij) 12 Ambtswoning verkocht ultimo 2020) 13 Huurwoningen brandweer (4, 4a 4b 4c) 14 Kerklaan 1 (monumentale woning) 15 Grond Gooiergracht (Eemnes) 16 Diverse (Engh)gronden 17 Volkstuinencomplex 2e Ruiterweg 18 Overige grondposities grondadministratie (deels) *** 19 Politiepost nw in BRW-kazerne
Boekwaarde WOZ-waarde 31-12-2022 per 1-1-2021 € € 0 296.000 0 2.030.000 2.216.044 2.560.000 0 40.000 56.115 372.000 0 78.000 20.321 159.000 0 25.000 0 649.000 0 1.270.000 2.292.479 0 0 317.733 255.168 33.630 0 0 278.550
7.479.000 532.500 0 1.826.000 1.225.000 662.000 30.000 137.000 1.976.000
5.186.521 532.500 0 1.508.267 969.832 628.370 30.000 137.000 1.697.450
132.763
271.201
138.438
0
1.603.800
1.603.800
1.017.844
8.263.501
7.245.657
20 Grond ligweide vm zwembad de Biezem Totaal verkooptermijn < 1jaar
Verschil = reserve € 296.000 2.030.000 343.956 40.000 315.885 78.000 138.680 25.000 649.000 1.270.000
Getaxeerde kunstbezittingen ult. 2020 gemeente Laren
1.244.029
Totaal stille reserves verkooptermijn < 1jaar
1.017.844
8.263.501
8.489.686
Totaal Stille Reserves gemeente Laren
3.310.323
15.742.501
13.676.207
18 Overige grondposities grondadministratie (deels) *** - Betreft diverse percelen alsmede kadestrale nuummers in Eemnes (niet Gooiergracht): gelegen aan de Zuid ervenweg (benoemd als grasland) 112.385 M2 (p/mtr € 5,34) gelegen aan de geerenweg (benoemd als grasland) 20.034 M2 (p/mtr € 5,34) parkeerterrein gelegen aan de Hein Keverweg 1 *NB het gemeentehuis staat nog in dit overzicht. Op het moment van opstellen van de begroting is de verkoop in voorbereiding. Het effect hiervan wordt bij de jaarstukken 2022 verwerkt in de financiële documenten.
Confrontatie risico’s met beschikbaar weerstandsvermogen In het volgende overzicht worden de hierboven genoemde risico’s in verband gebracht met het beschikbare weerstandsvermogen. Overzicht beschikbare weerstandsvermogen Structureel Incidenteel Geïnventariseerde risico’s € 1,3 mln € 2,1 mln Beschikbare weerstandscapaciteit € 2,6 mln € 11,2 mln Saldo +/+ € 1,3 mln +/+ € 9,1 mln De ratio kan met betrekking tot de incidentele posten als volgt berekend worden: Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
= Ratio weerstandsvermogen
72
€ 9,1 mln € 2,1 mln
= 4,5
Gemeente Laren
De norm is vastgesteld boven de 1 – 1,4. De feitelijke uitkomst is daarmee boven de norm. Structureel is er nog ruimte beschikbaar, echter wordt met name veroorzaakt door niet gebruikte belastingcapaciteit
Financiële kengetallen Toetsingskader financiële kengetallen Bij de invoering van de kengetallen is door de wetgever een bewuste keuze gemaakt om geen norm op te leggen. Het is aan gemeenten zelf om ervoor te kiezen de kengetallen te normeren. De raad kan het college opdragen maatregelen te treffen als de gemeente de gestelde normen niet haalt. Een kengetal, of de ontwikkeling van een kengetal, is een weerspiegeling van het gevoerde beleid. Voor de toezichthouder (provincie) hebben de kengetallen een signaleringswaarde. Ze kunnen worden betrokken bij het krijgen van een completer inzicht in de financiële situatie en risicopositie van een gemeente. De toezichthouder hanteert dus geen normering, maar maakt zo nodig gebruik van onderstaande signaleringswaarden2. Signaleringswaarden financiële kengetallen
Minst Risicovol
Neutraal
Meest risicovol
1 Netto schuldquote
< 90%
90-130%
> 130%
2 Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen
< 90%
90-130%
> 130%
3 Solvabiliteitsratio
> 50%
20-50%
< 20%
4 Grondexploitatie
< 20%
20-35%
> 35%
5 Structurele exploitatieruimte
> 0%
0%
< 0%
6 Belastingcapaciteit
< 95%
95-105%
> 105%
Financiële kengetallen gemeente Laren De voor de programmabegroting 2023 berekende financiële kengetallen bedragen als volgt: Kengetallen 1 2 3 4 5 6
2
Realisatie
Begr. 2022
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2021 129,2% 68,3% 14,1% 0,0% -2,5% 150,7%
na wijz. 138,7% 85,2% 9,7% 0,0% -1,3% 159,0%
2023 141,7% 92,2% 9,1% 0,0% 2,5% 167,9%
2024 145,0% 97,6% 10,5% 0,0% 4,3% 168,0%
2025 138,9% 92,8% 13,5% 0,0% 5,9% 168,1%
2026 147,7% 99,8% 14,1% 0,0% 0,6% 168,2%
Netto schuldquote Netto schuldquote gecorr. voor alle leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Bron: Gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) 2020
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
73
Gemeente Laren
Algemene toelichting financiële kengetallen Een afzonderlijk kengetal zegt weinig over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie, maar is dat afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen zullen in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van de gemeente. Hieronder zijn de kengetallen toegelicht. Netto schuldquote De netto schuldquote is de verhouding van de netto schuld ten opzichte van de totale baten (exclusief mutatie reserves). In het algemeen ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen de 0% en 90%. Een netto schuldquote van tussen de 100% en 130% is hoog en wanneer de netto schuldquote boven de 130% uitkomt bevindt een gemeente zich in de gevarenzone. Voor de gemeente Laren bedraagt de netto schuldquote 141,7% in 2023. In de meerjarenbegroting loopt deze quote licht op. Dit wordt veroorzaakt door een toename van de vaste schulden door de grote financieringsbehoefte die met name voortvloeit uit de investeringsplanning.
Hiermee bevindt Laren zich in het hoogste risicoprofiel. De oplopende schuldquote is vooralsnog geen probleem gezien de geringe druk van de rentelasten op de gemeentelijke exploitatie door de lage rente op de geld- en kapitaalmarkt (zie paragraaf financiering). Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Voor een genuanceerder beeld van de schuldpositie moet ook worden gekeken naar de voorraad bouwgronden en de uitgeleende gelden. Bij de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen worden deze leningen geëlimineerd. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen laat een iets positiever beeld zien en bedraagt 92,2% in 2023 en loopt op tot 99,8% in 2026. Solvabiliteitsratio De solvabiliteit is het percentage van het vermogen dat uit eigen vermogen bestaat. Deze ratio geeft een goed beeld van de mate waarin bezittingen zijn gefinancierd met eigen vermogen of vreemd vermogen. De norm voor de solvabiliteit ligt doorgaans tussen de 25% en 40%. De solvabiliteit van de gemeente Laren bedraagt 9,1% in 2023 (oplopend tot 14,1% in 2026) waarmee de gemeente zich in het hoogste risicoprofiel bevindt. De slechte solvabiliteit wordt voornamelijk veroorzaakt door een afname van het eigen vermogen terwijl de totale schuldenpositie in de meerjarenbegroting sterk toeneemt.
De solvabiliteit verbeterd iets ten opzichte van het jaar ervoor doordat er in de boekjaren sprake is van een begrotingsoverschot. Verder herstel van de solvabiliteit blijft de jaren na 2026 wel gewenst. Overigens kan ook nog vermeld worden dat deze ratio nog zal verbeteren n.a.v. de bij de jaarrekening te verwerken verkoopresultaat op het raadhuis, welke een verwacht toename van circa +2% op deze ratio zal; geven. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van het totaal aan baten. Aangezien de gemeente Laren momenteel geen eigen grondexploitaties heeft doen zich daar ook geen risico’s voor. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte die lager is dan nul geeft aan dat de structurele baten van de gemeente lager zijn dan de structurele lasten. In 2022 bedraagt de structurele exploitatieruimte 1,3% negatief waarmee de gemeente zich in het hoogste risicoprofiel bevindt. De meerjarenbegroting laat daarbij een herstel van de structurele exploitatieruimte zien vanaf 2023 (+ 2.5%). Dit begrotingsoverschot wordt mede veroorzaakt door de grote toename van de Algemene Uitkering. De komende jaren blijft een structureel sluitende begroting een aandachtspunt gezien het gewenste herstel van de eigenvermogenspositie.
Belastingcapaciteit Onder de woonlasten worden verstaan de OZB-belasting op basis van de gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente, de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden en de afvalstoffenheffing voor een meerpersoonshuishouden. De belastingcapaciteit wordt berekend door deze woonlasten te vergelijken met Programmabegroting 2023 20232023202320232019
74
Gemeente Laren
het landelijk gemiddelde. Uitgedrukt in een percentage betekent dit dat de belastingcapaciteit van Laren 167,9% bedraagt in 2023. Dit is een behoorlijke stijging ten opzichte van de begroting 2022. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in de begroting 2023 rekening is gehouden met een verhoging de afvalstoffenheffing. De verhoging is noodzakelijk om de (meerjaren)begroting kostendekkend sluitend te krijgen. Voor een verder inzicht op de lokale heffingen wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
75
Gemeente Laren
Paragraaf C Onderhoud Kapitaalgoederen Algemeen Het beheer van kapitaalgoederen is belangrijk, omdat het de publieke ruimte betreft en het direct invloed heeft op het leef-, woon- en werkklimaat van iedereen. Ten behoeve van de openbare ruimte heeft de gemeente Laren een groot aantal kapitaalgoederen in beheer. De kwaliteit en het onderhoudsniveau zijn bepalend voor het voorzieningenniveau binnen de gemeente. Het beheer van deze kapitaalgoederen brengt financiële consequenties met zich mee. Hierbij gaat het dan om de kosten van beheer en instandhouding van wegen, riolering, water, groen, speelvoorzieningen en gebouwen. De beheerdata voor wegen, groen, bomen, speelplaatsen, openbare verlichting en riolering zijn opgenomen in het integraal beheerdatasysteem Greenpoint. De beheerdata voor riolering zijn geactualiseerd opgenomen in het databeheersysteem Kikker van Riodesk. Het beleid van de gemeente Laren voor het onderhoud van kapitaalgoederen is onder meer opgenomen in de volgende nota’s: Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP); Beleids- en actieplan Wateroverlast; Wegenbeheerplan 2017-2021; Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting; Groenbeleidsplan; Speelplaatsenplan, speelvoorzieningen Laren; Beleid maatschappelijk vastgoed, een toetsingskader 2022 en Actualisatie onderhoud gemeentelijk vastgoed 2022 Financieel overzicht kapitaalgoederen Begr.
2022 Beheerplan na wijziging
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
58.678
46.168
61.543
40.168
40.168
Investeringsplanning
0
2.600
2.000
4.740
6.280
Onderhoudsbudget
50.000
83.000
83.000
83.000
83.000
534.000
492.803
493.089
493.089
493.089
6.990
6.990
6.990
6.990
6.990
Onderhoudsbudget
80.310
131.064
131.064
131.064
131.064
Kapitaallasten
284.000
285.787
453.288
453.288
453.288
Investeringsplanning
109538
10.000
92.500
115.000
185.000
Onderhoudsbudget
178.000
188.000
188.000
188.000
188.000
Kapitaallasten
501.171
433.014
471.043
444.442
432.002
Investeringsplanning Speelplaatsen (93570006) Onderhoudsbudget
18.774
0
12.477
31.251
54.011
8.300
8.300
8.300
8.300
8.300
Openbare verlichting (93210002) Kapitaallasten
Groen (93570000) Onderhoudsbudget Kapitaallasten Riolering (93720000)
Wegen (93210000)
Gebouwen (vastgoed) Onderhoudsbudget
144.305
77.305
77.305
77.305
77.305
Kapitaallasten
430.630
417.488
417.488
417.488
417.488
0
0
0
0
0
Investeringsplanning
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
76
Gemeente Laren
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
77
Gemeente Laren
Toelichting onderhoudsplannen Civiele kunstwerken De enige brug die de gemeente in onderhoud heeft is in 2019 gerenoveerd. Mutaties gebouwen voor de begroting 2023-2026 Energieprijzen De energieprijzen zijn gestegen en dit heeft ook invloed op het gemeentelijk vastgoed. Voor de panden waar de gemeente de gas, water en licht (gwl) op naam heeft staan is er sprake van een flinke kostenstijging in 2022. Voor de begroting van 2023 zijn wij voor deze panden uitgegaan van het huidige niveau 2022 met een marge van 10% stijging. Hierbij noemend dat we het risico van een verdere stijging van de energieprijzen, waar de oorlog en de energiemarkt debet aan zijn, niet kunnen voorspellen en ook niet als jaarverwachting kunnen inplannen. Verzekeringen In 2019 zijn alle panden opnieuw getaxeerd voor actualisatie van de verzekerde opstalwaarde. Dit effect op de betalen premies is verwerkt in de begroting van 2022. In 2021 zijn de opstalverzekeringen opnieuw aanbesteed met als gevolg dat er voor de begroting van 2023 sprake is van een stijging van deze kosten. Onderhoud gemeentelijke gebouwen Het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen wordt uitgevoerd o.b.v. (meerjaren) onderhoudsplannen. De onderhoudsplannen betreffen de bouwkundige elementen (extern en intern), de gebouw gebonden installaties, de terreininstallaties en de bouwkundige inventaris.
De (meerjaren)onderhoudsplannen worden jaarlijks geactualiseerd. De werkzaamheden zijn onderverdeeld naar jaarlijks uit te voeren onderhoudswerkzaamheden en vervanging en groot onderhoud dat niet jaarlijks, maar wel periodiek plaats dient te vinden. In principe wordt onderhoudsniveau 3 (redelijke conditie) nagestreefd. Het jaarlijks installatietechnisch en klein bouwkundig onderhoud van alle vastgoedobjecten van de BELgemeenten, inclusief BEL-gebouwen, is grotendeels bij externe partijen ondergebracht. Het meerjarenonderhoud (vervanging en groot onderhoud) wordt in regie opgedragen. Het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) voor de gemeentelijke gebouwen wordt jaarlijks intern geactualiseerd. In 2021 zijn installatietechnische en bouwkundige her inspecties uitgevoerd op diverse gemeentelijke panden. De resultaten daarvan zijn verwerkt in het MJOP, en zichtbaar in de begroting van 2023-2026. De kosten van jaarlijks terugkerende werkzaamheden worden begroot in de exploitatie. Vervanging en groot onderhoud van de gemeentelijke gebouwen worden gedekt via een onderhoudsvoorziening. De onderhoudsvoorziening wordt ingezet als een egalisatievoorziening om zodanige pieken binnen de kosten voor groot onderhoud of investeringen gelijkmatig te spreiden, dit op basis van een 10-jaarlijks voortschrijdend gemiddelde.
De dotatie aan de voorziening is gebaseerd op berekeningen van (meerjaren)onderhoudsplannen van de gemeentelijke gebouwen; de daadwerkelijk uitgegeven lasten worden ten laste van de voorziening gebracht.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
78
Gemeente Laren
GROEN
Naam beheersplan
Groenbeleidsplan
Naam Voorziening Te onderhouden kapitaalgoederen: Doel
Beleidskader
Financiële situatie begrotingsjaar
Jaar vaststelling
1998
Actualisatie De gehele groene inrichting van het gemeentelijk openbaar gebied, te weten: bomen, hagen, heesters, gazons, ruw gras, plantsoenen, bosplantsoenen, perken, bermen etc. Het groenbeleidsplan bevat een voorgestelde groenstructuur en beheervisie en dient als leidraad voor een verdere meer gedetailleerde uitwerking van het groenbeleid. Het onderhoud van het openbaar groen vindt plaats op basis van het groenbeleidsplan. Daarvoor is een groenbeheersplan opgesteld In 2010 zijn nieuwe bestekken opgesteld en in 2011 gezamenlijk met Eemnes en Blaricum Europese aanbesteed. Het contract loopt in december 2018 af. Als kwaliteitsnorm wordt het kwaliteitsniveau ”B” volgens CROW standaard kwaliteitsniveaus voor het onderhoud gehanteerd, zoals ook door de Raad vastgesteld. Het onderhoud van het openbaar groen wordt zowel door derden als in eigen beheer uitgevoerd. De door derden uit te voeren werken zijn opgenomen in drie onderhoudsbestekken. Voor zowel de groenvoorzieningen als de begraafplaats zijn werkpakketten opgesteld. In deze werkpakketten wordt aangegeven welke beheerseenheden met welke percentage en frequentie behandeld c.q. onderhouden worden. Ook is een differentiatie aangebracht in de schillen rond het centrum. Het contract met Tomin- groenvoorziening loopt tot eind 2018. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
79
Gemeente Laren
RIOLERING
Naam beheersplan
GRP 2018 – 2022
Naam Voorziening Te onderhouden kapitaalgoederen
Doel
Beleidskader
Jaar vaststelling
2018
Actualisatie
2022
Het gehele gemeentelijk rioolstelsel, inclusief bergbezink- en overstortvoorzieningen en de drukriolering, inclusief alle pompgemalen en bijbehorende zaken. De gemeente Laren heeft 75 kilometer vrijverval riolering in beheer. Daarnaast zijn er 29 drukrioolgemalen met ongeveer 2,6 kilometer persleiding en circa 4.250 straatkolken in beheer. In 2010 is een bergbezinkbassin in de Gooiergacht aangelegd met een inhoud van 650 m3.Er was al een bergbezinkbassin van 1300m3. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) geeft inzicht in de noodzakelijke onderhoud- en nieuwbouwwerkzaamheden en de daartoe benodigde budgetten over de planperiode. De planmatige opzet van het GRP vormt tevens de basis voor de raming van de jaarlijkse lasten en daarmee voor de bepaling van de hoogte van het rioolrecht. In het GRP is een lijst van investeringen opgenomen die noodzakelijk zijn om de riolering op het vereiste kwaliteitsniveau te houden. Deze lijst bevat investeringen voor rioolvervanging, riool reparatie, rioolrenovatie en maatregelen nieuw beleid. In 2015 is het Beleids- en actieplan Wateroverlast vastgesteld. Daarmee ligt de focus op de realisatie van maatregelen in het kader van de wateroverlast. In 2017 is een nieuw GRP voor de planperiode 2018 t/m 2022 opgesteld. Hierbij wordt toekomstige visie, ambitie en beleidsspeerpunten van het bestuur vastgesteld.
Op basis van het meerjarige GRP wordt een Beheerplan Riolering en elk jaar een Uitvoeringsprogramma GRP opgesteld. Hierbij wordt nader beschreven welke activiteiten en maatregelen in het betreffende jaar uitgevoerd moeten worden. Het kwaliteitsniveau is volgens de richtlijnen van RIONED en diverse relevante NEN- normen.Tijdens het opstellen van de begroting 2023 wordt
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
80
Gemeente Laren
Naam beheersplan
GRP 2018 – 2022
Naam Voorziening
Financiële situatie begrotingsjaar
Jaar vaststelling
2018
Actualisatie
2022
gewerkt aan een nieuw plan die wordt opgenomen in omgevingsplan in het kader van de Omgevingswet. Het algemeen onderhoud en rioolvernieuwingen worden gedaan met behulp van de jaarlijkse inspecties, het geautomatiseerde rioleringsbeheersysteem en het Uitvoeringsprogramma GRP. Bij het opstellen van de begroting is rekening gehouden met het kwaliteitsniveau conform de richtlijnen van RIONED en de NEN-3398-2015. De budgetten zijn afgestemd op het vereiste kwaliteitsniveau.
SPEELPLAATSEN
Naam beheersplan
Speelplan
Jaar vaststelling
2009
Naam Voorziening
Actualisatie
2024
Te onderhouden kapitaalgoederen Doel
Alle gemeentelijke speelplaatsen De algehele onderhoudsstaat van de speelplaatsen en de benodigde budgetten voor het uitvoeren van het onderhoud .
Naam beheersplan
Jaar vaststelling
2009
Naam Voorziening
Actualisatie
2024
Beleidskader
De speelplaatsen zijn in 2008 en 2009 vrijwel allemaal gerenoveerd. Als kwaliteitsnorm is het kwaliteitsniveau ”B” volgens CROW standaard kwaliteitsniveaus voor het
Speelplan
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
81
Gemeente Laren
Financiële situatie begrotingsjaar
onderhoud gehanteerd. Dit is ook als zodanig door de Raad vastgesteld. De meeste toestellen gaan ca. 10 jaar mee, dus is het nuttig een speelplaatsenplan op te stellen om inzicht te krijgen in de benodigde budgetten voor vervangingen. Voor de uitvoering van verplichte inspecties en het regulier onderhoud van de speeltoestellen is een jaarlijks budget van € 8.300 beschikbaar. Tot op heden is dit budget toereikend geweest. De speelplaatsen conform het renovatieplan 2008 en 2009 zijn vrijwel allemaal gerenoveerd. Er is geen budget voor vervangingen. De jaarlijkse lasten voor renovatie en onderhoud worden ten laste gebracht van de exploitatie. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.
WEGEN
Naam beheersplan
Wegenbeheerplan 2017 - 2021
Naam Voorziening Te onderhouden kapitaalgoederen
Jaar vaststelling
2016
Actualisatie
2021
De grijze inrichting van het gemeentelijk openbaar gebied, te weten: wegen (zand, asfalt en klinkers), trottoirs, fiets- en voetpaden, pleinen, parkeerplaatsen, tunnels etc. De gemeente Laren heeft circa 98 km verharde wegen, fiets- en voetpaden in haar beheer. Bij het onderhoud van de wegen in Laren wordt onderscheid gemaakt tussen het algemeen (reguliere) onderhoud en groot onderhoud (reconstructies). Het reguliere, vaak kleine, onderhoud wordt gefinancierd met middelen vanuit de lopende exploitatie. Onder dit reguliere onderhoud vallen beperkte en vaak plaatselijke reparaties van wegen met de asfalt- en/of elementenverhardingen. Herstel en onderhoud van de fiets- en
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
82
Gemeente Laren
Naam beheersplan
Wegenbeheerplan 2017 - 2021
Naam Voorziening
Jaar vaststelling
2016
Actualisatie
2021
voetpaden valt hieronder. Het groot onderhoud omvat meer ingrijpende werkzaamheden waarbij vaak de riolering ook wordt hersteld. Bekostiging vindt plaats aan de hand van de door de raad vastgestelde meerjarenbegroting. Doel
Beleidskader
Financiële situatie begrotingsjaar
Goed beheer en onderhoud van het wegennet in Laren. In 2016 is het wegenbeheerplan 2017-2021 opgesteld. De doelstelling hierbij is om inzicht te krijgen in de complete onderhoudsstaat van de wegen en de benodigde budgetten voor het uitvoeren van het onderhoud en de reconstructies over de planperiode. Het beleidskader wordt bepaald door enkele wetten, als de Wegen en Verkeerswet, Wet Herverdeling Wegenbeheer, het BW en de Wet Milieubeheer. Er is ook een relatie met andere beleidsterreinen, zoals riolering (gezamenlijke aanleg), verkeersveiligheid, milieu en sociale veiligheid, ruimtelijke ordening, nieuwbouwprojecten etc. Met ingang van 2017 wordt gewerkt conform het Wegenbeheerplan voor de planperiode 2017 t/m 2021. Als kwaliteitsnorm wordt hoofdzakelijk het kwaliteitsniveau ”B” volgens CROW standaard kwaliteitsniveaus voor het onderhoud aangehouden. Tijdens het opstellen van de begroting 2023 wordt gewerkt aan een nieuw wegenbeheerplan. Vaststelling door de raad volgt. De onderhoudswerkzaamheden worden gefinancierd uit de jaarlijkse exploitatie begroting. De reconstructies en de aanleg van wegen vallen onder de investeringen en worden in 40 jaar afgeschreven. De investeringen worden geactiveerd (incl. ambtelijke uren) en de kapitaallasten daarvan worden eveneens in de exploitatiebegroting opgenomen. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
83
Gemeente Laren
OPENBARE VERLICHTING
Naam beheersplan
Openbare verlichting
Jaar vaststelling
2014
Naam Voorziening
Actualisatie
2024
Te onderhouden kapitaalgoederen Doel
Lichtmasten Gemeente Laren heeft in totaal circa 2.800 lantarenpalen in haar beheer. De meeste lichtmasten dateren uit jaren tachtig. De afgelopen decennia is een klein aantal lichtmasten vervangen met een nieuwe mast. De Raad heeft in 2014, het nieuwe Beleids- en beheerplan openbare verlichting vastgesteld voor de planperiode 20152024.. Als kwaliteitsnorm geldt hoofdzakelijk het kwaliteitsniveau ”B” volgens CROW standaard kwaliteitsniveaus voor het onderhoud. Tijdens de wegreconstructies worden de lichtmasten naar behoefte vervangen. Dit gebeurt ook grote schadegevallen. Met het onderhoudsplan is het actuele meerjarenperspectief op het onderhoud van de OVL in Laren vastgesteld en zijn de nodige investeringen inzichtelijk gemaakt. De budgetten zijn afgestemd op het kwaliteitsniveau ”B”.
Beleidskader
Financiële situatie begrotingsjaar
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
84
Gemeente Laren
GEBOUWEN
Naam beheersplan
Te onderhouden kapitaalgoederen Doel
Beleidskader
Financiële situatie begrotingsjaar
Maatschappelijk Jaar vaststelling 2021 vastgoed, een toetsingskader Het integrale onderhoud van alle vastgoedobjecten van de BEL-gemeenten, inclusief BEL-gebouwen, wordt intern beheerd door het Cluster Vastgoed en Grondzaken en de afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling. De gebouwen planmatig en naar behoren te onderhouden met het beschikbaar gesteld budget. In principe wordt onderhoudsniveau 3 (redelijke conditie) nagestreefd. Jaarlijks wordt het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) voor de gemeentelijke eigendommen geactualiseerd. Met het aangaan van een nieuw onderhoudscontract is er in 2021 een NEN 2767 inspectie uitgevoerd. Ultimo 2021 bedraagt de hoogte van de voorziening € 804.040.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
85
Gemeente Laren
Paragraaf D - Financiering In de paragraaf Financiering wordt de financieringsfunctie van de gemeente Laren uiteengezet voor de jaren 2023 - 2026. Dit gebeurt in een onderdeel 'algemene ontwikkelingen' en een onderdeel financiering gemeente Laren. Onder de algemene ontwikkelingen komen de renteontwikkelingen en ontwikkelingen in de wet- en regelgeving aan de orde. In het onderdeel financiering gemeente Laren geven we een toelichting op de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de financiering van de gemeente.
Algemene ontwikkelingen Renteontwikkeling De rente op de geld- en kapitaalmarkt wordt voornamelijk bepaald door het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Het belangrijkste rentetarief van de ECB (herfinancieringsrente) is in 2016 verlaagd naar 0% en sindsdien ongewijzigd gebleven. Hoe de rente zich in de toekomst gaat ontwikkelen is moeilijk te voorspellen. De verwachting is dat de huidige lage rentestand aan verhoging onderhevig is. Voor kasgeldleningen (looptijd < 1 jaar) was de rente in 2022 zelfs negatief. Voor langlopende geldleningen (> 1 jaar) bedraagt de te betalen rente over de uitstaande schuld momenteel een rente van circa 1.5% (dit percentage wordt gedrukt door de lening van 10 miljoen welke afgesloten is in 2021 tegen een rente van-/0,46%) . Omschrijving
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Rente kasgeldleningen (< 1 jaar)
0%
0,5%
0,5%
0,5%
Rente langlopende leningen (> 1 jaar)3
0%
2.88%
2.88%
2.88%
Financiering gemeente Laren Treasurystatuut gemeente Laren Per 1 januari 2001 geldt de Wet FIDO (Financiering Decentrale Overheden). Het belangrijkste uitgangspunt van de wet is het beheersen van risico’s. Dat uit zich in een tweetal randvoorwaarden. De eerste is dat het aangaan en verstrekken van leningen evenals het verlenen van garanties alleen zijn toegestaan voor de uitoefening van de publieke taak. De tweede houdt in dat uitzettingen en derivaten een prudent karakter moeten hebben en niet gericht zijn op het genereren van inkomen door het lopen van overmatige risico´s. Verder uit het beheersen van risico’s zich in de kasgeldlimiet en renterisiconorm. Beide beogen de renterisico´s te begrenzen die verbonden zijn aan financiering door middel van achtereenvolgens korte schuld en lange schuld. In 2014 is het treasurystatuut voor het laatst herzien in verband met het invoeren van het schatkistbankieren eind 2013. Actualisering van het treasurystatuur is voorzien in 2022 /2023. Risicobeheer Voor de beheersing van de renterisico’s gelden twee concrete richtlijnen: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm (beide benoemd in de wet FIDO). Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet heeft tot doel de renterisico’s op kortlopende (opgenomen) geldleningen te beperken.
Jaarlijks wordt door het ministerie aangegeven, welk bedrag een gemeente mag financieren met kortlopende geldleningen: de kasgeldlimiet. Het betreft een percentage (8,5%) van het totaal van de begroting. Indien deze kasgeldlimiet structureel wordt overschreden dient de kortlopende schuld omgezet te worden in een langlopende schuld. Door het jaar heen kan er wel, goedkoop, kort geld worden geleend. Bij de financiering wordt er rekening mee gehouden dat deze kasgeldlimiet niet structureel wordt overschreden. De gemeente Laren zal incidenteel van deze mogelijkheid gebruik moeten maken wanneer liquiditeitsschommelingen een negatief saldo veroorzaken. Op deze pagina is de kasgeldlimiet voor de begroting 2023 weergegeven. Omschrijving
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Kasgeldlimiet gemeente Laren
2.423.028
2.329.385
2.194.464
2.185.005
3 Op basis van een lening met een looptijd van 10 jaar, rentevast en aflossing in gelijke delen.
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
86
Gemeente Laren
Renterisiconorm Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe-) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rentetypische looptijd vanaf één jaar). Het renterisico met betrekking tot de renterisiconorm heeft betrekking op de contractuele renteherzieningen en de aflossingen op de vaste schuld. Het renterisico wordt verkleind door aflossingen in de tijd te spreiden. Het renterisico wordt in een jaar getoetst aan de renterisiconorm. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20%) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Hieronder is de toetsing aan de renterisiconorm voor de begroting 2022 opgenomen. Renterisiconorm programmabegroting 2023 – 2026 a. Renteherzieningen b. Aflossingen
+
c. Renterisico (a + b) d. Begrotingstotaal e. Percentage regeling
*
Begroting 2023 2.210.000
Begroting 2024 2.010.000
Begroting 2025 1.510.000.
Begroting 2025 1.510.000
2.210.000
2.010.000
1.510.000
1.510.000
27.757.038 27.482.740 27.252.300 27.088.325 20% 20% 20% 20%
f. Renterisiconorm (c * d)
5.551.408
5.496.548
5.450.460
5.417.665
g. Ruimte onder risiconorm (f > c) h. Overschrijding renterisiconorm (c > f)
3.341.408 -
3.486.548 -
3.940.460 -
3.907.665 -
Nee
Nee
Nee
Nee
Overschrijding renterisiconorm?
Zoals te zien is er geen sprake van een incidentele overschrijding van de renterisiconorm. (zie hiertoe ook gegeven inzake de leningenportefeuille).
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
87
Gemeente Laren
Leningenportefeuille gemeente Laren Vaste schulden met een looptijd van één jaar of langer Hieronder staat het verloopoverzicht van de vaste schulden met een looptijd van één jaar of langer. Eind 2022 heeft de gemeente Laren nog voor circa € 20,5 miljoen aan langlopende leningen (exclusief financieringsbehoefte). Lening Provincie inzake aankoop grond wordt via GEM Crailo voldaan t.z.t. Oorspronk.
einde
stand
Geldleningen OG
lening
lening
BNG 40.106861
4.200.000
2031
3,820%
1.890.000
1.680.000
1.470.000
1.260.000
1.050.000
BNG 40.108366
2.000.000
2023
1,640%
200.000
0
0
0
0
Tri odos Ba nk
5.000.000
2024
0,780%
1.000.000
500.000
0
0
0
ING / Na t.Ned.
4.500.000
2044
3,070%
3.300.000
3.150.000
3.000.000
2.850.000
2.700.000
BNG 40.110951
3.000.000
2036
1,660%
3.000.000
3.000.000
3.000.000
3.000.000
3.000.000
BNG 40.110952
3.000.000
2036
1,240%
2.100.000
1.950.000
1.800.000
1.650.000
1.500.000
WB 1-30839
10.000.000
2031
-0,460%
9.000.000
8.000.000
7.000.000
6.000.000
5.000.000
rente
stand
stand
stand
stand
31-12-2022 31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026
TOTAAL BINNENLANDSE BANKEN -
20.490.000 18.280.000 16.270.000 14.760.000 13.250.000
Langlopende leningen zonder aflossings- en renteverplichtingen: Provincie Noord-Holland (Crailo) Stichtingskapitaal Singer
8.617.384
2029
8.617.384
8.617.384
8.617.384
8.617.384
8.617.384
136.134
n.v.t.
136.134
136.134
136.134
136.134
136.134
Tegen de lening vanuit de provincie inzake grondverkoop Crailo staat een gelijke vordering, met dezelfde condities aan de GEM Crailo BV vanuit grondlevering aan hen. Financieringsbehoefte (nieuw aan te trekken leningen) De financieringsbehoefte is berekend per begin van het dienstjaar. Voor de nieuw aan te trekken leningen is uitgegaan van leningen met een looptijd van 10 jaar, rentevast en een aflossing in gelijke delen. In 2021 is voor € 10 miljoen aan langlopende leningen aangetrokken met een rentepercentage van -/- 0,46% met hier tegenover staand de aflossing van een fixed-lening ad € 4 miljoen. De financieringsbehoefte over de gehele meerjarenbegroting bedraag circa € 23,5 miljoen, inclusief eventuele herfinancieringen. De vraag naar externe financiering komt met name door de voorgenomen investeringen (grotendeels Laren Regenklaar en de reconstructie van wegen) en de aflossing van een enkele lopende fixed leningen. Met de aflossingen en rentelasten van de nieuwe leningen hebben we in de begroting 2023 rekening gehouden. Ook zijn de aflossingen meegenomen in de berekening van de renterisiconorm. Financieringsbehoefte
lening
lening
31-12-2022 saldo 2023 saldo 2024 saldo 2025 saldo 2026
Fi na nci eri ng 2022
3.000.000
2032
200.000
0
0
0
0
Fi na nci eri ng 2023
4.000.000
2033
1.000.000
500.000
0
0
0
Fi na nci eri ng 2024
4.000.000
2034
1.890.000
1.680.000
1.470.000
1.260.000
1.050.000
Fi na nci eri ng 2025
2.000.000
2035
9.000.000
8.000.000
7.000.000
6.000.000
5.000.000
Fi na nci eri ng 2026
2.000.000
2036
3.000.000
3.000.000
3.000.000
3.000.000
3.000.000
Fi na nci eri ng 2027
1.500.000
2037
2.100.000
1.950.000
1.800.000
1.650.000
1.500.000
Fi na nci eri ng 2029
1.500.000
2038
3.300.000
3.150.000
3.000.000
2.850.000
2.700.000
TOTAAL BINNENLANDSE BANKEN 20.000.000
20.490.000 18.280.000 16.270.000 14.760.000 13.250.000
TOTAAL-GENERAAL
20.490.000 18.280.000 16.270.000 14.760.000 13.250.000
Programmabegroting 2023 20232023202320232019
88
Gemeente Laren
Uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer: De gemeente Laren kent enkele uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer. Over deze uitzettingen wordt een rentevergoeding ontvangen. Voor deze uitzettingen zijn geen specifieke geldleningen aangetrokken. Het verloop van de uitgezette geldleningen is als volgt: Uitzettingen
Oorspr. bedrag
Einde Lening
Pastoor Hartmanstichting
2.450.000
2052
St. Binnensportaccomm. Laren
4.891.000
2045
SV Laren ‘99
90.000
2028
SBC/LMHC
400.000
2029
Totaal uitzettingen
7.831.000
Saldo Saldo 2023 Saldo 2024 Saldo 2025 2022
Saldo 2026
1.650.000 3.749.767 43.419 362.285
1.650.000 3.586.734 36.414 324.079
1.650.000 3.423.700 29.318 285.377
1.650.000 3.260.667 22.130 246.171
1.650.000 3.097.634 14.849 206.456
5.805.471
5.597.227
5.388.395
5.178.968
4.968.938
Rentemethodiek en renteresultaat Renteresultaat De gemeente heeft uitstaande geldleningen waaruit rentebaten voortvloeien. Deze rente komt ten goede aan het exploitatieresultaat op het taakveld treasury (algemene dekkingsmiddelen). Daarnaast heeft de gemeente langlopende geldleningen afgesloten waarvoor een rentevergoeding betaald moet worden. Het verloop van de rentebaten en rentelasten ziet er als volgt uit: Ondanks de verwachte toename van de vaste schulden zien we de externe rentelasten juist afnemen. Dit wordt met name veroorzaakt door de aflossing van enkele leningen waarover de gemeente een boven de markt rentevergoeding verschuldigd was. De verwachting is ook dat de nog aan te trekken leningen afgesloten kunnen worden met een rente van 0% en minder. Hierdoor zien we geen toename van de externe rentelasten. Renteschema programmabegroting 2023 – 2026 De externe rentelasten voor de korte en lange financiering b. De externe rentebaten voor de korte en lange financiering Saldo rentelasten en rentebaten c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Aan de taakvelden toe te rekenen externe rente