[BV24.0090] Verslag Gez. CIE AB Begroting d.d. 23 okt 2024

Dus kunt u zich daar dan in vinden? De heer Bik: Wij gaan daarnaar kijken. Maar wat ik zei, het is geen ja of nee. Ik ben bijna klaar hoor, dus maak je geen zorgen. Ik ga afronden. Ik wil ook dit jaar onze ambtenaren, de politie, ambulance en de brandweer, maar ook de verenigingen, alle vrijwilligers, de kerken en de moskeeën, bedrijven, alle organisaties en iedereen die bijdraagt aan onze samenleving, bedanken. Bedanken voor het mooi, veilig en leefbaar maken en houden van onze prachtige gemeente waar voor iedereen een plek is. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar de fractie van het CDA, de heer Van den Beukel. De heer Van den Beukel: Dank u wel. Voorzitter, we moeten beginnen bij het begin bij zo'n debat als vandaag. En dat is bij de constatering dat wij mensen opbloeien als we vrienden en kennissen hebben. Als we goede relaties hebben met de mensen om ons heen. Want relaties maken blij en ze maken ook tegenslag en verdriet, maken ze draagbaar. En in een sterke samenleving, voorzitter, zijn er heel veel van die relaties en hebben we allemaal dat soort relaties en vloeit er

14/47

ook vertrouwen uit voort. Vertrouwen in elkaar, vertrouwen in onze buurt. En dat vertrouwen, voorzitter, dat hangt ook nauw samen met maatschappelijk initiatief. En daarvan hebben we vanavond gelukkig veel aan het woord gehoord. Ik ben heel blij daarmee. Dat hangt samen met het nemen van verantwoordelijkheid. In een sterke samenleving zie je dan ook veel vitale verenigingen en stichtingen. Denk aan kerken, sport, cultuur, muziek, erfgoed, Koningsdag enzovoort. Maar even nuchter, voorzitter, ik denk ook dat wij allemaal zoals we hier zitten, ook mensen, straten en buurten kennen waar dat minder vanzelfsprekend is, waar minder sociale cohesie is en ook waar eenzaamheid heerst. Dat is ook een probleem in Lansingerland. En dat, voorzitter, dat moeten we bestrijden en voorkomen. Want de verantwoordelijke samenleving, waar ik het hier over heb, is geen rustig bezit. Hij staat onder druk van individualisme, van consumentisme en ook van een uitdijende overheid. Daarmee heb ik echt twee rode draden uit onze tegenbegroting al benoemd. De tegenbegroting die publiek beschikbaar is en ook onze collega's hebben ontvangen. Want op basis van gesprekken met inwoners, maatschappelijke organisaties, stellen wij financiële keuzes voor als CDA aan onze collega's. We doen voorstellen voor een slankere overheid die weet wat zijn kerntaken zijn en daarin investeert.

En we doen voorstellen, voorzitter, voor een verantwoordelijke samenleving. Voor een overheid die ook zijn gemeenschapsversterkende rol oppakt. Ik loop de zes groepen voorstellen langs. Ik begin bij het begin, bij een slankere overheid. Lansingerland geeft volgend jaar 227 miljoen euro uit. En dat is 20 miljoen euro meer dan twee jaar geleden. Nou groeit Lansingerland wel in omvang, dus een beetje groeien is wel logisch, maar we moeten echt kritisch kijken naar die uitgaven. Want de collectieve lastendruk is in Nederland hoog en de samenleving krijgt steeds minder ruimte. Daarom stellen we voor om meer dan 1 miljoen aan structurele lastenverhogingen te schrappen. En ook veel van de voorstellen die collega Duivesteijn heeft gedaan, klinken me als muziek in de oren. En dan is inderdaad de belastingverhoging voor onze inwoners niet meer nodig en kunnen we ook de belastingverhoging voor ons bedrijfsleven op zijn minst halveren. Voorziter, de tweede categorie, versterken van de gemeenschap. Waar ontmoeten mensen elkaar? Waar bouwen ze nou die relaties op waar ik het net over had? Dat is inderdaad bij volksfeesten zoals Koningsdag Sinterklaasintocht. Daar willen we dus juist in investeren en niet schrappen, zoals het college voorstelt. En ook bij het uitreiken van een jeugdlintje. De raad vond al jaren geleden dat het er moest komen, dat gaan we dus eindelijk regelen.

Relaties bouw je op bij uitstek in een huwelijk. Het college stelt voor om dat zo duur te maken dat we tot de top van Nederland gaan behoren. Meer dan 1100 euro gaat het kosten. Ook dat, voorzitter, moesten we maar niet doen. Relaties bouw je op door erop uit te kunnen gaan, dankzij bijvoorbeeld een gehandicaptenparkeerkaart, als je die nodig hebt. En ook de kostenverhoging daarvan gaan we schrappen. En relaties bouw je op vanuit een gedeelte identiteit. Veel mensen komen hier wonen, nieuw uit Rotterdam of Den Haag. En dan is het goed om te weten, waar gaat Lansingerland over? Wat is de geschiedenis van deze plek? Wat zijn nou die linten? En dat, voorzitter, dat hele thema erfgoed, monumenten, geschiedenis, komt er heel bekaaid af in onze begroting. Ook daar zouden we op willen investeren. Want zo versterk je gemeenschappen. Puur economisch, zou je nog kunnen zeggen, dat is allemaal preventie en dat scheelt aan de achterkant weer kosten. En dat is waar. En tegelijkertijd is dat een wat nauwe benadering. Wij vinden het nog belangrijker dat het geluk brengt. Voorzitter, een derde categorie is natuur en klimaat. De energiewinkel, we hebben het vanavond al gehoord, voorziet in een behoefte. Die moet dus gewoon blijven. En niet in het gemeentehuis, maar midden in het dorp. En ik hoop dat de collega's er ook zo over denken.

Ook ons landschap moeten we koesteren, dus daar investeren we juist extra in. We denken dat we extra middelen moeten sturen naar het behoud van het landschap Midden-Delfland. Iets anders waar ik de collega's niet over heb gehoord en wat wel heel belangrijk is, is die vergroening van schoolpleinen. Die waren behoorlijk versteent. Het wordt een beetje beter en daar moeten we eigenlijk mee doorgaan. Dus ik hoop dat we, het initiatief kwam ooit van de fractie van D66, dat we daarmee willen blijven doorgaan. Dat u ook dat voorstel steunt om daar incidenteel geld voor te blijven vrijmaken en niet halverwege dat succes nu te stoppen. Sterker voorzitter, we zouden eigenlijk structureel geld moeten vrijmaken voor wat ze dan in ambtelijk jargon noemen, natuur- en milieueducatie. In normale mensentaal, kinderboerderijen en schooltuinen. In Zoetermeer heb je drie kinderboerderijen, in Rotterdam meer dan tien in Lansingerland nul. Ja, we hebben wel wat faciliteiten. Tenminste, het ezelsbruggetje is weg, maar dat kan echt meer en dat moet ook beter. En schooltuinen zijn fantastisch om kinderen in aanraking te brengen met de natuur in deze steeds meer verstedelijkende omgeving. Ook daar zouden we geld voor moeten vrijmaken, denken wij. Ik ben benieuwd of de collega's er ook zo over denken. De vierde categorie, voorzitter, gaat over mooie centra en fijne buurten.

Je hoeft niet heel ver te gaan om centra te vinden, dorpscentra, met

15/47

veel leegstand. De tijdschriften staan er vol van en de kranten staan er vol van, in deze tijd van online shoppen. We moeten koesteren dat onze centra nog vitaal zijn. De voorzitter: Ik moet u even onderbreken voor een interruptie van de heer Markus. De heer Markus: Voorzitter, dank u wel. Even nog over uw warme pleidooi voor vergroening. Daar kunnen wij een heel eind in mee. Maar aan de andere kant doet u ook een voorstel als CDA om de verduurzaming van onze buitenruimte te schrappen. U creëert daar een beetje een beeld alsof we het dan alleen uitgeven aan zonnebankjes. Dat is niet waar. Dat is in tegenstrijdigheid met wat u aangaf bij de behandeling van de beheernota. Daar was u heel enthousiast als CDA over die extra middelen voor verduurzaming en die wil u nu schrappen. Kan u dat nader toelichten, waarom u op een ander inzicht bent gekomen? De voorzitter: De heer Van den Beukel: De heer Van den Beukel: Voorzitter, de heer Markus die heeft denk ik half geluisterd. We zijn daar zeer consistent. We hebben altijd gezegd, verduurzaming is heel belangrijk, maar duurzaam moet geen lang woord zijn voor duur. Niet alles wat duurzaam is, hoeft per se duurder te zijn. Tegendeel, duurzaam kan ook een kwestie zijn van goedkoper, dat je dingen langer gebruikt, langer laat meegaan. Dus inderdaad, uw voorbeeld van een zonnebankje is een slecht voorbeeld, wat ons betreft. Dat is heel duur.

Een gewoon houten bankje kan ook prima. Daar hoeft echt geen extra geld voor te worden vrijgemaakt. De voorzitter: Ik heb toch nog een interruptie van de heer Markus. De heer Markus: Ik heb uitstekend geluisterd tijdens die behandeling van de beheernota’s. Want daar heeft uw collega fractiegenoot een warm pleidooi gevoerd voor die extra middelen juist. En wij weten ook uit ervaring, dat weet ik ook vanuit mijn werk, dat bijvoorbeeld het doorvoeren van grastegel parkeerplaatsen helaas 2,5 keer zo duur is als een normale parkeerplaats. Dus dat kost gewoon meer geld. Met dat geld dat u nu schrapt, is dat niet meer mogelijk. Dus ik zou nogmaals vragen, waarom wilt u dat? De voorzitter: De heer Van den Beukel. De heer Van den Beukel: Voorzitter, ik stel voor dat we een andere keer gaan praten over de prijs van tegels en grastegels. De tegels die ik ken, waar gras doorheen kan groeien, zijn niet duurder dan de gewone tegels. Dus ik denk dat we dat erg minutieus gaan behandelen, als we daar nu offertes gaan zitten vergelijken. Dus ik zou willen doorgaan, voorzitter, met uw permissie. En dan zou ik willen doorgaan met die centra waar we inderdaad, de collega Duivesteijn noemde het ook al, echt niet moeten gaan bezuinigen op graffiti bestrijding. We moeten niet bezuinigen op een beetje fleurigheid in de openbare ruimte en op kerstbomen. Daar moeten we echt mee doorgaan.

En voorzitter, een vraag aan het college. Het ging even over de bonfut aan de Hoeksekade. Eerder hebben we gezien, vorig jaar, dat een afsluiting van de Noordeindseweg werd gepresenteerd als bezuinigingsvoorstel, zonder eigenlijk verkeerskundige onderbouwing. Heeft het college nagedacht over de verkeerskundige impact van die weghalen van die polders? Of is het puur een kwestie van bezuinigen? Ik hoop het niet, maar ik hoor het graag. Veiligheid voorop, voorzitter, de vijfde categorie. Een randvoorwaarde is veiligheid en daar zijn we het denk ik allemaal over eens. En aan de tekorten bij de politie kunnen we weinig doen hier, helaas. We kunnen wel veiligheid zelf organiseren. Bijvoorbeeld door volle inzet van de burgemeester voor buurttoezicht. Waar we bovendien iets aan kunnen doen, ook financieel, is aan het behoud van de wijkbrandweerman. Ook daar trekken we graag samen op met de collega’s om dat structureel te regelen. Dat kost geld, zeker, maar als het nou één stevige woningbrand voorkomt, met of zonder lichamelijke schade, dan is het ons die 85 duizend euro echt wel waard. En voorzitter, fietsveiligheid idem. We denken dat het beter moet en ook beter

16/47

kan in Lansingerland. We willen graag drie fietstunnels onder de drukste wegen. We willen graag geld vrijmaken en ik hoop ook op steun van de collega’s daarvoor, voor onderzoek en realisatie daarvan. We moeten stoppen met praten over fietsveiligheid en met beleid produceren. We moeten fietstunnels realiseren. Een bewaakte fietsenstalling, die moet je ook echt bewaken, denken wij. Oorspronkelijk was het plan om niet alleen camera's op te hangen, maar bijstandsgerechtigden, waarvan we er meer dan zeshonderd hebben in Lansingerland, in te zetten voor het bewaken daarvan. Dat kost een beetje geld, 120 duizend euro per jaar, maar we denken dat het een heel stuk extra veiligheid oplevert. Dus ook daar doen we een voorstel. Ik reken op steun van onder andere de VVD, met wie we altijd goed hebben opgetrokken als het gaat om fietsveiligheid. Tot slot, voorzitter, het kopje vitale verenigingen. Van cultuur tot sport. Ik kan er heel veel woorden aan wijden, maar ik kan ze niet mooier maken dan mevrouw Van den Burg en de heer Van Rooyen en ook mevrouw Buys hebben verwoord. We willen echte regeling Levendig Lansingerland behouden. Heel belangrijk. Sterker, we willen eigenlijk nog meer inzet voor klassiek aan het Lint. En dan bedoel ik in algemene zin, specifiek het initiatief maar ook voor klassiek aan deze Linten.

We zouden het mooi vinden als Lansingerland op de kaart komt te staan als dé culturele gemeente van de regio. En we denken dat het kan met het talent dat we hier inderdaad hebben. Ook een concreet voorstel om dat te helpen te ondersteunen, dat is inderdaad die soort Uitkrant in Lansingerland. Het staat verwoorden de inspraak van mevrouw Buys. Al jaren koesteren eigenlijk alle aanbieders dat idee. Dat het zo goed zou zijn om dat te gaan organiseren. En we horen dat het college zegt, dat vinden wij ingewikkeld, dat kost ambtelijke capaciteit. Voorzitter, daar hebben wij eigenlijk een praktische oplossing voor. Als dat nou gewoon kan uit die onderbenutte regeling Levendig Lansingerland, als daar een aanvraag voor kan worden ingediend, dan kunnen die aanbieders het heus zelf organiseren. Dan hoeft daar geen ambtenaar naar te kijken. Dan kan er gewoon bijvoorbeeld een maandelijkse uit pagina komen. Ik zou daar zeer naar uitzien en ik denk dat het de bezettingsgraad van alle zalen zouden kunnen verhogen. Dan voorzitter, misschien wel het belangrijkste voorstel van vanavond, sport. Ik heb al gehoord dat onder andere de fractie van Leefbaar 3B dat steunt, ik dacht ook de fractie van WIJ Lansingerland, om te stoppen met bezuinigen op sportaccommodaties. Ons doel als sportiefste gemeente van Nederland, zijn we bij lange na niet aan het halen.

Kijk je naar de cijfers, dan doen we het relatief oké als het gaat om lidmaatschap van verenigingen, maar scoren we echt niet zo goed als de top in Nederland. Er moet juist een tandje bovenop als het gaat dan toegankelijk maken van sport. En inderdaad, 400 euro voor hockey, 250 euro voor voetbal, voor tennis. Dat zijn flinke bedragen, ook voor middeninkomens. En die komen niet in aanmerking voor de fondsen die daarvoor zijn. Dat zijn fondsen voor de minima, maar niet voor de middeninkomens. Dus die bezuinigingen moeten we echt schrappen vanavond. Voorzitter, hoe nu verder? Ik hoop inderdaad samen met de collega's op te trekken in de pauze, na de pauze, na vanavond om te kijken waar we samen deze matige voorstellen van het college kunnen bij punten en een goeie begroting kunnen gaan maken voor komend jaar en ook voor de jaren daarna. Dank u wel. De voorzitter: Ik ga u interrumperen voor een interruptie van mevrouw van Splunter. Mevrouw Van Splunter: Ik zat ook een beetje met smart te wachten over een verdere toelichting die ik las op jullie tegenbegroting over het circus burgerparticipatie. En ik wilde daar graag een toelichting op. De voorzitter: De heer Van den Beukel. De heer Van den Beukel: Dank voorzitter. Dat is inderdaad een van onze voorstellen. We zien dat het college de laatste jaren tonnen extra heeft uitgetrokken voor burgerparticipatie.

Als we ons oor te luister leggen in de samenleving, dan is eigenlijk de tevredenheid daarover achteruit aan het gaan. En dat heeft niks te maken met de inzet van de individuele ambtenaren die daaraan werken. Maar dat heeft meer te maken met het gevoel toch niet goed gehoord te worden, door uiteindelijk bestuurders die keuzes maken. Dus we denken dat burgerparticipatie belangrijk is, dat het ook beter moet en dat het ook beter kan, maar dat het wel beter kan met minder geld. Dus dat is ons voorstel.

17/47

De voorzitter: Dank u wel, heer Van den Beukel. Dan gaan we naar de fractie van de VVD, de heer Machielse De heer Machielse: Dank u wel, voorzitter. Laat mij allereerst eens even terugpakken op onze vergadering in juni. Daarbij deed onze vicefractievoorzitter mevrouw Draak het woord namens ons. Ze zei: een gemeente die financieel gezond wil blijven, die moet de ambitie hebben om het beste uit zichzelf te halen. En denkt u daar eens over na met elkaar vanavond. Begrotingen zijn voor de VVD doorgaans erg makkelijk, voorzitter, want wij werken al vele jaren met de vaste set uitgangspunten. Maar ik dacht dat het misschien is goed was om uw geheugen op te frissen, want wij beginnen namelijk bij de inwoner. En wat heeft een inwoner nodig? Een gemeente die werkt voor de inwoners door raken schoon, veilig en heel te houden. Een gemeente waar sporten, bewegen en recreëren dicht bij huis kan. Een gemeente die staat voor verstandig verduurzamen, die niet lukraak windmolens plaatst of inwoners dwingt om te veranderen. En een gemeente die zich inspant voor de laagste lasten in de regio. Een gemeente die schulden aflost. En een gemeente die dan ook goed en scherp omgaat met belastinggeld. En een gemeente die daarvoor een efficiënte, krachtige en proportionele organisatie neerzet. Met focus op lokale thema's.

En hoe staat het daar dan anno 2024 mee voorzitter? De tranen springen nog net niet in mijn ogen. Een kleine overheid zijn is in ieder geval volstrekt niet gelukt. Een toename met 166 FTE, bijna 50 procent, in 6 jaar tijd, tegen een stijging van het aantal inwoners met 7,2 procent. En ja, we liepen achter en de kosten gaan altijd voor de baten uit. Maar voorzitter, achteraf zeg ik maar met een kwinkslag, hadden we misschien wel voor een quotum per inwoner moeten zijn. De voorzitter: Dan ga ik u even onderbreken voor de interruptie van de heer Ruijtenberg. De heer Ruijtenberg: Dank u wel, mijnheer de voorzitter. Ik had eigenlijk beloofd om mijn mond te houden vandaag, maar kan het toch niet laten want ik word getriggerd door de heer Machielse, die het heeft over lukraak neerzetten van windturbines. Kan hij mij uitleggen, waar staat dan überhaupt een windturbine in Lansingerland? En wat bedoelt u met lukraak? Want volgens mij hebben wij heel veel onderzoeken gedaan de afgelopen jaren waar je kunt twisten over de conclusies. De voorzitter: Uw vraag is helder. De heer Machielse. De heer Machielse: Ik ben ook erg blij met deze vraag, voorzitter, want dat geeft mij opnieuw de kans om aan te geven dat de VVD categorisch tegen iedere vorm van windenergie op Lansingerlands grondgebied is.

En waar mijn punt over gaat, is dat inwoners een gemeente mogen verwachten die geen windmolens plaatst, lukraak bij hun voor de deur. En ik wil u even in herinnering roepen, dat vandaag kenbaar is geworden dat er een deal is over Bleizo. En ik weet niet of u de inwoners van Kruisweg al heeft gehoord? Maar die zijn het kind van de rekening hier aan het worden. En daar mogen wij de ogen niet voor sluiten, mijnheer Ruitenberg. Maar ik ga nu verder met de begroting. De voorzitter: Ik heb nog een interruptie van de heer Ruijtenberg. De heer Ruijtenberg: Een heel klein mini debatje gaat dit worden, want hierna ga ik er ook mee stoppen. A, is dat namelijk gisteren bekend geworden, niet vandaag van Bleizo. Het gaat om de details. Nee en ten tweede, nogmaals, dat geeft niet aan dat het lukraak is. Er zijn heel veel onderzoeken gedaan. En u mag twisten over wat u ervan vindt, maar dat hier zomaar iets lukraak gedaan wordt, dat klopt niet. En waar haalt u dat dan vandaan? Want u moet me eens zijn dat er veel onderzoeken zijn. De voorzitter: De heer Machielse.

18/47

De heer Machielse: Voorzitter, zoals ik al zei, het gaat hier om wat de inwoner mag verwachten. En als het beeld ontstaat bij inwoners dat wij dat lukraak doen, dan moeten wij dat serieus nemen. En onze haalbaarheidsonderzoeken tonen aan dat Kruisweg helemaal geen haalbare locatie is. Maar daar ga ik graag met de heer Ruijtenberg op een ander moment over in debat. Op dit moment, voorzitter, was mijn punt - en ik zei dat met een kwinkslag - dat de groei van onze organisatie en de kosten van uitvoering behoorlijk uit de pas aan het lopen is met de groei van onze gemeente. En dat, of die trend voorzitter, die zien we ook in de kosten van de overhead. Die nemen wederom toe. Met ruim 2,2 miljoen euro om precies te zijn. En daarmee stijgen de kosten fors, maar we leggen de rekening bij onze inwoners neer. Want ik doe even een simpel rekenvoorbeeld met u. Als wij slechts 2 procent van de kosten overhead zouden weten te bezuinigen – by the way, dat is aanzienlijk minder dan de verhoging, dus ik heb het niet eens over bezuinigen, ik heb het over minder meer doen - dan zou een ozb verhoging voor zowel onze inwoners als bedrijven al totaal niet meer nodig zijn. Maar wij kijken niet naar onszelf, wij kijken naar buiten. Want wie deze wederom enorme groei in kosten… De voorzitter: Ik ga u even onderbreken voor een interruptie van de heer Azzouzi. De heer Azzouzi: Dank u voorzitter.

Denkt de heer Machielse niet dat als wij gaan snijden in overhead en een ambtelijk apparaat, dat dit ook ten koste gaat van de dienstverlening aan in onze inwoners? Hoe denkt de VVD daarover? De voorzitter: De heer Machielse. De heer Machielse: Dat is heel eenvoudig, mijnheer Azzouzi. Uiteindelijk meten wij de tevredenheid van onze inwoners over deze gemeente. Die is niet met meer dan 50 procent gestegen de afgelopen zes jaar en de kosten wel. Dus puur cijfermatig heeft u geen gelijk. En natuurlijk is er een uitvoering nodig voorzitter, maar het meer meer doen en ondertussen meer vragen van inwoners die al in de klem zitten in een portemonnee, daar strijd ik tegen en dat blijf ik ook doen. De voorzitter: Dan heb ik nog een interruptie van de heer Azzouzi. De heer Azzouzi: Dank u wel, voorzitter. De heer Machielse gebruikt zijn debattechniek, maar beantwoordt de vraag niet. welke taken gaan we niet meer doen? Kan de VVD dat zeggen? De voorzitter: Heer Machielse. De heer Machielse: Ik heb geweldig nieuws voor de heer Azzouzi en alle andere luisteraars, dat komt zo aan bod. Voorzitter, ik ga verder. De voorzitter: Ik heb nog een interruptie van de heer Bik. De heer Bik: Komt u in uw vervolg dan ook terug op de wettelijke taken die we uit te voeren hebben als gemeente? De voorzitter: De heer Machielse. De heer Machielse: Uitgebreid, voorzitter.

Maar voorzitter, wie deze enorme groei van kosten binnen dit gemeentehuis durft te verdedigen en ondertussen wel bezuinigt op de samenleving buiten het gemeentehuis, die moet zichzelf eens de vraag stellen: ben ik hier voor het landelijke en lokale beleid en voor de papierfabriek die toevallig een gemeentehuis heet, of ben ik hier voor de inwoners? Nou, mijn antwoord kent u vast. En daarom zegt de VVD voor deze begroting:

19/47

bezuinigen op de kosten van de uitvoering. En ik heb het daarbij niet eens over echt bezuinigen. Ik heb het over minder meer doen. We gaan de organisatie niet volstrekt ontdubbelen, maar uiteindelijk zullen we minder meer moeten doen van binnen, om de samenleving buiten in stand te houden. Want alleen daarmee zetten we onze inwoners pas op één. En ik zal dat op een aantal voorbeelden concreet maken, voorzitter. Te beginnen met de jeugdzorg en wettelijke taken. Mijnheer Bik, luistert u mee? Want de VVD is al langer een van de weinige partijen in dit huis, die ook vindt dat je op de uitvoering van wettelijke taken moet kunnen besparen. Want ook al staat de uitvoering van die taak niet ter discussie, de manier waarop we hem uitvoeren. Daar gaan we zelf over tot grote mate. En nu blijkt ook uit onderzoek van Cebeon en Rijnconsult, dat Lansingerland veel meer uitgeeft aan bijvoorbeeld de jeugdhulp dan je puur op grond van onze bevolking zou mogen verwachten. En ook als je kijkt naar vergelijkbare gemeentes. Dus kom niet aan met het argument, we hebben zoveel jeugd. En dit is wederom een goed voorbeeld dat het objectief laten kijken naar onze werkwijzen, er wel toe kan leiden dat we gaan bezuinigen zonder het niveau van die uitvoering en de dienstverlening daaronder gaan leiden.

Voorzitter, die interne organisatie, als je innovatief wilt zijn als gemeente naar je ondernemers toe, maar ook intern, dan moet je je mensen flexibel inzetten. Dan moet je bezig zijn met mensen opleiden, ontwikkelen. De intrinsieke motivatie en niet overal maar extra mensen met hun eigen domein, maar mensen laten werken in hun bereik en niet in hun domein. Dat mis ik, die ambitie. Voorzitter, op cultuur en sport, uit onze achterban, inwoners, muziek- en cultuur verenigingen, sportverenigingen, sportondernemers, klinkt heel duidelijk de roep om die kleine subsidieregelingen in stand te houden. Maar de Lansingerlandse samenleving is gezegend, voorzitter, met een gezond verenigingsleven en vele vrijwilligers die graag hun steentje bijdragen. Ze hebben veel meer aan een kleine subsidie uit dat potje Levendig Lansingerland of vanuit het sportakkoord, dan aan - het spijt me te zeggen - combinatiefunctionarissen en sportcoaches, die goed bedoeld vanuit de gemeente bezig zijn. Maar vanuit de achterban, de verenigingen horen we: als ik mag kiezen, doe mij maar het subsidiepotje, want we moeten het toch zelf waarmaken. Dus wie houden we hier nou voor de gek? Liberaal, voorzitter, is dat de samenleving zelf de dingen oppakt. En wij er als overheid zijn om te ondersteunen waar nodig, maar we gaan het niet regelen. Minder organisatie, meer uitvoering, dat is waar we naartoe moeten.

Voorzitter, datzelfde geldt voor ondernemerschap en die bruisende kernen. De kleine regelingen voor ondernemers zoals de hanging baskets, de verfraaiing van de centra in de feestperiode, het afval opruimen bij Koningsdag. Dit college wil daar een streep doorzetten, maar de VVD heeft iets anders gehoord bij de winkeliersverenigingen. Laten we de functie centrummanager afbouwen en al deze regelingen behouden, want daar heeft de ondernemer meer aan. Een schoon, veilig en heel Lansingerland, voorzitter. We schrijven in de begroting voor het negende jaar op rij dat Lansingerland de ambitie heeft om nul verkeersslachtoffers te hebben door infrastructurele gebreken. En wat zien we? Nul euro voor het budget om te gaan naar nul verkeersslachtoffers. Geen daden, alleen maar woorden. De beveiligde fietsenstallingen bij de metrostations, voorzitter, ik word onderhand een langspeelplaat, want voor het derde jaar op rij moet ik hier gaan strijden voor iets wat we jaren hadden, door honderden inwoners per dag wordt gebruikt, waar meerdere raadsbesluiten aan ten grondslag liggen en weer moet ik ervoor gaan strijden. U groeit de organisatie, u groeit de overhead, u stelt belastingverhogingen voor, u wilt stoppen met subsidies. En ondertussen blijven de inwoners zitten met graffiti voor de deur. Lekker, zo'n overheid.

Ik vraag mij oprecht af, voorzitter, of de inwoners van Lansingerland bij het lezen van de brief van het college - ik hoop dat ze het niet hebben gedaan - inderdaad ook denken: Dit is echt een wel afgewogen pakket. Het is geen wel afgewogen pakket, voorzitter. Dit pakket redeneert vanuit binnen het gemeentehuis en niet vanuit buiten het gemeentehuis. En tot slot, voorzitter, u kunt het aan mij merken, ik heb een behoorlijke toegenomen irritatie. Dit pakket redeneert vanuit binnen het gemeentehuis en niet vanuit buiten het gemeentehuis. En tot slot, voorzitter, u kunt het aan mij merken, ik heb een behoorlijk toegenomen irritatie over het gemak waarmee de wereld buiten het gemeentehuis – in onze optiek de echte wereld – wordt ingeruild voor de wereld in het gemeentehuis. De VVD wil ons belastinggeld uitgeven aan beleid dat onze inwoners kunnen zien en kunnen voelen. Dus wel graffiti verwijderen, wel hanging baskets, wel kerstbomen. Geen medische keuringkosten voor gehandicaptenkaart doorbelasten, doorgaan met de subsidie EHBO- en reanimatiecursussen, doorgaan met de subsidie Levendig Lansingerland en natuurlijk een redelijk voorstel voor de sportverenigingen. Moet dat op nul blijven? Dat hoeft wellicht niet eens de komende jaren.

Maar zomaar 10 procent erbij, terwijl de sportondernemers ook nog eens worden geconfronteerd met een btw-verhoging? We stellen hier de verkeerde prioriteiten. Dat brengt me bij het college. Wethouders. Wethouders. Het goede nieuws …

20/47

De voorzitter: Ik ga u even onderbreken. Interruptie van de heer Markus. De heer Markus: Ik moet altijd lachen om de debattoon van de heer aan de overkant. Het moet me toch even van het hart, u roept dat wij van binnen naar buiten, en allemaal hele dure, mooie termen. Uiteindelijk het enige voorstel waar de VVD mee komt: u moet iets schrappen in de jeugdzorg en gooi de combinatiefunctionaris daar ook maar uit. Daar komen we er toch niet mee? Ik verwacht dan ook degelijke voorstellen van de VVD. Welk beleid wilt u aanpassen, op welke manier wilt u dat doen, hoeveel fte zit daarbij? Die voorstellen mis ik. Gaat u daar nog mee komen? De voorzitter: De heer Machielse. De heer Machielse: Uiteraard gaan we daarmee komen, mijnheer Markus, want we zullen wel moeten. Want dit pakket aannemen is in ieder geval geen optie. Maar vanavond zitten wij hier met elkaar om te kijken wat we willen met Lansingerland de komende jaren. Laat heel helder zijn: dat het meer meer doen binnen het gemeentehuis en minder doen buiten het gemeentehuis voor de VVD geen optie is. Ik heb u vier concrete voorstellen genoemd en uiteraard heb ik er nog vele meer met mij in de tas. De voorzitter: Ik ga u onderbreken voor weer een interruptie van de heer Markus. De heer Markus: Ik ben wel benieuwd wat er nog in uw tas zit. Ik zou zeggen, laat het eens zien. De voorzitter: De heer Machielse.

De heer Machielse: Zeker, mijnheer Markus, die gaat u allemaal te zien krijgen de komende week. Ik ga door, voorzitter. Voorzitter, ik ga door. Ik wilde het nog met u hebben over het college. De voorzitter: Dat moet even wachten, want ik heb een interruptie van de heer Azzouzi. De heer Azzouzi: Dank u wel, voorzitter. Om toch in de sfeer van dekking te blijven. Hoe denkt de VVD over de ozb die niet opgehaald wordt op dit moment? Die wij eigenlijk zouden moeten ophalen, we worden gekort door de algemene uitkering daarop. Hoe denkt de VVD daarover? De voorzitter: De heer Machielse. De heer Machielse: Een kort antwoord, voorzitter. Ik heb twee jaar geleden vanaf deze stoel gezegd dat ik de term onbenutte belastingcapaciteit nooit meer wil horen en daar blijf ik bij. De voorzitter: Gaat u verder, heer Machielse. De heer Machielse: Goed. Ik wilde het met u hebben over het college. Dat gaan we nu dan echt doen. Het goede nieuws bereikte ons dat de door de griffie georganiseerde cursus Politiek Actief inmiddels al tweemaal volgeboekt is, waarvoor hulde. Dat betekent dat we meer dan zestig aanmeldingen hebben voor mensen die vol enthousiasme wellicht over anderhalf jaar al gaan beginnen in de Lansingerlandse politiek. Maar ik hoop oprecht dat geen van hun deze avond aan het kijken is en geen van hun de brieven van dit college heeft gelezen.

Want wat die zich moeten afvragen: ik heb toch iets volstrekt anders geleerd over wat het inhoudt om als raadslid aan het hoofd van de gemeente te staan. Hoe makkelijk springt dit college eigenlijk om met raadsbesluiten? Neemt dit college de raad wel serieus? De raad staat dankzij onze griffie tweenul voor, want het is nog niet eerder voorgekomen dat het college nog voor een beeldvorming het nodig vond om schriftelijk te gaan reageren op een memo van de griffie, waarin wordt aangegeven dat meer dan veertien recente moties en amendementen zonder enige toelichting niet worden uitgevoerd. Ik hoor de heer Bik dan zeggen: ja, zoals ik eerder vanavond hoorde niet helemaal verwerken. Nou, mijnheer Bik, het is helemaal niet verwerken. Dat is iets anders dan niet helemaal verwerken. Daarbij wil ik dan een aantal van uw collegeleden toch vragen. Tot een paar jaar geleden zat u hier nog met ons in de raad naast ons. Denk eens even door. Had dit niet ruim voldoende geweest voor een gesprek van totaal andere orde dan de inhoud van de begroting? Voorzitter, ik startte mijn betoog door te zeggen: een gemeente die financieel gezond

21/47

wil blijven, moet de ambitie hebben om het beste uit zichzelf te halen. Ik wil de collegeleden vragen om zich iets anders te realiseren, want een college dat slagvaardig en betrouwbaar wil zijn, moet ook de ambitie hebben om de raad serieus te nemen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, heer Machielse. U heeft niet zoveel tijd meer over hè, voor interrupties in de tweede termijn. Oké. Dan gaan we naar de fractie van D66. Mevrouw Den Heyer. Mevrouw Den Heijer: Dank u wel. Voor D66, wij gaan ook nog even onze duit in het zakje doen. Wij willen om mee te beginnen de ambities uit het coalitieakkoord hoog houden. We willen belangrijke voorzieningen voor een gezond, levendig en duurzaam Lansingerland in stand houden en misschien zelfs nog wel verbeteren waar het kan. We hebben al gehoord, we zijn de sportiefste, of we willen de sportiefste gemeente van Nederland zijn. We zijn koploper op het gebied van energieloketten, ook dat moeten we zo houden. De meest culturele gemeente van deze regio, ook een duidelijke ambitie. Een heel actief verenigingsleven met ondersteuning van de gemeente. En een betrouwbaar bestuur en goede burgerparticipatie. Allemaal ambities van D66 die we ook in het coalitieakkoord hebben proberen te verwoorden en die we ook hoog willen houden.

Maar, misschien voel je het al aankomen, tegelijkertijd wordt er ook duidelijk dat er keuzes moeten worden gemaakt om een financieel sluitende begroting neer te leggen. Ook dat is de wens van D66. Deze begroting laat dan ook goed zien in welke ingewikkelde periode we zitten en vooral ook de ingewikkelde periode die eraan komt. We moeten ons echt mentaal voorbereiden – en mijn voorganger was daar al enigszins mee bezig – op ook de begroting van 2026. Ik vind dat het college dat hoe dan ook goed inzichtelijk heeft gemaakt in de stukken die allemaal zijn bijgevoegd. Daaruit blijkt ook die ingewikkeldheid en de periode waar we in zitten. Daar kom ik ook zo op terug voor 2026. Maar we hebben het ook geknipt, net een beetje als de collega's van WIJ Lansingerland. We kijken nu naar ‘25 en we zien wat er op ‘26 op ons afkomt en daar gaan we het ook later nog over hebben. Voor nu voor 2025. We hebben natuurlijk die reparatie van het amendement wat we met elkaar raadsbreed eerder hebben gemaakt. Dit is voor D66 ook een belangrijk besluit geweest waar we nu niet lichtzinnig mee om willen gaan. Er was goede overeenstemming met alle partijen raadsbreed en dat samen besturen, wat we ook in het coalitieakkoord hebben opgenomen, nemen wij serieus en daar staan we ook voor.

Daarmee zijn die zaken geborgd zoals de subsidieregeling Levend Lansingerland, die gehandicaptenkaart, de menstruatiearmoede en volgens mij zitten daar ook die kerstbomen in. Ja, dat klopt. Van de kleine dingen moet je het hebben, ook daarmee kunnen wij ons heel goed inleven. Het volgende punt waar we de reparatie op willen doen is dat, na alle stukken gelezen te hebben en na alles gezien te hebben, ook duidelijk werd dat ook niet alle informatie er nog is om de beste keuzes te kunnen maken. Dus als je nu al dingen gaat bezuinigen, terwijl je ook nog aan het verkennen bent welke bezuinigingen er nog meer zouden kunnen worden gedaan, voelt het voor ons logischer om het allemaal op één hoop te gooien en te kijken op dat moment wat er dan nodig is. Ook daarmee zijn we het eens dat je kleinere bezuinigingen, de ophef die daarover zou kunnen ontstaan en die er ook is en die er ook mag zijn, die is het gewoon niet waard om die nu op te voeren. Ook de andere coalitiepartijen WIJ Lansingerland en Leefbaar 3B hebben daar al over verteld wat die knoppen zijn. Dat gaat bijvoorbeeld over natuurlijk de sportvoorzieningen die heel belangrijk zijn. Dan lichten wij er nog een paar dingen uit, dat is omdat we gewoon die gezonde samenleving van belang vinden. Daarom vinden wij sport ook heel belangrijk, we vinden dat het voor iedereen toegankelijk moet zijn.

We zien natuurlijk ook landelijk dat er een btwverhoging op afkomt en dat dat nog eens bovenop de verhoging van de tarieven komt, vinden wij dat dubbel pijnlijk en we willen dat op dit moment terugdraaien. Ook bij de bezuinigingen op cultuur denken we ook altijd: waarom bezuinigen op zoiets waardevols waar we als gemeente eigenlijk toch al zo weinig aan uitgeven? Het rapport laat ook zien, het Cebeon – zeg ik het goed, hè – rapport laat ook zien dat we als Lansingerland al vrij weinig uitgeven aan cultuur. Heeft het dan nog wel zin om nog meer te gaan snijden? We willen natuurlijk ook zo meteen dat het Casa Cadanza echt een succes wordt en daar moeten we ook cultuur mee gaan vullen. Daarom vinden we het belangrijk dat ook de subsidie Levendig Lansingerland in 2025 blijft bestaan, en dat is ook zo de wens als we van de insprekers gehoord hebben. Daarnaast vinden we het belangrijk dat we blijven investeren in participatie. Dat is ook voor ons een belangrijk punt en we zien ook dat weer goed terugkomen in de begroting. Dan over duurzaamheid, even als containerbegrip, daar valt natuurlijk altijd wel heel veel onder. Maar dat is ook onze ambitie. We willen een duurzame, klimaatbestendige gemeente zijn en dat is ook echt voor de toekomst van belang. Dat is veel groter dan alle kleine subsidieregelingen die we hebben. We zien daar in de begroting een

22/47

aantal goede punten terugkomen waar we echt blij van worden. Het verduurzamen van het vastgoed, het verduurzamen van het groenbeleid. Maar we zien ook, en daar moeten we ook eerlijk op zijn, dat sommige dingen nog niet zo goed lukken. We hebben natuurlijk het investeringsfonds Duurzaamheid, dat is verkend, maar er is niets uitgekomen. Dat vinden we natuurlijk als fractie ook heel erg jammer. We hebben nog een voorstel gedaan voor gratis bomen voor Lansingerlanders en we zien dat eigenlijk nu niet in de begroting meegenomen, maar we hopen – en we willen daar graag ook antwoord van het college op – dat daar nog steeds aan wordt gewerkt en we zijn benieuwd hoe dat wordt meegenomen. Dan hebben we natuurlijk ook moeite met die bezuinigingen op groene schoolpleinen. We hebben de informatie gehoord dat eigenlijk de subsidie op dit moment niet goed benut wordt. We horen heel graag eigenlijk van de wethouder nog over hoe hier nou over is gesproken met de scholen zelf. Is het nu zo dat de meeste schoolpleinen al vergroend zijn inmiddels? Dan zou het natuurlijk supergoed nieuws zijn, dan zou je kunnen zeggen, dan is dit een succes geweest en kunnen we daarmee stoppen. Maar als het nog is dat er nog heel veel steen is, dan is het misschien toch nodig om incidenteel te blijven investeren. We wachten ook hier het antwoord van het college nog op af.

Dan een belangrijk punt voor ons, de verhuizing van het energieloket. We dachten eerst: het is een verhuizing en dat is misschien wel een goed idee, daar kunnen we wel in leven, want iedereen moet wat inleveren op die manier. Maar als we dan de stukken ook lezen, dan blijkt vervolgens niks meer mogelijk te zijn. Die informatie hebben we ook gekregen. Er is geen uitstallingsvoorbeelden meer van voorbeelden, zijn geen mogelijkheden voor bijeenkomsten en dat vinden we echt te veel een uitkleding van het loket. We hebben goud in handen, zoals de inspreker zei, en dat willen we graag zo behouden. Daarom willen we op deze manier die knop ook niet gaan inzetten. We zien ook dat de huur voor 2025 en ’26 nog geregeld is, maar daarna niet meer. Daarom zijn we ook van plan om hierop een amendement of een motie in te dienen waarin we vastleggen dat het college in overleg moet met de coöperatie om op zoek te gaan naar volwaardige invulling van het energieloket. Of op het gemeentehuis, of op een andere locatie, maar er mag geen afbreuk worden gedaan van de kwaliteit van de dienstverlening zoals die nu plaatsvindt. We zien ook andere kansen, want er was ook een succesje van Leefbaar 3B van het Mobiele Servicepunt. Misschien kunnen we daar ook nog een mooie match mee maken, want dan kom je nog dichter bij de mensen thuis. Dan is veiligheid ook belangrijk, fietsveiligheid.

We kiezen ervoor om alsnog geld vrij te maken voor betaalbare, efficiënte beveiliging van de fietsenstalling. Dat is ook zo haalbaar gevonden en dat vinden we ook belangrijk dat het wordt doorgevoerd. Dan komen we natuurlijk aan het belangrijke punt aan de inkomstenkant. Dus we hebben het nu vooral over wat we wel en niet gaan uitgeven, maar we hebben ook natuurlijk de inkomstenkant: hoe verdienen we eigenlijk ons geld terug? Daarin willen we eigenlijk niks terugdraaien wat het voorstel van het college inhoudt. Daarmee volgen we het college. We vinden het van groot belang om nu die ozb-verhoging in te gaan voeren. Er zijn ook nog andere lasten, die vinden we ook acceptabel. We zijn ervan overtuigd dat als we kijken naar 2026, dat dan die verhoging echt niet te voorkomen is. Dus wij vinden dat je jezelf maar beter kan schrap zetten en het nu alvast kan gaan oppakken. Belangrijk argument hierbij is ook weer het Cebeon-rapport, dat laat ook zien dat Rijk simpelweg verwacht dat we meer belasting ophalen. Hier kun je het misschien mee oneens zijn, maar het is wel de realiteit. Het voorstel van Leefbaar 3B van de verhoging van de verblijfbelasting, ook weer een belasting die we aan die knop kunnen draaien, vinden wij ook wel een goed idee. Het is ook daarmee dat je weer een nieuwe inkomstenbron aanboort. Dan wil ik even eindigen, tot slot.

Als we kijken naar 2026 – en ik zei al, dan wordt het natuurlijk pas echt spannend – dan is het belangrijk, en dat hebben ook meerdere partijen gezegd, dat we echt met elkaar een zorgvuldig proces gaan lopen. We hebben een handzame begroting nodig en iets minder bijlagen dan we nu allemaal doorheen moesten werken, met een eindeloos knoppenboek die eigenlijk nog dikker was dan de begroting zelf. Belangrijk is om met elkaar goede spelregels te gaan maken, want straks zitten we ook vlak voor de verkiezingen en is het ook weer moeilijker om verder te kijken met elkaar. Daar moeten we ook eerlijk in zijn, denk ik. Dus het toekomstbestendig maken van onze gemeentefinanciën mag niet ten koste gaan van partijpolitiek. We hebben hier allemaal een rol te spelen. Het college, de raad, de coalitie en de oppositie. Het is belangrijk in onze ogen dat we niet pas bij de kaderbrief de discussie gaan voeren. Bij ieder besluit zouden we eigenlijk en bij elke commissievergadering moeten nadenken over wat de impact hiervan is op het tekort. Zo blijven we wat ons betreft meer in control en houden we overzicht en kunnen we bij de kaderbrief pas gaan bijsturen als het te laag is. Een ander laatste punt, en dan sluit ik af, is dat we ook vinden dat we de brede samenleving hierbij moeten betrekken. We hebben het hier al eerder over gehad.

Een bezuinigingsdialoog vind ik niet echt een hele fijne titel, maar we moeten er met

23/47

elkaar over praten. Want we zijn ervan overtuigd dat ook de samenleving wil meedenken over de problemen waar we in zitten en ook daar hele goede voorstellen van komen. We missen echt een participatie op dit moment. We hebben wel onze eigen lijnen aangeboord en daar veel input opgehaald, maar we hopen ook dat we dat als raad breed kunnen gaan doen en in 2026 met elkaar dit kunnen op gaan pakken. Want er komen echt pijnlijke keuzes aan, die kunnen we nu nog met elkaar zo wegpoetsen, maar dat kan daarna echt niet meer. Daar wil ik het bij laten. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Den Heijer, ik heb een interruptie van de heer Duivesteijn. De heer Duivesteijn: Dank u wel, voorzitter. Ik heb even gewacht tot het einde van het betoog, want u zei: wij willen graag die ozb verhogen richting 2026 omdat dat nodig is. Maar vindt u dan ook dat u op dit moment alle informatie heeft om die keuze al te maken? De voorzitter: Mevrouw Den Heijer. Mevrouw Den Heijer: Dat kan een kort antwoord zijn. Dat vind ik van wel. We hebben duidelijk zicht op wat de komende jaren gaat doen en dan komen we daar gewoon niet onderuit om dat te gaan doen. De voorzitter: Dank u wel. Ik kom even terug. In het begin gaf ik aan kwart voor zeven. Dat is het nu net geweest, kwart voor zeven.

Er moeten nog vier fracties een inbreng gaan leveren en gezien de hoeveelheid tijd die vijf fracties hebben gebruikt zullen ze ongeveer hetzelfde gebruiken. Dan zitten we dus vijftig à vijfenvijftig minuten verder. Vindt u het een gek idee als ik zou voorstellen, we schorsen nu voor de dinerpauze. Dan kan in ieder geval het college, die heeft die schorsing ook nodig, om die vijf fracties die geweest zijn dat voor te bereiden. Dan gaan we na de dinerpauze weer verder, eerst met de vier andere en daarna een korte schorsing als het college dat nodig heeft voor beantwoording of in ieder geval overleg over die vier fracties. Zodat we dus nu gaan schorsen voor de dinerpauze. Ik leg het aan u voor. Mevrouw Van Splunter. Mevrouw Van Splunter: Ik ga hier natuurlijk niet alleen over en ik vind dit ook lastig, want we willen de catering ook niet in problemen brengen. Het voorstel om inderdaad straks dan opnieuw te schorsen zodat ook als wij vragen hebben daar gewoon netjes een antwoord op kan komen, oké. Maar wat doen de insprekers? Ik neem aan dat die ook honger hebben en naar huis gaan. De voorzitter: Nee, nee, dit gaat om wat u vindt. Mevrouw Van Splunter: Ik vind het zonde als insprekers met mooie betogen waar wij achter staan niet meekrijgen hoe GroenLinks Lansingerland hierover denkt. De voorzitter: Oké, maar goed. Ik heb gehoord wat u gezegd heeft. De heer Bik.

De heer Bik: Dank u wel, voorzitter. Wat mij betreft is het voor de insprekers tot en met het eind interessant en de eindtijd varieert niet door het verplaatsen van de dinertijd. Dus wat mij betreft kan het nu plaatsvinden. De voorzitter: Dus het kan nu plaatsvinden, vindt u. De heer Machielse: Voorkeur om de eerste termijn eerst af te maken, voorzitter, en dan pas te schorsen voor het diner. De heer Markus: Mijn knorrende maag houdt het nog wel even uit, dus ik maak graag de eerste termijn af. Dat lijkt me wel zo zuiver. De voorzitter: Verder nog andere fracties voor of tegen mijn voorstel? Er zijn twee fracties tegen in ieder geval. We er kunnen er discussies over gaan hebben. Ik denk dat heel simpel is, laten we gewoon maar even stemmen. Wie is ervoor en wie is ertegen? Ik denk dat dat het beste is. Met hand. De heer Van den Beukel.

24/47

De heer Van den Beukel: Voorzitter, ik wil graag mijn stem geven aan de oppositiepartijen, aan partijen die niet aan het woord zijn geweest. Het maakt mij niet uit, maar ik wil graag hen volgen. De voorzitter: Wie wil er schorsen en wie wil er niet schorsen? Nee, er zijn vier fracties die nog moeten. ChristenUnie, GroenLinks, PvdA en VOOR. Maar goed, ik hoor hier ook heel simpel gezegd: ik heb een plaspauze nodig. De voorzitter: We gaan door. Mijn voorstel valt niet in goede aarde, dus we gaan gewoon verder. Dan gaan we naar de fractie van de ChristenUnie. De heer Markus, aan u het woord. De heer Markus: Voorzitter, dank u wel. Voorzitter, vanuit ons verkiezingsthema Samen recht doen hebben we naar de begroting voor 2025 keken en ook de jaren erna. Allereerst samen, dat hebben we vorig jaar ook al verteld, wat ons betreft betekent samen dat iedereen in Lansingerland mee moet kunnen doen. Vanuit dat principe schrappen we net zoals vorig jaar de bezuiniging voor de keuringskosten van de gehandicaptenkaart. Maar voorzitter, en dat werd ook door het CDA aangehaald, eenzaamheid wordt een steeds groter probleem in Nederland. Bijna de helft van de volwassenen in Nederland voelt zich eenzaam. Denk daar even over na. Bij de jongeren tussen de zestien en vijfentwintig voelt één op de vier zich zelfs erg eenzaam. Dat moet anders.

Een fantastisch initiatief hiervoor is het Lief & Leedstraatje. Een laagdrempelig initiatief waarbij inwoners aandacht besteden aan hun buren bij lief en leed, dit ondersteund vanuit de gemeente met een klein bedrag om uit te geven aan kaarten, bloemen et cetera. Er loopt, zo begrepen wij, in Lansingerland al een pilot en in het land is het zeer succesvol en wat ons betreft intensiveren we dat. Graag horen we wat anderen hiervan denken. Laten we zo samen met alle inwoners in Lansingerland optrekken en naar elkaar omzien. Voorzitter, maar we willen ook recht doen. Recht doen aan mensen die onze steun hard nodig hebben en dat is wat ons betreft een belangrijke taak van de gemeente. Dat geldt zeker voor mensen in armoede. Wat ons betreft is het ook onbespreekbaar om de motie die al meerdere malen is aangehaald rond menstruatiearmoede niet uit te voeren. We zijn ook erg blij dat de Rotterdampas dit jaar niet ter discussie staat, maar dat we die gewoon blijven uitgeven aan de mensen die dat hard nodig hebben. Voorzitter, dan ook rondom armoede. We hebben al een goede stap gezet rondom het saneringskrediet, maar rondom jongeren met problematische schulden zijn wij de weg even kwijt en we horen graag van de wethouder wat de status, of hij een tipje van de sluier hierover kan oplichten.

Voorzitter, recht doen betekent wat ons betreft ook omzien naar de schepping die ons gegeven is en het goede beheer daarvan. De groene schil rondom Lansingerland is en blijft belangrijk voor ons en in dat kader horen we ook graag de status van de wethouder rondom het Triangelpark. De vergroening van het schoolplein is ook een belangrijke. We hebben al veel vergroend, er moet ook nog scholen opnieuw gebouwd worden en er komen nieuwe groene schoolpleinen bij. Wij kunnen op zich instemmen met het voorstel wat nu voorligt, maar we willen wel een goede evaluatie volgend jaar om echt met elkaar goed te kunnen besluiten of alle schoolpleinen zijn vergroend en of iedereen daarvoor de kans heeft gekregen. Dan het EnergieLoket. Een mooi, laagdrempelig iets om na te denken over verduurzaming van je huis. Er wordt nu voorgesteld voor het college om het te verplaatsen naar het gemeentehuis. Wat ons betreft, en we hebben nog twee jaar, gaat de wethouder in gesprek met LansingerStroom om te komen tot een goede oplossing die ook recht doet aan hetgeen wat het EnergieLoket met elkaar wil bereiken. Dan, ook belangrijk in het kader van omgaan met de natuur, het stimuleren van de fiets. Goede stalling hoort daarbij.

Er is al veel gesproken over de bewaakte fietsenstallingen bij station Rodenrijs en Westpolder en wat ons betreft komen daar twee selfservice fietsenstallingen, waardoor alle fietsen keurig netjes achter een poortje kunnen staan en daarmee veiliger zijn dan dat het nu is. Dat is wat ons betreft een prima oplossing. Voorzitter, we moeten niet alleen blijven praten, we moeten ook dingen doen en dingen ook doen die we afgesproken hebben. Een daarvan zijn de tarieven voor onze sport- en cultuuraccommodaties. Vorig jaar is de tarievennota vastgesteld, daar zijn afspraken over gemaakt en het lijkt ons niet verstandig om daar nu al van af te wijken. Je moet doen wat je hebt beloofd, voer dat ook op die manier uit. Ga ook in gesprek met de sport en cultuur en wellicht hebben ze andere ideeën en initiatieven waarmee kosten bespaard kunnen worden, zoals misschien wellicht minder ambtelijke ondersteuning of andere zaken die daarbij een rol kunnen spelen. Dan voorzitter, een subsidie – en er is al veel over gesproken – die ook vorig jaar is teruggedraaid, dat is de subsidie rondom Levendig Lansingerland. Voorzitter, laat de subsidie bestaan. Er komen mooie initiatieven uit voort waarmee de cultuur weer wordt beïnvloed en waar ook weer nieuwe leden

25/47

eraan komen. Het is ook belangrijk om dat voort te blijven zetten om zo te werken aan een sterk verenigingsleven. Voorzitter, dat geldt wat ons betreft ook voor Koningsdag. Als we ons zo inzetten voor het dorpse karakter en ons in willen zetten op het samen met elkaar praten, het samen met elkaar ideeën ontwikkelen, elkaar moeten, dan is Koningsdag daar ook een belangrijk onderdeel van. Blijf dan ook gewoon de afvalinzameling betalen en wat ons betreft verhoog ook de bijdrage aan Oranjecomités om Koningsdag nog lang te blijven organiseren de komende jaren. Voorzitter, dan toch nog een technisch dingetje. We hebben antwoord gekregen over de 4 ton van de hervormingsagenda. We hebben nog een vraag aan wethouder Hoek. Er is ons toegezegd begin dit jaar dat het eenmalig was, nu wordt het twee jaar verlengd. Het gaat om een bedrag van 4 ton. Wij waren en zijn kritisch op de meerjarige inzet van de opgavemanager en de opgavesecretaris en andere punten daarin. We horen graag van de wethouder waarom er toch is gekozen om dit niet eenjarig doen, maar driejarig. We horen graag een goede toelichting. Voorzitter, met verschillende voorstellen draaien we inderdaad allerlei bezuinigingen terug. Dit zit rond de 2 ton en wat ons betreft kunnen we direct vanuit het overschot of een eventuele verhoging van de verblijfsbelasting.

Dit zijn allemaal makkelijke oplossingen, maar de echte keuzes hebben we hiermee nog niet gemaakt. Richting 2026 loopt het tekort alleen maar op en hebben we nog ruim 7,5 miljoen te dekken. Dat is geen gemakkelijke keuze en deze keuzes moeten wat ons betreft richting 2026 echt gemaakt worden. We hebben nu nog te weinig inzicht, maar het vraagt wel om durf en moed en we moeten ook stoppen met het doen van allerlei kleine bezuinigingen rondom graffiti en pollers. Dat leidt af van de echte discussie. Maar we moeten met elkaar echt het gesprek voeren en grote keuzes maken. Die grote keuzes maken, betekent wat ons betreft ook dat je het goed gesprek moet voeren met de raad, met verenigingen en het maatschappelijk middenveld. Dus niet zomaar huurverhogingen doorvoeren zonder overleg, maar met elkaar nadenken wat er mogelijk is en kijken of de bezuiniging zijn door te voeren. Er zit een hoop creativiteit in onze samenleving. Voorzitter, wat ons betreft moet daar ook een duidelijk onderscheid gemaakt worden ook in het sociaal domein wat er nou wettelijk moet en wat wij als gemeente bovenwettelijk nog willen. Daar moeten we met elkaar het goede gesprek over voeren. Past dit in ons beleid, leveren bovenwettelijke taken daadwerkelijk iets op? Maak dit inzichtelijk als college samen met alle partijen die erbij betrokken zijn en dan kunnen daarvan ook goede keuzes maken.

Wat ons betreft zetten we in het sociaal domein de koers voort als het gaat om inkopen van lokale gerichte hulp. Wat ons betreft wordt dit vastgelegd in beleid en in afspraken. Voorzitter, wij zijn in ieder geval bereid om belangrijke keuzes te maken, grote keuzes te maken en niet meer in te zetten op allerlei klein bier. Voor ons zijn daarbij wel een paar thema's van belang. Preventie en gezondheid. Niemand is tegen een gezonde gemeente, daar moeten we op blijven inzetten. Preventie is dan ook belangrijk als het gaat om sport en bewegen, het vitaliteitsakkoord en een bereikbare, openbare ruimte waar iedereen op een normale manier zich voort kan bewegen. Armoede moet in een rijke gemeente als Lansingerland bestreden worden. Armoede en schulden zijn thema's die eigenlijk niet hierin voor moeten komen, helaas is de werkelijkheid anders. We moeten hen ondersteunen, schulden overnemen en samen met die mensen aan de slag. Ook belangrijk is een groene, duurzame omgeving. Dat wordt door veel van onze inwoners gewaardeerd. Blijf daarop inzetten. Daarnaast laat klimaatverandering steeds meer zien dat we daarop in moeten spelen. Voldoende groen in onze wijken en gemeente is belangrijk en de verduurzaming van onze buitenruimte heeft dan ook prioriteit. Voorzitter, dan ook nog de mentale gezondheid van jongeren en ouderen.

Die gaat helaas de laatste jaren achteruit en eenzaamheid neemt steeds meer toe. We moeten daarop blijven inzetten, zoals ik net al aangaf, en kleine initiatieven kunnen daar een heel belangrijke rol spelen. Maar ook als gemeente moeten we daar ons van bewust blijven. Tenslotte waardig ouder worden. De komende jaren vergrijsd onze gemeente verder en wij vinden het belangrijk dat iedereen waardig ouder kan worden in onze gemeente. Ouderenhuisvesting, bewegen, volwaardige ontmoetingsplekken moeten wat ons betreft blijven en hoog op de agenda staan. Voorzitter, richting 2026 is er dus nog veel werk te verzetten en ik wens voor nu iedereen, alle politieke partijen, het ambtelijk apparaat en het college veel wijsheid en Gods zegen toe bij de verdere besluitvorming en uitvoering. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, heer Markus. Dan gaan we naar de fractie van GroenLinks. Mevrouw Van Splunter. Mevrouw Van Splunter: Dank, voorzitter. Vandaag bespreken we de begroting van onze gemeente voor de komende jaren. Als fractie van GroenLinks willen wij deze gelegenheid aangrijpen om onze visie voor een duurzame, sociale en rechtvaardige gemeente te delen. Onze begroting moet

26/47

niet alleen een financieel plan zijn, maar ook een weerspiegeling van onze waarden en ambities. GroenLinks streeft naar een Lansingerland waar duurzaamheid centraal staat, waar we investeren in groene energie, windenergie, natuurbehoud en klimaatadaptatie. We willen een gemeente zijn … Wacht even, ik ben even afgeleid door mijn windenergie. Even kijken. We willen een gemeente die sociaal rechtvaardig is, waar iedereen gelijke kansen krijgt en waar we actief armoede en ongelijkheid bestrijden. Daarnaast hechten we groot belang aan transparantie – maar daarover morgen meer – en burgerparticipatie, zodat onze inwoners zich gehoord en betrokken voelen bij onze besluitvorming. Laten we samenwerken aan de begroting die niet alleen de financiële uitdagingen van vandaag en de komende jaren aanpakt, maar ook een solide basis legt voor een duurzame en inclusieve toekomst voor alle inwoners van Lansingerland. Daarvoor moeten we kritisch kijken naar de voorliggende begroting, naar zowel de inkomstenkant als de kostenkant en keuze maken die leiden tot een verantwoorde begroting die recht doet aan onze wensen en ambities. Eerst de kant van de bezuinigingen. Bezuinigingen treffen vaak de meest kwetsbare groepen in onze samenleving het hardst.

Hoewel je je kunt afvragen of de voorgestelde bezuinigingen onder de 10.000 euro nu wel echt het verschil gaan maken, heeft GroenLinks wel naar alle knoppen gekeken waar aan gedraaid kan worden. Daarover het volgende. Ten eerste zijn wij enorm voorstander van het terugdraaien van de motie Bestrijding menstruatiearmoede. Menstruatiearmoede is een probleem dat veel … Weet je wat? Die toelichting ga ik even skippen gezien de tijd en het eten, want volgens mij zijn we het er allemaal over eens. We hebben niet voor niks als GroenLinks daar een motie over ingediend en nogmaals, volgens mij is hier draagvlak om die terug te draaien. Dus ik ga even door. Het verhogen van de huurtarieven van de sportaccommodaties. GroenLinks is geen voorstander van het verhogen van de Pollers huurtarieven sportaccommodaties, mede gezien de verhoging van de btw op commerciële sport die dreigt en het eergister gepresenteerde voornemen van VWS om subsidies om burgers meer te laten sporten en te bewegen per 2026 met 10 procent omlaag gaat. Wij vinden dat sportaccommodaties toegankelijk moeten blijven voor alle inwoners, ongeacht hun financiële situaties. Verhogen van de huurtarieven kan leiden tot uitsluiting van minder daadkrachtige groepen, wat in strijd is met het streven naar inclusie.

Hogere tarieven kunnen mensen ontmoedigen om deel te nemen aan de sportactiviteiten, terwijl ieder begrijpt dat sporten en bewegen belangrijk is. Daarbij hebben sportverenigingen een belangrijke rol in het bevorderen van de sociale cohesie en gemeenschapsvorming. Veel lokale sportverenigingen opereren met beperkte budgetten en zijn afhankelijk van betaalbare accommodaties. Ten derde, het stoppen met het bijdragen van de hanging baskets en de kerstbomen als verfraaiing van de centra. Deze knop kan eigenlijk onze goedkeuring wel krijgen, echter met de nuance dat deze bezuiniging niet volledig ten goede zou moeten komen aan het positieve effect op de saldo van de begroting. Want GroenLinks is er voorstander van om een deel van dit bedrag te verschuiven en het te stoppen in een bijdrage voor mensen in een financieel kwetsbare positie, door bijvoorbeeld te denken aan kerstbomen of kerstpakketten welke dan samen met de voedselbank als initiatief wordt gestart. In onze beleving is Lansingerland – en luister goed, de heer Machielse – een gave gemeenten waar je met goed winkelen en recreëren de winkeliers best een kleine bijdrage mogen doen – o, hij is er niet – door zelf te voorzien in kerstversiering en hanging baskets. De gefuseerde afbouw subsidie vergroening schoolpleinen en hiervoor zijn we erg benieuwd naar het antwoord op de vraag vanuit D66, maar voor nu alvast het volgende.

Het vergroenen van schoolpleinen biedt verschillende voordelen voor leerlingen. Zo bevorderen groene schoolpleinen de fysieke activiteit en verminderen stress. Het blijkt dat leerlingen zich beter kunnen concentreren en zich gelukkig voelen in een natuurlijke omgeving. Daarnaast biedt een groen schoolplein een praktische leeromgeving waar leerlingen meer kunnen leren over natuur en duurzaamheid. Natuurlijke omgevingen prikkelen de verbeelding en creativiteit van kinderen, wat kan bijdragen aan hun cognitieve ontwikkeling. Plus dat het natuurlijk helpt in klimaatadaptatie en het verbeteren van de luchtkwaliteit. Geen gratis zout uitgeven aan inwoners. De voordelen van gratis strooizout uitgeven aan de inwoners zijn naar onze mening groter dan de bezuiniging van 2.000 euro. GroenLinks ziet een groot voordeel van gratis strooizout op de vermindering van risico op valpartijen en ongelukken en werkt derhalve preventief. Het is mooi dat inwoners met gratis strooizout kunnen bijdragen aan de veiligheid van hun buurt en het uitdelen van gratis strooizout heeft ook eerder een effectief contactmoment opgeleverd van raadsleden en burgers bij een initiatief vanuit de werkgroep Meer zichtbaarheid van de raad. Het afschaffen of versoberen van de subsidieregeling Levendig Lansingerland.