BV21.0096 Verslag gemeenteraad d.d. 3 juni 2021

Aangezien wij niet inzichtelijk hebben wat dit zou betekenen voor dit college en voor eventuele toekomstige colleges, maar ook voor de ambtenaren, willen wij hier eigenlijk het oordeel van de wethouder over hebben. Wij zullen aangeven oordeel wethouder in ons stemgedrag. Dan de motie van de VVD. Ik kan er heel kort over zijn: wij zullen tegen stemmen. Los van de inhoud is het een heel complexe motie. Er worden meerdere dingen in gevraagd, waarvan je denkt: hier had je meerdere moties van kunnen maken. Er is voor gekozen om er één motie van te maken. Dat maakt hem al complexer. Voor sommige dingen ben je wel voor, maar op andere dingen ben je tegen, maar je kunt niet eruit plukken wat je wel en niet wil, het is of alles of niets. Vandaar dat wij nu zeggen: we zijn tegen met als voornaamste argument dat er ook nu weer wordt gezegd, dat de ambitie om van 2030 naar 2050 te gaan, weer zomaar 20 jaar achteruit gelegd. We hebben een rijksopdracht. Begin 2022 gaat de gaskraan in Slochteren dicht. In 2026 moet de gaskraan in Slochteren helemaal dicht zijn. Er is een opdracht gegeven om van het gas af te gaan. We moeten naar duurzame energie gaan. Als de VVD nu zegt: 2030 moet je als een soort tussenjaar beschouwen voor we in 2050 een definitieve beslissing gaan nemen. Die luxe hebben we niet. Klimaatverandering is het serieuze probleem van onze generatie.

Het is door velen al gezegd: we zijn de eerste generatie die de gevolgen ervan ondervindt, we zijn de laatste generatie, die er iets aan kan doen. Om nu te zeggen: beschouw 2030 niet als een eindstation, maar als een tussenjaar en doe het 20 jaar later, dat geeft geen pas aan de enorme uitdagingen waar we voor staan. De energietransitie is iets waar we naartoe moeten, ook om andere redenen waarvoor we van het gas af moeten. We willen namelijk niet hebben dat als Slochteren dicht gaat, dat we nog langer gedwongen zijn om gas te importeren vanuit Rusland, vanuit het Midden-Oosten, waar regimes zijn waar GL liever geen zaken mee 21/36

wil doen. Alleen daarom al moeten we doorgaan met de energietransitie. Daarom ook is dit de voornaamste reden om niet in te stemmen met de motie van de VVD. Daar wil ik het bij laten. Dank u wel. De heer Van der Stelt, CDA: De 2 moties, die wij mede hebben ingediend, daar kan ik kort over zijn. Ik ga zeker niet het goede betoog van de heer Blonk en Machielse herhalen. Ik wil wel nog even aanstippen dat wij wel met volle overtuiging kunnen instemmen met de RES 1.0. Dat is natuurlijk bestuurlijk een ingewikkeld traject. Het is ook bestuurlijk wel een zoektocht, hoe je dit met elkaar gaat vorm geven. We zijn er nog lang niet. Vandaar dat wij het een heel goed idee vinden om onderweg naar de RES 2.0 meer aandacht te hebben voor participatie, burgerparticipatie, maar ook van andere belanghebbenden en dat we dat goed in het proces verankeren. Dus dat is de reden waarom wij deze motie mede hebben ondertekend. De andere motie, ingebracht door de heer Machielse, gaat eigenlijk al in op wat wij zien als de actualiteiten en de stand van denken. We vinden dat daar ruimte voor moet worden geboden in het proces. Door de punten, zoals gemarkeerd in de motie, zo naar voren te brengen daar moeten we goed op voorsorteren. We gaan ervan uit, dat we in regionaal verband en hopelijk ook in nationaal verband, hier verder vorm en inhoud aan kunnen geven. Wat betreft de moties van GL.

De ‘laat de zon schijnen’ motie kunnen wij van harte ondersteunen. Een buitengewoon sympathieke motie. Dat geldt eigenlijk ook voor de andere motie. Dat is overigens een motie, die we ook elders in den lande zien verschijnen. Volgens mij is een motie van soortgelijke strekking ook in de Tweede Kamer aan de orde geweest. Het ziet natuurlijk vooral op het ethisch inkopen, dat terecht extra onder de aandacht wordt gebracht n.a.v. het onderzoek dat de heer Ruijtenberg in zijn motie aanstipt. Wat mij nog een beetje verraste, maar dat doet verder niets af aan onze appreciatie, is dat de heer Ruijtenberg expliciet naar Rotterdam verwijst als de grote broer met wie wij ten strijde moeten trekken. Dat begrijp ik, eerlijk gezegd, niet zo goed, want het geldt ook voor andere bestuurslagen, die er net zo over denken. Maar dat doet er verder niets aan af. Wij ondersteunen hem graag. Hier wilde ik het bij laten. De heer Jumelet, WIJ: Ik loop maar even gewoon de moties langs, want dat is het makkelijkste. Eerst de motie rondom de RES 1.0 rondom de participatie. Wat lastig is, en dat zei de heer Ruijtenberg van GL ook al, we hebben best wel een uitgebreid traject gelopen. Er zijn ook diverse gelegenheden geweest, waar wij onze bijdrage hebben kunnen leveren. Het kan natuurlijk altijd meer en beter, dat ben ik het direct eens met de indieners.

Echter, wat het wel ingewikkeld maakt, is het hele traject, dat dan voorgesteld wordt met moties en amendementen, wij vragen ons af of dat bestuurlijk gezien nog wel te doen is uiteindelijk. Bij de RES 2.0 kunnen 23 gemeenten moties en amendementen indienen. Dat zal wellicht een enorme stapel worden. Waar stop je dan uiteindelijk als het gaat om het amenderen van het stuk? Mijn vraag is dan aan de wethouder: zijn er dan geen andere manieren om de gewenste inspraak en participatie te verbeteren? Wij hebben bij de bespreking van de RES 1.0 ook iets gezegd over communicatie en participatie, maar er zijn vele wegen die naar Rome leiden. Mijn vraag is of dit nou de weg naar Rome is, die we moeten kiezen, want wij voorzien bestuurlijk dat het wellicht een enorme opgave gaat worden om hier uit te komen. Daarmee gaat wellicht ook het tempo uit het hele RES verhaal. Wellicht kan de wethouder ons overtuigen, maar op dit moment hebben wij zoiets van: is dit nou de oplossing voor het probleem dat gesignaleerd wordt? Daar denken wij niet positief over op dit moment, over de oplossing althans. De tweede motie, over de hybride route en de exit strategie aardgas: die vinden wij een stuk sympathieker.

Wij hebben ook bij de behandeling van de RES bij andere gelegenheden aangegeven, dat we moeten voorkomen, dat we in een soort tunnelvisie terecht komen, omdat je niet kan verwachten van mensen die een huis bezitten, bijvoorbeeld van voor 2000, dat zij enorme bedragen gaan investeren, omdat die huize te nooit en te nimmer zo gebouwd zijn om van het gas af te gaan. Wellicht in de toekomst, en daar zijn al de eerste berichten over, dat er andere oplossingen zijn, bijvoorbeeld waterstof met een speciale ketel in huis, waarbij je misschien met maar een fractie van de investeringskosten die nu worden voorgesteld klaar zou kunnen zijn, waarbij wellicht ook het netwerk dat er ligt, het gasnetwerk, gebruikt zou kunnen worden. In die zin moet je ook geen deur dicht doen. Dat vinden we ook heel sympathiek in de motie. Waar wij wel een beetje tegenaan hikken, daar sloeg de heer Ruijtenberg ook op aan, is met name hetgeen toe wordt opgeroepen bij het college, punt 6. Dat gaat over 2030-2050. Hoe realistisch is het om dit ter discussie te stellen, terwijl het landelijk beleid is? Alles is gericht op 2030 als het gaat om die 50% reductie en in 2050 volledig. Op het moment dat 2030 wordt losgelaten, ben ik ook een klein beetje bang, dat we in 2040 constateren, dat we slechts bijvoorbeeld op 20% reductie zitten en dat we in de laatste 10 jaar enorm veel hebben. Het vooruit schuif effect.

Ik denk dat de rijksoverheid juist die 2030 heeft ingevoegd om dat te voorkomen richting 2050. Maar wellicht kan de wethouder er nog iets over zeggen, hoe hij er tegenaan kijkt. Wellicht kan hij me overtuigen. Dan kom ik bij de 2 moties van GL. Als het gaat om ‘laat de zon schijnen’, daar kan je natuurlijk nooit op tegen zijn, om de zon te laten schijnen, maar zeker ook niet op deze manier, dus die gaan wij van harte ondersteunen. Tenslotte de motie ‘voorkom dwangarbeid bij productie zonnepanelen’: die vinden wij uitermate sympathiek, zeker in het licht van ethisch inkopen. Maar de vraag is of het uitvoerbaar is, maar daar zal de wethouder wellicht op reageren. Maar twee, wij vinden hem ook eigenlijk wat te smal. Waarom? Omdat met name als je kijkt naar allerlei andere grondstoffen, die met dwangarbeid worden verkregen, voor bijvoorbeeld elektrische auto’s, voor iPhones 22/36

en noem maar op, op de televisie hebben we daar diverse uitzendingen over mogen zien, ook recent weer. Dan is de vraag: moet je het smal indienen rondom de zonnepanelen? Of kan het ook breder worden en dan kom je wellicht op het inkoopbeleid, dat eerder vast gesteld is waarin het ethisch inkopen ook staat. Ik hoor graag van de wethouder: wat voegt dit punt toe aan het inkoopbeleid, dat wij inmiddels met elkaar hebben vast gesteld, met name het punt van ethisch inkopen. We wachten graag even de beantwoording van de wethouder af. Dank u wel. De heer Markus, CU: Allereerst over de motie ingediend door L3B over de manier van participeren. Wij herkennen ook wel wat in de discussie gezegd is. We hebben die wensen en bedenkingen gehad, dat is een heel proces geweest. We herkennen ook heel erg dat de RES echt een vehicle is en blijft, waar we toch heel moeilijk sturing op hebben, een zoektocht die we meerdere keren naar elkaar uitgesproken hebben als raad, we hebben het er ook met de wethouder over gehad. Ik vond het proces, dat we doorlopen hebben, helemaal niet zo slecht, maar het kan zeker verbeteringen gebruiken. We vinden het voorstel in de motie zeer sympathiek. Alleen, de grap in zichzelf is natuurlijk wel: als deze motie niet door de rest van de gemeenten wordt ingediend, dan gaat deze motie het nooit halen in de RES.

In die zin is deze motie ook gelijk lakmoesproef, of we hier uit komen met elkaar in al die gemeenten. Wij zouden hem in ieder geval van harte ondersteunen. Ik denk dat het een goed traject is om in ieder geval te proberen als gemeente wat meer richting en sturing te geven aan die RES. Nogmaals, ik denk dat deze motie een lakmoesproef is om te kijken of 23 gemeenten het er met elkaar uit gaan komen, want dat is een hele club. Maar daar heeft de heer Blonk ervaring mee in de metropoolregio, dus wellicht ziet hij het wat positiever. Dan de motie, die is ingediend door de heer Machielse. Dat is nou zo’n motie, dat ga je lezen en dan denk je: dat is toch heel sympathiek, dat begint heel goed. Inderdaad, het is goed om te kijken of de hybride route ook als een tussenoplossing kan zijn, want wie zegt nou dat alles van het gas af kan, dan kun je best die hybride route nog als een optie beschouwen. Communicatie daarover is goed, geen zonneparken in landelijk gebied, dat vinden we ook goed. Alleen, dan punt 6, dat gaat over iets compleet anders, dan wat het voor staat. We vinden het ook niet zo slim dat dat erin gezet is. Want eigenlijk zeggen VVD, CDA en L3B: laten we de ambities even flink naar beneden bijschroeven en laten we er 20 jaar van aftrekken. Dat is hoe het op ons over komt.

Eigenlijk zeggen we: laten we die horizon van 2030 die nu in de RES staat, laten we overal waar 2030 staat 2050 van maken. Dus dat betekent dat alle maatregelen, die we nu voorstaan met elkaar, dat we daar 20 jaar bij optellen. Als we dit helemaal verkeerd zien, hoor ik het graag, maar daar zijn we het absoluut niet mee eens. Dat is ook geuit door de heer Ruijtenberg, dat is absoluut geen goede koers, die we met elkaar moeten varen. Ik kan me, gezien het duurzame hart van onze wethouder, ook absoluut niet voorstellen, dat hij met deze motie in gaat stemmen, want hiermee gaan we ons duurzaamheidsbeleid met 20 jaar vertragen, maar ik kan het verkeerd lezen. Dit is ook weer zo’n motie waarvan ik hoop dat die op de markt van de heer Blonk niet wordt aangenomen door andere gemeenten, als die in deze gemeente wel wordt aangenomen. Punten 1 tot en met 5 vinden wij goede punten, ik denk dat het goede punten zijn, daar hadden we zeker mee in kunnen stemmen, maar punt 6 gaat ons echt veel en veel te ver. Wij zullen, als het zo blijft staan, tegen deze motie stemmen, maar nogmaals, wellicht hebben we het verkeerd begrepen, dat horen we dan graag van de indieners. Dan de moties van GL. Laat de zon schijnen, daar is genoeg over gezegd. Een prima initiatief.

Het punt, dat wij hierbij wel willen maken en dat hebben we al eerder gezegd bij dergelijke moties: het moet wel in een aanpak gebed worden. Wij zijn er als deze raad heel goed in om een spervuur aan duurzaamheidsmoties in te dienen, zodat we zelf door de bomen het bos soms niet meer zien. Laat deze motie wel landen in een aanpak, zodat we daar zicht op kunnen hebben met elkaar, maar ik zie de wethouder daar zeker toe in staat om dat op een goede manier te doen. Dan de motie over de inkoop van zonnepanelen en om dat op een goede manier te doen. Ja, een prima motie. Ik snap heel goed wat de heer Jumelet zegt: dit gaat natuurlijk niet alleen over zonnepanelen, dit geldt in bredere zin. We moeten niet voor elk soort dat we inkopen dit soort dingen aan gaan nemen. We moeten als gemeente gewoon heel scherp zijn op het inkoopbeleid. Wellicht dat deze motie rondom zonnepanelen dat gevoel nog eens extra aanwakkert binnen de gemeente, voor zover dat er nog niet is, dus we zullen die motie ook ondersteunen. Dat was het, dank u wel. De heer Muis, D66: Ik loop ook de moties langs. Het proces voor de RES. Ja, als wij terug kijken, dan zou dat niet perse de reden zijn waarom we nu extra aandacht moeten vragen voor die participatie.

Participatie is volgens mij al gewoon voorgeschreven, dus wij zien het vooral als een bevestiging van en een opdracht aan onszelf om daar voldoende aandacht voor te hebben, dus die motie zullen wij steunen. Dan de motie over de aandacht voor de hybride route, daar is al het nodige over gezegd. We maken nu nog geen keuzes, het gaat om ambities en doelen en die uitwerking volgt later, dus dan is het eigenlijk niet helemaal gepast om nu een soort verzamelmotie in te dienen met allerlei stellingnames. Het is eigenlijk een soort voorschot op de uitwerking, waarbij en passant ook nog eens een keertje de ambitie wordt bijgesteld. Het is ook niet zo, dat er wijken van het gas gehaald zullen worden als er geen alternatief is, dus al dat soort bangmakerij, dat vinden wij ook niet zo prettig om te lezen. Het zal me niet verbazen, dat we tegen deze motie stemmen. Dan de moties van GL. Laat de zon schijnen. Het is natuurlijk altijd zinvol om te kijken waar je nog meer zonnepanelen zou kunnen plaatsen, dus dat is eigenlijk een no brainer, daar zijn we voor. Dwangarbeid, daar is natuurlijk ook niemand voor. Wat ik 23/36

begrijp uit de bijdrage van de heer Ruijtenberg is dat het eigenlijk al in onze eigen inkoopvoorwaarden zit, maar dat we het vooral nog willen bespreken in de regio of in heel Zuid-Holland. Ik vraag me af: hoever wil je daarin gaan? Ook wat er is gezegd over nu specifiek deze zonnepanelen, ja, het geldt natuurlijk voor van alles. Het kan ook over ons wagenpark gaan of de mobiele telefoons die worden gebruikt in de ambtelijke organisatie. Ik hoor graag de wethouder daarover, hoe hij als het wordt aangenomen hiermee om zou kunnen gaan, hoe hij daar gevolg aan zou kunnen geven. Wij zouden het toch liever zoeken in de inkoopvoorwaarden, waar je duidelijke regels stelt wat je wel of niet acceptabel vindt. Volgens mij heb ik ze allemaal gehad, dus dan ben ik benieuwd naar de rest. Dank u wel. De heer Blonk, L3B: Ik kom nog terug na de PvdA. Mevrouw Verhoef, PvdA: Ik zal beginnen bij de motie proces regionale energietransitie. Daar zijn wij mede indiener van en ik heb net al melding gemaakt bij de griffier, dat daar in het systeem een oude motie hangt. Wij hebben namelijk vanuit de PvdA, en daar was de heer Blonk het ook helemaal mee eens en de andere mede indieners ook, erop aangedrongen om ook het aspect van de burgerparticipatie, het betrekken van de inwoners, ook nadrukkelijk mee te nemen, omdat het belangrijk is.

De raad kan burgers vertegenwoordigen, maar de burgers zelf hebben er ook iets over te zeggen, het maatschappelijk draagvlak moet goed zijn en regionaal moet die burgerparticipatie goed zijn ingebed. Dat geldt ook voor de maatschappelijke partijen. De griffier gaat nu kijken of de meest recente motie, die de heer Blonk wel heeft voorgelezen, of die kan worden ingehangen. Maar die burgerparticipatie bij die regionale energietransitie is natuurlijk super belangrijk, want uiteindelijk moeten de burgers, wij samen, het ook allemaal doen en het ook eens zijn met zaken die gaan gebeuren in die transitie. Dan de motie van de heer Machielse, de hybride route en een exitstrategie aardgas. Heel goed toegelicht door de heer Machielse, ook heel goed uitgedacht, maar zoals ook een aantal andere fracties al heeft gezegd: er worden wel heel veel verschillende zaken opgenoemd, waartoe wordt opgeroepen. Een stuk of 7 punten en ook uitgerekend dat punt van het 2030 als een tussenstation zien. Wij konden ons in dat punt niet vinden en ook het punt ‘geen zonneparken in het landelijk gebied’. Ja, wat is precies landelijk gebied? Vallen er dan bepaalde plekken waar de motie ‘laat de zon maar schijnen’ misschien juist net wel zonneparken zou willen zien, in ieder geval zonnepaneelgebieden, die dan net afvallen.

We vinden het niet fijn, dat die motie zo breed is opgezet, wij zouden hem veel liever omgevormd zien naar een oproep aan de wethouder: houd die optie, die hybride route open. En dan het verder aan de wethouder overlaten hoe hij dat doet als hij er maar alert op is. Dus die kunnen we in deze vorm niet steunen. Laat de zon maar schijnen, daar zijn wij mede indiener van en dat is heel goed uitgelegd door de heer Ruijtenberg van GL. De motie ‘voorkom dwangarbeid bij het maken van zonnepanelen’: we zijn geen mede indiener. We kunnen die op zich wel steunen. Het is natuurlijk een hele mooie, een heel logische motie, om ook de provincie Zuid-Holland, andere gemeenten op te roepen om zich aan te sluiten bij dat internationale convenant om dwangarbeid bij het maken van zonnepanelen te voorkomen, dat is goed, maar ik vermoed dat het college zal zeggen: wij gaan dit gewoon doen. Of sterker: wij doen dit al. Ik wacht even af wat er gebeurt. Maar in ieder geval: we zijn mede indiener van de motie en dat zijn we van harte. Volgens mij heb ik ze dan allemaal gehad. Dank u wel. De heer Blonk, L3B: Ik ben nu de enige, die in de eerste termijn nog niet op de moties van GL heeft kunnen reageren. Zou u mij daar nog de gelegenheid voor willen geven, de hand over het hart halen? De voorzitter: U heeft wel door, dat ik in een coulante bui ben vandaag.

Het is technisch altijd wat lastig, daarom hebben we soms een nulde termijn. Het is een beetje de neiging van alle partijen om direct in de eerste termijn al te reageren, maar dat hoeft helemaal niet. Daar is eigenlijk de tweede termijn voor. Maar nu iedereen het doet, sluit ik me bij uw woorden aan, dan moet u het ook even doen. Ik geef graag de gelegenheid. De heer Blonk, L3B: Over de 2 moties van GL. Eerst ‘laat de zon schijnen’. Dat is een mooie motie, dat is prima. Ongetwijfeld zijn er een heleboel plekken in Lansingerland in het openbaar gebied, waar je op een makkelijke manier zonnepanelen kunt aanbrengen. Om dat nou aan één partij te gunnen, het tweede pijltje, dat weet ik niet, of dat kan. Daar moet misschien naar gekeken worden, dat meerderen of anderen dat ook kunnen exploiteren dan alleen de corporatie. Het derde pijltje, die 6 maanden, daarvan hoor ik graag of dat kan, daar hoor ik graag de wethouder over. Dan kom ik bij de zonnepanelen, dwangarbeid van de Oeigoeren. Er is natuurlijk niemand die kan zeggen: jongens, dwangarbeid is ideaal. Iedereen is daar tegen. De heer Ruijtenberg: Er staat ‘coöperaties’. Er staat een s achter. Misschien is dan een vraag voor de wethouder weg. De voorzitter: Dat is dan een technische correctie. De heer Blonk: Dan heb ik daar overheen gelezen, sorry. Dat is me even ontgaan.

Ten aanzien van de Oeigoeren, die zonnepanelen door Oeigoeren: we hebben in Lansingerland een heleboel banden met China, we hebben de glastuinbouw, we hebben allemaal iPads, die worden allemaal in China gemaakt. Die aardmetalen, hoe moeten we dat nou allemaal doen. Die zonnepanelen, waar moeten we die nou kopen? Ik zou zeggen: laten we het ons makkelijk maken. Wethouder, koop gewoon die zonnepanelen voor het zwembad en overal waar je ze wil gebruiken, koop ze gewoon in Europa en niet in China. Dan hebben we die motie niet nodig. Als de wethouder zegt: wij kopen die dingen allemaal hier in Europa, dan hebben we dat probleem opgelost. Dat was het. 24/36

Beantwoording college Wethouder Van den Beukel: Dank voor alle inbreng en een goed aantal moties. Er was gelukkig ook nog een opmerking van een woordvoerder, die zei: de RES steunen wij. Laten we niet vergeten waar het om gaat, het gaat om het vaststellen van de regionale energiestrategie. Ik ben heel blij te bespeuren, te merken aan u, dat u hem echt in brede zin steunt. Dat is heel mooi. Dan wil ik proberen het staccato te doen. Vier moties liggen er voor. De eerste motie, ingediend door de heer Blonk, over het proces. Via de voorzitter heeft u de evaluatie al uitgevoerd, die indruk heb ik althans. U heeft een voorkeur voor hoe het anders kan, beter kan. In de RES organisatie is natuurlijk ook een evaluatie voorzien. Die start nu nog niet, want er is nog volop sprake van besluitvorming in diverse gemeenten. Ik denk dat het heel goed is om te kijken bij de evaluatie in alle gemeenten: wat zijn onze lessen? En wat zijn de mogelijkheden om het nog wat beter te gaan doen? Het aantal suggesties zal waarschijnlijk groot zijn. Ik verwacht zomaar dat uit een paar hoeken ook deze suggestie komt. Als uw raad in meerderheid de voorkeur heeft nu al op dit moment voor deze vorm, dan zou ik natuurlijk uw nederige dienaar zijn en het voorstel indienen in die evaluatie in de regio.

Ik zou me ook kunnen voorstellen dat u zegt: wacht even de evaluatie af van de RES en van de RES organisatie en we spreken er dan nog eens op een goede manier over. Maar verder op zich geen bezwaar als u nu al die conclusie wilt trekken. Nog wel een aandachtspunt zou ik willen benoemen bij het stukje over burgerparticipatie. Het is wel een bewuste keuze geweest om de burgerparticipatie vorm te geven zoals we die hebben vorm gegeven. We hebben er over gesproken, u refereerde daar ook aan. We hebben natuurlijk een aantal online sessies gehad, er is een burgerpeiling geweest, swipocratie met een app, er heeft ook veel afstemming plaats gevonden met maatschappelijke organisaties en brancheverenigingen. Dus er is al op een heel aantal manier invulling gegeven hieraan. We hebben er bewust voor gekozen om dat op deze manier te doen en niet heel veel uitgebreider. Uiteindelijk is onze ervaring en visie, dat die burgerparticipatie voor onze inwoners nog relevanter wordt als het gaat over thema’s dicht bij huis en net iets minder over de vraag of er windturbines moeten komen in midden Delfland. Ik zeg het niet om er een grap van te maken of een karikatuur, maar wel om aan te geven: onze capaciteit en ook onze aandacht voor burgerparticipatie moeten we wel goed inzetten. Maar u geeft zelf aan: op een nader door de raad te bepalen manier.

Daar komen we dan dus duidelijk nog over te spreken als uw motie wordt aangenomen. Het lijkt me goed om dat in gezamenlijkheid af te wegen. Zoals ik er naar kijk, zoals het college ernaar kijkt, is op zich de gevolgde route waar burgerparticipatie wel passend geweest bij het abstractieniveau dat behoorlijk hoog is van de RES. Dat over de motie van de heer Blonk. Dan de meer inhoudelijke motie, die de heer Machielse heeft toegelicht. Inderdaad, een heel aantal diverse punten. Niettemin heb ik zitten turven bij de punten en eigenlijk zeker bij de eerste 5 wel een krulletje gezet, als ik ze langs loop, de hybride route als tussenoplossing te blijven beschouwen. In onze visie uit 2019 staat de hybride route ook genoemd als een oplossing. Het is dus geen nieuw element, het is wel een belangrijk element. Het zal geen beleidswijziging zijn om die te blijven beschouwen, dat is prima, dat beschouw ik als een ondersteuning van het beleid. Dat de gemeente geen voorstander is van een zonder gedegen communicatie traject woonwijken van het aardgas afhalen, ja, misschien zit daar een klein beetje de suggestie in alsof dat een plan zou zijn, maar dat is natuurlijk niet aan de orde. We doen dat uiterst zorgvuldig en op heel lange termijn. Het gaat om heel grote keuzes, heel grote projecten.

Er zijn genoeg lessen geleerd, als we zelf daar al van overtuigd zouden zijn, in den lande om dat met uiterste zorgvuldigheid en met heel veel bewonersbetrokkenheid te doen. Niettemin, het is hoe we het aanpakken, dus wederom ondersteuning beleid. Iets over het regionale warmtesysteem. We moeten wel keuzes maken, dat is punt 3, over welke warmtebronnen we aanpakken. Geothermie is zo’n bron, restwarmte is er ook eentje. Dus ik zou willen voorkomen, dat u hem zo uitlegt, dat we dus niks mogen doen met andere soorten van warmte dan van cv-ketels. U weet hoezeer ik me, wij ons sterk maken voor warmtelink bijvoorbeeld. Maar als dat niet uw bedoeling is, kan ik ook daarmee instemmen. Zonneparken in landelijk gebied, binnenkort komt er beleid voor zonneweides uw kant op en daar kom ik op terug bij de motie van de heer Ruijtenberg. Maar op zich, geen zonneparken in landelijk gebied, als dat uw opinie is, dat we geen zonneparken daarin willen en u wilt die discussie eigenlijk vervroegen, nogmaals, volgens de uitvoeringsagenda duurzaamheid zouden we dat binnenkort aan de orde hebben aan de hand van een beleidsstuk, dan kan dat en dan volg ik de lijn, die uw raad daarin kiest. Waterstof is momenteel 5 keer zo duur en niet beschikbaar voor woningen. 5 keer zo duur als de reguliere brandstof.

Dus op dit moment zou ik iedereen van harte afraden om waterstof te gaan toepassen in zijn cv-ketel. Niettemin, naar de toekomst toe, en dat is wat u aangeeft meneer Machielse, ja, zou die situatie kunnen veranderen. De prognoses geven aan, dat dat voor 2030 echt niet te verwachten is, maar uitsluiten dat wil je niet. Dat is ook wat u bedoelt en dat is prima. Tot slot 2030, 2050. Dan ben ik bezorgd over de inbreng van diverse leden van uw raad. Ik las het eerst heel onschuldig, maar als u bedoelt en ik hoop dat u mij gerust kunt stellen, meneer Machielse, dat inderdaad de ambities van 2030 pas in 2050 gerealiseerd zouden moeten zijn, dan zou ik dit ten stelligste willen ontraden. Dan is het namelijk ook in strijd met onze eigen duurzaamheidsvisie en uitvoeringsagenda duurzaamheid. Als u zegt: houd in de gaten bij al je activiteiten tot 2030 dat er ook een periode komt na 2030 en kijk daar doorheen, dan is niemand daar tegen, want dat betekent dat je soms keuzes maakt, die misschien even op de korte termijn wat onverstandig lijken, maar op de lange termijn heel verstandig blijken. We zetten een aantal stappen nu, maar die stappen moeten wel passen 25/36

in een langere richting en langere strategie. Dus daar heb ik geen bezwaar tegen. Maar nogmaals, het verdagen van de ambitie, niet gaan voor 50% reductie in 2030, als dat uw interpretatie is, dan zou ik die echt willen ontraden. Als niet, dan vind ik het op zich een verstandige lijn. De motie van de heer Ruijtenberg, de infrastructuur. Ook daar geldt: ik heb een vinkje gezet. Dat betekent dat u ook zou kunnen kiezen voor om het met een toezegging te doen, zeg ik in de richting van meneer Ruijtenberg. Wat staat er in de regionale energiestrategie? Daar staat: we willen veel opwek halen uit de infrastructuur. Want snelwegen, provinciale wegen en dergelijke hebben bijvoorbeeld geluidsschermen, misschien kun je daar zonnepanelen op zetten, dat moet je afwegen tegen de geluidsoverlast die het mogelijk oplevert. Maar niettemin, infrastructuur daar kun je relatief veel zonnepanelen kwijt, lijkt het. Dus het is een actie die sowieso volgt uit de RES en zouden moeten nemen. Dus u kunt erop vertrouwen dat we dat ook in de pijplijn hebben, dat uitzoekwerk. Echter, u vraagt het expliciet. Meneer Markus geeft aan: let op, dat het in een patroon past, dat we een beetje samenhang blijven houden. Ik geef net aan: het hangt dus samen met iets wat we sowieso al zouden doen, want in de RES hebben we dat afgesproken. U vraagt niettemin: doe het een beetje sneller.

We zien mogelijkheden om het te koppelen aan het beleid voor zonneweides, waar ik net over sprak, dat we dat iets uitbreiden en dat we ook kijken naar mogelijkheden voor opwekking langs infrastructuur. Of we de 6 maanden helemaal halen? Ja, op dit moment verwacht ik van wel, maar als u daar enige coulance kunt geven dat het in elk geval binnen 9 maanden moet zijn gebeurd, dan kan ik het ook gewoon met een toezegging af doen, want nogmaals, het zat sowieso al in de pijplijn. Dan dwangarbeid. Wereldwijd is nog steeds heel veel slavernij. Dan hoeven we niet alleen naar China te kijken, maar ook naar delen van het Midden-Oosten en Afrika. Ik was geweest bij een lezing van International Justice Mission en daar word je niet vrolijk van, van die voorbeelden. U focust op zonnepanelen en dat is begrijpelijk, dat is goed in het nieuws geweest. Er is ook veel aan de hand met de Oeigoeren. In de gemeente Rotterdam zijn 27 raadsdocumenten over Oeigoeren, dus er is veel aandacht voor in diverse gemeenten. Dat is op zich goed, maar het moet er niet voor zorgen, dat we onze blik daarop gaan vernauwen. We hebben niet voor niets, u geeft dat ook aan, een hele dikke sociale paragraaf in ons inkoopbeleid. Wat we doen is risicogericht die sociale problemen die er zijn bij de inkoop van dingen te adresseren.

Bij zonnepanelen is dat inderdaad dwangarbeid, die kan worden toegepast bij de productie in China, dus dat doen we. Als het gaat om mobiele telefoons, dan moeten we kijken naar de herkomst van die zeldzame aardmetalen, enzovoorts en zo verder. Dus dat is onderdeel van ons beleid. Als u specifiek vraagt: laat eens weten hoe u daar rekening mee heeft gehouden bij de inkoop van zonnepanelen, dan kunnen we dat doen. Ik zou het wel bij voorkeur inderdaad in dat een bredere rapportage over onze inkoopstrategie willen inbedden en dat dan willen doorgeven als suggestie aan collega Fortuyn, die ons hoofd inkoop is binnen het college. Het convenant, als dat er zou zijn, dan zou ik het me kunnen voorstellen, dat we daar onderdeel van worden. Om dat te gaan trekken als gemeente en daar in Den Haag voor te gaan lobbyen, dat is een beetje boven ons gewicht tillen, in alle eerlijkheid. Dan denk ik dat we nog een paar andere prioriteiten ook hebben. We steunen het van harte, maar om hier een trekkende rol in te gaan spelen, dat lijkt me niet heel passend. We willen wel bij de gemeente Rotterdam aangeven, dat we vanuit de gemeente Lansingerland ook dit steunen en bij de VNG en andere partijen, die zich hier zorgen om zouden maken. Tot zover. Ik hoop, dat ik heb voldaan aan de vragen en opmerkingen bij alle motie. Ik check nog even mijn aantekeningen, of ik iets vergeten ben.

Sorry, nog even richting de heer Blonk. Energiecoöperaties in de motie van de heer Ruijtenberg van GL: dat is een goed voorstel, om te kijken naar energiecoöperaties. Tegelijkertijd: we hangen ons er niet aan op, zeg ik even in alle eenvoud. Soms kan het ook aantrekkelijk of handig zijn of opportuun om het even te doen met een andere partij of zelf als gemeente, zoals ook de zonnepanelen op het dak van het gemeentehuis in eigen beheer en bezit hebben. Dus ik zou er een beetje een nuance bij willen plaatsen. Er was nog één vraag, nee, dat waren de belangrijkste. Tot zover. De voorzitter: Omwille van de tijd en omdat ik denk dat de kaarten wel redelijk geschud zijn, zou ik u willen vragen in de tweede termijn even kort op de zaken, die nog open staan, in te gaan. Ik doe het in dezelfde volgorde. Tweede termijn De heer Blonk, L3B: Nog even voor alle zekerheid: wij stemmen in met de RES 1.0. U heeft gelijk, dat heb ik te weinig aangegeven in de eerste termijn, maar dat doen wij. Ten tweede wil ik ook nog even de goede samenwerking benadrukken, mevrouw Verhoef gaf het zojuist ook aan, met de PvdA t.a.v. de motie die ik heb opgesteld, t.a.v. de motie over het proces en met name de toevoeging van de PvdA t.a.v. participatie, dus dank daarvoor. Ik denk dat deze motie, reagerend op de wethouder, een onderdeel kan zijn van de evaluatie binnen de RES organisatie.

Ik hecht er toch wel belang aan, dat u deze motie mee neemt naar de RES en dat wij u ook naar de RES sturen, zodat het onderdeel kan zijn van de evaluatie. Ten aanzien van de motie ‘laat de zon schijnen’: daar stemmen we mee in, zeker met de toevoeging van de wethouder van zojuist. Met de motie ‘dwangarbeid Oeigoeren’ over de zonnepanelen: ik vind dat heel lastig, regionaal, landelijk. Ik vind dat het landelijk geregeld zou moeten worden, politiek gezien. Maar ik had tegen de wethouder gezegd: koop die zonnepanelen, die we nodig hebben, niet in China, maar koop ze in Europa. Daar heeft hij niet op gereageerd, maar ik begreep wel 26/36

dat ik dat aan wethouder Fortuyn moet vragen, want die gaat over de inkoop. Nou, wethouder Fortuyn, misschien dat u kan reageren: koop ze in Europa en dan hebben we deze motie in ieder geval nu niet nodig. Misschien dat GL zegt: met die toezegging van het college trekken we hem terug, want dan belasten we die Oeigoeren daar niet mee. Anders vind ik het lastig om voor die motie te stemmen. Mijn fractie zal mogelijk verdeeld stemmen. We hebben gezegd: kijk maar wat je zelf vindt, laat je hart spreken daarin. In die zin wil ik dat even aangeven. Wat dat betreft, kan dat verschillend zijn. Daar wil ik het bij laten. Ik hoop dat de weg naar de RES 2.0 goed is met een goede participatie. De heer Markus: De discussie over de motie, die de heer Blonk in zijn tweede termijn niet aanstipt, namelijk de motie ingediend door de heer Machielse, dan met name punt 6 van het dictum, daar lijkt verwarring te zijn. Ik was even benieuwd hoe L3B tegen punt 6 aankijkt. Is het wat wij dachten 2030, wat in de RES staat, dat wordt 2050 en we verdagen alles 20 jaar. Of is het juist een oproep om verder te kijken dan 2030? De heer Blonk: Ik denk dat je dat moet zien mede in overweging punt 6, dat je dat moet combineren met de overweging in punt 6. Anders zal de heer Machielse er zeker op in gaan.

De heer Jumelet: Voor u is het misschien helder, maar ik begrijp er helemaal niks van, van wat meneer Blonk zegt. Misschien kan hij het toelichten. De heer Machielse: Misschien, gelet op de tijd, is dat een betere optie. De voorzitter: We gaan even door met de volgende, de indiener van de motie. De heer Machielse, VVD: Laat ik dan alvast de heer Jumelet en de heer Markus uitnodigen om te interrumperen als het niet helder is. Allereerst aan alle collega’s voor de reacties op onze motie, mede ingediend door L3B en CDA. Eigenlijk met deze motie beogen wij een aantal dingen. Dat begint eigenlijk bij het feit, dat er steeds vaker, in ieder geval bij mij in de inbox, mails van inwoners belanden, die zich zorgen maken over de energietransitie. Over wat er straks verlangd wordt van hen om aanpassingen aan hun woning te doen, wat voor kosten dat met zich meebrengt, maar ook de termijn waarop. De techniek ontwikkelt zich elke dag, de mogelijkheden komen elke dag beschikbaar en we moeten ervoor zorgen, dat we daar de ogen niet voor sluiten. Dat is ook waarom de motie niet oproept tot een koerswijziging, maar tot accenten in het beleid dat we eigenlijk al willen voeren met elkaar. Het tweede wat we vervolgens beogen met deze motie is een aantal accenten daaraan toevoegen, zoals over zonneweiden. Ik geef direct iedereen in deze raad gelijk: dat had ook apart gekund.

Maar in mijn enorme inspanning om de motie kort en bondig te houden, want ik zat op een gegeven moment op 3 kantjes, zeg ik maar in alle eerlijkheid, heb ik gepoogd het te comprimeren. Ik neem het overweging mee om in de toekomst meerdere losse moties in te dienen. Waarom ze er nu wel bij staan, is om het enigszins compact te houden. Dan beogen we een stuk realisme, ook in wat we uitstralen naar onze inwoners toe. Ik noemde u al in overweging 2, dat de huidige transitievisie warmte van Lansingerland bijvoorbeeld voor 2030 voorziet in het afkoppelen van 4.500 bestaande woningen, waarvan een deel all electric en een ander deel via een warmtenet. Maar in de RES 1.0 is dat warmtenet niet meer aan de orde, de leiding over oost. Daarnaast in overweging 6 noemen we ook, dat er grote onzekerheden zijn over de hoeveelheid elektriciteit, die nu nog in de resterende periode tot 2030 geproduceerd kan gaan worden, maar ook in de volgende periode tot 2050.

Wat wij beogen met dictum nummer 6 is dat we de doelstellingen niet wijzigen, absoluut niet de doelstellingen van 2030 doorschuiven naar 2050, maar dat we de wethouder bijvoorbeeld de ruimte geven om te zeggen: ik ga niet naar 2030 4.500 woningen van het gas afhalen, maar ik ga er misschien wel 9.000 op een hybride oplossing krijgen, waarbij mijn CO2 reductie egaal blijft, misschien wel gunstiger is nog, waarbij ik meer heb ingezet op de technologische ontwikkelingen en het betaalbaar en haalbaar maken van die energietransitie, die ruimte willen we hem bieden. Want ambities zonder middelen, en laten we eerlijk zijn: tijd is ook een middel, daar geloven wij niet in. Dat is de reden, dat het erin staat. Laat er geen misverstand over bestaan: dit punt in het dictum staat er niet omdat wij twijfelen over de doelstellingen van de energietransitie en de aanpassingen van het van gas los. Juist daarom heb ik in de titel van de motie de exitstrategie van aardgas opgenomen. De heer Markus: Zoals u het nu uitlegt, zie ik geen enkele toevoeging in punt 6. Als u zegt: het gaat ons er met name om dat ook die hybride oplossing een optie is, ja, dat heeft u in punt 1 ook al gezegd. Nogmaals, de tekst zoals die nu in punt 6 staat, daar staat gewoon letterlijk dat de horizon verlegd moet worden naar 2050.

Als je een horizon verlegd, dan betekent dat dat je doelstelling en uitgangspunten vooruit schuift. Dus of de tekst moet helemaal aangepast worden of ik stel voor om de tekst eruit te halen, want hoe u het uitlegt, dat bereik je ook met de punten 1 tot en met 5. De heer Jumelet: Omwille van de tijd ga ik maar gelijk even achter de heer Markus aan. Als meneer Machielse zegt: ik haal punt 4 en punt 6 eruit, dan kan die op onze steun rekenen. Dus het is aan hem. Misschien kan hij in deze termijn punt 4 en 6 er gewoon uit halen. Dank u wel. De heer Machielse: Om een schorsing te voorkomen, is het misschien een optie dat de mede indieners het met knikken doen. Ik zou punt 4 willen behouden, maar punt 6 is voor mij prima met de toelichting van de wethouder om die te schrappen. Ik weet niet of de griffie dat nog correct kan verwerken, anders kan het wat mij betreft ook achteraf. Aan punt 4 zou ik graag willen vast houden, omdat het echt een samenhang heeft met hoe wij kijken naar de energietransitie en de impact op de omgeving voor ons en al onze inwoners. De voorzitter: We kunnen moties niet achteraf wijzigen, meneer Machielse, maar ik ga ervan uit dat de griffie dat op orde brengt. Ik begrijp en ik zie geknik, dat u 4 behoudt en 6 schrapt. Dat is dan uw reactie op de heer Jumelet. En dan moet meneer Jumelet bepalen of dat voldoende is om voor of tegen te stemmen.

De heer Machielse: Dat ben ik het helemaal met u eens. Mevrouw Verhoef: Dan is het voor mij handig als ik weet, en misschien is daar een 27/36

heel precieze definitie voor, wat nou precies wordt bedoeld met landelijk gebied. Of er dan op voorhand bepaalde dingen worden uitgesloten, waar we misschien toch best een aantal panelen kunnen leggen. Dat zou ik dan of door u of door de wethouder nog wel opgehelderd willen zien. De heer Machielse: Dan komt u precies nog op het punt, dat ik zojuist nog wilde verduidelijken. U vroeg in uw eerste termijn: is dat niet strijdig met de motie van de heer Ruijtenberg? Die roept op tot zonnepanelen op de infrastructuur, een stuk gebouwde omgeving. Waar wij in onze motie toe oproepen, is om juist in onze gemeente, maar ook in de regiogemeenten van dit RES gebied, onder de aandacht te brengen dat wij in het landelijk gebied geen zonneweiden, geen zonneparken wensen. Er hangt nu in de RES, en ik heb de pagina absoluut niet paraat, een paragraaf over zonneweiden. Daar is het op geënt, om binnen het hele verhaal over windenergie, over zonneweiden, over zonneparken op daken et cetera, vinden wij het landelijk gebied niet geschikt voor zonneparken in principe en wij vragen de wethouder dan ook om dat stuk juist expliciet te bepleiten in de route naar de RES 2.0. Wat mij betreft is dat het moment om definities vast te stellen. Niet nu, want dat is juist de route naar de RES 2.0 toe.

De heer Muis: Ik zou graag willen weten wat de heer Machielse dan doet met de opmerking van de wethouder, dat hij op het punt stond om beleid voor zonneweiden naar de raad te brengen. Dat gaan we dan nu in de prullenbak gooien en daar krijgen we deze ene vage zin in deze verzamelmotie voor in de plaats. Is het dan niet een overweging om te zeggen: misschien moeten we even afwachten waar het college mee komt, dan kunnen we alsnog daar een streep door trekken. We weten niet eens waar het college mee gaat komen of wat wel of niet de mogelijkheden zijn. De heer Jumelet: Ik had dezelfde opmerking. De heer Machielse: Dan hoef ik ook maar één antwoord te geven, dat scheelt. Voor mij zijn het twee losse dingen. Enerzijds hebben we een RES, die is regionaal. Anderzijds heb je gemeentelijk beleid, waarbij je zonneweiden op allerlei vormen, maten en afmetingen wel of niet zou kunnen wensen. Wat er nu in de RES staat, ik heb de pagina even niet paraat, is een stuk over zonneweiden in het landelijk gebied, maar dat geldt voor de hele RES regio, dus niet alleen voor Lansingerland.

Als wij zeggen: in het zonneweiden beleid van Lansingerland, we halen er een stukje uit, namelijk het landelijk gebied, dan kunnen we er zelf een prachtige definitie aan koppelen in de commissie en in de raad, dan heb ik daarmee nog niet het doel geborgd, dat wij vinden dat in de regionale energiestrategie er een andere rol weggelegd is voor zonneweiden in de lokale of landelijke omgeving. Bij landelijke omgeving denk ik zelf, maar nogmaals, het is een definitie die wat mij betreft uitgewerkt moet worden naar de RES 2.0 toe, neem de Hoeksekade, als u vanaf het sportpark in Bergschenhoek naar de Rotte rijdt. Ik zou het persoonlijk, en wij als VVD, niet wenselijk vinden dat er daar in het landelijk gebied op grasvelden en op tuinbouwgebieden zonneweiden komen. Dat is een politieke voorkeur, maar wij hopen, en dat is waar de motie toe opdraagt en wat wezenlijk anders is dan het gemeentelijk zonneweidenbeleid, dat de wethouder wil bepleiten dat andere regiogemeenten dat ook niet doen. Neem nu juist dat recreatieschap Rottemeren, daar zitten we met meerdere gemeenten in, dan is het ook belangrijk, dat we de wethouder een duwtje geven, tenminste zo zie ik dat: ga hiermee aan de slag in de regio om ervoor te zorgen, dat we daar één lijn in trekken.

Het staat voor mij tot op zekere hoogte los van het gemeentelijk beleid rondom zonneweiden, want als wij zeggen, ik ga een risicovol voorbeeld noemen, maar de driehoek Noordpolder moet geen woningbouw worden maar een zonneweide, dat is voor mij op dit moment geen landelijk gebied. Maar de definitie is aan de RES organisatie om te formuleren naar de RES 2.0 toe. Dus ik zie die 2 los van elkaar. Dat is ook waarom ik vind, dat een plek in deze motie over de RES wel aan de orde is. Ik hoop dat ik daarmee in ieder geval de onduidelijkheid heb kunnen wegnemen. Dan wilde ik tot slot nog toevoegen dat wij zeker instemmen met de RES 1.0, maar dat wij wel hopen dat de wethouder onze aanvullingen in beide moties ziet als een ondersteuning om mee aan de slag te gaan naar de RES 2.0 toe. De heer Ruijtenberg, GL: Het is goed van de heer Machielse dat hij dictum nummer 6 heeft weggehaald. Neemt niet weg, dat wij het ook niet eens zijn met zijn nummer 4. We vinden het vaag geformuleerd, zoals de heer Muis ook al zei, en dat de RES moet aangeven wat dan wel of niet landelijk beleid is, dat helpt niet in de verduidelijking. Daarbij, wij denken dat met de technologieën die er nog komen, dat wellicht zonneweiden wel goed, netjes en keurig uitgevoerd kunnen worden. Hier zeg je dan: maakt niet uit wat er gaat gebeuren in de toekomst, we willen geen zonneweiden.

Dus daarom zijn en blijven wij tegen de motie van de VVD. De motie van L3B, we hadden in de eerste termijn gezegd: wij zijn oordeel wethouder. De wethouder geeft aan: oordeel raad, maar is bereid om deze motie te bepleiten. De motie gaat het halen, we zijn er niet echt op tegen, dus wat ons betreft prima. De heer Machielse: Terwijl ik op de knop drukte, dacht ik: ik ben net iets te vroeg. Ik heb namelijk een vraag over de motie van de heer Ruijtenberg over het voorkomen van dwangarbeid en slavernij bij de productie van zonnepanelen. De wethouder heeft er zojuist een toelichting op gegeven, hoe hij dat ziet. Ik heb eigenlijk de vraag hoe de heer Ruijtenberg naar die toelichting kijkt, want als hij die kan omarmen zou ik mijn fractie positief adviseren over de motie. De heer Ruijtenberg: Laat ik beginnen met de zonnepanelen, laat de zon schijnen. Ik ga eerst mijn excuses aanbieden aan de heer Jumelet en mevrouw Verhoef. Zij waren namelijk mede indieners van deze motie en dat heb ik verzuimd te benoemen in mijn eerste termijn. De wethouder heeft aangegeven, dat hij dit toch wel gaat doen. Hij wil het met een toezegging doen. Ik wil de motie toch graag indienen, dus ter stemming brengen. Aan de andere kant, ik wil ook de wethouder daarin een toezegging doen, dat als 6 maanden 9 maanden worden, dan zal ik niet moeilijk doen daarin. 28/36

Ik kijk even naar de andere twee indieners, of zij daar ook akkoord mee zijn, dat 6 maanden 9 maanden wordt. Ze knikken allebei, dus dat is prima. Dan hebben we het over de Oeigoeren, die wil ik toch gewoon in stemming brengen. Ik begrijp de wethouder als hij zegt, dat wij als gemeente wellicht boven onze macht tillen om dit te gaan bepleiten bij de overheden, bij het rijk. Vandaar dat ik expliciet in mijn motie meld om aan te sluiten bij Rotterdam, want twee zijn namelijk beter dan één. Ik vind alle suggesties van de wethouder prima. Dat neemt niet weg, dat ik het toch explicieter wil, omdat ik echt aandacht wil vragen voor dit punt. Het biedt ook iets, waarin wij als Lansingerland nog nadrukkelijker zeggen: wij zijn tegen dwangarbeid. Dan de heer Jumelet. De heer Blonk: Ik heb toch vragen. Als de wethouder zegt: wij kopen gewoon geen zonnepanelen in China. Dan is toch voor Lansingerland dat probleem opgelost? Waarom moeten wij in het grote geheel onder leiding van Rotterdam daarin meegaan? Dat begrijp ik helemaal niet. De heer Ruijtenberg: Het gaat om de RES, niet alleen om Lansingerland. De RES is de regionale energiestrategie.

Het gaat om een groter geheel hier dan Lansingerland en daarom vinden wij dat je dit moet bepleiten samen met het rijk, met Rotterdam bij het rijk moet gaan bepleiten, dat daarbij ook andere overheden, dus niet alleen Lansingerland, bij de aankoop van hun zonnepanelen daar de goede dingen doen. De heer Blonk: De RES is regionaal, dat kan niemand ontkennen, dat die R voor regionaal staat. Dat betekent ook, dat je regionaal een aantal dingen doet, maar dat je het lokaal gaat uitvoeren. Lokaal ga je werken. Ik geef dus zo’n lokale oplossing, we kopen die dingen gewoon helemaal niet in China, dan is dat opgelost. Ik begrijp niet dat we dan toch weer dat hele verhaal erbij hoort. De heer Ruijtenberg: Heeft u vandaag een toezegging gehoord van één van beide wethouders, dat die spullen niet meer in China gekocht worden? De heer Blonk: Ik heb het in mijn tweede termijn gevraagd. Zij komen nog met een antwoord in de tweede termijn. De heer Ruijtenberg: Ik ga even uit van de antwoorden, die ik op dit moment heb. Ik heb in de eerste termijn van de wethouder niet nadrukkelijk gehoord, dat hij gezegd heeft: we doen alleen nog maar Europese of Nood-Amerikaanse aankoop. Ik heb hem niet horen zeggen: wij gaan niet meer aankopen in China. Als de wethouder Fortuyn zou zeggen: eens, we gaan niet meer kopen in China, dan kan ik het alsnog heroverwegen, maar die toezegging heb ik nu niet.

De heer Blonk: Dat is precies wat ik bedoelde. Wat de heer Ruijtenberg zegt, dat klopt. Ik wacht dus op een toezegging van één van de twee wethouders: wij kopen die dingen niet in China, die zonnepanelen. En ik heb het idee, dat ze dat wel gaan doen dadelijk. De heer Ruijtenberg: Dat zou kunnen, maar ik wil voorkomen, dat ik nu al zeg: ik ga akkoord, zonder dat ik daadwerkelijk de toezegging heb. De heer Jumelet vroeg zich aan de ene kant af: is dit wel uitvoerbaar voor inkoop? We moeten het ook hebben over de elektrische auto’s en we moeten het hebben over de iPhones, we moeten het hebben over de Samsung telefoons, want ik wil geen reclame maken. Aan de andere kant vond hij het dan ook juist weer te smal daarin. Ik ben het eens met de heer Jumelet, we moeten ook aandacht hebben voor wat er gebeurt in kobaltmijnen voor onze elektronica, maar we moeten ook gewoon ergens beginnen. Wat ons betreft is de situatie voor de Oeigoeren op dit moment zo dramatisch, daar wordt genocide gepleegd. China verrijkt zich over de rug van miljoenen inwoners daar. Daar moeten we nu in eerste instantie paal en perk aan stellen. Dat is de eerste prioriteit voor ons en daar kunnen we nu aandacht aan geven. De overige zaken komen, maar we beginnen met stap 1. Daar wil ik het bij laten. De heer Van der Stelt, CDA: Ik ga het kort houden, hoor, maakt u zich geen zorgen.

Ik dank de wethouder voor zijn toelichting en ook het gevoelen of de interpretatie die hij heeft bij de motie, die wij samen met de VVD hebben ingediend. Ik kan ook aansluiten bij de woorden van de heer Machielse. Absoluut niet de bedoeling om op de rem te trappen, maar juist om vanuit een stuk realisme en voortschrijdend inzicht ook wat meer handelingsperspectief te bieden aan de wethouder. Even nog heel kort op de motie, waar net al heel veel over gesproken is, het al of niet kopen van zonnepanelen in China. Ik zou er absoluut niet ene debat van willen maken of we wel of niet in China moeten kopen. Ik heb de motie zo opgevat, dat het een pleidooi is voor ethisch inkopen. Daar ben ik voorstander van. Daar zijn we natuurlijk allemaal voorstander van, het zou raar zijn als je dat niet bent. Ik zie het gewoon echt als een politiek statement, dat ik van harte wil ondersteunen, wat we ook richting de landelijke politiek brengen, want daar zal toch primair, in ons eentje maken we niet zoveel klaar, je moet het echt met elkaar doen, maar landelijk zal er toch tegen moeten worden opgetreden. Niet alleen landelijk, maar ook internationaal. Richting de heer Blonk zeg ik: het is echt te simpel om te zeggen dat we dan alleen maar Europese waar kopen. Want dan koop je zonnepanelen, die van Duitse makelij zijn, maar dan zit er ook allemaal Chinese troep in.

Het is allemaal ingewikkelder dan dat. Volgens mij is het gewoon een statement, dat we kunnen en moeten onderschrijven. Dat kan ik ook doen en daar laten we het bij. De heer Jumelet, WIJ: Ik zal ook een poging doen om het kort te houden. Als het gaat om de motie van de heer Blonk, zei ik: er zijn vele wegen die naar Rome leiden. De weg die nu gekozen is naar Rome vinden wij eigenlijk een weg die wellicht heel erg lang zou kunnen gaan worden, waarbij het maar de vraag is of je op je bestemming aankomt, omdat het wat ons betreft geen adequaat antwoord is op de behoefte van inspraak en participatie, waar we overigens zelf ook aandacht voor hebben gevraagd. Dus in die zin zou ik er meer voor voelen, zoals de wethouder aangaf, om de evaluatie af te wachten en vanuit Lansingerland wel het punt mee te nemen, dat er meer behoefte is aan meer inspraak en participatie en betrokkenheid, maar wij zullen deze motie niet steunen omdat wij dit een weg vinden, die wellicht juist 29/36

niet het doel zal bereiken. Dat is één. Twee, de motie van de VVD. Fijn dat punt 6 eruit gehaald is. Het zou misschien raar klinken uit mijn mond vanuit de oppositie, dat wij het toch wel bijzonder vinden, dat we niet het stuk van de wethouder afwachten m.b.t. de zonneparken. Op het moment dat je hier ja tegen zegt, gooi je eigenlijk het hele verhaal in de prullenbak en dat zou ik heel erg jammer vinden. De strekking van de motie, daar zijn we het wel mee eens, als het gaat om de hybride route. Ik wilde toch vragen aan de heer Machielse: overweeg om ook punt 4 uit de motie te schrappen. U heeft 6 er al uit gehaald, als u 4 er nu ook uit haalt, dan heeft u onze steun. Zo niet, dan zullen wij de motie niet steunen, omdat wij vinden dat we de discussie rondom de zonneparken op een ander moment moeten hebben. De zon schijnt, die hebben we zelf mede ingediend, dus daar zal ik niet veel over zeggen. Die laatste motie over de Oeigoeren, daar worstelen wij toch wat mee. Wij zitten een beetje op de lijn van, en dat is al eerder gezegd, ethisch inkopen of maatschappelijk verantwoord inkopen of welk woordje je er ook wilt plakken. Dat is breder en gaat verder dan alleen maar zonnepanelen uit China. Ik vind, koop ze dan maar in Europa, ja, zo werkt het niet, want het zit heel ingewikkeld in elkaar. Wij twijfelen ernstig.

Het is natuurlijk een heel sympathieke motie, maar onze voorkeur zou ernaar uitgaan als dit college een toezegging zou kunnen doen, waarin gezegd wordt t.a.v. ethisch inkopen: dat zullen wij dit jaar nog eens goed op de agenda zetten om dit soort onderwerpen, ook als het gaat om elektrische auto’s, als het gaat om telefoons en alle andere apparatuur, om daar nog eens met elkaar van gedachten te wisselen: hoe kan je nou echt vorm en inhoud geven aan ethisch inkopen? We moeten ook voorkomen dat het symbool politiek wordt, want dan gaat het ook een klein beetje voorbij. Inhoudelijk zijn we het met elkaar eens, alleen de vraag is of dit nou de juiste route is om je doel te bereiken. De heer Ruijtenberg: Ik wilde interrumperen toen de heer Jumelet het had over: we moeten hierover nog eens met elkaar in discussie gaan. Toen dacht ik: met een discussie doe je niets, je doet een statement. Naderhand gaf de heer Jumelet aan: eigenlijk zijn we het inhoudelijk wel eens. Toen dacht ik: omwille van de tijd, we hebben hierna nog een punt: laat de interruptie maar vallen. U zag mijn corrigerende hand te laat. De heer Markus, CU: De definitie van ‘kort’ moet misschien nog eens in het woordenboek opgezocht worden. Wat betreft de motie van de heer Machielse: uitstekend dat punt 6 eruit is. Wat ons betreft prima dat punt 4 er wel in blijft.

Wij vinden zonneparken in landelijk gebied of op land- en tuinbouwgrond, grasland echt een vreselijk gezicht. Als je in Frankrijk rond rijdt en in meer landen, dan schrik je je wezenloos wat er aan verrommeling in de buitenruimte gebeurt. Er ligt in Nederland nog 900 vierkante kilometer dak, waar je panelen op kan leggen. De motie van GL roept ook nog op om plekken te zoeken. Ik vind het ook goed, dat je dit in de RES meldt en niet alleen in de eigen gemeente, dus wij zullen deze motie van harte steunen. De andere moties heb ik in de eerste termijn al toegelicht en die zullen wij ook steunen. Ik wil even aandringen op het Oeigoeren verhaal. Wat de heer Van der Stelt zei, dat is precies de kern waar het om gaat. Vanuit die gedachte zullen we de motie van harte ondersteunen. Dank u wel. De heer Muis, C66: Echt kort. We hadden alleen de motie over dwangarbeid, waar we nog over twijfelden. Inderdaad, de heer Ruijtenberg, maar ook de heer Van der Stelt, heeft het goed geformuleerd. Het is een politiek statement en het is zeker niet symboolpolitiek, want we hebben ook inkoopbeleid. Ik ga ervan uit, dat het naast het statement ook gewoon goed geborgd wordt in het inkoopbeleid, dat wij hebben en wat beide wethouders vast onder elkaar regelen. Dank u wel. Mevrouw Verhoef, PvdA: Ik wil nog ingaan op de motie van de heer Machielse.

Ook ik ben blij dat punt 6 eruit wordt gehaald, maar ik zit nog steeds een beetje te dubben met punt 4. De heer Markus zei: ook in de RES moet je natuurlijk wat zeggen over zonne-energie en over zonneweiden, maar het zit me toch niet helemaal lekker, dat we niet helemaal scherp hebben wat dat dan is. De heer Machielse kwam zelf met de Noordpolder. Het stuk vlak naast het stukje waar je mag bouwen, dat hele stuk kan ingericht worden met kassen van rond de 10 meter hoog. Ik zou daar bijvoorbeeld liever een zonneweide hebben als het gaat om horizonvervuiling. Dat is alleen maar een voorbeeld. Wat mij betreft zou ook punt 4 eruit gaan, omdat ik het te onzeker vind. Mijn grootste vraag is eigenlijk: heeft de wethouder deze motie nodig? Hij omarmde eigenlijk zo makkelijk alle punten, behalve het laatste punt, dat ik denk: is het nodig, is het een steuntje in de rug waar hij op zat te wachten. Dan wil ik de motie best steunen, maar ik zit met punt 4, dus ik wil er ook van de wethouder graag toch nog iets over horen. Dan zou ik de motie wel kunnen steunen. De heer Markus: Ik vind het altijd zo grappig dat mensen roepen: ik vraag me af of de wethouder het nodig vindt. Het gaat er niet om dat de wethouder het nodig vindt. Vindt u het nodig dat die motie wordt aangenomen? Als u het nodig vindt, kunt u hem steunen. Als u het niet nodig vindt, kunt u hem niet steunen.

Volgens mij geven we dit mee als raad. Ik zou u nogmaals willen vragen: wat vindt u zelf van de motie? Niet wat de wethouder ervan vindt. Die moet gewoon doen wat wij zeggen. Dat bedoel ik niet lelijk, maar dat is wel waarom we hier bij elkaar zitten. Mevrouw Verhoef: Dat is duidelijk. Laat ik het zo zeggen: ik vond het een hele waslijst. Het waren 3 kantjes, gelukkig nog de heer Machielse het indikken. Hij voorziet nog meerdere moties in de toekomst. Ik denk: we hebben een wethouder, die duurzaamheid gestudeerd heeft. Ik wil toch wel van de wethouder horen: heeft hij die motie nodig of ging hij het gewoon al doen? Het is me niet helemaal duidelijk. En punt 4 zit me niet 30/36

lekker. Dan zou ik hem op basis daarvan niet kunnen steunen. Verder is volgens mij alles gezegd. Inderdaad, wat de heer Van der Stelt zei over de motie rond de Oeigoeren, dat lijkt me inderdaad heel erg overtuigend. Dank u wel. De RES: natuurlijk stemmen wij in met de RES. De voorzitter: Wethouder, ook graag even aangeven of u ook de vraag van de heer Blonk aan wethouder Fortuyn gelijk beantwoordt of dat hij zelf het woord wil voeren. Beantwoording college tweede termijn Wethouder Van den Beukel: Ik zal ermee beginnen. Het lijkt mij passen, gezien de portefeuilleverdeling, om over het totale kader van maatschappelijk verantwoord inkopen echt even bij mijn collega Fortuyn te raden te gaan. Ik wil hem niet voor de voeten lopen daar. Dus als hij voldoende aanwezig is nog, dan lijkt me dat heel passend. Ik weet niet of u dat nu wilt proberen of op een later moment. Wethouder Fortuyn: Ik ben er nog. De voorzitter: Eerst wethouder Van den Beukel, dan komt daarna wethouder Fortuyn aan de beurt. Wethouder Van den Beukel: Voor mij is de vraag heel beperkt. Ik heb er 2 genoteerd en een opmerking waar ik een nuance bij zou willen plaatsen. Als ik iets vergeten ben, word ik vast aangevuld. Een vraag van de heer Blonk was heel duidelijk: kunnen we zonnepanelen kopen uit Europa? Dat weet ik niet.

We hebben er op dit moment geen marktonderzoek naar verricht of er inderdaad zonnepanelen zijn, waarvan we 100% zeker weten, dat elk onderdeel en elk stukje grondstof inderdaad van Europese makelij is. Ik maak me sterk, dat bepaalde zeldzame aardmetalen, die ook zitten in zonnepanelen, misschien wel überhaupt niet in Europa gevonden kunnen worden, dus dat vind ik moeilijk te beantwoorden. Ik kan het niet garanderen. Sowieso is natuurlijk het geval, dat met het uitsluiten van bepaalde leveranciers je ook extra kosten op de hals kan halen. Dus ik neig ernaar om mee te gaan met de leden van uw raad, die zeiden dat het op voorhand niet verstandig is om dat daarop te richten, op de herkomst van die zonnepanelen. Nog los van het feit dat het wat ingewikkeld is juridisch om eisen te stellen aan de herkomst van spullen, omdat je daarin niet discriminator moet zijn, zodat je beter kunt sturen op de omstandigheden waaronder zaken geproduceerd zijn, dat mag dan wel. De andere vraag die ik heb genoteerd: wat vind ik van punt 4? Van mevrouw Verhoef. Ik heb geprobeerd aan te geven: wat ik ervan vind wil ik op een ander moment graag uitgebreid met u bespreken. Daar moet het college zich nog over buigen, over het voorstel dat we willen maken.