B1. groenbeleidsplan RAPPORT eindconcept 20211102

De komende 2-4 jaar is naar verwachting de financiële armslag van de gemeente beperkt en zal dit mogelijk opnieuw negatieve invloed hebben op het budget voor de groenvoorzieningen. In dit nieuwe Beleidsplan groenbeheer hebben we het benodigde beheerbudget onderbouwd en is uitgewerkt hoe het beheer kan worden uitgevoerd met het beschikbare budget voor groenonderhoud, zie 9.2. We kijken ook verder vooruit naar stippen op de horizon voor de komende 10 jaar en wat daar in de komende periode realistisch gezien van kan worden waar gemaakt. Nieuwe plannen worden regelmatig zonder een formele toetsing vanuit groen en beheer (de zogenaamde groenbeheertoets) uitgevoerd. Hierdoor is er vooraf onvoldoende zicht op wat het effect is op het beheerbudget in de eerste jaren na aanleg en verdere toekomst en of het groen voldoet aan de gewenste kwaliteitseisen of noodzakelijke aanpassingen vanuit biodiversiteit, klimaatadaptatie of duurzaamheid.

35

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

Beheerkennis Kennis van de ‘beheerhistorie’ is ook van belang bij het afhandelen van klachten en vragen van inwoners. Inwoners van nu zijn meer betrokken bij wat er buiten gebeurt en trekken aan de bel wanneer ze het ergens niet mee eens zijn. Ze ervaren ook vaker overlast van groen (bladeren, vruchten, schaduw). Voor het afhandelen van deze vragen en meldingen bestaan nu geen vastgelegde kaders om op terug te vallen. Dat maakt het voor de buitendienst lastig om meldingen goed af te handelen. In dit verband is het ook van belang om over een actueel overzicht van het groenareaal te kunnen beschikken. Op dit moment is het groenbeheersysteem nog verouderd en niet compleet. Onder meer diverse percelen die alleen over water of via tuinen bereikbaar zijn, zijn niet in beeld en worden niet onderhouden. Mocht het daadwerkelijk om gemeentelijke gronden gaan, dan heeft de gemeente hier een ‘zorgplicht’. De komende jaren vloeien een aantal medewerkers van de buitendienst af vanwege hun pensioengerechtigde leeftijd. Zij vertegenwoordigen een groot deel van de groene kennis in de gemeente. Voordat zij de gemeente verlaten is het belangrijk deze kennis te borgen zodat er continuïteit in het gevoerde beheer blijft. Deze medewerkers hebben meegedacht en meegelezen met het uitwerken van dit Beleidsplan groenbeheer, daarmee is er al een begin gemaakt met de kennisoverdracht.

Wat vinden onze inwoners, belangenorganisaties en raadsleden? •

Stel regels op wanneer wel of niet op klachten over overlast wordt ingegaan en hoe deze klachten worden behandeld.

•

Stel de kwaliteit van het groen boven de kwantiteit.

•

Houd rekening met budget voor 2 jaar extern onderhoud na aanplant van perken.

36

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

DEEL II ONTWIKKELINGEN, TRENDS EN OPGAVEN

Vlinderstruik Havenzathe, een ware insectenkroeg

37

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

4

BIODIVERSITEIT Bij discussies over groen gaat het vaak over biodiversiteit: de diversiteit aan soorten planten en dieren. Maar al die soorten staan niet los van elkaar, ze zijn met elkaar verbonden en met hun omgeving, in een samenhangend systeem. Planten- en diersoorten horen bij ecosystemen die ons onophoudelijk producten en diensten leveren en daarom zijn ze onmisbaar voor de mens. Veel ecosysteemproducten zijn economisch uiterst relevant. Zonder bijen en insecten geen bestuiving van gewassen en daarmee geen vruchten. Natuurlijke vijanden onderdrukken plaaginsecten zoals lieveheersbeestjes die luizen eten en merels die (eikenprocessie)rupsen eten. En bovenal maakt biodiversiteit de buitenruimte en het groen aantrekkelijk om er te verblijven of te recreëren.

4.1

Wat verstaan we onder biodiversiteit Verlies van biodiversiteit is meer dan alleen het verlies van zeldzame soorten. Hoe minder oorspronkelijke soorten, hoe instabieler een ecosysteem. Het is dus zaak om de biodiversiteit te beschermen en zo bijbehorende ecosystemen in stand te houden, want alleen op die manier kunnen we op de lange termijn blijven profiteren van de producten en diensten die ecosystemen ons leveren. Voorbeelden om ecosystemen in stand te houden zijn het toepassen van inheemse soorten, het aanbrengen van variatie in (natuurlijke) beplantingsvormen en uitvoeren van ecologisch groenbeheer.

4.2

Wat speelt er Een groot deel van het grondgebied van de gemeente bestaat uit Europees beschermde natuur (Natura 2000). Dit zijn de natuurgebieden Ilperveld, Het Twiske en Oostzanerveld. Deze gebieden zijn het leefgebied en de genenbank voor veel in Nederland zeldzame en bijzondere soorten waaronder enkele kritische Rode Lijst-soorten. Hier vind je bijzondere en zwaar beschermde soorten als Noordse woelmuis, bittervoorn, grote modderkruiper, meervleermuis, roerdomp en grutto. Deze soorten komen in gemeente Landsmeer vooral voor in het buitengebied. In de bebouwde kom komen deze soorten soms ook voor in de wat grotere en extensief beheerde groenstroken, zoals bijvoorbeeld de Noordse woelmuis op het Ratteneiland15.

15 IVN Twiske heeft voor het Ratteneilend een beheerplan en inventarisatierapport opgesteld.

38

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

In de grote door de gemeente beheerde groengebieden, Sportpark en Wijkpark, gaan biodiversiteit en natuurwaarden samen met (water-)recreatie, sport en spelen. Uit ontvangen verkennende flora en fauna-onderzoeken (wijkpark, sportpark, Gouwe en Havenzathe) blijkt dat er geen locaties met vaste verblijfplaatsen van zwaar beschermde soorten in het openbaar groen aanwezig of bekend zijn. Meer algemene soorten als bunzing, boommarter, wezel en vooral vogels worden wel waargenomen in het openbaar groen. Er wordt geen structureel onderzoek naar flora en fauna in het openbaar groen gedaan waardoor het niet duidelijk is of er bij het groenbeheer voldoende wordt voldaan aan de Wet natuurbescherming, zie bijlage I. Vanuit deze wet hebben gemeenten de taak om te zorgen voor de instandhouding en herstel van lokale populaties beschermde soorten. Deze taak zal op het niveau van de Omgevingsvisie haar invullingen krijgen. Daar waar het landelijk gebied intensief wordt gebruikt is de bebouwde kom steeds vaker een plek waar bijzondere planten en dieren hun voedsel en rust- en voortplantingsplekken vinden. Denk aan vleermuizen en mussen die in gebouwen verblijven en vaak bomenrijen gebruiken om te navigeren. In de wijk Noordoost zijn voor deze soorten ook nestkasten aan huizen opgehangen.

Cultuurlijk groen zoals kort gemaaide gazons, groen zonder bloemen en bessen of niet-gelaagd bosplantsoen bestaat vaak uit enkele soorten en heeft daardoor een lagere biodiversiteit. Meer natuurlijk (beheerd) groen biedt meer kansen voor biodiversiteit. Wat vinden onze inwoners, belangenorganisaties en raadsleden? •

Er mag meer ecologisch worden beheerd, maar wel budgetneutraal.

•

Zorg voor meer diversiteit in beplantingen zonder dat het ‘verrommelt.

•

Breng natuurlijke oevers aan door oever te verlagen of vooroevers aan te brengen.

•

Leg bloemenlinten aan met insecten hotels, dat aansluit op het bloemenlint van Amsterdam Noord.

•

4.3

Laat blad zoveel mogelijk laten liggen.

Betekenis voor het openbaar groen Op dit moment wordt het groen overwegend traditioneel beheerd, er zijn geen specifieke opdrachten of doelstellingen om inheemse planten en dieren te beschermen of te stimuleren. Er liggen echter wel kansen (zie nieuwe groenstructuurkaart) en de overstap hoeft, mits er draagvlak bij inwoners en buitendienst is, niet pers se groot te zijn. Voorbeelden van kansen zijn:

39

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

•

Anders maaien van bermen en oevers kan bijvoorbeeld al zorgen voor meer bloeiende bermen en daarmee voedsel voor insecten.

•

Bij het beheer van bosplantsoen stimuleren van bloemen, bessen en een kruidlaag zodat er meer diversiteit in soorten en gelaagdheid ontstaat.

•

Locaties in de groenstructuur natuurlijker aanleggen en onderhouden en zorgen dat ze onderling verbonden blijven. Bijvoorbeeld de waterpartijen aan de Reigerlaan/ Scholeksterstraat en de Zultestraat.

•

Daarnaast kan de gemeente initiatieven van inwoners, ondernemers en organisaties stimuleren, ondersteunen of faciliteren om de biodiversiteit te vergroten. Belangrijk is om vooraf duidelijk te maken wie voor het onderhoud zorgt en wat de gevolgen zijn wanneer het onderhoud door inwoners stopt.

Dorpsstraat ter hoogte van burgemeester Postweg

40

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

5

DUURZAAMHEID & KLIMAAT Duurzaamheid is een breed begrip. Een duurzame inrichting van de openbare ruimte én het groen is bestand tegen veranderingen die de komende decennia te verwachten zijn. Inspelen op verwachte klimaatveranderingen en energietransitie zijn daar voorbeelden van. Daarnaast behoort het openbaar groen tot de zogenaamde kapitaalgoederen van de gemeente, naast rioleringen, wegen en gebouwen. De gemeente heeft hiervoor een zorgplicht en ook de plicht om dit op een duurzame wijze te financieren, zodat er geen kapitaalvernietiging optreedt.

5.1

Wat verstaan we er onder Groen wordt geplant om te kunnen groeien en tot wasdom te komen. Het beeld direct na aanleg is vaak totaal anders dan na 40 of 80 jaar. Beheer en onderhoud zijn er daarom in de eerste plaats op gericht om het groen duurzaam (langdurig) in stand te houden. De levensduur mag door activiteiten (bouwen van woningen, aanleggen van ander groen, beheerwerkzaamheden) niet worden verkleind. Voor leefomgevingsgroen gelden kortere omlooptijden dan voor groen in de groenstructuur. De levensduur zal in het structuurgroen bij voorkeur meer dan 40 jaar zijn; in het leefomgevingsgroen is 20-40 jaar meer de praktijk. De Duurzaamheidsvisie 2018-2024 Landsmeer geeft de volgende visie op water en groen: “Voor de lange termijn zouden we niet alleen moeten kijken naar Groen en Water vanuit het perspectief en belang van de mens, maar ook vanuit het perspectief en belang van de natuur op zich.”

Vanuit dit oogpunt is het belangrijk dat wat groen is ook in de toekomst groen blijft, van een kwaliteit is die daarbij past en dat het beheer ervan betaalbaar blijft. Inrichting van groen en water spelen ook een grote rol bij klimaatadaptatie. Groengebieden bieden goede mogelijkheden om pieken in hemelwaterafvoer op te vangen. Water zakt dan eerst in de bodem16 waarna het geleidelijk aan kan afstromen naar het oppervlakte- of grondwater. Zorgen dat hemelwater van verhardingen in het groen kan stromen of zorgen voor opvangbekkens in de vorm van laagtes of droge greppels zijn eenvoudige voorzieningen die vaak goed zijn in te passen in het groen (bij kwetsbare beplanting langs de weg, is het dan wel belangrijk om bij vorst met zand te strooien in plaats van zout). Daarnaast zorgt groen voor schaduw, beschutting en is daarmee een goed middel tegen hittestress. Vooral grote bomen leveren hierin een substantiële bijdrage.

16 De bodem dient hiervoor een waterdoorlatende structuur te hebben zodat het als een spons kan werken.

41

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

In de Duurzaamheidvisie 2018-2024, zijn in de werkagenda Groen, Water en klimaat enkele doelstellingen opgenomen die aansluiten op dit Beleidsplan groenbeheer. Dit plan is in het voorjaar van 2020 ‘on hold’ gezet in verband met aankomende bezuinigingen. Onderstaand een overzicht van acties daarin zijn genoemd zijn en die raakvlakken met het openbaar groen hebben. Ook is aangegeven hoe dit groenstructuurplan daarop anticipeert. Nr.

Duurzaamheidsvisie 2018 - Werk-

Beleidsplan groenbeheer 2021

agenda groen 1.

Behoud en ontwikkeling van zowel

De nieuwe groenstructuurkaart geeft daar al deels

kwaliteit als kwantiteit van het open-

invullingen aan.

baar groen door te verkennen wat het openbaar groen kan worden verbeterd en uitgebreid. 2.

Behouden en vergroten van biodiver-

Ecologisch bermbeheer in de vorm van maaien af-

siteit door uitbreiden ecologisch berm-

voeren is momenteel 1,5-2x zo duur als het huidige

beheer en toepassen insectvriende-

klepelbeheer (gras kneuzen en laten liggen). Op de

lijke en besdragende beplantingen.

groenstructuurkaart zijn wel kansrijke locaties aangewezen. Beplantingskeuzes worden, indien passend, gericht op meer biodiversiteit zoals in de plannen voor Havenzathe is gedaan.

3.

Vergroten betrokkenheid en (mede)

Dit wordt als een van de mogelijkheden voor het

verantwoordelijkheid van bewoners bij

passend maken van het beheerbudget genoemd.

onderhoud en beheer van het groen door opzetten particulier beheer van openbaar groen 4.

5.

Minimaliseren van chemische on-

Sinds 2016 is het verboden om chemische onkruid-

kruidbestrijding door onderzoek naar

bestrijdingsmiddelen in het openbaar groen toe te

alternatieve middelen en methode

passen.

Verbeteren van waterberging en sti-

Op de groenstructuurkaart zijn hier de kansrijke lo-

muleren van vasthouden van hemel-

caties aangewezen.

water in openbaar groen door aanleg van wadi’s en greppels.

42

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

Een deel van de acties kunnen worden uitgewerkt door ze mee te nemen in nieuwe of lopende projecten, voor anderen zal eerst budget beschikbaar moeten worden gesteld en kunnen wellicht pas op termijn worden gerealiseerd.

5.2

Wat speelt er De volgende knelpunten op het vlak van klimaatadaptatie hebben raakvlakken met het groenbeleid: •

Het wordt natter. Er is sprake van wateroverlast bij woningen en bedrijfsgebouwen op verschillende locaties, maar het meest in de wijk Noordoost. Dit zijn bijvoorbeeld omgeving Raadhuisstraat, Reigerlaan en omgeving Riethalmweg Overal in de gemeente zijn ondergelopen kelders/hoog waterpeil regelmatig een probleem. Het is daarom van belang om in de groenstructuur voldoende ruimte voor groene buffers te verankeren of te zorgen dat (een deel van het) water van de straten in het groen kan aflopen door bijvoorbeeld trottoirbanden te verlagen.

•

Het wordt warmer. Risico’s zijn hittestress bij kwetsbare groepen en bij evenementen en meer ziekteverwekkers in het water en in de lucht. In Landsmeer is dit voornamelijk een aandachtspunt voor het centrumgebied, het oude dorp en een groot deel van Luijendijk17. Het zorgen voor meer groen (schaduw) op deze locaties is daarom belangrijk. Met name daar waar kwetsbare groepen verblijven en bij parkeervoorzieningen. Op de groenstructuurkaart zijn deze locaties ook benoemd als zijnde te behouden groen of als gewenst groen (zie ook paragraaf 5.3).

Kunnen inspelen op klimaatveranderingen maakt het areaal groen extra waardevol. Inzicht in en bewaken van het te beheren areaal en zorgvuldig omgaan van uitgifte van openbaar groen komen in dit verband dan ook in een ander licht te staan. Bij bijvoorbeeld het afstoten van (snipper)groen zal dus ook moeten worden getoetst op het belang van het betreffende groenperceel voor het opvangen van water of het zorgen voor verkoeling en op landelijke kengetallen, zie paragraaf 2.2. Hierin ontstaat tegelijkertijd soms een dilemma. Vanuit de duurzaamheidsdoelstellingen voor CO₂-neutrale gemeente in 2030/2050 wordt het aanbrengen van zonnepanelen op daken gestimuleerd. Voor een optimaal rendement is een vrije zoninval van belang. Bomen kunnen deze zoninval op de daken belemmeren en daarmee het rendement verlagen. Tegelijkertijd zorgen bomen voor verkoeling en schaduw wat in warme zomers ook erg welkom is.

17 Een deel van deze wijk is recent aangelegd (Zuiderzeestraat) en de bomen zijn nu nog klein. Wanneer ze groter

zijn geworden zullen ze gedeeltelijk de hittestress wegnemen.

43

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

Toepassen van effectieve maatregelen (grote positieve invloed) heeft de voorkeur, zie hiervoor Brochure Rioned18. Bijvoorbeeld het planten van bomen om hitteschade tegen te gaan of het verminderen van het oppervlak verharding en het zorgen voor ‘verlaging’ in het groen waarmee regenwaterschade kan worden beperkt. De regel (het is nog geen beleid) is nu dat er geen bomen worden gekapt voor plaatsing of behoud of hoger rendement van zonnepanelen. In de afgelopen 10 jaar wordt bij aanplant van bomen al wel zoveel mogelijk rekening gehouden met (toekomstige) zonnepanelen op daken door te kijken naar de standplaats ten opzichte van de woningen en de grootte van de bomen. Wat vinden onze inwoners, belangenorganisaties en raadsleden? •

Bij plannen (nieuwbouw, vervanging e.d.) altijd een beheertoets laten maken, inclusief de gevolgen voor het beheerbudget, zodat het groen over 10 jaar ook nog te beheren is.

•

Stimuleer de aanleg van groene daken.

•

Geef de agrariër ook een functie als ‘landschapsbeheerder’ en laat hen zorgen voor landschappelijk-ecologische inrichting en beheer van de perceelsranden.

•

Stimuleer behoud van groene tuinen.

•

Ga enigszins flexibel om met groen (niet in beton gieten) maar stel er wel een goede groencompensatie tegenover.

5.3

•

Stel kwaliteit boven kwantiteit.

•

Vergroen het centrum (is nu versteend) en onderzoek het vergroenen van de ijsbaan.

•

Zoek aansluiting bij operatie Steenbreek.

Betekenis voor het openbaar groen Uit de analyse19 van de effecten van klimaatveranderingen blijkt op de diverse locaties (zie vorige paragraaf) groen van belang is voor het opvangen van klimaatveranderingen; hier dient het openbaar groen extra aandacht (continuïteit in beheer) en bescherming te krijgen.

18

https://www.riool.net/de-effectiviteit-van-klimaatadaptatiemaatregelen-2019-

19

Op basis van klimaatatlassen die zijn gemaakt voor de risicodialoog in 2020

44

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

Op de groenstructuurkaart is bestaand groen dat (groen op klimaatkaart) van belang is voor het opvangen klimaatverandering als structuurgroen opgenomen. Met een symbool zijn de gebieden waar hittestress is te verwachten aangewezen, hier is extra groen gewenst. Natte gebieden liggen voornamelijk in het noordoosten en ook in de achtertuinen. Afwateren naar groen in de buurt kan, mits het daar ook niet té nat wordt. Bijvoorbeeld richting de waterpartijen en het groen langs de Riethalmweg. Daarnaast is het belangrijk om te zorgen voor een duurzame inrichting van het groen die lang mee kan en inspeelt op de verwachtte klimaataanpassingen. Hierbij zal steeds vaker gekozen moeten worden voor planten- en boomsoorten die tegen natte voeten, hitte en droogte kunnen. Bij bomen speelt dan vooral de standplaats een belangrijke rol om overlast van de boom wanneer deze volwassen is te kunnen voorkomen. Hiervoor zijn momenteel geen richtlijnen.

Sportlaan, deel van het recent aangelegde bloemenlint

45

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

6

PARTICIPATIE Bij de invoering van de Omgevingswet wordt het een wettelijke eis om inwoners mee te nemen in alle planontwikkelingen. Aanpassingen van de lokale Omgevingsvisie zijn alleen mogelijk wanneer betrokkenen zijn geraadpleegd. Ook gemeente Landsmeer is een voorstander van ‘Samen Doen’. Bij het beleid, de inrichting en het beheer van het openbaar groen is dat niet anders. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de ontwikkelingen van de participatie rondom dit groen.

6.1

Wat verstaan we eronder De inwoners van de gemeente Landsmeer staan bekend als actief en betrokken. Hun betrokkenheid bij sociale, maatschappelijke en economische kwesties is van groot belang bij het realiseren van de doelen die de gemeente Landsmeer stelt. Het gemeentebestuur heeft burgerparticipatie dan ook hoog in het vaandel staan. Naast een samenwerking met burgers staat ook samenwerking met beherende instanties en vrijwilligersorganisaties centraal. Participatie kent vele vormen. In de navolgende figuur is een veel gehanteerde participatie ladder opgenomen om dit te illustreren.

Participatietrap of -ladder 1. Informeren, eenzijdige communicatie: De gemeente informeert burgers of burgers winnen informatie in. 2. Raadplegen, vraag/antwoord: De gemeente raadpleegt de burgers of de burgers kaarten wensen aan bij de overheid. 3. Adviseren, dialoog: De gemeente vraagt advies van de burgers of de burgers leggen een voorstel voor bij de overheid. 4. Samendoen, corporatie: De gemeente vraagt burgers als gelijkwaardige partner bij een project. Samen wordt zowel het proces als de inhoud vormgegeven. 5. Meebeslissen, samenwerking: De gemeente en burgers beslissen en werken samen.

46

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

6.2

Wat speelt er? Initiatiefnemers kunnen bij de gemeente aankloppen met hun plan. Of dat ter uitvoering komt en samenwerking oplevert is een beslissing van dat moment. Er is geen beleid of regelgeving over het honoreren vaneen groen initiatief. Dat maakt dat het voor de buitendienst niet altijd helder is wie verantwoordelijk is voor de aanleg en het beheer ervan en welk budget er beschikbaar is. Voorbeelden van recent uitgevoerde initiatieven op groengebied zijn: •

Ontwerp en aanleg van het bloemenlint in Luijendijk, het onderhoud ligt bij de buitendienst.

•

Het uitgevoerde participatieproces bij de herinrichting van de wijk Havenzathe inclusief een eigen online-communicatie instrument (Buurbook).

•

Het verwijderen van zwerfafval in de bermen door Landsmeer Schoon.

Participatie kan ook worden uitgewerkt door percelen groen uit te geven voor gebruik, te verhuren of te verkopen. Er is een nota20 (maar geen beleid) over de werkwijze bij verkoop (snipper)groen waarbij percelen openbaar groen van geringe afmetingen en van ondergeschikte betekenis, niet deel uitmakend van de gemeentelijke infrastructuur of groenstructuur én die van geen of minimale betekenis zijn voor het straatbeeld en de gemeente niet wordt belemmerd in onderhoud/primaire taken, kunnen worden uitgegeven. Bij de inwoners leven steeds meer wensen om meer te kunnen doen, zie kader: Wat vinden onze inwoners, belangenorganisaties en raadsleden? •

Geef overzicht van de mogelijkheden (vormen) van groene participatie en benoem de voorwaarden en consequenties.

•

Maak duidelijk hoe aanpassingen in inrichting en beheer worden opgepakt (denk aan ruig gebied bij sportpark waarover tegengestelde ideeën zijn bij burgers).

•

Biedt ruimte voor/stimuleer de aanleg van voedselbosjes, bloemenweide of kruidentuin door particulieren/omwonenden.

•

Stel het openbaar groen open voor adoptie voor particulieren en bedrijven.

20 Gronduitgifte- en grondprijzenbeleidsnota snippergroen gemeente Landsmeer 2016

47

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

6.3

Betekenis voor het openbaar groen Participatie is een belangrijk middel om betrokkenheid (groenbewustzijn) bij het openbaar groen te vergroten. Groen is daarmee een middel om verbondenheid en ontmoetingen tussen inwoners te bevorderen. Belangrijk is dat het voor iedereen duidelijk is op welke wijze een initiatief kan worden gehonoreerd en wat de gevolgen voor het groenbeheer zijn wanneer het initiatief na enige tijd stopt. Moet de gemeente het dan opruimen, terugbrengen in de oorspronkelijke staat en wie betaalt dat dan? Afstoten van groen kan effecten hebben op het areaal openbaar toegankelijk groen en de effecten van klimaatveranderingen; dit moet nadrukkelijk in de afwegingen van het grondbeleid worden meegenomen.

48

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

DEEL III VOORUITBLIK, AMBITIES EN REALISATIE

Zuiderzeelaan, waarbij de boomsoortenkeuze voldoet aan huidige eisen van gebruik en beheer

49

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

7

GROENVISIE EN AMBITIES Dit hoofdstuk geeft samenvattend weer met welke groene opgaven we de komende beheerperiode rekening moeten houden. De groenvisie schetst de grondhouding van waaruit we het groen inrichten en beheren en welke stippen we daarbij op horizon voor ogen hebben (ambities). Het hoofdstuk geeft ook kaders waarbinnen wordt gewerkt zodat dit ook richting inwoners duidelijk kan worden gemaakt. Met een @ is het vast te stellen (nieuwe) beleid gemarkeerd en met # nog uit te werken acties.

7.1

Groene opgaven In deel I en II is geschetst hoe het groen zich in de afgelopen 10 jaar heeft ontwikkeld en welke ontwikkelingen er de komende jaren hun invloed op het openbaar groen zullen hebben. Samengevat leidt dit tot enkele opgaven waar in het openbaar groen de komende jaren aan zal (moeten) worden gewerkt. De beschikbare middelen en omvang van de buitendienst zullen het tempo grotendeels bepalen. De groene opgaven zijn: •

Waarborgen van een realistisch groenbudget, zie paragraaf 9.2.

•

Vervanging van verouderd groen, zie paragraaf 9.3.

•

Zorgen voor behoud en herstel van biodiversiteit in het openbaar groen (en andere delen van de openbare ruimte en eventuele particulier groen, zie paragraaf 8.1

•

Klimaatbestendig maken van het groen (en andere delen van openbare ruimte), zie paragraaf 8.2.

•

Vergroten van de betrokkenheid van inwoners bij het groen, zie paragraaf 8.3.

•

Voorkomen en reguleren van overlast van groen, zie paragraaf 8.4.

Met deze opgaven op het netvlies is in de navolgende paragrafen een nieuwe visie op het groen in het algemeen en op het groenbeheer in het bijzonder geformuleerd. Ook zijn de ambities voor lange termijn uitgewerkt met de bijbehorende resultaten.

7.2

Groenvisie algemeen Landsmeer wil een gemeente zijn waar de bomen langs wegen en paden, de groenzones langs watergangen, de grotere groenzones en de particuliere tuinen tezamen een aaneengesloten, samenhangend groen raamwerk vormen. Een groen raamwerk waarin de bebouwde omgeving en landschap nauw met elkaar zijn vervlochten. De visie op de inrichting van het openbaar groen is: •

Het creëren van een robuust en gevarieerd raamwerk van toegankelijk groen (de groenstructuur).

50

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

•

Het vervullen van een breed palet aan waarden (leefbaarheid, gezondheid, beweegmogelijkheden, welvaart, biodiversiteit, klimaat en participatie).

•

7.3

Het bijdragen aan het welzijn van inwoners, bezoekers en flora en fauna.

Visie groenbeheer Uitgangspunt voor het groenbeheer is een planmatig en vakkundig beheer gebaseerd op methoden die de levensduur van het groen vergroten en het streven naar kringlopen in het groen (hergebruik van materialen en duurzaam inkopen). Om effectief en efficiënt te kunnen werken zal het groenbeheer op een planmatige wijze worden uitgevoerd. Dit houdt in dat inzicht nodig is in omvang en samenstelling van het groenareaal, duidelijk is wat de bijbehorende eindbeelden zijn, volgens welke beheermethodes wordt gewerkt en welke maatregelen concreet nodig zijn. Ook zal er helderheid moeten zijn over de gewenste omvang en samenstelling van het groenareaal en dient deze actief bewaakt te worden. Daarnaast is het belangrijk dat vooral voor het zogenaamde technische onderhoud (snoeien, dunnen, maaien, planten) deskundige vakmensen worden ingezet (of medewerkers die door hen worden aangestuurd) om zowel de levensduur, veiligheid als correcte inzet van materieel te waarborgen. Bij verzorgende en ondersteunende werkzaamheden als onkruidbestrijding en verwijderen van zwerfafval is naast inzet van vakmensen ook inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of vrijwilligers een optie.

7.4

Ambities en resultaten op langere termijn Wanneer we vooruitkijken (5 jaar en verder) is het de wens van de gemeente dat het groen er als volgt uitziet: •

Er is een duidelijk herkenbare structuur aanwezig van bomen, grotere groenzones en waterpartijen en groene tuinen. Op de groenstructuurkaart is zichtbaar wat de gewenste groenstructuur is.

•

In eerste instantie wordt ingezet op het behouden en op beeld houden van de huidige groenstructuur en indien dit binnen de beschikbare middelen mogelijk is ook op versterking ervan.

•

Uitbreiding van de groenstructuur, zodat daadwerkelijk een vrijwel aaneengesloten groen netwerk ontstaat, is alleen mogelijk met extra inspanningen of wanneer het in andere projecten zoals rioolvervanging kan worden ingepast.

•

De kwaliteit van het groen is afgestemd op de locatie, haar gebruikers en de doelstellingen van het beheer.

•

Het groen biedt ruimte aan meer biodiversiteit, nodigt uit tot bewegen en recreëren en vervult op een aantal locaties een essentiële rol voor klimaatadaptatie.

51

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

7.5

Groene wensenkaart De algemene groenvisie, ambities en opgaven zijn uitgewerkt in een nieuwe groenstructuurkaart. Deze kaart geeft de belangrijkste bestaande groenstructuren weer (gebieden, lijnen en waardevolle bomen), de ontbrekende schakels, gewenste uitbreidingen en het karakter van het groen. De groenstructuur zorgt hierdoor voor de ordening van de buitenruimte in de wijken.

Beeldbepalende boomgroep

Rietlanden

Boomstructuren

(Bierstalpad Landsmeer)

(Meervalweg Landsmeer)

(M.L Kingweg Landsmeer)

Bij het aanwijzen van de groenstructuur is steeds aangehaakt bij de landschappelijke en stedelijke ontwikkeling, de cultuurhistorie en de waarden van het groen. Het gaat om groenvoorzieningen die verbonden zijn met watergangen, plassen, fietsroutes, ontsluitingswegen, cultuurhistorisch waardevolle paden of wegen, landschappelijk waardevolle groenstroken, begraafplaatsen of andere waardevolle objecten of gebieden. Ook openbaar groen dat van belang is voor spelen21, ecologie, recreatief routenetwerk, verkoeling of infiltratie van water is opgenomen in de groenstructuurkaart. Op die locaties waar kansen liggen voor herstel, versterking of ontwikkeling van de groenstructuur is dit aangeduid als gewenste verbinding of uitbreiding van de groenstructuur. Deze kansen kunnen worden gezien als ‘projecten op de plank’, die bij voorkeur bij andere projecten kunnen worden ingepast. De nieuwe groenstructuurkaart is daarmee vooral een groene wensenkaart. Deze wensen en kansen zijn nu alleen bekeken vanuit van het groene vakgebied. Bij het maken van plannen op deze locaties moet nog een afweging plaatsvinden met andere belangen. Voorbeelden van gewenste groene verbindingen zijn: •

Aalscholverstraat en Zultestraat: noord-zuid verbinding in de wijk Noord-Oost tussen groen aan de Zultestraat en De Gouwe.

•

Sportlaan: Verbinding tussen het groen in het Keernlaantje en het sportpark.

21 Speelplekken komen in Landsmeer vooral rond de woningen voor en minder in de grotere groenstructuren.

52

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

•

Overbruggen barrières in het Lint: Verbinding tussen het water van het Wijkpark en het water op de begraafplaats.

•

Gewenste boomstructuur Meervalweg.

Groen van betekenis bij wateroverlast

Groen van betekenis voor ecologie

(Talingweg)

(bosplantsoen sportpark)

Structuurgroen Het groen op de groenstructuurkaarten noemen we structureel groen. Dit is de hoofdgroenstructuur. Daarnaast is er niet-structureel groen. Dit zijn de kleinere groene vakken en de overige bomen op buurt- en straatniveau. Dit noemen we woon- of leefomgevingsgroen. Zie bijlage I voor een toelichting op de legenda van de groenstructuurkaart. Het belang van het vastleggen van de groenstructuur en benoemen van wensen en kansen is groot: de groenstructuur is medebepalend voor de groene identiteit en leefbaarheid van de kernen voor zowel mens als flora en fauna. Het laten verdwijnen, aantasten of niet realiseren van deze groenstructuren heeft hiervoor verstrekkende gevolgen In bijlage VI is per wijk/kern een korte beschrijving van de bestaande hoofdgroenstructuur uitgewerkt en worden de belangrijkste groene kansen en wensen benoemd. Soms is dit vanuit de huidige praktijk eenvoudiger te realiseren (bv. het aanvullen van een bestaande laanbeplanting, of het vervangen van verouderde beplanting). In andere gevallen zijn het ingrijpende voorstellen die alleen in breed verband opgepakt kunnen worden (bv. aanleg van nieuwe bomenstructuur of het vergroenen van een wijk). Tot slot kan het gaan om ‘droombeelden’ die wellicht pas in de ver(de)re toekomst mogelijk worden (bv. het realiseren van een nieuwe groen-blauwe verbinding tussen twee watergangen).

53

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

Afbeelding 3.1 Uitsnede van de groenstructuurkaart met onder meer het structureel groen en de gewenste groene verbindingen

Woon- of leefomgevingsgroen Naast de groenstructuur is er niet-structureel groen (lichtgroen op de kaart). Dit zijn de kleinere groene vakken en de overige bomen op buurt- en straatniveau. Dit groen is van belang voor de straat als geheel vanwege verkoeling, schaduw, afscherming (privacy, schutting) of beeldbepalendheid (groen draagt substantieel bij aan het groene straatbeeld). Het kent meestal een kortere omlooptijd en de betrokkenheid van inwoners bij dit groen is vaak groter. Hier wordt ook meer ruimte voor geboden, zie paragraaf 8.3. Het doel van de groenstructuurkaart is behoud, versterking en ontwikkeling van een zoveel mogelijk samenhangend en robuust netwerk van groen en bomen, zodat de vele functies en waarden van het groen (oriëntatie, identiteit, biodiversiteit, groene verbindingen) het best tot uiting kunnen komen. Waar mogelijk worden groengebieden ‘aan elkaar geknoopt’. Dit kan door begeleidende (boom)beplantingen langs wegen en straten door te zetten waar dit landschappelijk en ruimtelijk gezien past, door ontbrekende schakels toe te voegen en aansluiting te zoeken met het landschap van het buitengebied. Voor de komende beheerperiode worden de volgende afspraken gemaakt:

54

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

@1

De groenstructuurkaart vaststellen als groene wensenkaart die dient als groene onderlegger voor projecten (nieuwe aanleg, renovaties, vervangingen e.d.). (# Inpassen in werkprocessen RO en Beheer en structuurgroen in bestemmingsplannen 22).

@2

In geval wegens zwaarwegend maatschappelijk belang structuurgroen of -bomen moeten wijken, vindt compensatie plaats. (# Opstellen spelregels voor de wijze van compensatie en besteding van gelden bij financiële compensatie).

7.6

Gewenste beeld- en onderhoudskwaliteit Het Groenbeleidsplan uit 2009 ging uit van een zonering in 3 onderhoudsniveau ’s zoals in die tijd zeer gebruikelijk was, zie paragraaf 3.1. Omdat dit ook andere kennis vraagt van de medewerkers en daar niet op is geïnvesteerd, is de zonering in de praktijk niet goed van de grond gekomen. Het is voor een vakman (hovenier) onlogisch om een vak slechts half of minder schoonmaken, terwijl dit wel de bedoeling kan zijn van het gewenste beeld. In de praktijk zijn de in het oog springende vakken meer op niveau A onderhouden en de minder opvallende stukken soms lager dan B. Het is niet wenselijk om het kwaliteitsniveau van het onderhoud terug te brengen tot niveau C of D. Dit ondermijnt eerdere inspanningen en leidt tot kapitaalsvernietiging. Het leidt tevens tot een toename van meldingen en overlast. Voor de komende beheerperiode worden de volgende afspraken gemaakt: @3

Het zoneren van onderhoudsniveaus en sturen op beeldkwaliteit loslaten en sturen op frequenties (gezien de huidige financiële middelen, zie hoofdstuk 9) Hiermee ligt de verantwoording voor het resultaat bij de gemeente, maar kan wel gemakkelijker worden bijgestuurd op beschikbare middelen. Het streefbeeld is onderhoudsniveau B. (# snoeicycli en fasering op wijkniveau).

@4

Het groenbeheer en het beheerbudget zijn gebaseerd op actuele data van de te beheren groen-arealen. Voor onbereikbare of illegaal in gebruik genomen percelen wordt na inventarisatie aanvullend beleid gemaakt hoe hier mee om te gaan. (# aanwijzen groene databeheerder en uitvoeren controleslag).

22 Binnen de bestemming groen is het mogelijk om o.a. fiets- en wandelpaden; parkeervoorzieningen en openbare

nutsvoorzieningen aan te leggen. Binnen de bestemming “verkeer” mag ook groen worden aangelegd. Het openbaar groen ten oosten van Het lint kent veelal in het betreffende bestemmingsplan de bestemming groen, Het Lint en ten westen ervan niet of alleen de grotere gebieden.

55

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

7.7

Bomen van de toekomst Voor bomen is de stedelijke omgeving verre van ideaal. Binnen de groeiplaats spelen vele andere belangen en functies. Gedurende de levensloop van een boom vinden veel en soms ingrijpende veranderingen plaats. Denk aan wegverbredingen, het leggen van kabels en leidingen, het oprichten van bouwwerken, het versneld afvoeren van regenwater of het structureel afvoeren van gevallen blad. Al deze zaken leiden ertoe dat een boom vaak niet goed groeit en al vroeg aftakelt. Voor een langere levensduur en betere groei is het dan ook van belang om de natuurlijke groeiomstandigheden van bomen zoveel mogelijk te benaderen. Idealiter houdt dit in dat bomen vrijuit in de volle grond groeien met hieronder eventueel een halfopen of gesloten bodembedekkende beplanting en een strooisellaag waarin het gevallen blad kan verteren tot voor de boom belangrijke voedingsstoffen. Als randvoorwaarde geldt dat bomen altijd en overal veilig en beheerbaar zijn conform de wettelijke zorgplicht. Bomen staan op de goede plek en worden zodanig onderhouden dat ze geen onaanvaardbaar risico of onaanvaardbare overlast opleveren voor de omgeving en duurzaam in stand zijn te houden. Voor de komende beheerperiode worden de volgende afspraken gemaakt: @5

Prioriteit heeft het duurzaam beheren van de bomen en het verbeteren van de kwaliteit van het gehele bomenbestand. De huidige werkwijze, zie hoofdstuk 3, bevat daarvoor de minimale werkzaamheden gekoppeld aan onderhoudsniveau B (# Uitvoeren boomveiligheidscontroles en op basis daarvan bomen snoeien).

@6

Bomen (her)planten op locaties waar ze groot kunnen worden (juiste soort op de juiste plaats). Wanneer dit niet mogelijk is worden er of kleinere bomen of minder bomen of geen bomen geplant. Zie bijlage IV voor de gewenste afstanden en maten. Inzet is het vergroten van het aantal bomen in boomarme wijken, zie paragraaf 8.2. Zolang het Raadsbesluit van 5 november van 2021 van kracht is, vindt er geen herplant van gemeentelijke bomen plaats23. (# toepassen matentabel bij nieuwe aanplant).

@7

Binnen ruimtelijke inrichtingsprojecten worden bestaande waardevolle bomen op duurzame wijze ingepast door middel van een groenbeheertoets uitgewerkt, zie bijlage V. (# uitwerken format en protocol beheertoets).

23 Hiermee wordt geoogd tijdelijk geen nieuw plantmateriaal te hoeven aanschaffen en binnen het verlaagde onder-

houdsbudget te kunnen werken, zie ook https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/landsmeer/f11b8720-b76f-4842-838872f23102b6b3

56

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

@8

Overlast door bomen en groen wordt volgens vaste, eenduidige criteria beoordeeld en aldus geacteerd, zie paragraaf 8.4 en bijlage VIII. Insteek daarbij is dat alleen bij ernstige overlast kap te overwegen is, in alle overige gevallen inzetten op een beheermaatregel of acceptatie. (# uitwerken maatregelen voor invasieve exoten en eikenprocessierupsen).

@9

Bescherming van zowel waardevolle bomen als structuurbomen is verankerd in de APV waarbij in principe herplant en compensatie plaatsvindt. (# Opstellen criteria en actualiseren bomenlijst (lijst Waardevolle houtopstanden) en uitwerken compensatie).

Violierweg, structuur met functie als spelen en klimaatbuffer (schaduw, verkoeling)

57

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

8

GROENE BELEIDSREGELS In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de invulling van de groene opgaven zoals genoemd in het voorgaande hoofdstuk en worden deze waar nodig vertaald naar beleidsregels. Het gaat ook in op hoe de gemeente omgaat met een aantal veel voorkomende vormen van overlast van groen en enkele ziekten en plagen in het groen. Doel van dit hoofdstuk is om zoveel mogelijke eenduidig en gemotiveerd verzoeken van inwoners voor het nemen van maatregelen te kunnen beantwoorden. Met een @ is het vast te stellen (nieuwe) beleid gemarkeerd en met # nog uit te werken acties.

8.1

Zorgen voor behoud en herstel van biodiversiteit Het verhogen van biodiversiteit in het groen en de openbare ruimte betekent dat bij aanplant en vervanging wordt gezorgd voor of dat dit wordt gestimuleerd in lopende werkzaamheden. Mogelijkheden om dit te doen en aandachtspunten daarbij zijn: •

Toepassen van inheemse soorten bij voorkeur van lokale herkomst en biologisch geteeld. Dit zijn in het algemeen soorten die goed kunnen gedijen en deze zorgen daarmee voor vitale beplantingen en bomen.

•

Zorgen voor variatie aan (natuurlijke) beplantingsvormen door te variëren in kleur, bloeitijden, vruchten, hoogten maar ook door afwisseling in dichte en open structuren zodat voor veel verschillende vogels, kleine zoogdieren, vleermuizen, vlinders, libellen, bijen en andere insecten er voedsel, een schuil-, rust- of voorplantingsplaats te vinden is.

•

Uitvoeren van natuurlijk (meer ecologisch) beheer waarbij wordt gestuurd op het zorgen voor diversiteit in beplantingsvormen en soorten en het zorgen voor voedselaanbod en schuil-, rust- en voortplantingsplaatsen. Vooral bij grasbermen, langs de oevers van de watergangen en in bosplantsoen liggen hier kansen. Daar waar drukke wegen deze zones kruisen is ook aandacht nodig voor veilige passages voor dieren (bv. faunatunnels). Ook is aandacht en afstemming nodig met gebruikers van de oevers als vissers en booteigenaren, zodat dit gebruik het ecologische beheer niet hindert of andersom.

•

Evenwichtige afstemming met de overige functies van het groen, wel kan altijd worden gekeken in hoeverre er mogelijkheden zijn om voortplantingsplaatsen (bv. nestkasten) kunnen worden ingepast of ingebouwd.

•

Gebiedsgewijs uitbreiden van het areaal aan ruigte en struweel voor meer variatie in hoogten en structuren in het groen. Veel diersoorten verblijven graag in bloeiende en vruchtdragende halfhoog en redelijk gesloten beplantingen. In de kernen van gemeente Landsmeer komen die nu relatief weinig voor. Dit kan ook tot stand komen door het invoeren van meer natuurlijk bermbeheer waarbij stroken gras blijven overstaan.

58

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

Voorgaande punten gelden ook voor inwoners zodat zij hier in hun tuinen en erven ook extra aandacht kunnen geven. Belangrijk is ook dat bij de gemeentelijke buitendienst kennis over inheemse flora en fauna aanwezig is. Hierdoor kunnen zij tijdig zwaar beschermde soorten herkennen en de regels toepassen. De wettelijke zorgplicht uit de Wet natuurbescherming geldt daarnaast voor alle inheemse planten en dieren, zie bijlage I. Voor de komende beheerperiode worden de volgende afspraken gemaakt: @ 10 Waar dit zonder extra beheerbudget is te realiseren (of als er extra budget wordt vrijgemaakt), worden de op de groenstructuurkaart aangemerkte locaties ecologisch beheerd24 (bv. groen rond waterpartij Roerdomplaan, oever Stoutenburg, noordkant Gortesloot25). Bewoners worden hierover tijdig geïnformeerd. (# uitbreiden kennis ecologisch beheer buitendienst en in gang zetten van soortenregistratie). @ 11 In samenwerking met partners als IVN, Landschap Noord-Holland en Recreatieschap stimuleren van inwoners om op hun eigen terrein de biodiversiteit te vergroten. (# vanuit de gemeentelijke klimaatstrategie te initiëren actie voor het faciliteren van bewonersinitiatieven en mogelijk op termijn vanuit groen).

8.2

Klimaatbestendig maken van het groen Het Beleidsplan groenbeheer legt de focus al op onderwerpen als het creëren van een samenhangend groen raamwerk, het vergroenen van stenige gebieden, de aanplant van groen en bomen in groenarme buurten en het verbeteren van groeiplaatsen. Hiermee wordt als vanzelf een substantiële bijdrage geleverd aan het verder duurzaam inrichten, onderhoud en klimaatbestendig maken van de gemeente. Dit sluit naadloos aan op de onder meer maatregel 5.1 uit het gemeentelijke klimaatplan26: “Bestaande verharding terugdringen en water en groen in de openbare ruimte terugbrengen”. Aanvullend zal bij renovatie, herinrichting of groot onderhoud van het groen altijd bekeken worden of en in hoeverre maatregelen voor het opvangen van hemelwater of het voorkomen van hittestress kunnen worden meegenomen. In de voorgaande hoofdstukken zijn hiervoor al locaties benoemd.

24

Ecologisch groenbeheer is gericht op het ondersteunen van natuurlijke processen en het stimuleren van inheemse flora en fauna. Het is goed voor natuurwaarden en kan bijdragen aan de leefbaarheid en een gevarieerd beeld van het groen. 25 Is alleen mogelijk wanneer er afspraken gemaakt kunnen maken met de booteigenaren. 26 Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Landsmeer_v2.4

59

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

De recente planontwikkeling voor de wijk Havenzathe is een mooi voorbeeld waarin alle aspecten van de openbare ruimte zijn meegenomen in het nieuwe ontwerp. Overwegingen vanuit het groen in relatie tot klimaatadaptatie en biodiversiteit bij de herinrichting waren daarbij onder meer: •

Vergroenen van de stenige straatjes met garageboxen.

•

Behoud van grote bomen op locaties waar ze weinig overlast geven.

•

Diversiteit in beplantingsvormen en sortiment (tegen droogte, warmte en water kunnen).

De nadruk zal komende beheerperiode voornamelijk komt te liggen bij aanpassing van groen bij herinrichtingsprojecten en het actief meenemen van klimaatadaptatie-effecten bij vervanging van groen. Daarbij moet voorafgaand aan aanpassing van de inrichting of ontwikkeling van (nieuwe) buitenruimte een beheertoets aan het ontwerp en de besluitvorming over het plan worden toegevoegd. Daaruit blijkt tevens wat de effecten op het beheerbudget zijn. @ 12 Toetsen van ontwerpen voor en aanpassingen van het groen op extra kansen voor het opvangen van water, zorgen voor verkoeling, inclusief het terugdringen van het areaal verharding. (# uitwerken format en protocol groenbeheertoets).

8.3

Vergroten van betrokkenheid inwoners Gemeente Landsmeer wil een vitale en sociaal sterke gemeente zijn, waar inwoners zich betrokken voelen èn betrokken zijn bij hun directe leefomgeving. Daarnaast kijkt de gemeente welke taken terug te leggen zijn in de samenleving. Deze grondhouding vertaalt zich ook door naar het groene vakgebied. Hier liggen mogelijkheden om de betrokkenheid van inwoners met hun omgeving handen en voeten te geven.

Belevingswaarde van het groen Groen vervult tal van functies zoals in de voorgaande hoofdstukken al voorbij is gekomen. Inwoners zullen zich betrokken voelen bij het groen wanneer het groen ook uitnodigend is. Groen dat gebruikt kan worden om bijvoorbeeld te bewegen, wandelen, fietsen en spelen doet dit. Het groen in Landsmeer zal ook met het oog op deze functies worden ingericht en beheerd passend bij de groene identiteit van de wijk.

Vormen van meedoen Het beheer en onderhoud van het openbaar groen is hoofdzakelijk een taak van de gemeente. Vooral wat het verzorgende onderhoud van het openbaar groen betreft kunnen inwoners, bedrijven of verenigingen een rol spelen. Dit kunnen individuele inwoners zijn die bijvoorbeeld de boomspiegel of het plantvak voor hun deur onderhouden en het daarmee eventueel naar een hoger onderhoudsniveau kunnen brengen. Of bijvoorbeeld scholen die een grasveld of plantsoen ‘adopteren’ en het onderhoud hiervan voor hun rekening nemen. Ook initiatieven

60

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

om een moestuin, pluktuin of een andere groeninrichting in de buurt of straat aan te leggen en te onderhouden zouden in toekomst plek kunnen krijgen. Hier gelden voorwaarden (steun van de buurt, meewerken) zodat het initiatief ook op draagvlak en continuïteit kan rekenen. Met het onderdeel ‘meedoen in het groen’ worden verschillende doelen nagestreefd. De belangrijkste hiervan zijn: vergroten van de betrokkenheid met de (groene) omgeving, verhogen van de onderhoudskwaliteit, versterken van de sociale cohesie, bijdragen aan vergroening en afstoten van snippergroen. @ 13 Groenvoorzieningen dragen bij aan het stimuleren van de beweegmogelijkheden voor vooral spelen, wandelen en fietsen. (# hierop toetsen in de groenbeheertoets). @ 14 Onder de noemer ‘meedoen in het groen’ worden – met behoud van het beheerbudget van buitendienst – van de volgende mogelijkheden geboden: o

Meedenken bij nieuwe plannen (projecten op straatniveau en groter) voor de inrichting van de buitenruimte zoals bij de wijk Havenzathe. (# uitwerken protocol vanuit het participatiebeleid).

o

Vergroenen van de leefomgeving door het creëren van geveltuinen in trottoirs, het beplanten van boomspiegels en het planten van bollen27. (# uitwerken spelregels, inclusief hoe deze locaties registreren of markeren en het toezicht hierop).

o

Adopteren van delen openbaar groen en voor de gemeente onderhouden door bedrijven, instellingen, verenigingen georganiseerde inwonersgroepen om het onderhoudsniveau op te plussen. (# uitwerken spelregels, inclusief deze locaties markeren en wat te doen als het stopt).

De uitgangspunten van bovenstaande vormen van meedoen zijn het verder vergroenen van de openbare buitenruimte en het voorkomen van een verarming ervan. De gemeente kan ervoor kiezen om initiatieven hiervoor incidenteel of structureel te faciliteren in de vorm van het beschikbaar stellen van budget, menskracht of plantmaterialen. Voor alle vormen van participatie geldt dat dit werkzaamheden voor de gemeente met zich meebrengt: regelen van overeenkomsten, registratie in beheersystemen of markeren28 en toezien op de naleving. Ook het bijbehorende budget blijft gehandhaafd in de begroting, zodat zodra het vrijwillig onderhoud onverhoopt stopt, de gemeente het direct weer in eigen onderhoud kan overnemen.

27

Initiatieven en locaties melden en registreren zodat er met andere werkzaamheden rekening mee kan worden gehouden. 28 Bijvoorbeeld met een geverfd sjabloon op een stoeptegel.

61

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

Communicatie bij beheer Inwoners worden regelmatig geïnformeerd over aankomende grootschalige werkzaamheden aan het openbaar groen. De schaal en aard van de werkzaamheden bepaald hoe dit wordt gedaan. Wanneer de omvang toeneemt of de mate van overlast of impact voor omwonenden ingrijpend is worden zij rechtstreeks geïnformeerd via een bewonersbrief of via de gemeentelijke website en lokale (social) media. Vaak is groen ondergeschikt aan andere projecten en loopt het mee in die communicatie zoals dit is gedaan bij de herinrichting van Havenzathe. Inwoners kunnen bij de gemeente ook melding doen van zaken waar zij aandacht voor wensen. Bijvoorbeeld een situatie die niet veilig meer is, groen waar al geruime tijd geen onderhoud meer is gepleegd, suggesties voor aanpassing van het groen. Dit kan via een formulier op de gemeentelijke website, vaak gebeurt het ook dat betrokken medewerkers of bestuurders worden aangesproken. Belangrijk is dat er vanuit de gemeente een eenduidig antwoord wordt gegeven, er geen willekeur ontstaat en het niet ten koste gaat van het planmatig onderhoud. @ 15 De gemeente streeft naar een onderbouwde, heldere en eenduidige beantwoording van verzoeken en meldingen van inwoners. (# uitwerken van een meer gestandaardiseerde werkwijze op basis standaardantwoorden die gepersonaliseerd worden).

@ 16 De gemeente streeft een transparante werkwijze van het onderhoud na. Van aankomende grootschalige werkzaamheden wordt vooraf berichten gedaan door deze te publiceren via lokale gemeentelijke media. (# uitwerken planning en berichten voor technisch onderhoud en/of jaarkalender).

8.4

Omgaan met overlast door ziekten en plagen Ondanks de brede maatschappelijke waarden kunnen bomen of andere groenvoorzieningen op gespannen voet (komen te) staan met andere activiteiten en vanuit deze optiek als overlast gevend worden beschouwd. Er bestaat geen landelijk geldende definitie van overlast. Tot nu toe wordt in gemeente Landsmeer meestal per individueel geval beoordeeld of aanvullende beheermaatregelen worden getroffen om de overlast of hinder te voorkomen, te beperken of weg te nemen. De vele belangen en functies in de openbare ruimte en de persoonlijke beleving van bewoners maken het echter belangrijk om als eigenaar en beheerder van het gemeentelijke bomenbestand en groenareaal duidelijk te zijn wanneer hier wel of niet op ingegaan wordt. In de gemeente Landsmeer hanteren we daarom de begrippen uit tabel 8.1 om de mate van overlast te kunnen inschalen en op basis daarvan de inzet te bepalen.

62

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

In het algemeen kan worden gesteld dat de veiligheid van weggebruikers en/of voetgangers nooit ondergeschikt wordt gesteld aan het belang van behoud van een boom of groen. Als sprake is van acuut gevaar voor de veiligheid dan voorziet de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) in artikel 4.1.11 in dat directe kap mogelijk is. Het bepalen van de vorm en mate van overlast is dan niet van toepassing. TABEL 8.1 – Gradaties in overlast Mate van overlast

Criterium algemeen

Principe inzet gemeente

Ernstige overlast

Er is sprake van vrijwel perma-

Treffen van (beheer)maatregelen

nente belemmering van de dage-

of overwegen van kap boom of

lijkse gang van zaken of gezond-

verwijderen groen

heid (veel hinder) Matige overlast

Er is sprake van regelmatige be-

Afwegen of door beheermaatrege-

lemmering van de dagelijkse

len de overlast weg te nemen, te

gang van zaken of gezondheid

beperken of te voorkomen

(matige hinder) Enige overlast

Er is sprake van een tijdelijke si-

In principe niets doen

tuatie die enige maar niet onoverkomelijke belemmering vormt voor de dagelijkse gang van zaken of gezondheid (enige hinder) Geen overlast

Er wordt geen overlast onder-

Niets doen

vonden

In de volgende paragraaf en bijlage VIII worden de volgende vormen van overlast, ziekten en plagen inclusief de inschaling van de mate van overlast uitgewerkt: •

Schaduw inclusief zonnepanelen

•

Overhangende en (vallende) dode takken

•

Bladluizen

•

Val van blad, vruchten en bloesem

•

Allergieën

•

Eikenprocessierupsen

•

Invasieve exoten

In bijlage VIII is per overlastvorm uitgewerkt het hoe en wat van de betreffende overlastvorm, de criteria voor het inschalen van de mate van overlast en welke inzet de gemeente (of inwoners) kan plegen.

63

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

Uitgangspunt is dat hierbij geen chemische bestrijdingsmiddelen worden ingezet. Sinds 1 januari 2020 is het voor alle sectoren die in de openbare ruimte werken wettelijk verboden om chemische middelen in te zetten. Er gelden slechts enkele uitzonderingen waar incidenteel en tijdelijk nog chemische middelen kunnen worden ingezet. Waar dit mogelijk is, is het in de betreffende paragraaf vermeld. Zie @ 8

In situaties van overlast handelen volgens de kaders uit bijlage VIII. (# plaat-

sen van de kaders voor het omgaan met overlast op de gemeentelijke website) @ 17 Voor plagen die de volksgezondheid in gevaar kunnen brengen en bij invasieve soorten wordt aanvullend beheersingsbeleid uitgewerkt (# uitwerken van beheersingsbeleid voor eikenprocessierupsen en invasieve soorten)

Samenvatting inschaling overlast Navolgende tabel geeft een samenvattend overzicht van de te nemen maatregelen indien er sprake is van ernstige overlast. Tabel 8.3 – Samenvatting maatregelen bij overlast Nr

Overlastvorm

Ernstige overlast

1.

Schaduw en zonnepanelen; in geval van

Indien mogelijk extra snoeien en bij ernstige over-

meer dan 4 uur schaduwoverlast in de wo-

last kap overwegen (niet voor zonnepanelen)

ning 2.

Overhangende of dode takken of groen;

Extra snoeien en in uiterste geval kap overwegen

in geval van schade of niet anderszins op te lossen zichtbeperking 3.

Bladluizen; in geval ernstige overlast ge-

Locaties tijdelijk afsluiten of uitzetten van natuur-

durende een aangesloten periode van

lijke predatoren (o.a lieveheersbeestjes)

meer dan 3 weken 4.

Val van blad, bloesem en vruchten; in ge-

Lokaal extra vegen of bladruimen29 of plaatsen

val van extreem veel of gedurende lan-

van bladkorven

gere periode 5.

Allergieën;

Geen koppeling met individuele bomen te maken:

In geval van aantoonbare overlast van

geen maatregelen

een specifieke boom en bij ambrosia in

Kap overwegen bij ernstige overlast

het openbaar groen

Ambrosia in openbaar groen verwijderen

29 Bij voorkeur met bladzuigers in plaats van bladblazers in verband met fijnstof

64

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

Tabel 8.3 – Samenvatting maatregelen bij overlast Nr

Overlastvorm

Ernstige overlast

6.

Eikenprocessierups

(nog nader uitwerken) Voorlopige insteek: waar mogelijk inzetten stimuleren van natuurlijke vijanden en bij hoog risicogebieden nesten verwijderen (actief)

7.

Invasieve exoten in openbaar gebied:

(nog nader uitwerken)

•

Aziatische duizendknopen

Voorlopige insteek: inzetten op beheersen van de

•

Reuzenberenklauw

locatie (niet verder laten uitbreiden)

Fietspad langs sportpark Landsmeer, brug naar Roopkoper

65

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

9

KOSTEN GROENBEHEER Dit hoofdstuk geeft inzicht in de algemene opbouw van de kosten van het structurele en incidentele onderhoud van het groen in de openbare ruimte. Het reguliere (dagelijkse) onderhoud van het groen is op onderdelen arbeidsintensief en vraagt inzet van specialistische machines en medewerkers. Gedegen inzicht in de kosten van het beheer en onderhoud is noodzakelijk om te onderbouwen wanneer extra middelen nodig zijn of om noodzakelijke bezuinigingen op te vangen. Ook is het belangrijk om binnen de financiële planning rekening te houden met het moment dat het groen toe is aan vervanging.

9.1

Kostenopbouw De kosten van het groenbeheer zijn opgebouwd uit loon-, machine- en materiaalkosten. Deze worden ingezet voor het ‘regulier of dagelijks onderhoud’ en ‘vervanging en renovatie’.

Regulier onderhoud Het reguliere onderhoud van het groen omvat de volgende typen werkzaamheden: •

Verzorgend onderhoud zoals het verwijderen van onkruid en overhangend groen.

•

Technisch onderhoud om groen langdurig in stand te houden. Dit gaat om snoeien van bomen en dunnen van beplantingen.

•

Incidenteel inplanten van plekken waar de beplanting als gevolg van bijvoorbeeld ouderdom, ziekte of aantasting verloren is gegaan (vanaf 3 jaar na aanleg). Dit wordt momenteel slechts sporadisch gedaan.

De gemeente voert het merendeel van het groenonderhoud in eigen beheer uit. Voor het maaien van gras en snoeien van bomen worden via bestekken marktpartijen ingehuurd. Ook voor pieken in het overige groenonderhoud worden vaste lokale groenbedrijven ingehuurd.

Vervanging en renovatie Dit betreft het planmatig en grootschalig ‘rooien en herplanten’ van bomen en groen die zich aan het einde van hun levenscyclus bevinden, waarbij nieuwe keuzes kunnen worden gemaakt voor wat betreft vormgeving en invulling. Bij omvormingen wordt het beheertype ook gewijzigd, bijvoorbeeld van heesters naar gazon.

66

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer

9.2

Kosten regulier onderhoud Het huidige groenbudget is bestemd voor regulier onderhoud. In de budgetten is vrijwel geen rekening gehouden met het kleinschalig vervangen van bomen en planten als gevolg van natuurlijke uitval door sterfte, aantastingen en kleine schades. Voor het regulier onderhoud van het groenareaal op onderhoudsniveau B is berekend dat er afgerond een budget van € 530.000 nodig is inclusief de uren van de Buitendienst 30. In de begroting van 2021 is een bedrag opgenomen van € 135.000, zie onderstaande tabel. Daarnaast zijn er 7 medewerkers van de Buitendienst (6,5 fte bruto) die worden ingezet. In de tabel zijn in de kolom ‘bedrag per jaar’ ook de aan derden uitbestede werkzaamheden verwerkt. De kolom ‘uren gemeente’ betreft alleen de inzet van de Buitendienst. In onderstaande bedragen en uren is terugplanten of inboeten van bomen niet inbegrepen. TABEL 9.1 – Benodigde en beschikbare middelen groenbeheer Uren

Bedrag

Waarvan

gemeente

per jaar

uitbesteed

Beheergroep

1.

Bomen

250

€ 45.000

€ 35.000

2.

Bosplantsoen

250

€ 15.000

0

3.

Sierheesters, vaste planten en hagen

3.000

€ 195.000

€ 25.000

4.

Gras extensief

0

€ 10.000

€ 10.000

5.

Gazon

75

€ 45.000

€ 40.000

6.

Sportveld (gras en kunstgras)

500

€ 60.000

€ 25.000

7.

Begraven

850

€ 45.000

0

8.

Gladheidsbestrijding (gemiddeld)*

100

€ 5.000

0

9.

Overige taken Buitendienst**

2.000

€ 110.000

0

TOTAAL nodig

7.000

€ 530.000

€ 135.000

TOTAAL beschikbaar (netto uren)

7.000

Verschil

0

30 Berekend op basis van een uurtarief van € 55 per uur exclusief overhead.

67

€ 135.000 0

0

BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT

*

Gebaseerd op 5 keer per jaar inzet van een ploeg van 7 groenmedewerkers. Hiervoor wordt buiten de reguliere werktijden gewerkt. Compensatie vindt plaats op werkdagen wat ten koste gaat van het groen onderhoud. Hier is in de doorrekening rekening mee gehouden.