B1. groenbeleidsplan RAPPORT eindconcept 20211102
Tekst van het document
Schakelen naar toekomstbestendig groen Beleidsplan groenbeheer
Eindconcept 27 september 2021
1
Colofon Dit document is opgesteld door: Eco Consult - Groen, Monitoring & Management BV Plesmanstraat 59-32, 3905 KZ Veenendaal Telefoon:
+3185 3038 627
E-mail:
info@ecoconsult-gmm.nl
Website:
www.ecoconsult-gmm.nl
Projectleider adviesbureau:
Marieke Teunissen
Samenstelling:
Marieke Teunissen en Sacha Roering
Foto’s:
Gemeente Landsmeer en Eco Consult (tenzij anders vermeld bij de foto)
Opdrachtgever:
gemeente Landsmeer
Contactpersoon:
Simone van Zuilichem (tot 15 juli Anne Marie Niks)
Datum:
27 september 2021
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de samensteller en in overleg met de opdrachtgever. Deze uitgave is met grote zorgvuldigheid samengesteld. Noch de samenstellers, noch de opdrachtgever zijn aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van onjuistheden en/of onvolkomenheden ten gevolge van het gebruik van deze uitgave.
2
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
VOORWOORD De gemeente Landsmeer is een prachtige gemeente te midden van groene, waterrijke polders. Een gemeente waarin het groen van ons allemaal is. Van het grootschalige groen in de polders en de bijzondere groengebieden in en rond de wijken waar wij ontspannen en tot rust komen, tot het kleinschalige buurtgroen waarin de kinderen volop kunnen spelen. Groen is van ons allemaal en zo is ook dit Beleidsplan groenbeheer tot stand gekomen. Er zijn bijeenkomsten met inwoners, belangenverenigingen, experts en gemeenteraadsleden georganiseerd, waarbij met elkaar is gesproken over het groenbeleid. Graag wil ik iedereen hartelijk bedanken die heeft meegewerkt aan dit Beleidsplan groenbeheer. Hierbij is bijzondere dank op zijn plaats voor onze – op groen – betrokken inwoners en onze buitendienst voor hun waardevolle bijdragen. Groen laat ons de seizoenen ervaren en heeft een positieve invloed op de kwaliteit van het leven. Het groen nodigt ons uit tot het maken van een ommetje en tot het ontmoeten van elkaar in de openbare ruimte. Als gemeente vinden we groen daarom belangrijk. Tegelijkertijd bevinden we ons organisatorisch en financieel gezien in onzekere tijden met diverse grote opgaven in het vooruitzicht.
Denk daarbij aan de relatie tussen groen en klimaatadaptatie/duurzaamheid en biodiversiteit, maar ook diverse vervangingsopgaven die nodig zijn om ons groen vitaal en vooral veilig te houden, thema’s die actueel en urgent zijn. Daarom kiezen wij ervoor om ons in dit Beleidsplan groenbeheer in eerste instantie te richten op het zo goed mogelijk behouden van het bestaande openbare groen en voorkomen van verdere achteruitgang. In tweede instantie kunnen we het groen verbeteren, de belevingswaarde vergroten om het groen beter te benutten voor mens en dier. Waar kansen zich voordoen om daar eerder mee aan de slag te gaan, pakken we die natuurlijk op. Bij toekomstige vraagstukken zal het steeds weer nodig zijn om met elkaar een goede balans te vinden tussen enerzijds een prettige groene omgeving en anderzijds belangrijke ruimtelijke of economische ontwikkelingen. De heldere visie op het groen en de bijbehorende uitwerking zoals vastgelegd in dit Beleidsplan groenbeheer zijn bij dit soort ontwikkelingen als groene onderlegger onmisbaar. Ik zet me de komende jaren graag in om de groenvisie stapsgewijs werkelijkheid te laten worden, doet u mee? Mandy Elfferich Wethouder Groenbeleid
3
BELEIDPSLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
Groene uitvalsbasis Het Luijendijkje
4
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
UITGANGSPUNTEN EN BELEIDSLIJNEN
Breekoever Landmseer
Uitgangspunten A.
Het op orde brengen van het reguliere groenbeheer
•
Het meer planmatig werken op basis van een heldere financiële onderbouwing. Om dit te realiseren zullen de areaalgegevens eerst op orde moeten worden gebracht.
•
Areaaluitbreidingen in het groen kunnen alleen plaatsvinden als hier beheerbudget voor beschikbaar wordt gesteld.
B.
Het groene (en blauwe) raamwerk beschermen, versterken en ontwikkelen
•
De groenstructuur in de kernen uitbouwen tot een stevig groen-blauw raamwerk dat verbindingen legt met grote groenzones, parken, water en buitengebied.
•
Zorgen voor meer groen in groenarme (delen van) het centrum en woonwijken waarbij de inrichtingskwaliteit en beheerdoelstellingen zich goed tot elkaar verhouden.
C.
Biodiversiteit en klimaatadaptie vergroten
•
Bij inrichtingsplannen expliciet de groene mogelijkheden voor klimaatadaptatie meenemen (soortkeuze, schaduwwerking, waterberging en infiltratie).
•
Vergroten van biodiversiteit en ecologische waarden in openbaar groen in de wijken. Dit betekent meer diversiteit in de soorten en in de gelaagdheid van het groen.
•
Het gebiedsgewijs omschakelen naar natuurlijk beheer.
•
Stimuleren van vergroening en biodiversiteit in particuliere tuinen en op erven.
5
BELEIDPSLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
D.
Belevingswaarde van groen vergroten
•
Variatie in groenvormen (hagen, solitaire struiken, bosplantsoen, bollen, eenjarigen, vaste planten, grassen) en sortiment vergroten.
•
Uitbreiden en stimuleren van beweegmogelijkheden in het groen in de wijken (wandel- en fietsroutes en natuurlijke speelplekken).
E.
Betrokkenheid van inwoners en bedrijven bij groen vergroten
•
Afspraken maken om inwoners, verenigingen en bedrijven ruimte te geven om te participeren in het groen.
•
Stimuleren (faciliteren als er budget is) van vergroeningsprojecten van particuliere tuinen en schoolpleinen.
Groene beleidslijnen Onderstaand staan de beleidslijnen die richtinggevend zullen zijn voor de komende beheerperiode. Om deze beleidslijnen te kunnen realiseren zal eerst aan bepaalde voorwaarden moeten worden voldaan (zie verdere toelichting in deel III). @1
De groenstructuurkaart vaststellen als groene wensenkaart die dient als groene onderlegger voor projecten (nieuwe aanleg, renovaties, vervangingen e.d).
@2
In geval wegens zwaarwegend maatschappelijk belang structuurgroen of -bomen moeten wijken, vindt compensatie plaats.
@3
Het zoneren van onderhoudsniveaus en het sturen op beeldkwaliteit loslaten en te sturen op frequenties (gezien de huidige middelen van de gemeente). Hiermee ligt de verantwoording voor het resultaat bij de gemeente, maar kan wel gemakkelijker worden bijgestuurd op beschikbare middelen.
@4
Het groenbeheer en het beheerbudget zijn gebaseerd op actuele data van te beheren de groen-arealen. Voor onbereikbare of illegaal in gebruik genomen percelen wordt na inventarisatie aanvullend beleid gemaakt hoe hier mee om te gaan.
@5
Prioriteit heeft het duurzaam beheren van de bomen en het verbeteren van de kwaliteit van het gehele bomenbestand op onderhoudsniveau B (zie hoofdstuk 3).
@6
Bomen (her)planten op locaties waar ze groot kunnen worden (juiste soort op de juiste plaats). Wanneer dit niet mogelijk is worden er of kleinere bomen of minder bomen of geen bomen geplant (zie bijlage IV voor de gewenste afstanden en maten). Zolang het Raadsbesluit1 van 5 november 2020 van kracht is vindt er geen herplant van gemeentelijke bomen en onderhoudsarm groen plaats, zie ook §.
1
Hiermee wordt beoogd tijdelijk geen nieuw plantmateriaal te hoeven aanschaffen en binnen het verlaagde onderhoudsbudget te kunnen werken; zie https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/landsmeer/f11b8720-b76f-4842-838872f23102b6b3
6
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
@7
Binnen ruimtelijke inrichtingsprojecten worden bestaande waardevolle bomen op duurzame wijze ingepast door middel van groenbeheertoets (zie bijlage V).
@8
Overlast door bomen en groen wordt volgens vaste, eenduidige criteria beoordeeld en aldus geacteerd (zie paragraaf 8.4 en bijlage VIII).
@9
Bescherming van zowel waardevolle bomen als structuurbomen is verankerd in de APV waarbij in principe herplant en compensatie plaatsvindt.
@ 10 Waar dit zonder extra beheerbudget is te realiseren (of als er extra budget wordt vrijgemaakt), worden de op de groenstructuurkaart aangemerkte locaties ecologisch beheerd en bewoners worden hierover tijdig geïnformeerd (zie paragraaf 8.1.3). @ 11 In samenwerking met partners als IVN, Landschap Noord-Holland en Recreatieschap stimuleren van inwoners om op hun eigen terrein de biodiversiteit te vergroten. @ 12 Toetsen van ontwerpen en aanpassingen van het groen op opvang van water, zorgen voor verkoeling en terugdringen van verhardingen. @ 13 Groenvoorzieningen dragen bij aan het stimuleren van de beweegmogelijkheden voor vooral spelen, wandelen en fietsen. @ 14 Onder de noemer ‘meedoen in het groen’ worden de volgende mogelijkheden geboden (in hoofdstuk 8.3 worden de voorwaarden beschreven): o
Meedenken bij nieuwe plannen (projecten op straatniveau en groter) voor de inrichting van de buitenruimte zoals bij de wijk Havenzathe.
o
Vergroenen van de leefomgeving door het creëren van geveltuinen in trottoirs, het beplanten van boomspiegels en het planten van bollen in openbaar groen.
o
Adopteren van delen openbaar groen en (gedeeltelijk) onderhoud door bedrijven, instellingen, verenigingen georganiseerde inwonersgroepen.
@ 15 De gemeente streeft naar onderbouwde, heldere en eenduidige beantwoording van verzoeken en meldingen van inwoners. @ 16 De gemeente streeft een transparante werkwijze van het groenonderhoud na. Van aankomende grootschalige werkzaamheden wordt vooraf bericht gedaan door deze te publiceren via lokale gemeentelijke media. @ 17 Voor plagen die de volksgezondheid in gevaar kunnen brengen en bij invasieve soorten wordt een beheersingsbeleid uitgewerkt. @ 18 Bij groenvoorzieningen wordt – net als bij weg- en rioolbeheer – geïnvesteerd in planmatige vervanging van het openbaar groen.
7
BELEIDPSLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
INHOUD VOORWOORD
3
UITGANGSPUNTEN EN BELEIDSLIJNEN
5
LEESWIJZER
10
1
INLEIDING
12
1.1
Aanleiding
12
1.2
Doelen
12
1.3
Afbakening
13
1.4
Relatie met andere plannen
13
1.5
Status van dit beleidsplan
14
1.6
Wettelijke kaders
14
1.7
Proces van participatie
16
DEEL I TERUGBLIK, HUIDIGE SITUATIE EN AANDACHTSPUNTEN
18
2
GROEN IN LANDSMEER
19
2.1
Waarden en functies van groen
19
2.2
Kengetallen gemeentelijk groen
20
2.3
Effect van groen op beleving, gebruik en identiteit
23
2.4
Terugblik op groenvisie 2009-2019
25
3
BEHEER & ONDERHOUDSKWALITEIT TOT 2021
28
3.1
Afgesproken onderhoudskwaliteit 2009
28
3.2
Beheer bomen
29
Onderhoud van bomen
31
3.3
Beheer beplantingen
32
3.4
Beheer grasvelden
33
3.5
Ziekten en plagen in het groen
34
3.6
Budgetten groenbeheer
35
DEEL II ONTWIKKELINGEN, TRENDS EN OPGAVEN
37
4
BIODIVERSITEIT
38
4.1
Wat verstaan we onder biodiversiteit
38
4.2
Wat speelt er
38
4.3
Betekenis voor het openbaar groen
39
8
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
5
6
DUURZAAMHEID & KLIMAAT
41
5.1
Wat verstaan we er onder
41
5.2
Wat speelt er
43
5.3
Betekenis voor het openbaar groen
44
PARTICIPATIE
46
6.1
Wat verstaan we eronder
46
6.2
Wat speelt er?
47
6.3
Betekenis voor het openbaar groen
48
DEEL III VOORUITBLIK, AMBITIES EN REALISATIE
49
7
GROENVISIE EN AMBITIES
50
7.1
Groene opgaven
50
7.2
Groenvisie algemeen
50
7.3
Visie groenbeheer
51
7.4
Ambities en resultaten op langere termijn
51
7.5
Groene wensenkaart
52
7.6
Gewenste beeld- en onderhoudskwaliteit
55
7.7
Bomen van de toekomst
56
GROENE BELEIDSREGELS
58
8.1
Zorgen voor behoud en herstel van biodiversiteit
58
8.2
Klimaatbestendig maken van het groen
59
8.3
Vergroten van betrokkenheid inwoners
60
8.4
Omgaan met overlast door ziekten en plagen
62
8
9
10
KOSTEN GROENBEHEER
66
9.1
Kostenopbouw
66
9.2
Kosten regulier onderhoud
67
9.3
Kosten vervanging en renovatie
68
UITWERKING EN REALISATIE
72
10.1 Uitvoeringsagenda
72
10.2 Financieringsmogelijkheden
74
LITERATUURLIJST
76
9
BELEIDPSLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
LEESWIJZER Hieronder is aangegeven hoe het Beleidsplan groenbeheer is opgebouwd. In het inleidende hoofdstuk is de opdracht geformuleerd evenals de toegepaste werkwijze en de wettelijke kaders. Vervolgens is het plan in drie delen opgebouwd. Deel I: Terugblik, huidige situatie en aandachtspunten In deel I worden de functies en waarden van het groen in Landsmeer toegelicht. Het bevat ook de areaalgegevens en kengetallen (hoofdstuk 2). Vervolgens wordt er een overzicht gegeven van het gevoerde beheer in de afgelopen beheerperiode en punten die de komende periode aandacht vragen (hoofdstuk 3). Deel II: Ontwikkelingen, wensen en opgaven Deel II bevat een overzicht van de ontwikkelingen die momenteel voorliggen en wat de impact ervan is op het groen. Het gaat om de thema’s biodiversiteit, duurzaamheid & klimaat en participatie in respectievelijk hoofdstuk 4, 5 en 6. Deel III: Vooruitblik, ambities en gewenste situatie Deel III geeft inzicht in de focus van de komende beheerperiode. In hoofdstuk 7 is de visie op het groen geformuleerd met de ambities als stippen op de horizon. In dit hoofdstuk is de groenvisie tevens vertaald naar de groenstructuurkaart/groene wensenkaart. Hoofdstuk 8 geeft de bijbehorende kaders en het beleid waarmee de spelregels voor het planmatig groenbeheer zijn gelegd. Deze zijn in hoofdstuk 9 vertaald naar kosten voor het regulier onderhoud en vervangingen.
In hoofdstuk 10 worden tenslotte de vervolgacties om het groenbeleid en -beheer te kunnen realiseren uitgewerkt in de vorm van een uitvoeringsprogramma. Bijlagendocument In een separaat document zijn de bijlagen te vinden waarin onder andere de groenvisie per wijk is opgenomen als ook de uitwerking voor het omgaan met overlast door groen.
10
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
Groene oever langs De Gouwe
11
BELEIDPSLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
1
INLEIDING Groen is een belangrijke bouwsteen voor een prettige, duurzame en gezonde leefomgeving. Daarnaast behoort openbaar groen tot een van de ‘kapitaalgoederen met een maatschappelijk nut’ waar de gemeente conform het Burgerlijk wetboek verantwoordelijk voor is door deze zorgvuldig te beheren en vooral veilig te houden. Dit Beleidsplan groenbeheer legt vast hoe we als gemeente nu en in de toekomst met het groen omgaan. Het is in eerste instantie gericht op het beheren van dit groen. Daarnaast geeft het inzicht hoe andere opgaven daarin passen. Dit hoofdstuk gaat over de doelen, de afbakening en laat zien hoe we samen met inwoners en groene partners aan dit plan hebben gewerkt.
1.1
Aanleiding Het Groenbeleidsplan Landsmeer 2009-2019, heeft al twee jaar geleden het einde van haar looptijd bereikt. Ook in de beheerorganisatie hebben diverse veranderingen plaatsgevonden met onder andere wisselingen van de beheerder en de beleidsmedewerker. In de afgelopen 10 jaar stonden de budgetten van de gemeente regelmatig ter discussie en zijn er meerdere bezuinigingen doorgevoerd, zo ook op het groenbeheer. In 2020 is daarom gestart met het geheel herzien van het beleid en de werkwijze voor groenbeheer. Omdat maatschappelijke thema’s zoals biodiversiteit, participatie, duurzaamheid, klimaatadaptatie en energietransitie een steeds belangrijkere rol spelen in het openbaar groen, is er gekeken hoe deze onderwerpen (binnen de financiële kaders) de aandacht kunnen krijgen die ze verdienen. Dit nieuwe Beleidsplan groenbeheer legt de visie op het groen vast voor komende 10 jaar en geeft richting aan de beheerorganisatie.
1.2
Doelen Een belangrijk doel van dit nieuwe plan is om de achteruitgang van de kwaliteit van het gemeentelijk groen een halt toe te roepen, door in een periode van bezuinigingen duidelijke (beleids)keuzes te maken. Dit beleidsplan is een document dat vanuit de huidige realiteit van het groenbeheer, op basis van heldere keuzes toewerkt naar een situatie waarin ook in de praktijk aandacht kan worden besteed aan de actuele thema’s als biodiversiteit en klimaatadaptatie. Het Beleidsplan groenbeheer kent de volgende centrale doelen in volgorde van belangrijkheid: •
Het vastleggen van een toekomstgerichte visie op (openbaar) groen en bomen. Deze langetermijnvisie vormt de basis om zowel keuzes in het dagelijks beheer als voor de toekomst van het groen te maken.
12
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
•
Het vastleggen van de uitgangspunten voor inrichting, beheer en bescherming van openbaar groen en bomen.
•
Het weergeven van het belang en de betekenis van groen voor de plaatselijke leefomgeving.
•
Het verwoorden van de groene ambities en het bieden van handvatten voor uitwerking naar concrete projecten en acties inclusief effecten op de beheerbudgetten.
1.3
Afbakening Het Beleidsplan groenbeheer heeft voor wat de groenvisie en ambities betreft betrekking op al het groen binnen de gemeente, dus zowel het openbaar groen als het particulier groen. Als het gaat om het beheer en concrete projecten en acties, richt het plan zich op het openbaar groen binnen de bebouwde kommen van de drie kernen van de gemeente: Purmerland, Den Ilp en Landsmeer. Ten aanzien van het buitengebied beperkt de reikwijdte van het plan zich tot de grasbermen, bomen en beplantingen langs de gemeentelijke wegen. Het overige groen in het buitengebied is in beheer bij natuurbeherende organisaties, het hoogheemraadschap, het recreatieschap agrariërs en particulieren. Het kabinet wil voor 2030 meer bos creëren (37.000 hectare). De provincie trekt dit voor Noord-Holland en wil dit deels met aanplant binnen en deels buiten het Natuurnetwerk Nederland en via boscompensatie realiseren. De provincie probeert hierbij meer doelen tegelijk te bereiken. Het verbeteren van de soortenrijkdom (biodiversiteit) gaat dan bijvoorbeeld hand in hand met het tegengaan van bodemdaling, de verlaging van de stikstofdepositie of het uitvoeren van de bossenstrategie. In de woonakkoorden maakt de provincie afspraken om woningbouw zoveel mogelijk natuur-inclusief te ontwikkelen, met daarnaast oog voor het landschap.
De uitwerking van deze bossenstrategie gaat niet direct over het beheer van het openbaar groen van de gemeente. Het beleidsplan groenbeheer geeft wel kansen en richting voor aanplant van bomen en andere beplanting. De provincie werkt in de komende tijd, onder andere samen met de terreinbeheerders, concrete plannen uit.
1.4
Relatie met andere plannen Het Beleidsplan groenbeheer verwoordt de gemeentelijke visie op de inrichting en het beheervan openbaar groen en bomen. De gemeente hanteert als centrale insteek om de inrichting en het beheer van het groen integraal op te pakken. Het plan kan daarom niet losgezien worden van overkoepelende plannen zoals de Omgevingsvisie of het beleid van andere vakdisciplines zoals wegen, rioleringen en spelen. Zo zal de wens om hemelwater af te koppelen ook om een aangepaste inrichting van het groen
13
BELEIDPSLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
vragen. Ook het streven naar een gezondere samenleving met meer sociale cohesie zal vragen om een passend groenontwerp dat uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. De herinrichting van wijk Havenzathe is hier een mooi voorbeeld van. Andersom werkt het net zo. Om groene kansen te realiseren is een actieve rol vanuit andere beleidsvelden onmisbaar. Zo is er voor de uitbreiding of versterking van de groenstructuur bijvoorbeeld een actieve rol vanuit projectontwikkeling nodig (denk aan het creëren van extra ondergrondse groeiruimte voor bestaande bomen of voor nieuwe bomen bij groot onderhoud van wegen).
1.5
Status van dit beleidsplan Het Beleidsplan groenbeheer is sturend en mede richtinggevend voor het bestuurlijk handelen zonder juridisch dwingend te zijn. Met het vaststellen van de inhoud van dit beleidsplan ligt het beleid voor het openbaar groen vast. Het Beleidsplan groenbeheer wordt daarmee een uitgangspunt in toekomstige discussies over het groen en de basis voor het groen in nieuwe plannen. Het Beleidsplan groenbeheer vormt bovenal de basis voor de berekening van de capaciteit en het budget voor het dagelijkse beheer en de meerjarenplannen. Hierbij is waar mogelijk reeds aangehaakt op opgaven vanuit actuele ontwikkelingen zoals klimaatadaptatie en biodiversiteit, maar dit zal de komende jaren nog verdere uitwerking vragen. Voor zover onderdelen van het Beleidsplan groenbeheer worden uitgewerkt in gemeentelijke regelgeving (bv. APV) of bestemmingsplannen, zal er sprake zijn van rechtstreekse externe werking. Daarmee is het een plan dat richting geeft en ruimte biedt en geen plan met exacte antwoorden. Ofwel: het Beleidsplan groenbeheer gaat over het speelveld en de spelregels, niet over de uitkomst van het spel. Om dit blijvend te kunnen doen, is een algehele actualisatie na in ieder geval 10 jaar op zijn plaats. Gezien de huidige financiële positie van de gemeente is een tussentijdse evaluatie na 2 jaar aan te raden.
Bij deze evaluaties kan worden bekeken in hoeverre het verder realiseren van de ambities van dit plan mogelijk kan worden gemaakt.
1.6
Wettelijke kaders Het beheer van openbaar groen vindt plaats binnen de volgende wettelijke kaders: •
Burgerlijk wetboek
•
Wet natuurbescherming 2017
•
Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden
•
Omgevingswet (verwachte invoering juli 2022)
14
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
In de volgende kaders staat toegelicht wat daaruit de belangrijkste voorwaarden zijn. Burgerlijk wetboek In 2016 is door het kennisplatform CROW de Richtlijn Boomveiligheidsregistratie (BVR) opgesteld om invulling te geven aan wetgeving rond boomveiligheid. Deze richtlijn maakt voor boomeigenaren inzichtelijk wat minimaal geregistreerd moet zijn om aan hun zorgplicht te voldoen (een boomeigenaar is aansprakelijk voor schade als de zorg voor de boom onvoldoende is geweest). Onder voldoende zorg het volgende verstaan wordt: •
Er moet aantoonbaar regulier boomonderhoud worden uitgevoerd.
•
Er moet aantoonbare controle worden uitgevoerd op gebreken en de maatregelen die uit deze controle voortvloeien moeten worden uitgevoerd.
Om de controle op gebreken aantoonbaar te maken, wordt geadviseerd om de gegevensregistratie en een onderbouwing van de controlefrequentie op orde te hebben.
Wet natuurbescherming Volgens de Wet natuurbescherming uit 2017 (voorheen de Natuurbeschermingswet, de Flora- en faunawet en de Boswet) mag er geen schade toegebracht worden aan beschermde dieren en planten. De provincies zien hier als bevoegd gezag op toe. De Wet natuurbescherming kent een algemene zorgplicht (artikel 1.11 Wnb) waarbij voorafgaand aan een ‘ingreep’ waarbij beschermde soorten in het geding zijn door een ecologisch deskundige is gekeken of aanwezige beschermde planten en dieren nadelig effect van de ingreep zullen ondervinden en hoe dit kan worden voorkomen of beperkt.
Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden Door het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden is er met ingang van 31 maart 2016 een verbod op de professionele toepassing van gewasbeschermingsmiddelen op verhardingen en met ingang van 1 november 20172 voor overig openbaar groen. Op dat laatste verbod geldt een
2 Eind 2020 deed het gerechtshof in Den Haag een uitspraak waarbij het verbod op toepassing van chemische
onkruidbestrijdingsmiddelen buiten de landbouw onderuit werd gehaald. De wettelijk onderbouwing is onvoldoende
15
BELEIDPSLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
uitzondering voor sportvelden. Door middel van een Green Deal mogen daar nog tot 2022 bestrijdingsmiddelen gebruikt worden. Deze besluiten gelden niet voor land- en tuinbouwbedrijven en particulier gebruik.
Omgevingswet (verwachte invoering juli 2022) De Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Het openbaar groen maakt daar nadrukkelijk deel van uit. Wanneer in 2022 de Omgevingswet in werking treedt, zijn er bijvoorbeeld mogelijkheden om te sturen op natuur-inclusief bouwen. Bijvoorbeeld door een duidelijk ambitie voor biodiversiteit in de Omgevingsvisie op te nemen en te zorgen dat in de gemeentelijke omgevingsplannen natuurinclusief bouwen als voorwaarde wordt opgenomen.
1.7
Proces van participatie Voorafgaand aan het opstellen van het Beleidsplan groenbeheer en het formuleren van de ambities is ruimte geboden voor het meedenken door inwoners, belangenverenigingen, ambtenaren en de raadsleden. Er is gekozen voor participatievormen waarbij zoveel mogelijk inhoudelijke input werd verzameld. Tijdens bijeenkomsten hebben de volgende personen en groeperingen bijgedragen: •
De raadsleden tijdens een informele bijeenkomst op 2 maart 2020.
•
Buitendienstmedewerkers tijdens bijeenkomsten in november 2020 en maart 2021.
•
Inwoners en andere belanghebbenden namens diverse groene organisaties bij de online-bijeenkomst op 26 november en 2020 en of reageerden op conceptstukken: o
Staatsbosbeheer
o
IVN Twiske
o
Landschap Noord-Holland
o
Recreatieschap Twiske-Waterland
o
Recreatieschap Noord-Holland
gebleken. Er was door twee brancheorganisaties van bestrijdingsmiddelenfabrikanten protest tegen het verbod uit 2016 aangetekend. Het ministerie is bezig om de wettelijk onderbouwing aanpassen en de wet te repareren, want opheffen van het verbod is strijdig met de Kaderrichtlijn Water.
16
EINDCONCEPT • GROENBELEIDPSLAN 2021 • gemeente Landsmeer
o
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
o
LTO-Noord
o
Lokale organisaties zoals Landsmeer Schoon, Duurzaam Landsmeer en de Hengelsportvereniging
De uitkomsten van deze bijeenkomsten en de overige input zijn steeds per onderwerp in het betreffende hoofdstuk verwerkt. Aan de participanten is ook een online enquête voorgelegd. Hierop zijn 22 reacties gekomen. In bijlage II zijn de samenvattende uitkomsten per vraag opgenomen en in de hoofdstukken zijn ook citaten uit deze enquête verwerkt. Alhoewel het geen representatieve toets van alle inwoners is, heeft het kwalitatief gezien zeer gericht bijdragen. Een compacte projectgroep bestaande uit de groenbeleidsmedewerker en de teamleider uitvoering en beheer van de gemeente en de adviseurs van Eco Consult, heeft met de opgehaalde gegevens het Beleidsplan groenbeheer samengesteld.
17
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
DEEL I TERUGBLIK, HUIDIGE SITUATIE EN AANDACHTSPUNTEN
Kenmerkend groenstructuren langs water (Kemphaanstraat)
18
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
2
GROEN IN LANDSMEER Uit allerlei onderzoeken blijkt steeds weer: mensen vinden een groene woon- en leefomgeving heel erg belangrijk. Behalve groen vragen ook veel andere voorzieningen ruimte in het openbare gebied. Een gemeente weegt samen met haar inwoners en partners de verschillende belangen af en maakt vervolgens keuzes hierin. Hoe groen is de gemeente Landsmeer nu eigenlijk, welke keuzen liggen voor en welke kansen liggen daarin? Naast de beantwoording van bovenstaande vragen wordt in dit hoofdstuk het belang van groen en bomen in de bebouwde omgeving op een rij gezet.
2.1
Waarden en functies van groen Door bevolkingsgroei, veranderende leefwijze, verandering van het klimaat is onze blik op groen veranderd. Buiten kunnen bewegen, elkaar ontmoeten, frisse lucht inademen, je gezond en prettig voelen, droge voeten houden en warmte of verkoeling kunnen opzoeken. Groen kan dit allemaal leveren en meer! De waarden van groen kan in vier kernbegrippen worden ondergebracht: •
Leefbaarheid: prettig ontmoeten, prettig wonen, ontspannen dichtbij en verder van huis, spelen en bewegen, beleven van levende natuur en verminderen van gevoel van onveiligheid. Daar waar groen is opgenomen in het stedenbouwkundig ontwerp draagt groen veel bij aan de identiteit van een buurt of stad.
•
Gezondheid van mensen: herstellen van stress, stimuleren tot bewegen, bevorderen van concentratie, vergemakkelijken sociaal contact, bijdragen aan geluidssanering, absorberen van fijnstof, opnemen van CO₂, NO₂ en ozon.
•
Economie: het maakt een gemeente aantrekkelijk voor wonen, toerisme, recreatie en werken. Een gezonde bevolking zorgt voor minder maatschappelijke kosten. Groen zorgt voor een meerwaarde van onroerend goed en opvang van water (retentie) leidt tot besparingen op rioolstelsels.
•
Natuur: verhoging van de biodiversiteit, specifieke stedelijke biotopen, beleven van natuur leidt tot draagvlak voor natuurbehoud en natuurontwikkeling.
Hieraan worden sinds een aantal jaar twee nieuwe kernbegrippen toegevoegd: •
Klimaatadaptatie: door verdamping van vocht en schaduwwerking dempt het groen hoge temperaturen (‘hittestress’), groen bindt CO₂ en vangt fijnstof af, parken vormen zogeheten ‘coolspots’ in een stedelijke omgeving en groen heeft een natuurlijk waterbufferend vermogen.
19
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
•
Energiebesparing en -opwekking: groene gevels en daken besparen energie door de isolerende werking. Groenrestproducten kunnen worden ingezet voor energieopwekking.
Groen heeft dus uiteenlopende waarden voor mens, economie en natuur. Al deze functies kunnen weliswaar ook op andere wijze worden vervuld, maar groen doet dat echter tegelijkertijd.
Groen is een effectieve en efficiënte manier om in één keer vele maatschappelijk gewenste functies te vervullen.
2.2
Kengetallen gemeentelijk groen De oppervlakte openbaar groen en bijbehorende voorzieningen die gemeente Landsmeer beheert, bedraagt in de bebouwde kommen van de kernen ruim 45 hectare en 4.600 bomen. Daarnaast is er grenzend aan en in de kernen veel oppervlaktewater en agrarische en natuurgebied dat bijdraagt aan het groene beeld. De genoemde getallen betreffen een schatting gebaseerd op de gegevens uit het groenbeheersysteem van april 2021. Bij het verwerken van de data in dit plan bleken hier nog een aantal onjuistheden3 in voorkomen, die hier nog niet in zijn verwerkt. Het openbaar groen in de bebouwde kommen bestaat onder meer uit de in tabel 2.2 genoemde beheertypen en arealen. Hierbij zijn tevens de arealen uit 2009 weergegeven. De verschillen komen voort uit de areaaluitbreidingen in Luijendijk-Zuid, aanpassingen van de beplantingen (o.a. rozenvakken) zodat deze zonder bestrijdingsmiddelen zijn te beheren en aanpassing van het beheersysteem waardoor de groenarealen zijn aangeduid volgens de huidige situatie en indeling van beheertypen. De hoeveelheden zijn nu voor circa 80-90% correct en actualisatie is dringend gewenst. Tabel 2.2 – Hoeveelheden openbaar groen per beheertype Beheergroep
Eenheid
Areaal 2009
Areaal 2020
Stuks
3.770
4.650
1.
Bomen
2.
Bosplantsoen
M2
76.000
91.000
3.
Sierheesters
M2
41.100
36.800
3
Bijvoorbeeld een grasveld dat als kunstgras is aangeduid of een berm als sportveld. Alles is wel in beheer / eigendom van de gemeente maar heeft dus niet de juiste benaming.
20
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
Tabel 2.2 – Hoeveelheden openbaar groen per beheertype Beheergroep
Eenheid
Areaal 2009
Areaal 2020
4.
Hagen
M2
Zie heesters
9.700
5.
Vaste planten
M2
-
800
6.
Gazons incl. trapvelden
M2
91.270
97.000
7.
Bloemrijk gras / ruig gras
M2
94.000
177.500
8.
Sportveld gras
M2
44.370
28.900
9.
Sportveld kunstgras
M2
-
14.650
10. Rietland4 en Ruigte5
M2
48.560
11.960
TOTAAL
M2
395.300
456.492 (excl. ruigte)
Om tot een objectieve vergelijking tussen het groen in de verschillende wijken in de gemeente te komen, is er in dit beleidsplan voor gekozen om voor het gemeentelijke kengetal uit te gaan van alleen het openbaar groenareaal in de woongebieden binnen de bebouwde kom (volgens de Wegen- en verkeerswet) en de gras- en kunstgrassportvelden niet mee te tellen (wel het overige groen langs de sportvelden). Ook het water, het Groengebied Purmerland6 en het groen buiten de kom Beekstraat en IJdoornlaan is buiten de berekening gehouden.
Groenareaal dicht bij de woning Omgeslagen naar het aantal woningen betekent dit dat er per woning gemiddeld 64 m2 openbaar groen beschikbaar is, zie tabel 2.3. Het landelijke richtgetal bedraagt 75 m2 per woning. Bij het landelijk richtgetal wordt uitgegaan van toegankelijk groen in een straal van 300-500 meter van de woning. Ten opzichte van het gemeentelijk kengetal kennen de wijken Havenzathe en Noord-Oost meer groen en de wijk Luijendijk kent wat minder groen. Het Lint in Landsmeer, Den Ilp en Purmerland zijn minder met groen bedeeld, echter is dit kenmerkend voor het type dorp (lintdorp in een groene veenweide-omgeving). Omdat het buitengebied direct aan de woningen grenst, wordt wel voldaan aan groen in een straal van 300-500 meter om de woning. De toegankelijkheid van het buitengebied is soms wel beperkt.
4 Betreft de rietlanden in Luijendijk en in het sportpark. De eerste is vervallen de laatste valt nu onder bosplantsoen. 5 Ruigte betreft de groenzone ten oosten van de wijk Noord-Oost. In deze gebieden wordt zeer sporadisch onderhoud
gepleegd, waardoor het niet wordt opgeteld bij het te beheren oppervlak. 6 Veenweidegebied ten noorden in Purmerland dat in eigendom is van de gemeente en waar nieuw bos in geplant.
21
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
Tabel 2.3 – Hoeveelheden openbaar groen per wijk/kern CBS wijknaam met toelichting
NoordOost Plan centrum Noord
Havenzathe Plan centrum Zuid incl wijkpark
Luijendijk Plan centrum West incl sportpark
Den Ilp
Purmerland (incl beplanting rondom sportveld
TOTAAL
Onderdeel
Het Lint Landsmeer centrum, Beekstraat, en begraafplaats
Totaal m2 groen
30.487
78.790
57.280
90.030
14.915
36.452
307.953
M2 groen per woning
39
66
87
57
37
228
64
M2 groen per inwoner
16
30
36
23
15
101
27
% natuurlijk groen
10%
40%
3%
8%
34%
21%
18%
% cultuurlijk groen
90%
60%
97%
92%
66%
79%
82%
Totaal aantal bomen
531
708
888
1687
132
362
4.308
Bomen per woning
0,7
0,6
1,3
1,1
0,3
2,3
0,9
Bomen per inwoner
0,3
0,3
0,6
0,4
0,1
1,0
0,4
Aantal inwoners
1.870
2.640
1.605
3.838
975
360
11.288
Aantal woningen
790
1185
660
1.575
405
160
4.7757
Voldoende bomen? In september 2020 is door de Raad besloten8 om voorlopig geen bomen meer terug te planten wanneer gemeentelijke bomen uitvallen, om daarmee het (beheer)budget te verkleinen. Het aantal bomen zal daarmee de komende jaren dalen. Maar wat is op dit moment de status in Landsmeer ten aanzien van het aantal bomen? Hoe doet Landsmeer het vergeleken met andere gemeenten? In tabel 2.3 is het aantal gemeentelijke bomen in het openbaar groen binnen de bebouwde kom weergegeven. Het kengetal voor bomen wordt uitgedrukt in het aantal bomen per inwoner
7 In 2009 waren dit 4.200 woningen (huishoudens) exclusief 350 huishoudens in Luijendijk-Zuid. 8 Zie https://landsmeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Index/78c2604f-e99e-477e-989e-d3524bf611eb#fc90d9d2-
ee5a-48aa-9040-9c4a9d3b29a6
22
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
en bedraagt in Landsmeer 0,4 boom per inwoner (1 boom per 2,6 inwoners). Dat is iets lager dan het landelijk gemiddelde van 0,5 boom per inwoner (1 boom per 2 inwoners). Voor minder stedelijke gemeenten ligt het aantal bomen per inwoner vaak hoger. Het is goed om hierbij op te merken dat dit uitsluitend de individueel beheerde gemeentelijke bomen (solitaire en straat- en laanbomen) betreft. Naast deze bomen komen er ook bomen voor in singels, bospercelen en bosplantsoen, zijn er bomen in particuliere tuinen en bomen in beheer bij het Hoogheemraadschap, recreatieschap Het Twiske-Waterland, Landschap Noord-Holland en bij Rijkswaterstaat en de provincie, welke niet in de berekening zijn meegenomen. Het buitengebied kenmerkt zich door landschappelijke openheid en weidse uitzichten. Dit maakt dat het aandeel bomen hier logischerwijs lager is en veelal beperkt tot erven, enkele lijnvormige kavelgrensbeplantingen en verspreid staande solitaire bomen of korte bomenrijen. De kengetallen krijgen in praktisch opzicht vooral betekenis wanneer per wijk of buurt wordt gekeken wat het aanwezige groen per woning of inwoner is. Op grond van de kengetallen kan in geval van ruimtelijke ontwikkelingen gekeken worden of uitbreiding van het groenareaal of het aantal bomen noodzakelijk of gewenst is en meegenomen kan worden.
2.3
Effect van groen op beleving, gebruik en identiteit Een stad of dorp is nooit af en voortdurend in ontwikkeling. Er vindt uitbreiding of sloop plaats van woningen, bedrijven en voorzieningen, wegen worden verbreed of juist versmald, er wordt een nieuw fietspad aangelegd etc. Ook bewoners hebben zo hun vragen, wensen en belangen bij de inrichting. De openbare ruimte en het groen bewegen daarin mee. Groen wordt vaak ontworpen en aangelegd met een bepaald ideaalbeeld in gedachte. Het dient aan te sluiten bij een bepaalde beleving, gebruik en identiteit. Zo is het groen in de wijken die in de jaren 60 en 70 werden gebouwd (zoals in de wijk Havenzathe) aangelegd met het thema van ‘wonen in een bos’. Het groen rondom de bebouwing aan het lint heeft weer zijn eigen identiteit doordat er weinig openbaar groen is, maar wel zicht op de uitgestrekte veenweidegebieden. Naarmate een wijk en het groen in gebruik worden genomen komen er altijd verzoeken voor aanpassingen. Deze worden bijvoorbeeld ingegeven door de wens tot de vergroting van sociale veiligheid, meer robuustheid of lagere kosten. Ook het groen in Landsmeer is in de loop der jaren enigszins veranderd. Met name in Havenzathe was er vroeger veel meer bosplantsoen dan nu. Onder meer vanwege sociale veiligheid is dit vervangen door (lagere) sierheesters en kort gras.
23
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
In de huidige situatie kent het openbaar groen in Landsmeer – met name in de wijken – veel (kort) gras, heesterbeplantingen op leeftijd en volwassen bomen. Dit zorgt op sommige locaties voor een zeer groen beeld en de identiteit van het groen in Landsmeer. De groene structuren (zie kader) die het groen vormt, zijn ook belangrijke buffers om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen, dragen bij aan een gezonde leefomgeving en zijn een bron van biodiversiteit. Het is dan ook wenselijk om deze groenstructuren (zie paragraaf 7.5) te behouden, waar mogelijk uit te breiden en volledig tot hun recht te laten komen. Dit vraagt aandacht voor de kwaliteit van de inrichting van het groen en de hoeveelheid groen.
Groenstructuur 2009-2020 In de huidige situatie vormt het groen in de kernen nog onvoldoende een samenhangend geheel en kan nog niet gesproken worden van een ‘groen raamwerk’. In iedere wijk zijn er waardevolle groenelementen met een gebiedseigen karakter en liggen er kansen om ontbrekende schakels te realiseren, de bestaande groenstructuur uit te breiden en/of te versterken. Enkele voorbeelden van bestaande groenstructuren zijn: •
Het groen aan de zuidzijde van de Gortesloot.
•
De groenzone langs wijk Noord-Oost ten zuiden van de hondenuitlaatplaats.
•
De waterpartijen langs de Reigerlaan en Scholeksterlaan.
•
De rietlanden in Luijendijk.
De groenstructuurkaart uit 2009 bevatte alleen de grotere groengebieden gekoppeld aan de doorgaande wegen die grofmazig (dikke stift) op kaart waren gemarkeerd. De kaart is daardoor onvoldoende specifiek om de meerwaarde en de samenhang van het groen te kunnen benadrukken en het groen daarmee te beschermen (risico dat groen wordt verkocht of anders wordt gebruikt).
Ontwikkelingen in het groen kunnen zowel negatieve als positieve effecten hebben. Zo zijn in een aantal wijken in het oorspronkelijk ontwerp veel bomen toepast om snel een groen effect te creëren. Deze bomen zijn inmiddels volwassen en zorgen nu in toenemende mate voor overlast (zie paragaaf 8.4). Ze staan dicht op woningen en zorgen voor schaduw op plaatsen waar dit niet altijd gewenst is. In de warme zomers van de afgelopen jaren zorgen ze echter ook voor verkoeling. Voor de beheerders is het vaak lastig om hier een goed afgewogen keuzes in te maken, want welk belang weegt het zwaarst? Variatie aan groentypen, planten- en boomsoorten zorgt voor herkenbaarheid van wegen, buurten of straten en verhoogt de belevingswaarde. Ook zorgt variatie voor weerbaarheid van het groen tegen ziekten en plagen. Het is een nieuwe uitdaging om met voor mens en dier aantrekkelijke en een klimaatbestendige soorten ook op langere termijn te zorgen voor een balans tussen afwisseling en eenvormigheid.
24
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
Wat vinden onze inwoners, belangenorganisaties en raadsleden? •
Doorbreek de eenvormigheid van plantsoenen, zorg voor meer variatie en kleur.
•
Reguleer het spanningsveld tussen biodiversiteit in natuurvriendelijke oevers enerzijds en recreatief gebruik (aanlegplaatsen boten) anderzijds.
•
2.4
Zet recreatieve routes op de kaart.
Terugblik op groenvisie 2009-2019 In het Groenbeleidsplan uit 2009-2019 luidde de groenvisie: “Het openbaar groen moet een bijdrage leveren aan een schone, veilige en aangename woonomgeving”. Een schone en aangename woonomgeving biedt het groen nog steeds. Door diverse bezuinigingsronden in de afgelopen jaren is er echter al veel aan kwaliteit ingeleverd en is het voor de buitendienst inmiddels een flinke uitdaging geworden om het groen ook (op termijn) veilig te houden. In het vorige plan waren een zestal beleidsdoelen genoemd. Onderstaand staan deze opgesomd waarbij onder ‘realiteit 2021’ is aangegeven in hoeverre deze zijn behaald en wat nog aandachtspunten zijn. Nr.
Beleidsdoel 2009
Realiteit anno 2021
1.
Behoud en ontwikkeling van aantrekkelijk
Aan dit doel kan de laatste jaren steeds minder
openbaar groen en openbare ruimte dat
worden voldaan omdat veel beplantingen op
duurzaam bijdraagt aan een prettige woon-
leeftijd zijn en in de ‘aftakelingsfase’ raken.
en werkomgeving. 2.
3.
Het duurzaam in stand houden van open-
Dit betreft het in stand houden van vooral de
baar groen om de ruimtelijke, esthetische,
groenstructuren van de groenkaart. Op de
educatieve, recreatieve, ecologische en mi-
oude kaart waren hier onvoldoende structuren
lieu-regulerende functies te waarborgen.
voor aangewezen.
Naast het leveren van een bijdrage aan de
De afgelopen beheerperiode lag de focus op
structurerende, esthetische, recreatieve en
het efficiënt beheren van het groen en met
ecologische waarden in de wijk is de in-
name beplantingen; dit was ook een landelijke
richting van het nieuwe groen gericht op ef-
trend. Dit gaat vaak om een beperkt aantal
ficiënt en duurzaam onderhoud.
soorten met veel groenblijvende lagere heesters. Sinds enkele jaren is er meer keuze voor
25
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
Nr.
Beleidsdoel 2009
Realiteit anno 2021 nieuwe soorten bloeiende heesters en vaste planten die wel onderhoudsarm zijn.
4.
Het onderhoudsniveau van het groen is ge-
De zonering in twee onderhoudsniveaus (A en
koppeld aan de functie, ligging en de ge-
B) is in de afgelopen beheerperiode redelijk
wenste kwaliteit van het groen.
goed toegepast. Door diverse bezuinigingen worden de verschillen minder zichtbaar. Hoewel er niet is gemeten wordt het huidige kwaliteitsniveau op gemiddeld B geschat9).
5.
6.
Het beheer en de inrichting van openbaar
Dit doel wordt continu bewaakt door zichthoe-
groen ondersteunt de sociale- en verkeers-
ken extra te maaien of snoeien en onveilige
veiligheid.
plekken aan te passen.
Bij het bestrijden van onkruid in plantvakken
Er geldt sinds 2016 een landelijk verbod op het
en op verhardingen is het streven gericht op
toepassen van chemische bestrijdingsmidde-
het minimaliseren van het gebruik van che-
len in de openbare ruimte; dit wordt nageleefd.
mische bestrijdingsmiddelen.
Hoewel er geen metingen van de technische staat of de onderhoudskwaliteit plaatsvinden, wordt achteruitgang van het groen door de buitendienst en inwoners waargenomen. Inwoners ervaren vooral dat er veel zwerfafval in het groen ligt. Wat vinden onze inwoners, belangenorganisaties en raadsleden? •
Streef naar doorgaande groene linten door de woonkernen heen in aansluiting op het landschappelijke groen.
•
Benut kansen voor groene verbindingen tussen dorp en buitengebied; let op ecologische verbindingen tussen gebieden.
•
Behoud/accentueer landschappelijk waardevolle doorkijkjes vanuit de kom naar het buitengebied.
9
Op basis van het terreinbezoek voor dit plan waardeert Eco Consult (dat landelijk in veel gemeenten de onderhoudskwaliteit meet) de onderhoudskwaliteit van groen in Landsmeer met gemiddeld een B. Een nulmeting is nodig om dit te kunnen onderbouwen. Met het uitvoeren van metingen zijn tijd of kosten gemoeid.
26
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
Dr. M.L. Kingstraat
27
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
3
BEHEER & ONDERHOUDSKWALITEIT TOT 2021 In het groenbeheer zijn effectiviteit en efficiëntie belangrijk. Met andere woorden: doen we de juiste dingen en doen we deze op een goede manier? Deze twee aspecten worden in dit hoofdstuk behandeld. Het gaat in op de afgesproken onderhoudsresultaten, de huidige werkwijze en de knel- en aandachtspunten daarbij.
3.1
Afgesproken onderhoudskwaliteit 2009 Het groenbeheer in Landsmeer vindt sinds 2009 plaats op basis van een vooraf bepaalde onderhoudskwaliteit (overwegend B, zie kader). De gewenste kwaliteit (inrichting en onderhoud) is gekoppeld aan de aard, functie en ligging van het groen, zie bijlage III voor de kaart met de zonering uit het oude plan. Landsmeer hanteert – gebaseerd op de zonering in het oude plan – de volgende zonering van onderhoudskwaliteiten: •
Niveau A, (intensief beheer): centrum, maatschappelijke voorzieningen en begraafplaats.
•
Niveau B, (basis beheer): woonwijken, aan randen en parken.
•
Niveau C/D, (extensief beheer): groengebied Purmerland.
Onderhoudskwaliteit Kennisplatform CROW heeft sinds 2007 landelijke standaarden voor de onderhoudskwaliteit van de openbarre gedefinieerd en past deze regelmatig aan. Zij onderscheidt 5 niveaus van onderhoud: A+, A, B, C en D. Waarbij A+ voor ‘zeer goed’ staat een nagenoeg ongeschonden situatie betreft. Niveau D is een ‘slechte staat’ en lokt kapitaalsvernietiging uit (nu niet afgebeeld). Niveau B staat voor ‘voldoende’ waarbij de voorzieningen functioneel blijven. Het kwaliteitsniveau kan concreet worden gemaakt aan de hand van beeldmeetlatten voor de verschillende kwaliteitscriteria als onkruidbedekking, overhang en kale plekken. Onderstaande afbeelding geeft een voorbeeld van de beeldmeetlat voor onkruid in beplantingen. Voor niveau B betekent bijvoorbeeld dit dat er per 100m2 40% onkruid mag voorkomen waarvan er 20 stuks tot 30 cm hoog mogen worden. Zie vervolg op volgende pagina
28
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
CROW-kwaliteitsniveaus – Onkruid in beplanting A+
A
B
C
Er is geen onkruid
Er is weinig onkruid
Er is in beperkte mate
Er is redelijk veel on-
onkruid
kruid
Bedekking onkruid
Bedekking onkruid
Bedekking onkruid
Bedekking onkruid
0% per 100m2
≤20% per 100m2
≤30% per 100m2
≤40%per 100m2
Bedekking door resten
Bedekking door resten
Bedekking door resten
Bedekking door resten
0% per 100m2
≤20% per 100m2
≤30% per 100m2
≤40%per 100m2
Aantal hoger dan 30 cm
Aantal hoger dan 30 cm
Aantal hoger dan 30 cm
Aantal hoger dan 30 cm
0 stuks per 100m2
≤10 stuks per 100m2
≤20 stuks per 100m2
≤30 stuks per 100m2
Bron: CROW-kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018
3.2
Beheer bomen Bomen zijn de meest beeldbepalende elementen in het openbaar groen. Zeker wanneer ze volgroeid zijn. Bomen werden van oudsher aangeplant om belangrijke routes te markeren, voor houtproductie of om voor schaduw te zorgen. Daarnaast zijn het, mede dankzij de bloemen en vruchten, leefgebieden voor vogels en vele andere planten en dieren. In deze paragraaf worden de belangrijkste punten rondom het beheer van bomen genoemd waar in de komende beheerperiode aandacht voor nodig is. In deel III zijn hiervoor in paragraaf 7.6 de kaders geformuleerd.
Bescherming en kap van bomen Bestaande bomen staan geregeld ter discussie bij nieuwbouw, aanleg van een weg, of parkeerplaats, het plaatsen van zonnepanelen of omdat ze overlast geven. De wens is dan om de bomen te kunnen verwijderen. Omdat bomen ook andere algemene belangen dienen, is het belangrijk om als gemeente over juridisch geborgd kader te beschikken.
29
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
Het vellen van bomen is in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV 2020, Afdeling 3, artikel 4.11) geregeld. Bomen die op de lijst van Waardevolle Bomen staan zijn vergunningsplichtig en kennen een herplantplicht. Alle andere bomen mogen zonder vergunning gekapt worden en herplant is niet verplicht. Er bestaat een niet vastgestelde lijst met beeldbepalende gemeentelijke bomen uit 2019. Voor particuliere bomen is er ook een niet vastgestelde lijst. De lijst moet formeel worden vastgesteld om ook bindingskracht te hebben (zie § 7.7).
Wat vinden onze inwoners, belangenorganisaties en raadsleden? •
Zoek naar ruimte voor aanplant van extra bomen, bij voorkeur aaneengesloten rijen en aandacht voor soorten die aantrekkelijk zijn voor fauna en insecten.
•
Schep duidelijkheid wanneer wel of niet wordt ingegaan op klachten over overlast en hoe die worden afgehandeld.
•
In de afgelopen (10) jaren wordt bij aanplant van bomen rekening gehouden met (toekomstige) zonnepanelen. Bomen worden niet gekapt voor zonnepanelen. Hier is nog geen beleid voor vastgesteld.
•
Opnemen waar we het zwaartepunt leggen voor wel/niet kappen (beslisboom o.i.d.), hoe te handelen bij vervanging; herplantplicht (kan dat ook op een andere locatie?)
Beeldbepalende, monumentale of waardevolle bomen De gemeente beheert ongeveer 4.600 bomen waarvan er circa 15010 op de (niet vastgestelde) lijst Waardevolle Bomen staan. Binnen de gemeente Landsmeer zijn er geen bomen aangemeld bij het landelijk register van Monumentale bomen van de Bomenstichting. Criteria die bij de inspectie van 2019 zijn gehanteerd voor het aanwijzen van waardevolle bomen zijn: •
Leeftijd ouder dan 50 jaar.
•
Stamdiameter groter 60 cm.
•
Conditie ten minste redelijk of goed.
•
Toekomstverwachting meer dan 10 of 20 jaar.
10
Onderzoek Pius Floris uit 2018 waarin ca 150 beeldbepalende bomen zijn aangewezen. Deze zijn op de nieuwe groenstructuurkaart opgenomen als ook de lijst uit 2016. De lijsten overlappen elkaar gedeeltelijk en zijn niet geheel actueel meer.
30
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
Met deze criteria is het nog weinig specifiek welke waarden de boom vertegenwoordigt (bv beeldbepalend, cultuurhistorisch, bijzondere soort, zie ook de criteria voor landelijke monumentale bomen). Voor een functionerend vergunningsstelsel op basis van een actueel te houden lijst van gemeentelijke en particuliere waardevolle bomen is dit wel aan te raden.
Onderhoud van bomen De werkzaamheden die de gemeente aan de bomen uitvoert om ze te begeleiden tot volwassen, veilige bomen die oud kunnen worden bestaan overwegend uit: •
Controle op veiligheid en gebreken (uitbesteed)
•
Begeleidings- en onderhoudssnoei (uitbesteed)
•
Verwijderen van stam- en wortelopschot
•
Schoonhouden van boomspiegels
•
Vellen van onveilige bomen
De gemeente kent op dit moment in verhouding veel grote en oudere bomen die de komende jaren steeds meer aandacht vragen. Inwoners ervaren daarvan – al dan niet terecht – steeds meer overlast in de vorm van vooral schaduw of angst voor vallende takken. Vervangen of herplanten van dode, zieke of anders gevelde bomen wordt momenteel niet meer gedaan, zie paragraaf 9.3. Om op termijn een gevarieerd bomenbestand te krijgen is het van belang om op termijn weer bomen te kunnen planten.
Boomveiligheidscontroles (BVC) De aanwezigheid van bomen in de openbare ruimte kan leiden tot gevaarlijke situaties of ongelukken. De beheerder is dan ook wettelijk verplicht om met regelmaat het bomenbestand visueel te controleren, de boomveiligheidscontrole (BVC). De opname wordt in eerste instantie gedaan volgens de VTAmethode (Visual Tree Assessment (VTA)): systematisch, visueel en met gebruik van prikstok en klophamer. Bij (mogelijk) onveilige bomen wordt vervolgens nader onderzoek (groeiplaats, kroon, sterkte) gedaan. De frequentie van controle hangt af van het type boom, de leeftijd van de boom, de omgeving en de gebruiksintensiteit van het gebied. Het is gebruikelijk om hierbij een onderscheid te maken tussen attentiebomen en risicobomen. In gebieden waar de kans op gevaarlijke situaties gering is, wordt een lagere controlefrequentie aangehouden dan in gebieden waar het gevaar hoog is. In de gemeente Landsmeer controleren gecertificeerde Boomveiligheidscontroleurs volgens onderstaand schema de bomen. Belangrijk is dat de uitkomsten van elke controle worden geregistreerd zodat aantoonbaar is dat de gemeente aan de wettelijke zorgplicht voldoet.
31
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
In 2019 heeft er volledige Boomveiligheidscontrole (VTA) plaatsgevonden. Naar aanleiding daarvan zijn bij 80 bomen maatregelen getroffen. Sindsdien wordt het volgende schema aangehouden voor de boomveiligheidscontroles.
3.3
Leeftijd of type boom
Frequentie
Jonge bomen
1x per 5 jaar
Halfwas bomen en volwassen bomen met lage gevaarzetting
1x per 3 jaar
Attentie- en risicobomen
Jaarlijks
Beheer beplantingen Het openbaar groen in Landsmeer kent de volgende beplantingsvormen: bosplantsoen, heesters, hagen en vaste planten, zie onderstaande afbeelding voor de arealen (in m2) die de gemeente beheert. De eerste grafiek betreft het al groen inclusief het groen in het wijkpark, de begraafplaats, de sportcomplexen en groengebied Purmerland. De tweede grafiek is het groen zonder deze grote groengebieden. Verdeling areaal beplantingen incl. grote groengebieden (m2) 36.839; 27%
Verdeling areaal beplantingen excl. grote groengebieden (m2)
801; 0%
395; 0% 31854; 43% 34780; 47% GR BP Bosplantsoen
9.740; 7%
91.048; 66%
GR BP Bosplantsoen
GR BP Hagen laag
GR BP Hagen laag
GR BP Sierheesters GR BP Vaste planten
GR BP Heesters
7718; 10%
GR BP Vaste planten
Het beheer bestaat uit verzorgend en technisch onderhoud. Het verzorgend onderhoud betreft vooral beheersing van het onkruid en overhangende takken, het technisch onderhoud overwegend het snoeien. Hoewel conform het vorige beheerplan op beeldkwaliteit wordt gewerkt, wordt vanwege bezuinigingen het technisch onderhoud meer en meer op frequentiebasis uitgevoerd. Hagen worden bijvoorbeeld allemaal 1 of 2 keer per jaar op vaste momenten geschoren (frequentie) in plaats van op basis van de scheutlengte (beeld). Omdat veel beplantingen inmiddels ouder dan 40 jaar zijn en aftakelen, ontstaan er steeds meer open plekken waar onkruid groeit dat steeds meer tijd kost om op beeld te krijgen en er dan nog steeds niet fraai uitziet. Ook zijn in het verleden soms boomsoorten geplant die achteraf meer groeiruimte nodig hadden en nu voor wortelopdruk in de verhardingen zorgen.
32
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
Inboeten (inplanten van opengevallen gaten) en vervanging vindt momenteel vrijwel niet plaats omdat hier geen budget voor is geraamd. Voor zaken die vanuit de APV verboden zijn, handhaven de gemeentelijke handhavers. Voor de overige meldingen wordt de buitendienst ingeschakeld. Deze kende tot voor kort geen toezichthoudende medewerkers. Enkele medewerkers worden hier nu voor opgeleid zodat toekomstige meldingen worden voorkomen of voorvallen onderbouwd kunnen worden teruggekoppeld. Het vooraf aan inwoners duidelijk maken op welke wijze de gemeente het openbaar groen beheert, wat daarbij van inwoners wordt verwacht en hierop handhaven zal hier veel wederzijds ongenoegen en schade helpen te voorkomen, zie paragraaf 8.3.
Juiste aanleg en onderhoud van perken in beginfase essentieel voor de kwaliteit De invulling van de beplantingen werd en wordt ook nu vooral door de beheerder/buitendienst bepaald. Voor de beheerder met een beperkt budget was en is efficiënt te beheren groen doorslaggevend en was er soms minder oog voor de groenstructuur, vormgeving en beleving van het geheel. Goede beheerbaarheid blijft uiteraard een randvoorwaarde om het groenonderhoud betaalbaar te houden. Functionaliteit, attractiviteit, duurzaamheid en beheerbaarheid van groen staat of valt met een goede aanleg. Voor een goede aanleg van het groen zijn momenteel in gemeente onvoldoende richtlijnen. Bij aanleg van nieuw groen door derden is het belangrijk dat de eerste 2 jaar11 aan onderhoud bij de opdracht is inbegrepen voordat het groen naar de gemeente wordt overgedragen. Bij de aanleg van het sportpark was hier geen rekening mee gehouden waardoor sommige plantenvakken niet goed zijn dichtgegroeid. Ook met de initiële inrichting van het groen in Havenzathe (volgens de Griffioenmethode12) is geen rekening gehouden met de benodigde 2 jaar intensiever onderhoud.
3.4
Beheer grasvelden Het openbaar groen kent de volgende typen van grasvelden: gazons (kort of intensief beheerd gras), bermen (lang of extensief beheerd gras) en sportvelden zie onderstaande afbeelding voor de arealen (in m2) die de gemeente beheert. De eerste grafiek betreft al het gemeentelijk groen inclusief het groen in het wijkpark, de begraafplaats, de sportcomplexen en groengebied Purmerland. De tweede grafiek zonder de grote groengebieden.
11 In de huidige werkafspraken wordt steeds een 0,5 tot 1 jaar aangehouden. Dit is onvoldoende voor het creëren van
een sluitende beplanting. 12 Concept waarbij vaste planten relatief onderhoudsarm kunnen worden toegepast. Het onderhoud bestaat voornamelijk uit maaien.
33
BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer • EINDCONCEPT
Verdeling areaal grassen, incl. grote groengebieden (m2) 14.647, 5% 28.911, 9%
Verdeling areaal grassen excl. grote groengebieden (m2)
96.991, 30%
40440,05, 35%
75502,59, 65%
GR Gazon GR Gras extensief
177.515, 56%
GR Sportveld gras GR Sportveld kunstgras
GR Gazon GR Gras extensief
Kort gras kenmerkt zich overwegen door grassen, in lang gras komen veel meer (bloeiende) kruidachtigen voor en kunnen aantrekkelijk zijn voor biodiversiteit. Wanneer de bodem beschadigd raakt of als gevolg van dumpingen van afval raken de grasvegetaties verstoord en zullen er snel brandnetels, distels en bramen groeien. Deze soorten zijn voor veel insecten en vogels erg aantrekkelijk als voedselbron of voortplantingslocatie maar kunnen ook voor overlast zorgen wanneer ze over verhardingen hangen. Het beheer van de grasvelden bestaat uit:
3.5
•
Maaien: gazons elke week of om de week en bermen 2x per jaar (klepelen13)14.
•
Graskanten langs verhardingen steken.
•
Grasherstel (kuilen vullen en inzaaien).
Ziekten en plagen in het groen Net als bij mensen komen er in het groen ziekten en plagen voor. Meestal is dit een signaal dat de standplaats niet in overeenstemming is met de wensen van de boom, beplanting of grassen. Soms zijn het ook de weersomstandigheden die zorgen voor bijvoorbeeld schimmels. Veel voorkomende ziekten en plagen in het groen zijn: •
Bladluizen.
•
Rupsen (waaronder eikenprocessierupsen).
•
Japanse duizendknopen, berenklauwen en andere invasieve exoten (ook in de watergangen).
In enkele gevallen ervaren inwoners ook allergische reacties als hooikoorts van stuifmeel van bepaalde bomen of planten. Dit is vrijwel nooit aan één bepaalde boom toe te wijzen.
13
Maaimethode waarbij een klepelmaaier de vegetatie fijn hakselt. Meestal blijven de verhakselde plantenresten liggen om ter plaatse te composteren. Dit leidt tot een toename van de voedselrijkdom van de bodem, waardoor er uiteindelijk alleen nog plek is voor grassen en ruigteplanten als grote brandnetel en fluitenkruid. 14 Er zijn ook enkele grasvegetaties die 6x per jaar worden gemaaid, die zijn in de berekeningen verdeeld over gazon
en berm.
34
EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN GROENBEHEER 2021 • gemeente Landsmeer
In paragraaf 9.4 zijn per overlastvorm de kaders en criteria opgenomen hoe de gemeente met dergelijke overlast wil omgaan en wanneer er wordt ingegrepen.
3.6
Budgetten groenbeheer In het groenbeleidsplan uit 2009 werd reeds een begrotingstekort van € 20.000 geconstateerd met de verwachting dat dit de komende jaren zou verdubbelen. Dit budget is indertijd niet toegekend en nadien zijn er diverse bezuinigingsronden geweest. Het meerdere keren schaven aan het budget zonder aanpassingen in het beleid, heeft zijn invloed op de kwaliteit van het groen (die onderstaand kader over de Kaasschaafmethode). Het moge duidelijk zijn dat het groenbudget inmiddels marginaal is geworden, dat dit buiten zichtbaar is geworden en leidt tot een toename van meldingen van inwoners. Verkleinen van het te beheren areaal of werkzaamheden afstoten zijn mogelijk nog de enige manier om met het beschikbaar budget te kunnen opereren.
Kaasschaafmethode werkt niet meer Bij de zogenaamde kaasschaafmethode als manier om te kunnen bezuinigen op onderhoudsbudgetten wordt steeds overal een klein beetje weggehaald. Bij de eerste ronde(s) kan meestal alles gewoon doorgaan maar dan in een iets mindere mate. De gazons worden bijvoorbeeld een paar keer minder gemaaid en dan valt nog niet direct op. Wordt de kaasschaafmethode vaker toegepast dan wordt het risico steeds groter dat een onderdeel niet meer goed kan functioneren, bijvoorbeeld dat het gras te lang wordt en overlast gaat geven. Bij de kaasschaafmethode worden er dus geen daadwerkelijke keuzes gemaakt en zal op termijn kapitaalvernietiging optreden.