Begroting 2027 gemeente Laarbeek nieuw
Tekst van het document
Wonen en bouwen | 1.050 | 922 Totaal Baten | 13.020 | 20.425 Gerealiseerd saldo van baten en lasten | -6.955 | -13.121 Onttrekkingen 0.10. Mutaties reserves | 4.236 | 2.636 3.4. Economische promotie | 0 | 0 8.1. Ruimte en leefomgeving | 0 | 0 8.2. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) | 387 | 0 Totaal Onttrekkingen | 4.623 | 2.636 Stortingen 0.10. Mutaties reserves | 9.391 | 1.098 Mutaties reserves | -4.768 | 1.539 Resultaat | -11.724 | -11.582 26 Overzicht voor investeringen Onderstaand overzicht biedt inzicht in de investeringen binnen dit programma voor het begrotingsjaar 2027 en de meerjarenbegroting 2028-2030. Conform het financieel beleid en de financiële verordening worden de voorgestelde investeringsbudgetten (kredieten) voor 2027 bij vaststelling van de begroting direct door de raad beschikbaar gesteld. De financiële ruimte voor de bijbehorende kapitaallasten is verwerkt in het gepresenteerde (meerjarige) saldo. Daarnaast zijn de voorgenomen investeringen voor de periode 2028-2030 opgenomen. De financiële ruimte hiervoor is eveneens verwerkt in het meerjarig saldo, maar de bijbehorende investeringsbudgetten worden op dit moment nog niet vastgesteld.
bedragen x € 1.000 Omschrijving | Startjaar | Bruto investerings- | Kapitaallasten investering | budget | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bomenvervangingsplan 2027 | 2027 | 109 | 0 | 4 | 4 | 4 Molens vervangen wiekenkruis molenroeden | 2027 | 180 | 0 | 2 | 2 | 2 Onderzoek verkeerscirculatie Beek en Donk 2027 | 2027 | 512 | 0 | 0 | 103 | 103 Speelvoorzieningen 2027 (cfm speelruimteplan) | 2027 | 61 | 0 | 4 | 4 | 4 Verduurzaming groen openbare ruimte 2027 | 2027 | 300 | 0 | 10 | 10 | 10 Verv. openbare verlichting cfm beleidsplan 2027 | 2027 | 309 | 0 | 9 | 9 | 9 Vervangingsinv. wegen 2027 cfm wegenbeleid 2024 | 2027 | 1.151 | 0 | 30 | 30 | 30 Bomenvervangingsplan 2028 | 2028 | 109 | 0 | 0 | 4 | 4 Speelvoorzieningen 2028 (cfm speelruimteplan) | 2028 | 61 | 0 | 0 | 10 | 10 Verduurzaming groen openbare ruimte 2028 | 2028 | 300 | 0 | 0 | 10 | 10 Verv. openbare verlichting cfm beleidsplan 2028 | 2028 | 321 | 0 | 0 | 9 | 9 Vervangingsinv.
wegen 2028 cfm wegenbeleid 2024 | 2028 | 1.151 | 0 | 0 | 30 | 30 Voorbereiding fietsvriendelijke Sonseweg | 2028 | 50 | 0 | 0 | 1 | 1 Voorbereiding fietsroute Beek en Donk-Helmond | 2028 | 150 | 0 | 0 | 3 | 3 Bomenvervangingsplan 2029 | 2029 | 109 | 0 | 0 | 0 | 4 Fietsroute BD-Helmond (brug Oranjelaan) 2029 | 2029 | 112 | 0 | 0 | 0 | 1 OV-verbinding Gemert-Helmond 2029 | 2029 | 56 | 0 | 0 | 0 | 3 Speelvoorzieningen 2029 (cfm speelruimteplan) | 2029 | 61 | 0 | 0 | 0 | 10 Verduurzaming groen openbare ruimte 2029 | 2029 | 300 | 0 | 0 | 0 | 10 Verv. openbare verlichting cfm beleidsplan 2029 | 2029 | 333 | 0 | 0 | 0 | 10 Vervangingsinv. wegen 2029 cfm wegenbeleid 2024 | 2029 | 1.989 | 0 | 0 | 0 | 30 Verkeerskundige aanpassingen fietsverbindingen bruggen | 2029 | 100 | 0 | 0 | 0 | 2 Bomenvervangingsplan 2030 | 2030 | 192 | 0 | 0 | 0 | 0 Speelvoorzieningen 2030 (cfm speelruimteplan) | 2030 | 61 | 0 | 0 | 0 | 0 Verduurzaming groen openbare ruimte 2030 | 2030 | 300 | 0 | 0 | 0 | 0 Verv. openbare verlichting cfm beleidsplan 2030 | 2030 | 344 | 0 | 0 | 0 | 0 Vervangingsinv. wegen 2030 cfm wegenbeleid 2024 | 2030 | 1.989 | 0 | 0 | 0 | 0 27 28 Programma 3. Gezonde en veerkrachtige samenleving Inleiding De zorg in Nederland staat steeds meer onder druk. Er komen meer mensen die zorg nodig hebben en hun problemen worden ingewikkelder. Het huidige systeem kan dit niet meer aan.
Door de toenemende zorgvraag lopen de kosten op en is er een tekort aan personeel in de zorg. Dat vraagt om een grote verandering. Een zorgzame en vitale samenleving is nodig, waarin inwoners naar elkaar omkijken. Ook kwetsbare inwoners moeten zo goed mogelijk mee kunnen doen in een gezonde en veerkrachtige samenleving. We maken een beweging van het oplossen van problemen naar het versterken van een zorgzame, vitale en veerkrachtige samenleving, waarin inwoners zoveel mogelijk zelfstandig en naar vermogen kunnen meedoen. Vanuit bestaanszekerheid als focus werken we integraal aan samenhangende opgaven op het gebied van onder andere gezondheid, participatie, veiligheid en leefbaarheid. Samen met de Peelgemeenten en maatschappelijke partners investeren we in preventie, een sterke sociale basis en brede welvaart van onze inwoners. Deze koers werken we de komende jaren verder uit in een aantal beleidsstukken die nauw met elkaar samenhangen. Dit zijn het Beleidsplan sociaal domein, de werkagenda van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), Programmakader Voorzieningen, beleidskader Maatschappelijk Vastgoed, Integraal Veiligheidsplan en de uitvoering van de werkagenda Koers Samenwerken door Samen Werken. Hiermee versterken we de verbinding tussen lokale, regionale en bovenregionale opgaven en bouwen we aan een toekomstbestendig sociaal domein.
Doelen Naar preventie en eigen verantwoordelijkheid Wat willen we bereiken? Een sterke sociale basis met focus op preventie, zelfstandigheid en samenwerking. Wat gaan er ervoor doen? We versterken de sociale basis door ontmoeting, verbinding en onderlinge ondersteuning te stimuleren en zorgen dat inwoners tijdig en dichtbij ondersteuning kunnen vinden. We benutten data om ontwikkelingen in het sociaal domein tijdig te signaleren en onze inzet gerichter en effectiever te maken, met aandacht voor de menselijke maat. Zorgaanbod Wat willen we bereiken? Een toegankelijk en duidelijk zorgaanbod waarin het belang van inwoners centraal staat. Wat gaan we ervoor doen? We maken informatie over zorg en ondersteuning beter vindbaar, begrijpelijk en toegankelijk voor inwoners. Sociale netwerken Wat willen we bereiken? Een sterke sociale basis waarin inwoners elkaar ondersteunen, eenzaamheid wordt voorkomen en vrijwilligers en mantelzorgers zorgen voor verbinding. Wat gaan we ervoor doen? We versterken de 'Huiskamers' als een laagdrempelige plek voor ontmoeting, verbinding en onderlinge ondersteuning. We ondersteunen vrijwilligers in hun inzet en ondersteunen en ontlasten mantelzorgers. 29 Bestaanszekerheid Wat willen we bereiken? Een inclusieve en vitale samenleving waarin inwoners gezond ouder worden, mentaal welzijn centraal staat en iedereen kan meedoen en zich kan ontwikkelen.
Wat gaan we ervoor doen? We vertalen de regionale werkagenda Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) 2027-2029 naar een lokaal uitvoering- en bestedingsplan, gericht op mentale gezondheid, vitaal ouder worden, een gezonde leefstijl en kansrijk opgroeien in Laarbeek. We zetten de stappen die nodig zijn om te komen tot certificering dementievriendelijke gemeente. We vertalen de uitkomsten van de Minima Effect Rapportage 2026 naar concrete vervolgacties en starten met de uitvoering daarvan. Investeren in de jeugd Wat willen we bereiken? Een goede basis voor jeugd en gezinnen in een sterk sociaal netwerk zodat kinderen gezond en veilig kunnen opgroeien. Wat gaan we ervoor doen? We geven, samen met scholen en kinderopvangorganisaties, uitvoering aan onze lokale educatieve agenda 2026-2029. We versterken de bestaande ontmoetingsplekken voor jongeren als plekken voor ontmoeting en verbinding. Voorzieningen Wat willen we bereiken? Voldoende en passende voorzieningen die bijdragen aan ontmoeting, sociale samenhang en een veerkrachtige gemeenschap. Wat gaan we ervoor doen? We ontwikkelen een beleidskader voor maatschappelijk vastgoed, gericht op toekomstbestendige voorzieningen die ontmoeting ondersteunen en bijdragen aan leefbare en vitale kernen.
We geven uitvoering aan het IHP- Onderwijs door middel van onderzoek naar de wenselijkheid voor onderwijs in de wijk Beekse Akkers in Beek en Donk en starten met de initiatieffase voor permanente uitbreiding van de basisscholen De Driehoek in Aarle-Rixtel en De Sprankel in Lieshout. Op te stellen beleidsnota's Naam beleidsnota | Betrekking op | Verwacht jaar van | Doel de jaren | vaststelling door | (betrekking op 1e W-Vraag) raad Beleidsplan Sociaal Domein 2028-2031 | 2028-2031 | 2027 | Een sterke sociale basis met focus op preventie, zelfstandigheid en samenwerking. Programmakader Voorzieningen | 2028-2040 | 2028 | Voldoende en passende voorzieningen die bijdragen aan ontmoeting, sociale samenhang en een veerkrachtige gemeenschap. Beleidskader Maatschappelijk | 2027 e.v. | 2027 | Voldoende en passende voorzieningen die bijdragen Vastgoed | aan ontmoeting, sociale samenhang en een veerkrachtige gemeenschap. Verordening toezicht en handhaving | 2027 e.v. | 2027 | Een goede basis voor jeugd en gezinnen in een sterk kinderopvang | sociaal netwerk zodat kinderen gezond en veilig kunnen opgroeien. Delegatie schuldhulpverlening aan | 2027 e.v. | 2027 | Een inclusieve en vitale samenleving waarin inwoners ondernemers | gezond ouder worden, mentaal welzijn centraal staat en iedereen kan meedoen en zich kan ontwikkelen. Participatiewet in balans / re-integratie | 2027 e.v.
| 2027 | Een inclusieve en vitale samenleving waarin inwoners verordening / afstemmingsverordening | gezond ouder worden, mentaal welzijn centraal staat en iedereen kan meedoen en zich kan ontwikkelen. Bijdrageverordening Senzer | 2027 e.v. | 2027 | Een inclusieve en vitale samenleving waarin inwoners gezond ouder worden, mentaal welzijn centraal staat en iedereen kan meedoen en zich kan ontwikkelen. Algemene Subsidieverordening | 2027 e.v. | 2027 | Een sterke sociale basis waarin inwoners elkaar ondersteunen, eenzaamheid wordt voorkomen en vrijwilligers en mantelzorgers zorgen voor verbinding. Regionale verordening adviesraden | 2027 e.v. | 2027 | Een sterke sociale basis waarin inwoners elkaar ondersteunen, eenzaamheid wordt voorkomen en vrijwilligers en mantelzorgers zorgen voor verbinding. Lokale verordening adviesraden | 2027 e.v. | 2027 | Een sterke sociale basis waarin inwoners elkaar ondersteunen, eenzaamheid wordt voorkomen en vrijwilligers en mantelzorgers zorgen voor verbinding. Verplichte beleidsindicatoren In deze begroting hebben we per programma beleidsindicatoren opgenomen. Dit is een wettelijke verplichting die voortvloeit uit het Besluit begroting en verantwoording (BBV). Het zijn de wettelijk verplichte indicatoren; een vaste set vanuit het Rijk en ontsloten via Waarstaatjegemeente.nl | .
30 Beleidsindicator | Meeteenheid | Actualiteit Laarbeek | Gemiddelde gemeente < 25.000 inwoners Absoluut verzuim | per 1.000 leerlingen | 2025 | 15,8 | 12,2 Relatief verzuim | per 1.000 leerlingen | 2025 | 5 | 20 Voortijdige schoolverlaters zonder | % | 2025 | 1,4 | 1,7 startkwalificatie (vsv-ers) Niet-sporters | % | 2024 | 46,1 | 44,1 Banen | per 1.000 inwoners van | 2025 | 690,2 | 731,1 15-64 jaar Jongeren met een delict voor de rechter | % | 2023 | 1 | 1 Kinderen in uitkeringsgezin | % | 2024 | 4 | 3 Werkloze jongeren | % | 2024 | 1 | 1 Netto arbeidsparticipatie | % | 2025 | 74,5 | 74 Personen met een bijstandsuitkering | per 10.000 inwoners | 2025 | 124,4 | 144,7 Lopende re-integratievoorzieningen | per 10.000 inwoners van | 2025 | 99 | 165,5 15-64 jaar Jongeren met jeugdhulp | % van alle jongeren tot 18 | 2025 | 13,4 | 13,1 jaar Jongeren met jeugdbescherming | % | 2025 | 0,6 | 0,9 Jongeren met jeugdreclassering | % | 2025 | onbekend | 0,5 Cliënten met een maatwerkvoorziening Wmo | per 10.000 inwoners | 2025 | 650 | 675 Wat mag het kosten? Hieronder staan de lasten en baten van taakvelden die in dit programma zijn ondergebracht. Bedragen x € 1.000 Exploitatie | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 4.2. | 710 | 668 | 668 | 648 Onderwijshuisvesting 4.3. Onderwijsbeleid en | 720 | 720 | 720 | 720 leerlingzaken 5.1.
Sportbeleid en | 574 | 574 | 574 | 574 activering 5.2. | 1.214 | 1.218 | 1.239 | 1.259 Sportaccommodaties 5.3. Cultuurpresentatie, | 218 | 218 | 218 | 218 cultuurproductie en cultuurparticipatie 6.1. Samenkracht en | 3.858 | 4.106 | 4.179 | 4.259 burgerparticipatie 6.21. Toegang en | 1.873 | 1.873 | 1.873 | 1.873 eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22. Toegang en | 2.148 | 1.598 | 1.598 | 1.598 eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23. Toegang en | 150 | 150 | 150 | 150 eerstelijnsvoorzieningen Integraal 6.3. Inkomensregelingen | 8.509 | 8.696 | 8.775 | 8.853 6.4. WSW en beschut | 2.462 | 2.353 | 2.168 | 2.193 werk 6.5. Arbeidsparticipatie | 129 | 99 | 99 | 101 6.60. Hulpmiddelen en | 1.447 | 1.497 | 1.507 | 1.507 diensten (WMO) 6.711. Huishoudelijke | 2.039 | 2.039 | 617 | 617 hulp (WMO) 31 Exploitatie | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 6.713. Dagbesteding | 270 | 270 | 270 | 270 (WMO) 6.752. Jeugdhulp | 3.853 | 3.853 | 3.853 | 3.853 ambulant regionaal 6.753. Jeugdhulp | 162 | 162 | 162 | 162 ambulant landelijk 6.763. Jeugdhulp met | 2.711 | 2.711 | 2.711 | 2.711 verblijf landelijk 6.791. PGB WMO | 721 | 721 | 721 | 721 6.792. PGB Jeugd | 525 | 525 | 489 | 489 6.821. | 254 | 254 | 254 | 254 Jeugdbescherming 6.822. Jeugdreclassering | 81 | 81 | 81 | 81 7.1.
Volksgezondheid | 1.167 | 1.167 | 1.167 | 1.167 Totaal Lasten | 35.794 | 35.553 | 34.092 | 34.278 Baten 4.2. | 0 | 0 | 0 | 0 Onderwijshuisvesting 4.3. Onderwijsbeleid en | 329 | 329 | 329 | 329 leerlingzaken 5.1. Sportbeleid en | 440 | 440 | 440 | 440 activering 5.2. | 246 | 246 | 246 | 246 Sportaccommodaties 5.3. Cultuurpresentatie, | 14 | 14 | 14 | 14 cultuurproductie en cultuurparticipatie 6.1. Samenkracht en | 602 | 602 | 602 | 602 burgerparticipatie 6.22. Toegang en | 0 | 245 | 245 | 245 eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.3. Inkomensregelingen | 4.897 | 4.897 | 4.897 | 4.897 6.60. Hulpmiddelen en | 16 | 16 | 16 | 16 diensten (WMO) 6.711. Huishoudelijke | 60 | 180 | 0 | 0 hulp (WMO) 6.763. Jeugdhulp met | 250 | 250 | 250 | 250 verblijf landelijk Totaal Baten | 6.855 | 7.220 | 7.040 | 7.040 Gerealiseerd saldo van | -28.939 | -28.333 | -27.052 | -27.238 baten en lasten Onttrekkingen 0.10. Mutaties reserves | 406 | 406 | 406 | 406 Resultaat | -28.533 | -27.927 | -26.647 | -26.832 32 2025/2026 In de begroting nemen we de realisatie 2025 en de begroting 2026 mee om een betrouwbaar vergelijkingskader te bieden. De realisatie 2025 is het meest recente jaar waarvan de jaarrekening volledig is afgerond en gecontroleerd door de accountant. De begroting 2026 laat zien wat de hoogte van de lopende budgetten is op dit moment (2026).
De onderstaande tabel kan helaas niet worden geïntegreerd in bovenstaande tabel. Dit komt omdat de cijfers vanaf 2027 in de andere omgeving van het financiële systeem staan dan daarvoor. Op het moment dat de cijfers alleen betrekking hebben op 2027 en verder is een aparte tabel niet meer aan de orde. Bedragen x € 1.000 Exploitatie | Realisatie 2025 | Begroting 2026 Lasten 4.2. Onderwijshuisvesting | 667 | 634 4.3. Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 795 | 757 5.1. Sportbeleid en activering | 363 | 607 5.2. Sportaccommodaties | 1.258 | 1.387 5.3. Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie | 198 | 263 6.1. Samenkracht en burgerparticipatie | 5.409 | 6.237 6.21. Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO | 1.096 | 1.616 6.22. Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd | 2.087 | 2.254 6.23. Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal | 424 | 157 6.3. Inkomensregelingen | 7.810 | 8.414 6.4. WSW en beschut werk | 2.723 | 2.670 6.5. Arbeidsparticipatie | 110 | 124 6.60. Hulpmiddelen en diensten (WMO) | 1.261 | 1.536 6.711. Huishoudelijke hulp (WMO) | 1.532 | 1.712 6.712. Begeleiding (WMO) | 517 | 0 6.713. Dagbesteding (WMO) | 167 | 186 6.752. Jeugdhulp ambulant regionaal | 3.099 | 3.408 6.753. Jeugdhulp ambulant landelijk | 218 | 229 6.762. Jeugdhulp met verblijf regionaal | 2.324 | 0 6.763. Jeugdhulp met verblijf landelijk | 637 | 3.174 6.791.
PGB WMO | 116 | 576 6.792. PGB Jeugd | 289 | 414 6.821. Jeugdbescherming | 272 | 286 6.822. Jeugdreclassering | 47 | 49 7.1. Volksgezondheid | 1.016 | 1.051 Totaal Lasten | 34.437 | 37.742 Baten 4.2. Onderwijshuisvesting | 0 | 0 4.3. Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 311 | 329 5.1. Sportbeleid en activering | 340 | 483 5.2. Sportaccommodaties | 284 | 246 5.3. Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie | 14 | 14 6.1. Samenkracht en burgerparticipatie | 2.983 | 3.159 6.22. Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd | 0 | 0 6.3. Inkomensregelingen | 4.626 | 4.786 6.60. Hulpmiddelen en diensten (WMO) | 13 | 15 6.711. Huishoudelijke hulp (WMO) | 61 | 60 6.762. Jeugdhulp met verblijf regionaal | 859 | 0 6.763. Jeugdhulp met verblijf landelijk | 0 | 908 Totaal Baten | 9.492 | 10.001 33 Exploitatie | Realisatie 2025 | Begroting 2026 Gerealiseerd saldo van baten en lasten | -24.945 | -27.741 Onttrekkingen 0.10. Mutaties reserves | 600 | 503 6.1. Samenkracht en burgerparticipatie | 66 | 0 Totaal Onttrekkingen | 666 | 503 Stortingen 0.10. Mutaties reserves | 50 | 0 Mutaties reserves | 616 | 503 Resultaat | -24.330 | -27.238 Overzicht voor investeringen Onderstaand overzicht biedt inzicht in de investeringen binnen dit programma voor het begrotingsjaar 2027 en de meerjarenbegroting 2028-2030.
Conform het financieel beleid en de financiële verordening worden de voorgestelde investeringsbudgetten (kredieten) voor 2027 bij vaststelling van de begroting direct door de raad beschikbaar gesteld. De financiële ruimte voor de bijbehorende kapitaallasten is verwerkt in het gepresenteerde (meerjarige) saldo. Daarnaast zijn de voorgenomen investeringen voor de periode 2028-2030 opgenomen. De financiële ruimte hiervoor is eveneens verwerkt in het meerjarig saldo, maar de bijbehorende investeringsbudgetten worden op dit moment nog niet vastgesteld. bedragen x € 1.000 Omschrijving | Startjaar | Bruto investerings- | Kapitaallasten investering | budget | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Uitbreiding basisschool De Sprankel (IHP) | 2027 | 1.129 | 0 | 0 | 23 | 23 Sportacc. De Heibunders - ov. kosten (routekaart *) | 2027 | 696 | 0 | 13 | 13 | 13 Parkpaviljoen Parklaan 3 BD (routekaart *) | 2027 | 297 | 0 | 6 | 6 | 6 Sporthal De Klumper (routekaart *) | 2027 | 538 | 0 | 0 | 18 | 18 * De routekaart is bedoeld als strategisch kader voor de verduurzamingsopgave van de kernportefeuille van de gemeente Laarbeek | . 34 35 Programma 4. Wendbare organisatie Inleiding Om de ambities van de gemeente waar te maken, is een sterke en goed georganiseerde basis nodig. Het is belangrijk om keuzes te maken die passen bij deze tijd en de beschikbare middelen.
Er wordt gewerkt aan een wendbare organisatie die inwoners goed bedient. Doelen Gemeentelijke organisatie Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendige organisatie met een wendbare bedrijfsvoering en een passend personeelsbestand Wat gaan we ervoor doen? We investeren gericht in onze organisatie, medewerkers en bedrijfsvoering, zodat we kunnen inspelen op veranderende opgaven en ontwikkelingen. We zorgen voor voldoende flexibiliteit, de juiste expertise en een passende inrichting van onze organisatie. Belangrijk instrument hierin is de strategische personeelsontwikkeling en planning die we in 2027 gaan hanteren. Financiële huishouding Wat willen we bereiken? Een financieel gezonde en weerbare gemeente. Wat gaan we ervoor doen? We geven prioriteit aan het realiseren en afronden van lopende projecten en werkzaamheden. Nieuwe initiatieven starten we met voorbereidingskredieten. We vergroten het inzicht tussen budget en realisatie om scherper te kunnen (bij)sturen. We houden het vrij besteedbare deel van onze reserves minimaal twee keer zo groot als de ingeschatte risico's (weerstandscapaciteit van minimaal 2). Grondexploitatie Wat willen we bereiken? Een strategisch en flexibel grondbeleid met aandacht voor maatschappelijke doelen, financiële risico’s en haalbaarheid.
Wat gaan we ervoor doen? We maken per situatie een bewuste afweging over de rol van de gemeente in ontwikkelingen en kijken naar de mogelijkheid voor maatwerk met betrekking tot grondprijzen. Toegankelijke en veilige dienstverlening Wat willen we bereiken? Betrouwbare, veilige en toegankelijke dienstverlening en informatievoorziening, die inspeelt op digitalisering en voor iedereen bruikbaar blijft (zoals omschreven in paragraaf Bedrijfsvoering, onderdeel Dienstverlening). Wat gaan we ervoor doen? We vertalen de uitkomsten van de nulmeting naar een uitvoeringsplan voor dienstverlening en voeren de eerste maatregelen uit op het gebied van toegankelijkheid, duidelijke taal, vindbare informatie en communicatie. Daarbij versterken we zowel de digitale dienstverlening als de kwaliteit van het contact met inwoners, met aandacht voor bereikbaarheid, duidelijke verwachtingen en tijdige terugkoppeling. We zetten als “slimme volger” een eerste stap met het toepassen van AI. We implementeren de Cyberbeveiligingswet en richten een Security Operations Center in. We voeren de Wet open overheid (Woo) verder in door informatie actief openbaar te maken en de informatiehuishouding planmatig op orde te brengen. We voeren de nieuwe Archiefwet in onze bedrijfsvoering in.
Op te stellen beleidsnota's Naam beleidsnota | Betrekking op de | Verwacht jaar van | Doel jaren | vaststelling door raad | (betrekking op 1e W-vraag) Actualisatie nota Reserves en voorzieningen | 2028-2031 | 2027 | Een financieel gezonde en (tussentijdse actualisatie) | weerbare gemeente. Financiële verordening (tussentijdse | 2028-2031 | 2027 | Een financieel gezonde en actualisatie) | weerbare gemeente. Actualisatie nota Activa | 2029-2032 | 2028 | Een financieel gezonde en weerbare gemeente. Verplichte beleidsindicatoren In deze begroting hebben we per programma beleidsindicatoren opgenomen. Dit is een wettelijke verplichting die voortvloeit uit het Besluit begroting en verantwoording (BBV). Het zijn de wettelijk verplichte indicatoren; een vaste set vanuit het Rijk en ontsloten via Waarstaatjegemeente.nl | . Beleidsindicator Meeteenheid | Actualiteit Laarbeek | Gemiddelde gemeente < 25.000 inwoners Bezetting | FTE per 1.000 inwoners | 2027 | 5,9 | onbekend Formatie | FTE per 1.000 inwoners | 2027 | 6,5 | onbekend Apparaatskosten | Kosten per inwoner | 2027 | 833 | onbekend Externe inhuur | Kosten inhuur externen als % van totale loonsom + | 2027 | 5,63% | onbekend kosten inhuur externen Overhead | % van totale lasten | 2027 | 16,26% | onbekend 36 Wat mag het kosten? Hieronder staan de lasten en baten van taakvelden die in dit programma zijn ondergebracht.
Bedragen x € 1.000 Exploitatie | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 0.4. Overhead | 13.053 | 12.977 | 13.095 | 13.105 0.5. Treasury | 100 | 195 | 222 | 207 0.61. OZB woningen | 5 | 5 | 5 | 5 0.64. Belastingen overig | 291 | 291 | 291 | 291 0.8. Overige baten en | 145 | 145 | 145 | 145 lasten Totaal Lasten | 13.594 | 13.612 | 13.757 | 13.753 Baten 0.4. Overhead | 271 | 271 | 271 | 271 0.5. Treasury | 153 | 153 | 153 | 153 0.61. OZB woningen | 4.553 | 4.669 | 4.746 | 4.864 0.62. OZB niet-woningen | 2.628 | 2.628 | 2.628 | 2.628 0.64. Belastingen overig | 195 | 245 | 245 | 245 0.7. Algemene | 48.585 | 46.388 | 45.503 | 46.354 uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Totaal Baten | 56.385 | 54.354 | 53.546 | 54.515 Gerealiseerd saldo van | 42.791 | 40.742 | 39.789 | 40.762 baten en lasten Onttrekkingen 0.10. Mutaties reserves | 551 | 944 | 1.067 | 127 0.4. Overhead | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Onttrekkingen | 551 | 944 | 1.067 | 127 Stortingen 0.10. Mutaties reserves | 444 | 932 | 940 | 0 Mutaties reserves | 107 | 12 | 127 | 127 Resultaat | 42.898 | 40.754 | 39.916 | 40.889 37 2025/2026 In de begroting nemen we de realisatie 2025 en de begroting 2026 mee om een betrouwbaar vergelijkingskader te bieden. De realisatie 2025 is het meest recente jaar waarvan de jaarrekening volledig is afgerond en gecontroleerd door de accountant.
De begroting 2026 laat zien wat de hoogte van de lopende budgetten is op dit moment (2026). De onderstaande tabel kan helaas niet worden geïntegreerd in bovenstaande tabel. Dit komt omdat de cijfers vanaf 2027 in de andere omgeving van het financiële systeem staan dan daarvoor. Op het moment dat de cijfers alleen betrekking hebben op 2027 en verder is een aparte tabel niet meer aan de orde. Bedragen x € 1.000 2025-2026 | Realisatie 2025 | Begroting 2026 Lasten 0.4. Overhead | 10.607 | 12.556 0.5. Treasury | 205 | 162 0.61. OZB woningen | 5 | 5 0.64. Belastingen overig | 367 | 365 0.8. Overige baten en lasten | 2.054 | 8 Totaal Lasten | 13.238 | 13.096 Baten 0.4. Overhead | 698 | 285 0.5. Treasury | 297 | 187 0.61. OZB woningen | 4.223 | 4.327 0.62. OZB niet-woningen | 2.395 | 2.529 0.64. Belastingen overig | 57 | 195 0.7. Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds | 47.056 | 47.287 0.8. Overige baten en lasten | 75 | -4 Totaal Baten | 54.802 | 54.807 Totaal | 41.563 | 41.711 Onttrekkingen 0.10. Mutaties reserves | 4.936 | 1.752 0.8. Overige baten en lasten | 82 | 0 Totaal Onttrekkingen | 5.018 | 1.752 Stortingen 0.10.
Mutaties reserves | 2.760 | 994 Totaal | 2.258 | 758 Totaal | 43.821 | 42.469 38 Overzicht voor investeringen Onderstaand overzicht biedt inzicht in de investeringen binnen dit programma voor het begrotingsjaar 2027 en de meerjarenbegroting 2028-2030. Conform het financieel beleid en de financiële verordening worden de voorgestelde investeringsbudgetten (kredieten) voor 2027 bij vaststelling van de begroting direct door de raad beschikbaar gesteld. De financiële ruimte voor de bijbehorende kapitaallasten is verwerkt in het gepresenteerde (meerjarige) saldo. Daarnaast zijn de voorgenomen investeringen voor de periode 2028-2030 opgenomen. De financiële ruimte hiervoor is eveneens verwerkt in het meerjarig saldo, maar de bijbehorende investeringsbudgetten worden op dit moment nog niet vastgesteld.
bedragen x € 1.000 Omschrijving | Startjaar | Bruto investerings- | Kapitaallasten investering | budget | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bestelbus voor calamiteiten 2027 | 2027 | 55 | 0 | 4 | 4 | 4 Pick-up voor regulier werk 2027 | 2027 | 60 | 0 | 4 | 4 | 4 Pick-up bus geschikt als strooivoertuig 2027 | 2027 | 65 | 0 | 4 | 4 | 4 Software 2027 | 2027 | 434 | 0 | 87 | 87 | 87 Hardware 2027 | 2027 | 115 | 0 | 29 | 29 | 29 Vrachtwagen 2027 | 2027 | 200 | 0 | 13 | 13 | 13 Hardware 2028 | 2028 | 125 | 0 | 0 | 31 | 31 Hardware 2029 | 2029 | 125 | 0 | 0 | 0 | 31 Tractor 2030 | 2030 | 100 | 0 | 0 | 0 | 0 Transporter Pick up 2030 | 2030 | 50 | 0 | 0 | 0 | 0 Hardware 2030 | 2030 | 125 | 0 | 0 | 0 | 0 39 Paragrafen Inleiding In de paragrafen zijn onderwerpen gebundeld die over meerdere programma’s zijn verspreid, zodat de gemeenteraad hier één samenhangend overzicht van heeft. Het gaat om de onderwerpen: - Lokale heffingen - Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Onderhoud kapitaalgoederen - Financiering - Bedrijfsvoering - Verbonden partijen - Grondbeleid - Wet open overheid Lokale heffingen Geraamde belastinginkomsten (en overige heffingen) Lokale heffingen stellen de gemeente in staat eigen middelen te verkrijgen. Die middelen worden ingezet voor uitgaven voor de uitvoering van de gemeentelijke taken.
De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen vindt plaats door middel van een verordening, die door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Ook de tarieven worden vastgesteld door de gemeenteraad. In deze paragraaf wordt een beeld gegeven bij de ramingen op het gebied van gemeentelijke belastingen. Na een samenvattende tabel volgt een toelichting per belastingsoort, de lokale lastendruk en het kwijtscheldingsbeleid. De onderstaande tabel geeft de meerjarig geraamde inkomsten weer. De daling van de leges in 2029 en 2030 wordt veroorzaakt door het aflopen van de piek in aantallen reisdocumenten. De budgetten voor paspoorten en identiteitskaarten nemen van 2028 tot 2029 af met € 276.000. Begroting | Begroting | Begroting | Begroting bedragen x € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Leges | 1.486 | 1.486 | 1.210 | 1.210 Verblijfsbelasting | 155 | 205 | 205 | 205 Onroerendezaakbelasting | 7.181 | 7.297 | 7.374 | 7.492 Afvalstoffenheffing | 2.508 | 2.508 | 2.513 | 2.509 Rioolheffing | 2.958 | 3.111 | 3.240 | 3.401 Reclamebelasting | 27 | 27 | 27 | 27 Totaal Lokale heffingen | 14.315 | 14.634 | 14.569 | 14.844 Beleidsuitgangspunten Binnen de gemeente Laarbeek gelden de volgende lokale heffingen: 1. | Onroerendezaakbelasting 2. | Rioolheffing 3. | Afvalstoffenheffing 4. | Verblijfsbelasting 5. | Reclamebelasting 6. | Leges 7.
| Markt- en staangelden 40 41 De raad stelt de verordeningen jaarlijks vast en de Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB) zorgt vervolgens voor de uitvoering, zoals het opleggen en innen van de aanslagen. Dat geldt niet voor de leges en markt- en staangelden, de heffing daarvan verloopt rechtstreeks via de gemeente. Een nadere toelichting op het beleid is te vinden in de Nota lokale heffingen. Deze is op 17 september 2015 door de raad vastgesteld. Daarnaast zijn de actuele verordeningen te vinden via www.overheid.nl. Overzicht lokale heffingen 1. Onroerendezaakbelasting Onder de naam ‘Onroerendezaakbelasting’ wordt een belasting geheven van de eigenaren en gebruikers van alle binnen de gemeente gelegen niet-woningen en van de eigenaren van de woningen. Uitgegaan wordt van de waarde die op basis van de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ) is vastgesteld. Jaarlijks vindt een algehele hertaxatie plaats waarmee de nieuwe WOZ-waarden worden vastgesteld. Voor belastingjaar 2027 is de waardepeildatum voor de WOZ-waarde 1 januari 2026. De volgende beleidsuitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de OZB-tarieven: OZB is algemeen dekkingsmiddel, er is geen relatie te leggen met de bijhorende kosten. Tariefdifferentiatie (gebruik niet-woningen, eigendom niet-woningen en eigendom woningen).
Trendmatige opbrengsten stijging om voorzieningen in de vier kernen te handhaven. Belastingtarieven worden voor het begin van het kalenderjaar vastgesteld door de gemeenteraad. De waardering van de onroerende zaak en vervolgens de heffing en inning van de onroerendezaakbelastingen is volledig overgedragen aan de Gemeenschappelijke Regeling Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB) per 1 januari 2018, zodat deze als gecombineerde aanslag met de waterschapsbelastingen bij de inwoners en eigenaren wordt opgelegd. 2. Rioolheffing De volgende beleidsuitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de tarieven rioolheffing: De rioolheffing wordt geheven op basis van de uitgangspunten zoals die zijn opgenomen in het Water- en rioleringsprogramma Laarbeek 2025-2029. Kostendekkende heffing, alle uitgaven die betrekking hebben op riolering en watertaken worden gecompenseerd met de rioolheffing. Tariefdifferentiatie in woningen en niet-woningen. Voor woningen geldt een tarief per perceel en voor niet-woningen geldt een tarief volgens een staffel als meer dan 500 m3 wordt afgevoerd. Bij de berekening wordt rekening gehouden met BTW, overheadkosten en toerekening van een deel van de lasten van kwijtschelding. Belastingtarieven worden voor het begin van het kalenderjaar vastgesteld door de gemeenteraad.
Tot en met 2030: Een jaarlijkse tariefverhoging van € 7 op basis van het Water- en rioleringsprogramma Laarbeek 2025-2029. Indexering van 2,1 % conform de Financiële uitgangspunten uit de Kaderbrief 2027 (pagina 2). De tariefstijging in 2027 bedraagt daardoor per saldo € 13,07 ten opzichte van het tarief rioolheffing 2026 (€ 282,08). Het tarief wordt € 295,15. Voor deze heffing is kwijtschelding mogelijk. Berekening kostendekkendheid Berekening kostendekkendheid | Begroting | Begroting | Begroting | Rekening Rioolheffing | 2027 | 2026 | 2025 | 2025 Netto kosten taakveld | 1.670 | 1.710 | 1.826 | 1.907 Toe te rekenen kosten: Overhead | 905 | 831 | 674 | 674 BTW | 334 | 303 | 235 | 139 Kwijtschelding | 50 | 50 | 50 | 50 Totale kosten | 2.959 | 2.894 | 2.785 | 2.770 Opbrengst heffingen | 2.958 | 2.894 | 2.785 | 2.770 Dekkingspercentage | 100% | 100% | 100% | 100% 3. Afvalstoffenheffing De volgende beleidsuitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de afvaltarieven: | Kostendekkende heffing: Alle uitgaven die betrekking hebben op afvalinzameling en verwerking worden gecompenseerd met de afvalstoffenheffing. | Bij de tariefberekening wordt rekening gehouden met BTW, overheadkosten en toerekening van een deel van de lasten van kwijtschelding. | Belastingtarieven worden voor het begin van het kalenderjaar vastgesteld door de gemeenteraad.
| Voor deze heffing is een kwijtschelding mogelijk tot een bedrag van € 277,22 op basis van de Verordening afvalstoffenheffing Laarbeek 2026. | In 2027 geldt dat de lasten binnen de exploitatie afvalverwerking toenemen. Dat komt onder andere door stijging van de verwerkingskosten van de milieustraat (€ 100.000) en extra kapitaallasten als gevolg van de renovatie van de milieustraat (€ 30.000). Ook dalen de opbrengsten uit papierinzameling (€ 30.000) en zijn er extra inzamelingslasten textiel (€ 83.000). In lijn met het voornemen in de Kaderbrief 2027 vindt meer toerekening van kosten van gemeentewerf, voertuigen (tractiemiddelen) en BSOB plaats (€ 80.000). | Bovenstaande lastenstijging kan worden opgevangen met een verhoging van het vastrecht met € 33,24 en een verhoging van de variabele tarieven voor containers met 2,1% (financiële uitgangspunten Kaderbrief 2027). Berekening kostendekkendheid | Begroting | Begroting | Begroting | Rekening Afvalstoffenheffing | 2027 | 2026 | 2025 | 2025 Netto kosten taakveld | 2.058 | 1.746 | 1.591 | 1.627 Toe te rekenen kosten: Overhead | 65 | 71 | 118 | 118 BTW | 341 | 307 | 323 | 323 Kwijtschelding | 45 | 45 | 45 | 45 Totale kosten | 2.509 | 2.169 | 2.077 | 2.113 Opbrengst heffingen | 2.508 | 2.168 | 2.077 | 2.113 Dekkingspercentage | 100% | 100% | 100% | 100% 42 4.
Verblijfsbelasting Per 1 januari 2025 is verblijfsbelasting ingevoerd voor niet-ingezeten van Laarbeek. Zoals afgesproken vindt in 2027 - twee jaar na de invoering van de verblijfsbelasting - een evaluatie plaats. De voornaamste uitgangspunten zijn: | De verblijfsbelasting wordt geheven per persoon per nacht. | Er wordt onderscheid gemaakt voor verblijven met een vaste slaapplek (bijvoorbeeld hotel, B&B en huisvesting arbeidsmigranten) en verblijven waarbij mensen hun eigen bed meenemen (bijvoorbeeld camping). De volledige uitgangspuntennotitie is in de raadsvergadering van 26 september 2024 vastgesteld. 5. Reclamebelasting Reclamebelasting wordt opgelegd in de winkelgebieden Piet van Thielplein en Heuvelplein. De belasting is ingevoerd op verzoek van de ondernemersverenigingen. Doel van de heffing is om alle winkeliers mee te laten betalen aan de verdere ontwikkeling van het gebied. Welke activiteiten hiervan worden ondernomen wordt ingevuld door de ondernemersverenigingen. De volgende beleidsuitgangspunten zijn toegepast bij de berekening van de reclamebelasting: | De heffingsgebieden betreffen de winkelgebieden Piet van Thielplein en Heuvelplein. | 100% doorbetaling van de werkelijke opbrengst. | Bij de tariefberekening wordt geen rekening gehouden met BTW en overheadkosten.
| Belastingtarieven worden voor het begin van het kalenderjaar vastgesteld door de gemeenteraad, dit kan ook betekenen dat verordeningen van oude jaren niet geactualiseerd worden. | Voor reclamebelasting is geen kwijtschelding mogelijk. 6. Leges De volgende beleidsuitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de leges-tarieven: | Het beleid is erop gericht om de komende jaren te groeien naar verdergaande kostendekking. De leges in 2027 worden daarom verhoogd met 5%, voor zover mogelijk. | Voor bepaalde leges geldt een wettelijke maximale tariefstelling. Indien het berekende tarief hoger is dan wettelijk is toegestaan, wordt het wettelijke maximumtarief toegepast. | Leges zijn diensten, de werkelijke opbrengst is afhankelijk van het aantal gevraagde diensten. | Bij de tariefberekening wordt geen rekening gehouden met btw. | Leges worden voor het begin van het kalenderjaar vastgesteld door de gemeenteraad. | Voor leges is geen kwijtschelding mogelijk. Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 zijn er op basis van ervaringen verbeteringen aangebracht in de Legesverordening en de onderbouwing hiervan. Dit is een doorlopend proces waaraan de komende jaren verder wordt gewerkt samen met de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant.
Berekening kostendekkendheid | Begroting | Begroting | Begroting | Rekening Leges | 2027 | 2026 | 2025 | 2025 Totale netto kosten | 2.176 | 2.688 | 1.953 | 2.374 Opbrengst leges | 1.486 | 1.388 | 1.183 | 1.856 Dekkingspercentage | 68% | 52% | 61% | 78% 43 44 7. Markt- en staangelden Markt- en staangelden zijn vergoedingen die de gemeente vraagt voor het in gebruik geven van gemeentegrond voor private doeleinden. De mate van kostendekkendheid speelt geen rol bij deze heffing. Het gaat om beperkte opbrengsten die gerealiseerd worden door het ter beschikking stellen van gemeentegrond voor private doelen. De volgende beleidsuitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de markt- & staangeld-tarieven: Stabiele prijzen, geen indexering om zoveel mogelijk kraamhouders te behouden voor de markt in Laarbeek. Bij de tariefberekening wordt geen rekening gehouden BTW en overheadkosten. Belastingtarieven worden voor het begin van het kalenderjaar vastgesteld door de gemeenteraad, dit kan ook betekenen dat verordeningen van oude jaren niet geactualiseerd worden. Voor markt- & staangeld is geen kwijtschelding mogelijk. Lokale lastendruk Aanduiding lokale Belastingdruk per woonruimte In onderstaande tabel wordt een beeld gegeven van de lokale lastendruk per meerpersoonshuishouden in vergelijking tot omliggende gemeenten op basis van gegevens uit 2026.
In relatie tot het goede voorzieningenniveau binnen onze gemeente is het positief om te constateren dat de woonlasten op een gemiddeld niveau liggen. Gemiddelde woonlasten meerpersoonshuishoudens omliggende gemeenten Bron: Coelo - Atlas van de lokale lasten 2026 Kwijtscheldingsbeleid De gemeente is op grond van de Gemeentewet bevoegd om kwijtschelding van de gemeentelijke heffingen te verlenen. Door de gemeenteraad is besloten dat voor de volgende belastingen een verzoek om kwijtschelding kan worden ingediend: 1. Rioolheffing 2. Afvalstoffenheffing 3. Onroerendezaakbelasting, gebruikersbelasting
De uitvoering van het kwijtscheldingsbeleid is in overeenstemming met de Uitvoeringsregeling invorderingswet 1990. Deze uitvoeringsregeling is op 2 punten beperkt door gemeentelijk beleid: 1. | Bij kwijtschelding van de afvalstoffenheffing geldt een maximum van € 277,22 op basis van de Verordening afvalstoffenheffing Laarbeek 2026. Dit maximumbedrag is opgenomen om te voorkomen dat belastingplichtigen die in aanmerking komen voor kwijtschelding hun containers onnodig laten ledigen en te stimuleren om door te gaan met het scheiden van afvalstoffen. 2. | Er wordt alleen kwijtschelding verleend aan natuurlijke personen. Tarieven 2027 t.o.v. 2026 Hieronder staat een overzicht van de tarieven 2027 ten opzichte van 2026. De OZB-tarieven 2027 zijn nog niet bekend. Deze worden in oktober 2026 berekend op het moment dat BSOB de eerste prognose van WOZ waarden deelt. Dat is ook de reden waarom we het overzicht met woonlasten voor een gemiddeld huishouden op een later moment presenteren, in de “Begroting in één oogopslag”. In december ontvangen we een geactualiseerde prognose van WOZ-waarden van BSOB. Dan berekenen we de OZB-tarieven opnieuw ter verwerking in de Verordening onroerendezaakbelastingen (vaststelling in de raadsvergadering van december 2026, gebaseerd op de begroting 2027).
Tarief 2027 | Tarief 2026 | Verschil Rioolheffing (woning) | € 295,15 | € 282,08 | € 13,07 Afvalstoffenheffing Vastrecht | € 165,96 | € 132,72 | € 33,24 Restafval 25 liter | € 3,37 | € 3,30 | € 0,07 Restafval 80 liter | € 10,11 | € 9,90 | € 0,21 Restafval 140 liter | € 16,85 | € 16,50 | € 0,35 Restafval 240 liter | € 28,64 | € 28,05 | € 0,59 GFT 25 liter | € 0,26 | € 0,25 | € 0,01 GFT 80 liter | € 0,77 | € 0,75 | € 0,02 GFT 140 liter | € 1,28 | € 1,25 | € 0,03 GFT 240 liter | € 2,17 | € 2,13 | € 0,04 45 46 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Deze paragraaf geeft aan hoe de financiële positie van de gemeente zich verhoudt tot de risico's. Oftewel: het vermogen van de gemeente Laarbeek om ook in ongunstige tijden de incidentele financiële risico’s op te kunnen vangen om zo haar taken ongewijzigd te kunnen voortzetten zodat hierdoor niet de continuïteit van de gemeente in gevaar komt. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) en de ingeschatte risico’s die worden gelopen. Om het benodigde weerstandsvermogen te kunnen beoordelen, geven we inzicht in de risico's. Onder een risico verstaan we het gevaar voor financiële schade of verlies als gevolg van interne en/of externe omstandigheden.
Het risico heeft dan betrekking op het samenvallen van die bepaalde omstandigheden (de kans) en de negatieve gevolgen (de schade / bedrag). Tot slot worden in deze paragraaf vijf financiële kengetallen gepresenteerd die vanuit de BBV gepresenteerd moeten worden, zijnde: schuldquota leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Deze kengetallen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente. Beleidsuitgangspunten Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. Jaarlijks inventariseren wij de risico’s die van invloed kunnen zijn op de bedrijfsvoering om deze (zo veel mogelijk) te beperken en de vermogenspositie te kunnen beoordelen. De belangrijkste risico’s qua financiële impact worden in kaart gebracht door middel van een korte scan. Uit de inventarisatie zijn in totaal 37 risico's in beeld gebracht. In de onderstaande paragraaf zijn de risico's gepresenteerd die de hoogste bijdrage hebben aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Het benodigde weerstandsvermogen uit de risico's zetten we vervolgens af tegen de beschikbare weerstandscapaciteit.
De beschikbare weerstandscapaciteit is dat deel van het eigen vermogen dat beschikbaar is om eventuele risico’s financieel op te kunnen vangen. Om de ratio weerstandsvermogen te bepalen wordt het benodigde weerstandsvermogen in relatie gebracht tot de beschikbare weerstandscapaciteit. Dit geeft de conclusie in hoeverre wij in staat zijn potentiële risico's financieel op te vangen. Visueel ziet dat er als volgt uit:
47 Weerstandscapaciteit Zoals in het Besluit Begroting en Verantwoording is aangegeven, bestaat de weerstandscapaciteit uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken (artikel 11-1a). De beschikbare weerstandscapaciteit is dat deel van het eigen vermogen dat beschikbaar is om eventuele risico’s financieel op te kunnen vangen. Dit bedrag moet in verhouding zijn met de benodigde weerstandscapaciteit. Dit laatste bedrag komt voort uit het risicoprofiel van de gemeente. De benodigde weerstandscapaciteit geeft aan hoeveel vermogen de gemeente beschikbaar moet hebben om calamiteiten financieel aan te kunnen. De opbouw van onze beschikbare weerstandscapaciteit ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Algemene reserve 22.870 Reserve grondexploitatie 5.380 Onvoorzien incidenteel 0 Onbenutte belastingcapaciteit 2.097 Beschikbare weerstandscapaciteit 30.347 Vrij aanwendbaar deel reserves (algemene reserve) In de raadsvergadering van maart 2025 is de “Nota reserves en voorzieningen" vastgesteld. In deze nota wordt aangegeven aan welke criteria de diverse reserves en voorzieningen dienen te voldoen. Over de algemene reserve kan vrij beschikt worden en deze kan worden aangewend voor het opvangen van eenmalige nadelen.
Hierdoor kan de algemene reserve worden meegenomen in de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit. De algemene reserve bedraagt voor de begroting 2027 € 22,87 miljoen. Hierbij is de eindstand 2026 gehanteerd zonder resultaatbestemming 2026. Reserve grondexploitatierisico’s Speciaal voor de risico’s die te maken hebben met grondexploitatie is een risicoreserve grondbedrijf gevormd. Deze reserve is onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. De stand van deze reserve bedraagt maximaal € 4,95 miljoen (volgens de grondnota). Het risico voor de grondexploitaties en strategische gronden uit de uitgevoerde Monte Carlo risicoanalyse (uitgevoerd in 2026 bij de grondnota) bedraagt € 6,11 miljoen. Er zijn reeds verliesvoorzieningen getroffen voor meerdere grondexploitaties waardoor deze risico's al gedekt zijn. Het bedrag aan reeds genomen verliesvoorzieningen betreft € 3,45 miljoen. Hiervan wordt € 0,29 miljoen gecorrigeerd voor de winstneming die naar de algemene reserve gaat. Hierdoor bedraagt het risico voor de grondexploitaties: € 2,95 miljoen. Bovenop het grondexploitatie risico wordt een buffer gehanteerd van € 2 miljoen. Hierdoor bedraagt de maximale reserve € 4,95 miljoen. De reserve grondexploitatie bedraagt per eind 2026 € 5,38 miljoen.
Bij de jaarrekening wordt jaarlijks bepaald hoe hoog de stand van de reserve is en of het de maximum grens van de reserve overschrijdt en het overtollige deel ten gunste komt van de algemene reserve. Stille reserves Van stille reserves is sprake als bedrijfsmiddelen meer waard zijn dan uit de boekhouding blijkt. De stille reserves zijn een onderdeel van de bedrijfsmiddelen die de gemeente gebruikt. Het is niet mogelijk om de middelen direct beschikbaar te maken en daarom nemen we dit onderdeel niet mee. Onvoorzien incidenteel Het is mogelijk om voor incidentele zaken een bedrag op te nemen in de begroting. In de begroting 2027 is voorgesteld om geen bedrag onvoorzien incidenteel meer op te nemen omdat onvoorziene omstandigheden gedurende het jaar middels de P&C producten kunnen worden bijgesteld, het om geringe bedragen ging en de afgelopen jaren er beperkt gebruik van is gemaakt. Onbenutte belastingcapaciteit Bij onbenutte belastingcapaciteit wordt uitsluitend gekeken naar de OZB-heffing. Wettelijk is namelijk bepaald dat de tarieven voor de overige heffingen maximaal 100%-kostendekkend mogen zijn. Bij de afvalstoffenheffing en de rioolheffing is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Om de onbenutte belastingcapaciteit van de OZB te berekenen, maken we gebruik van de norm die het rijk stelt aan de zogenaamde ‘artikel 12-status’.
Zodra een gemeente in financiële problemen komt, houdt het Rijk rekening met een minimaal OZB-tarief (voor het jaar 2026) van 0,1648% (bron: COELO Atlas van de lokale lasten). Voor de WOZ-waarde zijn de inschattingen van BSOB voor 2026 gehanteerd. De berekening van de onbenutte belastingcapaciteit ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 | WOZ waarde | Tarief 2026 | Tarief 2026 | Verschil | Onbenutte Onroerendezaakbelasting | 2026 | Laarbeek | art. 12 status | tarief | capaciteit Eigenaar Woningen | 4.971.995 | 0,09% | 0,16% | 0,06% | 2983 Eigenaar Niet-woningen | 588.323 | 0,26% | 0,16% | -0,10% | -588 Gebruikers Niet-woningen | 496.127 | 0,21% | 0,16% | -0,06% | -298 Saldo onbenutte belastingcapaciteit | 2.097 Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulaties voortvloeit (zie paragraaf risico's) is € 2,30 miljoen + het risico voor de grondexploitaties van € 2,95 miljoen is in totaal aan benodigde weerstandscapaciteit van € 5,25 miljoen. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 30,35 miljoen.
Hierdoor wordt de ratio weerstandsvermogen: Beschikbare weerstandscapaciteit (€ 30,35) / benodigd (€ 5,25 miljoen) = | 5,78 Om de ratio voor het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen, wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarderingstabel die in samenwerking tussen NAR (Nederlandse Adviesbureau voor Risicomanagement) en de Universiteit Twente is opgesteld. Waarderingscijfer | Ratio weerstandsvermogen | Betekenis A | > 2,0 | Uitstekend B | 1,4 < x < 2,0 | Ruim voldoende C | 1,0 < x < 1,4 | Voldoende D | 0,8 < x < 1,0 | Matig E | 0,6 < x < 0,8 | Onvoldoende F | < 0,6 | Ruim onvoldoende 48 De ratio bedraagt eind 2026: 5,76. Dit betekent dat de ratio uitkomt op een waardering A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. Toekomstige ontwikkeling van het weerstandsvermogen Bovenstaand ratio weerstandsvermogen is gebaseerd op de actuele situatie van de beschikbare weerstandscapaciteit. Als we naar de verwachte ontwikkeling van de beschikbare weerstandscapaciteit kijken dan is de inschatting dat de algemene reserve gaat dalen door de begrote tekorten voor de begrotingsjaren 2027 t/m 2030. Voor 2027 is er alleen een incidenteel tekort, maar dit gaat wel van de algemene reserve af. Tevens zijn er in het grondbedrijf nog diverse toekomstige risico's waar de financiële impact nog niet van bekend is bij het opstellen van de begroting, maar die wel te verwachten zijn.
In de risico reserve grondexploitaties is hier wel al zoveel als mogelijk rekening mee gehouden. Maar de werkelijke kosten kunnen tegen vallen en die kunnen de ratio verslechteren. Daarnaast is er nog veel onzekerheid over de Rijksfinanciering voor de jaren 2028 en verder. Indien er geen extra Rijksfinanciering komt dan kan dit effect hebben op de algemene reserve en daarmee het weerstandsvermogen. De ratio zal niettemin naar verwachting in 2030 nog steeds uitkomen op een A-waardering. Het geprognosticeerd verloop van de algemene reserve zal er na verwerking van alle voorstellen in deze begroting 2027 als volgt uitzien (zie tabel hieronder). Dit gaat waarschijnlijk niet het werkelijke resultaat worden. Omdat de meerjarige tekorten zonder extra Rijksfinanciering nu zijn verwerkt. Mochten er geen extra middelen van het Rijk komen, dan zullen er maatregelen genomen moeten worden om tot een structureel sluitende (meerjaren)begroting te komen. Als we slagen in de bezuinigingsmaatregelen zal dit leiden tot een lagere afname van de algemene reserve.
Op basis van Begroting 2026 | Ultimo jaar bedragen x € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Algemene reserve | 22.870 | 22.446 | 21.629 | 20.689 | 20.689 Bestemmingsreserves | 42.021 | 40.498 | 33.334 | 32.054 | 30.576 Totaal reserves | 64.891 | 62.944 | 54.963 | 52.743 | 51.265 Risico’s Belangrijkste financiële risico’s Op basis van een risicoanalyse zijn de belangrijkste financiële risico's geïnventariseerd. In totaal zijn er 37 risico's bepaald. In onderstaand overzicht zijn de tien risico’s gepresenteerd die de grootste invloed hebben op de benodigde weerstandscapaciteit. Risico | Kans | Gevolg x € 1.000 1 Regionaal bedrijventerrein | 40% | 1.920 2 Uitkering gemeentefonds | 60% | 400 3 Hogere prijzen door oorlog Iran | 80% | 300 4 Hogere kosten inhuur | 60% | 400 5 Zorgkosten Sociaal Domein - Wmo, Jeugdhulp en BMS | 60% | 300 6 Extra uitvoerings- of programmakosten Veiligheidsregio | 70% | 250 7 Hogere kosten netbeheer en energiekosten | 70% | 150 8 Informatiebeveiliging / cyberrisico | 40% | 250 9 Extra uitvoerings- of programma kosten Verbonden Partij - Blink | 50% | 200 10 Uitvoerings- en financieringskosten GR Senzer | 50% | 180 Totaal grote risico's (maximaal gevolg) | 4.350 Overige risico's (maximaal gevolg) | 3.388 Totaal alle risico's (maximaal gevolg) | 7.738 49 Op basis van de risicoanalyse wordt de kans keer impact bepaald.
Het totaal van alle risico's is € 7,74 miljoen x de impactberekening leidt tot een risicobedrag van € 3,06 miljoen. Over dit bedrag wordt een ratio van 75% gehanteerd omdat het reserveren van het maximale bedrag ongewenst is. De risico’s zullen zich immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang manifesteren. Hierdoor kunnen alle risico’s afgedekt worden met een bedrag van € 2,30 miljoen (benodigde weerstandscapaciteit). Kengetallen financiële positie In het streven naar meer transparantie, verbetering van het inzicht in de financiële positie en voor de vergelijking met andere gemeenten wordt zowel in de begroting als jaarrekening een set van financiële kengetallen opgenomen. Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of balans. De kengetallen zijn het uitgangspunt voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente Laarbeek. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV, art.11 lid 2d) bepaalt dat gemeenten een set van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in deze paragraaf. De op te nemen kengetallen zijn: schuldquota leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Signaleringswaarden De provincie hanteert, voor het verkrijgen van een goed en uniform beeld, signaleringswaarden die afkomstig zijn uit de stresstest voor 100.000+ gemeenten.
Daarbij moet benadrukt worden dat door de provincie aan deze categorieën geen kwalificatie is gegeven, omdat normering in eerste instantie aan de gemeente zelf is. Wij hebben geen eigen normering bepaald en hanteren hiervoor de onderstaande tabel. In de tabel hieronder is te zien tot welke signaleringswaarden gehanteerd worden en in welke categorie (A, B of C) deze vallen. Kengetal | Categorie A | Categorie B | Categorie C 1a Netto schuldquote zonder correctie doorgeleende gelden | <90% | 90-130% | >130% 1b Netto schuldquote met correctie doorgeleende gelden | <90% | 90-130% | >130% 2 | Solvabiliteitsratio | >50% | 20-50% | <20% 3 | Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% 4 | Structurele exploitatieruimte | Begroting >0% | Begroting 0% | Begroting <0% 5 | Belastingcapaciteit | <95% | 95-105% | >105% Uitkomsten In onderstaande tabel zijn de uitkomsten afgezet tegen de signaleringswaarden zoals de provincie die hanteert. Onderaan deze paragraaf wordt een relatie gelegd tussen de kengetallen en worden opvallende zaken toegelicht.
Kengetal | Rekening | Meerjarenbegroting 2025 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1a | Netto schuldquote zonder correctie doorgeleende gelden | -17% | 33% | 53% | 64% | 69% 1b | Netto schuldquote met correctie doorgeleende gelden | -17% | 33% | 53% | 64% | 69% 2 | Solvabiliteitsratio | 67% | 63% | 51% | 48% | 46% 3 | Grondexploitatie | 9% | -1% | 1% | -1% | 0% 4 | Structurele exploitatieruimte | 11% | -8% | -23% | -7% | -4% 5 | Belastingcapaciteit | 85% | 96% | 96% | 96% | 96% 50 51 Netto schuldquote & de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Waar is het voor? Deze indicatoren brengen in beeld in hoeverre de netto schulden zich verhouden tot de totale baten (inkomsten) van de gemeente. Hoe hoger het percentage, hoe meer externe financiering de gemeente heeft aangetrokken om de activiteiten (investeringen) te financieren. Hoe lager het percentage is, hoe gunstiger de financiële positie. Hoe werkt het? De netto schuldquote wordt volgens een vaste formule berekend: De netto schuldquote = (A+B+C-D-E-F-G) / H x 100% A. Vaste schulden (conform artikel 46 BBV) B. Netto vlottende schuld (conform artikel 48 BBV) C. Overlopende passiva (conform artikel 49 BBV) D. Financiële activa (conform artikel 36 lid d, e en f) E. Uitzettingen < 1 jaar (conform artikel 39 BBV) F. Liquide middelen (conform artikel 40 BBV) G. Overlopende activa (conform artikel 40a BBV) H.
Totale baten (conform artikel 17 lid c BBV, dus excl. mutaties reserves) De wijze waarop de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt berekend, is gelijk aan de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen (zie artikel 36, onderdelen b en c, van het BBV). Toelichting op ratio ontwikkeling De twee kengetallen laten een lichte verslechtering zien maar nog steeds in categorie A. De schulden stijgen (voornamelijk de vlottende schuld neemt toe) maar ook de totale baten dalen door de afname van de Rijksfinanciering. Hierdoor verslechteren de ratio's. Solvabiliteitsratio Waar is het voor? De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Met andere woorden: of ze alles kan betalen en of er voldoende geld beschikbaar is. Hoe lager de solvabiliteit, hoe minder eigen vermogen de organisatie heeft om eventuele tegenvallers op te vangen of om te investeren. Hoe werkt het? Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves: zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves. Ook het resultaat uit het overzicht van baten en lasten (het rekeningresultaat) is hier onderdeel van. A. Eigen vermogen (volgens artikel 42 BBV) B. Balanstotaal Solvabiliteit (A/B) x 100%.
Toelichting op ratio ontwikkeling Het kengetal daalt de komende jaren. Dit komt door een daling van de bestemmingsreserves maar voornamelijk door het verwachte jaarlijkse tekort vanaf begroting 2028, 2029 en 2030 wegens het tekort aan Rijksfinanciering. De ratio verslechterd door de tekorten van categorie A naar categorie B. 52 Grondexploitatie Waar is het voor? De grondexploitatie kan een hoge impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Indien gemeenten leningen hebben afgesloten om grond te kopen voor een (toekomstige woningbouwproject) hebben wij een schuld. Bij de beoordeling van een dergelijke schuld is het van belang om te weten of deze schuld kan worden afgelost. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Wanneer de grond tegen de prijs van landbouwgrond is aangekocht, loopt een gemeente relatief gering risico. Het is dus belangrijk om te kunnen beoordelen of er een reële verwachting is of grondexploitatie kan bijdragen aan de verlaging van de schuld. Hoe werkt het? Voor de berekening van dit kengetal worden de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie bij elkaar opgeteld en gedeeld door de totale baten (ingevolge artikel 17, onderdeel c, van het BBV) en uitgedrukt in een percentage. Als een formule: A.
Niet in exploitatie genomen gronden B. Bouwgrond in exploitatie C. Totale baten De grondexploitatie ((A+B) / C) x 100% Toelichting op ratio ontwikkeling Het kengetal ontwikkelt zich positief. Het aantal exploitaties gaat in de toekomst afnemen. Niet zo zeer omdat er geen grondexploitaties meer verwachten maar op dit moment zijn er geen grondexploitaties bekend die gaan openen in 2027, 2028 of 2029. Met de verkopen daalt de boekwaarde van de ‘gronden in exploitatie’. Er worden niet veel nieuwe grondexploitaties toegevoegd waardoor het in 2030 naar 0. Daarnaast worden in de toekomst ook weer grondexploitaties toegevoegd die langer doorlopen dan 2030 waardoor de ratio zal veranderen. Structurele exploitatieruimte Waar is het voor? Een begroting waarvan de vaste inkomsten en de vaste uitgaven over meerdere jaren niet veranderen en ongeveer even hoog zijn, is evenwichtiger en zekerder dan een begroting waarin de inkomsten en uitgaven per jaar in hoogte en aard verschillen. Bijvoorbeeld doordat er in het ene jaar inkomsten uit een verkoop zijn en er het jaar daarna niet. Dan is de begroting door de jaren heen afhankelijk van verschillende éénmalige zaken en daarmee zijn er meer onzekerheden. Dit kengetal geeft hierdoor aan welke structurele exploitatieruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen.
Hoe werkt het? Om het structurele exploitatieoverschot te kunnen berekenen, wordt gekeken naar het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves en deze worden vergeleken met (gedeeld door) de totale baten (zie artikel 17, onderdeel c, van het BBV) en uitgedrukt in een percentage. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. Over het algemeen geldt dus als richtlijn: hoeveel hoger het kengetal structurele exploitatieruimte, hoeveel gunstiger dit is voor de gemeente. Als streefwaarde geldt voor gemeente Laarbeek voor dit kengetal een waarde ≥ 0. 53 Als een formule: A. Totale structurele lasten B. Totale structurele baten C. Totale structurele toevoegingen aan de reserves D. Totale structurele onttrekkingen aan de reserves E. Totale baten De structurele exploitatieruimte ((B-A) + (D-C)) / (E) x 100% Toelichting op ratio ontwikkeling De structurele exploitatieruimte laat een verslechtering zien door de begrote tekorten en de daling van de totale baten door het tekort aan Rijksfinanciering. Afhankelijk van de financiering van het rijk wordt deze ratio mogelijk weer aangepast. De ratio ontwikkelt hierdoor naar categorie C, omdat meerjarig de structurele lasten hoger zijn dan de baten.