9 20251113 Ontwerp Omgevingsvisie Kernen
Tekst van het document
nabijheid van een supermarkt en een openbaar
Hoek Willemstraat - Brugstraat
vervoer hub.
Foto rechts: 7. De Oliemolen
Festival Wish
Op het hoekpunt van de Monseigneur Verhagenstraat en de Bosscheweg bevindt 4. Tuinstraat-Zuid
hoogbouw tot en met vijf bouwlagen. Deze
zich een leegstaande bedrijfslocatie. Deze
Daar waar in het verleden de arbeiderswoningen
locatie ligt op een steenworp afstand van het
locatie is onderdeel van de entree naar het
van Van Thiel United verrezen, heeft zich aan de
evenemententerrein aan de Lekerstraat, waar één
dorp. Hierdoor is een hogere bouwhoogte als
Monseigneur Verhagenstraat in de loop der jaren
weekend per jaar een muziekfestival mag worden
accent voorstelbaar. Er is dan ook een gescha-
een bijzonder woonlint ontwikkeld. We treffen er
georganiseerd. De nieuwe bewoners dienen deze
keld appartementengebouw voorzien met
veel variatie in de architectuur en beeldkwaliteit
kortdurende geluidshinder in te calculeren bij
maximaal vijf bouwlagen. Het hoogste punt
aan, een voormalige bedrijfslocatie op de hoek
hun woonkeuze.
bevindt zich op de hoek aan de kanaalzijde,
met de Bosscheweg (nu plan De Oliemolen), een
aflopend richting de Tuinstraat. Het benodigde
kruising met het (voormalig) afwateringskanaal
5. Hoek Pater Vogelsstraat - Heuvelplein
parkeerterrein is beoogd aan de zuidzijde van het
van de Aa, een toegang naar bedrijventerrein
Het exploiteren van een tankstation in een
appartementengebouw en wordt mede ontsloten
Bemmer I en een toegang naar een min of meer
woonomgeving is vanuit oogpunt van externe
via de Tuinstraat.
verscholen woongebied aan de Tuinstraat.
veiligheid
De totale enclave is naar de zuidzijde toe niet
gemeente meewerkt aan transformatie van het
afgerond en biedt ruimte voor woningbouw
tankstation naar woningbouw. In verband met
binnen de groene pockets tot aan het
de korte afstand tot aan een supermarkt en een
afwateringskanaal. Ontsluiting kan plaatsvinden
bushalte, is deze locatie uitermate geschikt voor
op de Bosscheweg. Binnen dit gebied ziet
levensloopbestendige seniorenwoningen en/of
de gemeente mogelijkheden voor dorpse
appartementen.
34
| 2025
onwenselijk.
Vandaar
dat
de
Dorpse hoogbouwkansen In paragraaf 4.2B is opgenomen dat verticale uitbreiding in de vorm van dorpse hoogbouw geen taboe meer is. Dorpse hoogbouw is - naast transformatie en uitbreiding - nodig om aan de stevige woningbouwopgave voor de komende
Bloemkoolwijk
jaren te kunnen beantwoorden. De gemeente ziet in Beek en Donk mogelijkheden om verhoging
De wijk De Wieken (Korte Zwaard, Lange Zwaard, De Wieken, Erf) in Beek
te kunnen integreren in fase 3 van De Beekse
mag stedenbouwkundig bijzonder genoemd worden. Het betreft een
Akkers (oriëntatie op de Lieshoutseweg), Prins
‘woonerfwijk’, ook wel ‘bloemkoolwijk’ genoemd, omdat de plattegrond
Hendrikstraat, de zwembad-locatie aan de
trekken vertoont van een doorgesneden bloemkool, met een zich fijn
Parklaan (zie de eerder genoemde passage
vertakkend stelsel van doodlopende straten en woonerven.
over de groene long), de hoek WillemstraatBrugstraat, de hoek Oranjelaan-Lieshoutseweg,
Er zijn bloemkoolwijken in vele soorten, maten en vormen, maar ze
de Pater Becanusstraat, Tuinstraat-Zuid, de hoek
hebben een aantal gemeenschappelijke kenmerken: ze bestaan voor
Bosscheweg-Monseigneur Verhagenstraat (De
het overgrote deel uit laagbouw, dat wil zeggen grondgebonden
Oliemolen), Het Anker, het Ontmoetingscentrum
eengezinswoningen. Die zijn gegroepeerd rond openbare ruimtes - hofjes,
en de Rollerhal. Het betreft hier geen limitatieve
straten of woonerven - die uitdrukkelijk zijn bedoeld als ontmoetingsplek
opsomming. Er kunnen zich bij nieuwe
voor de bewoners. De architectuur is kleinschalig; baksteen en schuine,
transformaties immers onbenoemde kansen
met pannen gedekte kappen zijn meestal prominente elementen. In het
voordoen.
straatbeeld is onmiskenbaar, maar met wisselend succes, gestreefd naar variatie en complexiteit. Dit alles geeft de wijken een besloten, naar binnen gekeerd of zelfs labyrintisch karakter. De bloemkoolwijk kwam op in de eerste helft van de jaren zeventig en werd gebouwd tot het midden van de jaren tachtig. De wijken kwamen tot stand in de periode waarin de overheid grote invloed had op het gebied van verstedelijking en volkshuisvesting. De bloemkoolwijk was een reactie op de uniforme, monotone, repeterende stempelverkavelingen in de naoorlogse wijken, waarbij snelheid en wederopbouw centraal stonden. Eén van de kritiekpunten van deze wijken was het verloren gaan van de straat als ontmoetingsruimte. Midden jaren ’80 werd toch het einde ingeluid van de typische bloemkoolwijk. In de architectuur en stedenbouw keerde men terug naar strakkere lijnen, vaak gebaseerd op het vooroorlogse modernisme. Het is zaak om bij eventuele herinrichting of wijkvernieuwing van deze wijk De Wieken, rekening te houden met de aanvankelijke ontwerpuitgangspunten van deze bijzondere buurt.
2025 | 35
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Visiekaart | Beek en Donk Wonen en werken Zoekgebied uitbreiding woningbouw
Behoud van maatschappelijke voorziening Evenemententerrein
Verbijzonderen dorpsentree Bron: Kanaalvisie Zuid-Willemsvaart | gemeente Laarbeek
Aandacht voor beeldkwaliteit Zoekgebied uitbreiding bedrijventerrein Intensivering bestaande perspectiefrijke bedrijventerreinen Aandacht voor beeldkwaliteit Bedrijventerrein Woongebied Onze kernen Complex van cultuurhistorisch belang
Bron: Provincie Noord-Brabant - Cultuurhistorische Waardenkaart herziening 2024
Kasteel Eyckenlust - landgoedontwikkeling Studiegebied kindcentrum (basisonderwijs/ kinderdagverblijf/buitenschoolse opvang)
36
| 2025
Verkeersveilige schoolomgeving: stimuleren om te fietsen / lopen en autoluw gebied Bron: Mobiliteitsvisie gemeente Laarbeek
(Onderzoekgebied) mobiliteitshub Bron: Mobiliteitsvisie gemeente Laarbeek
Toevoeging aanduiding ‘Bebouwd gebied’ Perspectiefrijk winkelgebied Voorzieningencluster De buitenruimte Groene open ruimte, geen verdere verdichting / uitbreiding toegestaan Afgeronde of natuurlijke kernrand Nog af te ronden of uit te breiden kernrand
Doorstroming gemotoriseerd verkeer Beekse brug verbeteren en veilige langzaam verkeer verbinding Nieuwe toegangsweg uitbreidingslocatie Klimaat en Energie (Bestaande) groenstructuur verbinden / versterken Nieuwe natuur met uitloopgebied Ruimte voor de beek en ecologische verbindingszone Zoekgebied nieuwe natuur
Kwaliteitsimpuls oost-west verbinding Zuid-Willemsvaart Bron: Kanaalvisie Zuid-Willemsvaart | gemeente Laarbeek
Zoekgebied waterberging
Ontwerpopgave Bosscheweg in Beek en Donk Onderzoekslocatie nieuw energiestation Doorfietsroute tracé Gemert – Eindhoven Doorfietsroute wenselijk
Bron: Mobiliteitsvisie gemeente Laarbeek
Hoofdstuk 3.1 | Beek en Donk
2025 | 37
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Dorpse ontwikkelingen | Beek en Donk Dorpse hoogbouw in principe toegestaan: met een
max. van 3/4/5 bouwlagen onderbouwt in een samenhangend stedenbouwkundig plan gepaard met extra aandacht voor de buitenkwaliteit van het maaiveld en directe omgeving.
Verruiming van bouwhoogtes op perspectiefrijke bedrijventerreinen: met in achtneming van de gemeen-
telijke parkeernormen en het gebouw vanuit brandveiligheid en stedenbouwkundige kwaliteit acceptabel is.
Dorpse hoogbouw in principe niet toegestaan: op
betreffende uitbreidingslocatie.
Transformeren: heronwikkeling en functie(s) wijzigen
afweegbaar.
Vitaliseren: functie(s) handhaven, maar kwaliteit verbeteren afweegbaar.
Historisch dorpsgebied: geen dorpse hoogbouw mogelijk, tenzij locatie nadrukkelijk als dorpse hoogbouwlocatie is aangewezen. Bron: Themakaart cultuurhistorie
Historisch oriëntatiepunt: er dient rekening te worden gehouden met zichtlijnen op deze punten.
Bron: Themakaart cultuurhistorie
38
| 2025
Hoofdstuk 3.1 | Beek en Donk
Thema groen | Beek en Donk Wegen hoofdgroenstructuur Wegen wijkgroen Langzaamverkeersroute Groenvlakken hoofdgroenstructuur Groenvlakken wijkgroen Water Landgoed
Bron: Provincie Noord-Brabant - Cultuurhistorische Waardenkaart herziening 2024
Gewenste uitbreiding groenstructuur /-verbinding Gewenste uitbreiding ecologische verbindingszone Kwaliteitsimpuls oost-west verbinding Zuid-Willemsvaart Bron: Kanaalvisie Zuid-Willemsvaart | gemeente Laarbeek
Markante plek / dorpsentree Kernrand
2025 | 39
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Thema cultuurhistorie | Beek en Donk Rijksmonument
Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Gemeentelijk monument
Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Beeldbepalend of cultuurhistorisch waardevol Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Monumentenomgeving: straal van 50 m om object Historische dorpsgebieden Kerkcomplex Historische paden en kerkpaden Te herstellen paden kerkpaden Landgoed
Bron: Provincie Noord-Brabant - Cultuurhistorische Waardenkaart herziening 2024
Kernrand
40
| 2025
Hoofdstuk 3.1 | Beek en Donk
Thema Ouderenhuisvesting | Beek en Donk Woonvriendelijke zone voor ouderen Zie paragraaf 4.1C
Seniorenroute
Zie paragraaf 4.3I
2025 | 41
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Thema economie | Beek en Donk Bedrijventerrein Zoekgebied uitbreiding bedrijventerrein Transformeerbaar bedrijventerrein Transformeren commerciële ruimte op begane grond is toegestaan Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
Transformeren commerciële ruimte op begane grond is onder voorwaarden toegestaan Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
Transformeren commerciële ruimte op begane grond is niet toegestaan Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
Intensivering bestaande perspectiefrijke bedrijventerreinen Aandacht voor beeldkwaliteit Perifere detailhandel voor volumineuze goederen (PDV) Bestaande woon-werklocatie Kernrand
42
| 2025
Hoofdstuk 3.1 | Beek en Donk
Thema mobiliteit | Beek en Donk Robuuste rand Bundelroute Gebiedsontsluitingsweg 50-80 km/h Gebiedsontsluitingsweg 30-60 km/h Doorstroming gemotoriseerd verkeer Beekse brug verbeteren en veilige langzaam verkeer verbinding Hoogwaardig openbaar vervoer (HOV)-verbinding Hoogwaardig openbaar vervoer (HOV)-verbinding (wens) (Onderzoeksgebied) mobiliteitshub Te intensiveren Openbaar vervoer (OV)-verbinding Buurtbus Doorfietsroute Doorfietsroute (wens) Te onderzoeken fietsverbinding Regionale fietsroute Lokale fietsroute Recreatieve fietsroute Looproute Verkeersveilige schoolomgeving: stimuleren om te fietsen / lopen en autoluw gebied
2025 | 43
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Externe veiligheid | Beek en Donk Brandaandachtsgebied Explosieaandachtsgebied (incl. Vuurwerk en Civiel) PR 10-6 PR 10-8 Terreingrens Buisleiding Bron: Ministerie IenW - Register Externe Veiligheid 2024
44
| 2025
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
3.2 2025 | 45
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
3.2 46
| 2025
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
3.2 Aarle-Rixtel Historische ontwikkeling
en worden de kerken verkocht. Er komt een
Laarbeek dat zich onder de categorie ‘duurzame
schuurkerk aan de Kerkstraat en later aan de
stedenbouw’ kan scharen, met een orthogonale
In 1179 wordt de kerk van Rixtel (Ricstelle) als
Couwenberg. Hier ontstaat het nieuwe centrum
opzet, noord-zuid georiënteerde woonstraten,
moederkerk van Helmond genoemd. Vanuit
van Aarle-Rixtel. Vanaf 1810 vormen Aarle en
daarmee optimaal gebruik makende van passieve
Helmond komt men naar de kerk van Rixtel.
Rixtel één gemeente. In 1871 wordt een nieuwe
zonne-energie. Ook is dankbaar ingespeeld
De bijbehorende kloosterhoeve is in het begin
protestantse kerk gebouwd: het Kouwenbergs
op de hoogtes en laagtes in het oorspronkelijk
van de 13e eeuw geschonken aan de Malthezer
Kerkje. Op 1 januari 1997 gaat de gemeente Aarle-
landschap.
Orde, een ridderorde. In 1930 worden de oude
Rixtel op in de gemeente Laarbeek.
Woonpark Zonnetij aan de Molenstraat bestaat
hoevegebouwen afgebroken en vervangen door
uit kloeke, wit gekeimde woonblokken in het
nieuwbouw. De heren van Rixtel wonen in kasteel
Zoals te zien op de afbeelding op de volgende
groen die deze noordrand van Aarle-Rixtel op
het Gulden huis, nu aan de oostzijde van de Zuid-
pagina heeft Aarle-Rixtel zich ontwikkeld
fraaie wijze afzoomen.
Willemsvaart. In 1249 wordt Aarle voor het eerst
vanuit de historische assen Dorpsstraat,
vermeld. Aarle en Rixtel zijn welvarende dorpen
Lieshoutseweg, Klokstraat en de Bosscheweg.
dankzij hun vruchtbare gronden. De dorpen
De laatste grootschalige stedenbouwkundige
liggen op een droogte-eiland omgeven door
toevoegingen aan de kern bevinden zich aan
vruchtbare beekdalen. Bij de beken zijn goede
de zuidwest-zijde (Strijp) en de noordzijde
weidegronden en hooilanden aanwezig.
(Woonpark
Vanaf 1648 wordt het katholicisme verboden
Woningbouwplan Strijp is het eerste plan in
Zonnetij
en
Het
Klavier).
2025 | 47
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
ontwikkeld. Inwoners die zijn opgegroeid in Aarle-Rixtel komen graag terug. De kern beschikt ook over twee jongerencentra en kenmerkt zich door meerdere particuliere initiatieven als een zorgzaam dorp (denk aan Mariëngaarde, Jantje, Zonnetij, De Pastorie en project Versterken gemeenschapskracht). Initiatieven die zich hier ontplooien worden gedragen door de inwoners en ook gezamenlijk vormgegeven. Ook de hoogwaardige speeltuinen en speelplekken worden gewaardeerd. De grote hoeveelheid doorgaand verkeer op de Dorpsstraat is een doorn in het oog en zorgt voor veel overlast, een probleem dat naast een lokale ook een regionale oplossing vergt. Ook de verkeersinrichting rondom basisschool De Driehoek en het Breinplein vergen vanuit verkeersveiligheid nadrukkelijk aandacht.
Uitwerking Lagenbenadering met water en bodem sturend
haar bewoners samen moeten werken om
Stedenbouwkundig en planologisch perspectief
de wateropgave goed op te kunnen lossen. Op de visiekaart van Aarle-Rixtel zijn juist
De stedenbouwkundige structuur van Aarle-
aan de noordzijde van de kern zoekgebieden
Rixtel is te typeren als een bandstructuur aan
opgenomen voor waterberging. Dit houdt
beide zijden van de Dorpsstraat. Dit cultuur-
De dominante beweging van het grondwater
verband met de grondwaterstromingen
historisch waardevol lint ligt opgespannen
in Aarle-Rixtel is van zuid naar noord. Dit in
en
lager
tussen twee karakteristieke driehoekige
combinatie met de laaggelegen beemden in
gelegen kernranden kennen een geringe
pleinen: de Kouwenberg en het Heuvelplein.
het noorden en de twee kanalen die elkaar daar
ontwateringsdiepte.
Beide pleinen zijn representanten van de
ontmoeten. Dit zorgt ervoor dat de noordzijde van Aarle-Rixtel een redelijk nat gebied is en blijft. De oudere bebouwing aan de westkant
hoogteverschillen.
Ook
de
Ruimtelijk en maatschappelijk paspoort
van Aarle-Rixtel richting woonzorgcomplex
ontstaansgeschiedenis van het dorp en deze dienen dan ook onaangetast te blijven. Functiewijziging en vervangende nieuwbouw aan de randen van de pleinen is - mits smaakvol
Mariëngaarde staat op hogere gronden
Aarle-Rixtel staat bekend om zijn charmant
ingepast - toegestaan. Bebouwing op het plein
waardoor de ontwateringsdiepte relatief hoog
dorpskarakter met veel erfgoed in de vorm van
is uit den boze.
is. Het oosten van Aarle-Rixtel is lager gelegen
monumenten, kapelpaden en twee driehoekige
en op sommige delen is de ontwateringsdiepte
pleinen aan beide zijden van de Dorpsstraat. De
Aan de noordzijde van de kern Aarle-Rixtel is de
zeer gering. Om toekomstbestendig te blijven
voormalige klokkengieterij is de enige in zijn
afstand tot aan de kern Beek en Donk kritisch (zie
zullen de gemeente, haar ketenpartners en
soort ter wereld. De gemeenschapszin is sterk
ook hoofdstuk 1). Om een aaneensmelting van
48
| 2025
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
beide kernen te voorkomen is een standvastige,
De
uitbreidingsrichtingen
Op de visiekaart van Aarle-Rixtel zijn diverse
bebouwingsvrije bufferzone ingesteld. Dit heeft
bevinden zich aan de westzijde en zuidzijde
kansen opgenomen om het prachtig buiten-
tot gevolg dat de Molenstraat als noordelijke
van de kern, waarmee de bandstructuur in
gebied van Aarle-Rixtel door middel van groene
grenslijn van de kern fungeert en blijft fungeren.
acht wordt genomen en verlengd. Er wordt in
wiggen te doen doorsteken tot diep in de kern.
Uitbreiding van de kern ten noorden van deze
oostelijke richting geen sprong gemaakt over de
In omgekeerde richting gaat het om recreatieve
demarcatie is uitgesloten. De noordzijde van de
Zuid-Willemsvaart.
uitloop in de richting van het buitengebied. Dit
kern doet dienst als natuurgebied en (op een
Om het doorgaande verkeer over de Dorpsstraat
biedt mogelijkheden voor de biodiversiteit, de
aantal locaties) toekomstige waterberging.
onaantrekkelijk te maken wordt een aantal
groenbeleving, hittebestrijding en woongenot.
maatregelen genomen. Het gaat onder andere
Voorbeelden
De kern Aarle-Rixtel wordt aan alle zijden
om een herinrichting van het Kerkplein en
Heindertweg, de Valkendijk en Janssensstraat,
omsingeld door waardevolle landschappen.
een wijziging van de voorrangssituatie bij
de Lijsterstraat en de Hagelkruisweg. Plan Strijp
Dit betekent dat elke uitbreiding van de
de aansluiting van de Helmondseweg op de
aan de zuidwestzijde van de kern was al een
kern ten koste gaat van het landschap dat
Klokkengietersstraat. In de beoogde situatie
toonbeeld van natuurinclusieve stedenbouw
deze kern zo bijzonder maakt, denk aan het
zal het verkeer op de Dorpsstraat, voorrang
met een recreatief uitloopgebied in de richting
beekdallandschap van de Goorloop en de
dienen te verlenen aan het verkeer op de
van kasteel Croy.
Schevelingse Loop, het oude akkerlandschap
Helmondseweg
rond het Hagelkruis aan de noordwestzijde en
Ook wordt de verkeersregelinstallatie op het
de kleinschalige beemden met natuurtuin De
kruispunt met de Kanaaldijk aangepast en
Foto onder:
Bimd in het noorden. Deze kwaliteiten zijn een
geoptimaliseerd.
Schevelingen
belangrijkste
en
zijn
woonpark
Zonnetij
/
Klokkengietersstraat.
vloek en een zegen voor Aarle-Rixtel. Enerzijds profiteren de inwoners van de recreatieve waarde van het ommeland, anderzijds hinderen deze kwaliteiten een uitbreiding met woningbouw aan de buitenrand. Voor de zuidoostzijde van de kern Aarle-Rixtel is ten noorden van de Schevelingse Loop een ruimtelijke gebiedsvisie opgesteld, uitgaande van twee wooneilanden, ingebed in een landschappelijke context. Het meest zuidelijke van beide wooneilanden behelst een transformatie van de eerder genoemde, historische Malthezer Hoeve in een woonzorgenclave. Het noordelijke wooneiland (Hoeve “de Vijf Eijken”) kan vanuit dezelfde randvoorwaarden, kleinschalig worden ontwikkeld, mits de algehele landschappelijke kwaliteit rondom toeneemt. Dit betekent in elk geval dat de aanwezige kassen aan de zijde van de Kanaaldijk dienen te worden gesloopt.
2025 | 49
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Woningbouwkansen Er zijn diverse woningbouwkansen in AarleRixtel. De gemeente behoudt zich het recht voor om hierin een prioriteitsvolgorde te bepalen. Onderstaande ontwikkelingen zijn tevens opgenomen op de visiekaart en/of de themakaart dorpse ontwikkelingen. 1. Brukelum In de kern Aarle-Rixtel ligt een inbreidingskans op het terrein van de voormalige basisschool Brukelum. In verband met de nabijheid van zorgcentrum Mariëngaarde is het voorstelbaar om bij de transformatie van Brukelum voor dorpse hoogbouw te kiezen. Gezien de stevige behoefte aan betaalbare woningen in Aarle-Rixtel, ligt samenwerking met een woningbouwcorporatie Foto links:
hier voor de hand.
Voormalige Basisschool Brukelum 2. Artex
Foto linksboven:
Ook de locatie van interieurtextielbedrijf
Strijpsoords
Artex behoort in de toekomst mogelijk tot de kanshebbers voor transformatie naar woningbouw. Het gaat om een bedrijfslocatie van ruim vijf hectare. De mogelijkheden zijn eerst en vooral afhankelijk van de strategische bedrijfsvisie van het moederbedrijf Hunter Douglas. Een eerste initiatief tot een eventuele transformatie ligt in handen van Artex, niet de gemeente. 3. Lieshoutseweg-Zuid In verband met de bandstructuur van deze kern ligt westelijke uitbreiding voor de hand. Oostelijke uitbreiding is door de aanwezigheid van het kanaal als fysieke en gevoelsmatige barrière, niet aan de orde. Westelijke uitbreiding impliceert een aanheling aan het plan Strijp. Dit dient met de nodige voorzichtigheid en smaak plaats te vinden, gezien de zorgvuldige inbedding van plan Strijp
50
| 2025
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
in zijn landschappelijke en cultuurhistorische context. Verkeersontsluiting kan rechtstreeks op de Lieshoutseweg plaatsvinden. Een verdere uitbreiding in westelijke richting dan de bestaande groensingel is onwenselijk gezien de natte, lage ligging van het gebied en de nabijheid van een buurtschap. 4. Schevelingen Er zijn woningbouwkansen aan de zuidzijde van de Bosscheweg. Het is hier zaak te borgen dat
5. Torenakker en Lieshoutseweg-Noord
een landschappelijke context (zie afbeelding
eventuele bebouwing gepaard gaat met herstel
Bedrijventerrein Torenakker is één van de
op pagina 47). Het meest zuidelijke van beide
van het waardevolle landschap Schevelingen, dat
oudere werkgebieden van Laarbeek, met enkele
wooneilanden behelst een transformatie
door het huidig grondgebruik flink is aangetast.
uitdagende thema’s. Het terrein bestaat nu
van de, historische Malthezer Hoeve in een
Dit gebied doet in de allereerste plaats dienst als
al grotendeels uit bedrijfswoningen waarbij
woonzorgenclave. Het noordelijke woonei-
recreatief uitloopgebied. Het gaat voor wat betreft
de relatie met het aanvankelijk bijbehorende
land met de historische hoeve De Vijf Eijken (in
de woningbouwkansen dus om een gepaste
bedrijf is verdwenen. Deze connectie was wél
de volksmond De Berckershoeve) kan vanuit
verdichting, grenzende aan de zuidzijde van de
de aanvankelijke voorwaarde. De combinatie
dezelfde randvoorwaarden, kleinschalig worden
bestaande bebouwingsstrip aan de Bosscheweg.
van bedrijven en reguliere woningen leidt nu tot
ontwikkeld, mits de algehele landschappelijke
Het archeologisch Rijksmonument ’t Slotje dient
(lichte) milieuconflicten en parkeerproblemen.
kwaliteit rondom toeneemt. Dit betekent in elk
zorgvuldig ingepast te worden. Hier is geen
En de bedrijven die nog resteren, hebben
geval dat de aanwezige kassen aan de zijde van
bebouwing toegestaan.
onvoldoende expansieruimte om door te
de Kanaaldijk dienen te worden gesloopt.
Ook dient rekening te worden gehouden
groeien. Bovendien is de werklocatie omsingeld
met de bestaande wateropgaven en het
door woonweefsel, zonder rechtstreekse
7. Laag Strijp Oost
reserveringsgebied waterberging.
verkeersontsluiting
bovenlokale
Ten zuiden van het trapveld aan de Buizerdstraat
wegennet. Torenakker functioneert derhalve
zijn enkele percelen gesitueerd die in eigendom
Foto Linksonder:
niet (meer) zoals aanvankelijk beoogd. Het
zijn van de gemeente Laarbeek. Met het trapveld
ARTEX
doorgroeien van dit bedrijventerrein naar een
en de fietscrossbaan als afscheidende groene
Foto rechtsboven:
reguliere woningbouwlocatie ligt dan ook meer
wig, zijn er mogelijkheden voor een afrondende
Bedrijventerrein Torenakker
in de rede, inclusief een westelijke afronding
woningbouwontwikkeling. Een verplaatsing van
van de kern. De gemeente formuleert de
deze functies binnen het zoekgebied behoort
randvoorwaarden voor verdere ontwikkeling.
ook tot de mogelijkheden. Dit gaat weliswaar
Hierbij dient sowieso rekening te worden
ten koste van de oost-west gelegen zichtlijn ten
gehouden met een beoogde groene wig vanuit
zuiden van Strijp, maar dit is een offer dat in het
de richting van het Hagelkruis.
licht van de dwingende woningbouwopgave
op
het
moet worden gebracht. Verkeersontsluiting 6. Aarle-Rixtel Zuidoost
kan plaatsvinden op Langeakker - Valkendijk.
Voor de zuidoostzijde van de kern Aarle-Rixtel
Verkeersontsluiting op Laag Strijp is gezien het
is een ruimtelijke gebiedsvisie opgesteld,
karakter en de breedte van deze landbouwweg,
uitgaande van twee wooneilanden, ingebed in
onwenselijk.
2025 | 51
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Foto rechts: Tiny houses De Hopman
8. Afronding De Hopman Aan de Jan van Rixtelstraat is in 2019 het project De Hopman gerealiseerd. Het gaat om tien tiny houses op het voormalig scoutingterrein, naast de nog in gebruik zijnde gymzaal. De tiny houses zijn gerealiseerd op erfpachtbasis met opstalrecht. Dit betekent dat de ondergrond van
Dorpse hoogbouwkansen
de woningen eigendom is van de gemeente. In de overeenkomst is tevens de afspraak opgenomen
In paragraaf 4.2B is opgenomen dat verticale
de beide westelijke uitbreidingsrichtingen, de
dat na vijftien jaar de gemeente bepaalt of de
uitbreiding in de vorm van dorpse hoogbouw
beide ontwikkelgebieden aan de Kanaaldijk
woningen op deze locatie gehandhaafd kunnen
geen taboe meer is. Dorpse hoogbouw is - naast
en de Havenweg (zie ook de Kanaalvisie
blijven. Welke keuze hierin op dat moment
transformatie en uitbreiding - nodig om aan de
Zuid-Willemsvaart), het gebied Bosscheweg-
ook wordt gemaakt, de naastgelegen gymzaal
stevige woningbouwopgave voor de komende
Schevelingen en - mocht de locatie vrijkomen
biedt ruimte om de gebiedsontwikkeling af te
jaren te kunnen beantwoorden. De gemeente
- het ARTEX-terrein. Het betreft hier geen
ronden. De gymzaal staat op de nominatie om
ziet in Aarle-Rixtel mogelijkheden om verhoging
limitatieve opsomming. Er kunnen zich bij nieuwe
te worden gesloopt en de ondergrond komt dan
te kunnen integreren op de locatie Brukelum
transformaties immers onbenoemde kansen
beschikbaar voor herontwikkeling.
(in lijn met het naastgelegen Mariëngaarde),
voordoen.
Visiekaart | Aarle-Rixtel Wonen en werken Zoekgebied uitbreiding woningbouw Verbijzonderen dorpsentree Bron: Kanaalvisie Zuid-Willemsvaart | gemeente Laarbeek
Intensivering bestaande perspectiefrijke bedrijventerreinen Aandacht voor beeldkwaliteit Bedrijventerrein Woongebied Onze kernen Complex van cultuurhistorisch belang
Bron: Provincie Noord-Brabant - Cultuurhistorische Waardenkaart herziening 2024
Historische, dorpse open ruimte
52
| 2025
Historisch lint
Doorgaand verkeer stremmen
Perspectiefrijk winkelgebied
Nieuwe toegangsweg uitbreidingslocatie
Voorzieningencluster De buitenruimte
Klimaat en Energie (Bestaande) groenstructuur verbinden / versterken
Groene open ruimte, geen verdere verdichting / uitbreiding toegestaan
Nieuwe natuur met uitloopgebied
Afgeronde of natuurlijke kernrand
Ruimte voor de beek en ecologische verbindingszone
Nog af te ronden of uit te breiden kernrand
Zoekgebied waterberging
Doorfietsroute wenselijk
Bron: Mobiliteitsvisie gemeente Laarbeek
Verkeersveilige schoolomgeving: stimuleren om te fietsen / lopen en autoluw gebied Bron: Mobiliteitsvisie gemeente Laarbeek
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
2025 | 53
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Dorpse ontwikkelingen | Aarle-Rixtel Dorpse hoogbouw in principe toegestaan: met een
max. van 3/4/5 bouwlagen onderbouwt in een samenhangend stedenbouwkundig plan gepaard met extra aandacht voor de buitenkwaliteit van het maaiveld en directe omgeving.
Verruiming van bouwhoogtes op perspectiefrijke bedrijventerreinen: met in achtneming van de gemeen-
telijke parkeernormen en het gebouw vanuit brandveiligheid en stedenbouwkundige kwaliteit acceptabel is.
Dorpse hoogbouw in principe niet toegestaan: op
betreffende uitbreidingslocatie.
Verkennen: transformeren op verzoek van grondeigenaar afweegbaar.
54
| 2025
Transformeren: heronwikkeling en functie(s) wijzigen
afweegbaar.
Vitaliseren: functie(s) handhaven, maar kwaliteit verbeteren afweegbaar.
Historisch dorpsgebied: geen dorpse hoogbouw moge-
lijk, tenzij locatie nadrukkelijk als dorpse hoogbouwlocatie is aangewezen. Bron: Themakaart cultuurhistorie
Historisch oriëntatiepunt: er dient rekening te worden gehouden met zichtlijnen op deze punten.
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
Thema groen | Aarle-Rixtel Wegen hoofdgroenstructuur
Landgoed
Wegen wijkgroen
Gewenste uitbreiding groenstructuur/-verbinding
Langzaamverkeersroute
Gewenste uitbreiding ecologische verbindingszone
Groenvlakken hoofdgroenstructuur
Markante plek / dorpsentree
Groenvlakken wijkgroen
Kernrand
Bron: Provincie Noord-Brabant - Cultuurhistorische Waardenkaart herziening 2024
Water
2025 | 55
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Thema cultuurhistorie | Aarle-Rixtel Rijksmonument
Kerkcomplex
Gemeentelijk monument
Historische paden en kerkpaden
Beeldbepalend of cultuurhistorisch waardevol
Landgoed
Monumentenomgeving: straal van 50 m om object
Archeologisch rijksmonument
Historische dorpsgebieden
Kernrand
Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
56
| 2025
Bron: Provincie Noord-Brabant - Cultuurhistorische Waardenkaart herziening 2024
Bron: Rijkmonumentenregister
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
Thema Ouderenhuisvesting | Aarle-Rixtel Woonvriendelijke zone voor ouderen Zie paragraaf 4.1C
Seniorenroute
Zie paragraaf 4.3I
2025 | 57
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Thema economie | Aarle-Rixtel Bedrijventerrein
Intensivering bestaande perspectiefrijke bedrijventerreinen
Transformeerbaar bedrijventerrein op verzoek van grondeigenaar
Aandacht voor beeldkwaliteit
Transformeren commerciële ruimte op begane grond is toegestaan
Perifere detailhandel voor volumineuze goederen (PDV)
Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
Transformeren commerciële ruimte op begane grond is niet toegestaan Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
58
| 2025
Kernrand
Hoofdstuk 3.2 | Aarle-Rixtel
Thema mobiliteit | Aarle-Rixtel Gebiedsontsluitingsweg 50-80 km/h
Te onderzoeken fietsverbinding
Doorgaand verkeer stremmen
Regionale fietsroute
Hoogwaardig openbaar vervoer(HOV)-verbinding (wens)
Lokale fietsroute
Te intensiveren OV-verbinding
Recreatieve fietsroute
Doorfietsroute (wens)
Looproute
Verbinding voor langzaam verkeer
Verkeersveilige schoolomgeving: stimuleren om te fietsen / lopen en autoluw gebied
2025 | 59
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Externe veiligheid | Aarle-Rixtel Brandaandachtsgebied Explosieaandachtsgebied (incl. Vuurwerk en Civiel) PR 10-6 PR 10-8 Terreingrens Buisleiding Bron: Ministerie IenW - Register Externe Veiligheid 2024
60
| 2025
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
3.3 2025 | 61
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
3.3 62
| 2025
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
Lieshout Historische ontwikkeling
waarvan Baverdestraat de eerste was. De meest recente in- en uitbreidingen zijn Revershof en Nieuwenhof-Noord. Lieshout wordt aan de oosten zuidzijde op natuurlijke wijze ingekapseld door de provinciale weg en het Wilhelminakanaal. keer molen De Vogelenzang, met korenschoven op de voorgrond.
De oorsprong van Lieshout ligt in Het Hof, ten
Lieshout is vooral bekend van bierbrouwerij Bavaria. De familie Swinkels start in 1719 met
zuiden van de Hoofakker. Dit landgoed met
Om de Zuid-Willemsvaart te kunnen verbinden
brouwen. In 1925 wordt een nieuwe fabriek
hoeves ontstaat rond 700 en is in bezit van de heer
met de Amer in Geertruidenberg, werd tussen
gebouwd op de huidige locatie waar inmiddels
van Lieshout. Lieshout wordt in 1146 de eerste keer
1916 en 1923 het Wilhelminakanaal gegraven.
bijna 1.000 werknemers werken. Het bedrijfsareaal
vermeld als ‘Litholz’. Heerlijkheid Lieshout is vanaf
Lieshout kreeg een loswal in 1921. De aanleg van
van Swinkels Family Brewers in Lieshout beslaat
1190 tot 1698 in handen van de abdij van Floreffe.
het kanaal zou voor Lieshout twee belangrijke
de volledige zuidoosthoek van de kern, alsmede
Er staan dan zeven hoeves die pacht moeten
gevolgen hebben. Allereerst werden de twee
een deel van bedrijventerrein De Stater. Het
betalen aan de abdij van Floreffe.
oudste buurtschappen, ‘t Hof en het Achterbosch,
hoofdkantoor aan de Stater is door middel van een
van de dorpskern afgesneden. Daarnaast creëerde
passerelle verbonden met het productiegedeelte.
Het ‘Herenhuis’ of ‘Jachthuis’ aan de Havenweg
het kanaal groeikansen voor enkele bedrijven,
Met bedrijventerrein De Stater heeft Lieshout een
10 werd door Jan Bout gerealiseerd tussen 1719
waaronder Bavaria.
oostelijke sprong gemaakt over de provinciale
en 1725. Hij was de zoon van Adriaan Bout, die in
weg. Met de komst van dit bedrijventerrein is
1714 de Heerlijkheid Lieshout kocht. Lieshout staat
Het historisch deel van Lieshout bevindt zich in
Lieshout fysiek dicht genaderd tot gehucht Het
ook bekend om zijn twee molens: De Vogelenzang
het kruis Molenstraat - Ribbiusstraat - Dorpsstraat
Laar en woningbouwplan De Beekse Akkers.
(1819) en De Leest (1899). Tijdens zijn lange
en Burgemeester Van den Heuvelstraat. De
Vandaar dat in hoofdstuk 1 een bebouwingsvrije
wandeltochten door de omgeving van Nuenen
planmatige uitbreidingen in de jaren vijftig en
bufferzone is vastgelegd tussen de beide kernen,
tekent Vincent van Gogh in augustus 1885 twee
zestig tonen zich achter deze historische assen,
om een toekomstige versmelting te voorkomen.
2025 | 63
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Uitwerking Lagenbenadering met water en bodem sturend In de kern Lieshout is de stroomrichting van het grondwater van zuid naar noord. Dit, in combinatie met een zuid-noord aflopende hoogte van het maaiveld, zorgt ervoor dat de kans op grondwateroverlast groter is in het noorden van de kern dan in het centrum. In Lieshout zijn grotere waterbergingen al te vinden in het noorden (Beltmolen Vogelenzang) en in het westen (richting Hopveld). De bestaande waterbergingen zullen niet voldoende zijn om de toekomstige wateruitdagingen aan te gaan en er wordt daarom gezocht naar meer ruimte voor water aan de kernranden. Een bijzondere uitdaging is het gebrek aan groene plekken en de grote hoeveelheden verharding in de kern. In en om Lieshout zullen de gemeente, haar ketenpartners en haar bewoners samen aan de slag moeten met
Ruimtelijk en maatschappelijk paspoort
deze wateruitdagingen. Lieshout staat bekend om zijn twee molens, Bavaria, de ligging aan het Wilhelminakanaal en de historische dorpsstructuur rond de Heuvel met drie in/uitvalswegen vanuit de Frankische driehoek. Dit brengt een hoeveelheid doorgaand sluipverkeer met zich mee. Aan de Heuvel is in de loop der jaren leegstand ontstaan. Vandaar dat aan een opwaardering en verlevendiging van het centrumgebied wordt gewerkt. Kenmerkend voor deze kern en deze ontwikkeling is de nauwe betrokkenheid van de inwoners bij dit plan. Zonder schroom om de mouwen op te stropen wordt er vanuit het belang van de kern door de inwoners initiatief getoond om mee te werken aan de realisatie. Aan de Grotenhof is centraal in het dorp een goed bereikbaar voorzieningencluster met school, dorpshuis en medisch centrum gerealiseerd.
64
| 2025
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
Ook kent Lieshout drie grote speelplekken voor kinderen en jongeren, waarvan het speel-
Stedenbouwkundig en planologisch perspectief
westelijke richting uit te breiden, aansluitend op de nieuwbouwwijk Nieuwenhof. Er zal hier
cluster met pumptrack in de wijk Nieuwenhof
nadrukkelijk rekening gehouden moeten wor-
de meest opzienbarende is. Dit project is een
De kern Lieshout is de laatste paar decennia ten
den met de landschappelijke waarden aan die
uitermate goed voorbeeld van een geslaagd
opzichte van de overige kernen aantoonbaar
zijde, met name het coulisselandschap aan de
burgerinitiatief.
onderbedeeld qua nieuwbouw van woningen.
Molendreef. Ook de verkeersontsluiting aan de
De gemeente wil daarom in de planvorming een
westzijde van Lieshout verdient aandacht bij een
inhaalslag inzetten.
verdere toename van het aantal woningen.
maar
Lieshout heeft zich vanuit het historisch centrum
In Lieshout vormen het evenemententerrein
een
evenwichtig ontwikkeld, met het Wilhel-
aan de Floreffestraat en het Kuiperplein aan de
verdere intensivering. Om de aanstaande,
minakanaal als natuurlijke barrière in de rug.
Kuiperstraat, de laatste grote, open ruimtes in
demografische vergrijzingsgolf te kunnen
De oost- en zuidoostzijde zijn afgegrendeld
de kern. In deze Omgevingsvisie wordt de open
pareren, is het wenselijk dat ook Lieshout in
voor verdere groei door de Provinciale weg,
ruimtevisie aangescherpt en de teugels om open
toenemende mate zelfvoorzienend is voor de
bedrijventerrein Bavaria en de beleidskeuze om
ruimtes te bebouwen, stevig aangetrokken (zie
verzorging van hulpbehoevende ouderen.
een bebouwingsvrije bufferzone in te stellen
paragraaf 4.4C). Niettemin is het Floreffeplein
tussen de kernen (zie hoofdstuk 1). De sprong
in beeld als mogelijke nieuwe locatie voor de
over de Provinciale weg en het kanaal wordt niet
te verplaatsen supermarkt. Op basis van een
Foto linksonder:
gemaakt.
integrale weging - met als doel een compact
Nieuwenhof-Noord
Ten gevolge van de molenbiotoop (annex Van
centrum - ziet de gemeente buiten het
Foto linksboven:
Gogh-monument molen De Vogelenzang)
Floreffeplein voor de relocatie van de supermarkt
Dorpsstraat
aan de noordzijde is ook aan die zijde
geen redelijke alternatieven. Supermarkt,
Foto onder:
woningbouwtoevoeging
De
Kindcentrum De Sprankel (en eventuele
Molen De Vogelenzang
gemeente Laarbeek en de Stichting Van Gogh
uitbreiding), dorpshuis, medisch centrum en
Brabant zijn hier een erfgoedgedragscode
begraafplaats vormen alsdan een robuust
overeengekomen, op grond waarvan de
voorzieningencluster in het hart van de kern
omgeving van de molen en de uitstraling van het
Lieshout. De locatiekeuze voor de supermarkt
monument extra bescherming genieten.
is derhalve ingegeven door een zwaarwegend
Het ligt daarom voor de hand om Lieshout in
maatschappelijk belang, waarbij de opoffering
Een
belangrijk
aandachtspunt
is
de
zorginfrastructuur rondom verzorgingshuis Franciscushof.
Het
aanleunwoningen de
locatie
gebouw
zijn
heeft
en
gedateerd,
potentie
voor
de
ongewenst.
van groen en een open plek als ‘onontkoombare schade’ worden erkend. Als tegenbeweging voor de inzet van het Floreffeplein als supermarktlocatie, kiest de gemeente ervoor om elders in de kern een nieuw groen statement te maken en bebouwing / verharding juist te verwijderen. Kansen worden gezien in het vergroenen en ontharden van de Mariabasisschoollocatie aan De Wieken, zodat daar een nieuw groen hart ontstaat. Vanuit deze
2025 | 65
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
locatie kan aan een nieuwe en krachtige, groene structuur worden gebouwd die een stevige impuls geeft aan de groenbeleving in Lieshout. Natuurlinten die vanuit De Wieken als een groen palet uitwaaieren over de kern, brengen het groen tot diep in de kern en verbinden bijzondere plekken met elkaar. Tot
slot
kan
de
bewegwijzering
naar
parkeerplaatsen beter. In de drie in/uitvalswegen Ribbiusstraat, Dorpsstraat en Molenstraat zijn bovendien aanzetten gedaan voor een haagbeeld. Het zou meerwaarde bieden voor de uitstraling van het dorp indien dit groene beeld verder wordt versterkt.
Woningbouwkansen Lieshout heeft een aantal woningbouwkansen.
2. Abonné
De gemeente behoudt zich het recht voor
De voormalige sigarenfabriek en drukkerij
om hierin een prioriteitsvolgorde te bepalen.
(‘Abonné stemt tevree’) aan de Lankelaar verhuurt
Onderstaande ontwikkelingen zijn tevens
nu tijdelijke opslagruimte. Maar met een totale
opgenomen op de visiekaart en/of de themakaart
oppervlakte van bijna één hectare, is sprake van
dorpse ontwikkelingen.
een kansrijke en interessante ontwikkellocatie voor woningbouw, met de provinciale weg
1. Nieuwenhof-Zuid
nabij en een recreatief uitloopgebied op
Ingeklemd tussen woonwijk Nieuwenhof en de ‘HART VAN GOUD’ Molenstraat/Sonseweg is een strook gesitueerd
wandelafstand.
‘GROENE met een versnipperde eigendomssituatie. Deze LONG’
versnippering vormt een sta-in-de-weg voor ‘BUFFERZONE’ een vlotte ontwikkeling. Dit neemt niet weg dat de locatie een logische zuidelijke afronding zou kunnen vormen van Nieuwenhof, mits het gebied
‘GROENE ondanks PALET’
de versnippering samenhangend
kan worden ontworpen en gerealiseerd.
Foto boven:
Aandachtspunten zijn de inkijk vanaf het
Mariabasisschool
‘INTIEME viaduct en de brug, de waterhuishoudkundige HUISKAMERS’
Afbeelding onder:
situatie ten gevolge van het talud, de beperkte
Groen dorpspalet
ontsluitingsmogelijkheid en de aanwezigheid
Foto rechts:
van een gasleiding binnen het plangebied.
Bedrijventerrein Papenhoef
66
| 2025
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
3. Supermarktlocatie JUMBO
gemeente heeft hierin een kaderstellende rol.
dient de westelijke verkeersontsluiting onder
In Lieshout is in het kader van de bovengenoemde
Zodra de gebiedsvisie beschikbaar is, kunnen
de loep te worden genomen. Alvorens de
centrumontwikkeling sprake van een verplaatsing
individuele initiatieven vanuit deze visie worden
woningbouwlocaties in ontwikkeling kunnen
van de supermarkt aan de Dorpsstraat naar een
gefaciliteerd, waarna een gefaseerde uitwerking
worden gebracht, dient een verkeersstudie de
locatie elders, vermoedelijk het Floreffeplein.
plaatsvindt.
haalbaarheid van deze substantiële uitbreiding
De vrijkomende supermarktlocatie - met een
aan te tonen.
oppervlakte van 1.900 m2 - biedt ruimte voor
5. Zoekgebied Vogelzang
een nieuwe invulling met woningen. Het
De kern Lieshout wordt aan de oost- en zuidzijde
6. Zoekgebied Nieuwenhof-West
parkeerterrein aan de zijde van de Dorpsstraat is
ingekapseld door natuurlijke barrières: de
Aan de westzijde van de wijk Nieuwenhof wil
eigendom van de gemeente Laarbeek. Er is voor
provinciale weg en het Wilhelminakanaal.
de gemeente een onderzoek uitvoeren naar
langzaam verkeer ook een bruikbare ontsluiting
Ontwikkelingen aan de noordzijde zijn be-
de mogelijkheid om woningen toe te voegen.
op de Baverdestraat beschikbaar.
lemmerd door de molenbiotoop rondom
Te onderzoeken aspecten zijn hier de noord-
molen De Vogelenzang. Het gevolg is dat
zuid gesitueerde gasleiding, de geluidscontour
4. Transformatie Papenhoef
de uitbreidingsrichting van Lieshout aan de
rondom bedrijventerrein De Deense Hoek en
Aan de noordzijde van het Wilhelminakanaal
westzijde van het bestaande dorpsweefsel
de geurcontour van een nabijgelegen agrarisch
bevindt zich een gemengde bedrijvenstrip.
wordt gezocht. Dit is een langgerekt zoekgebied
bedrijf. Aan weerszijden van de buisleiding van de
Hier zijn onder andere een transportbedrijf,
met aandacht voor het coulissenlandschap en
Gasunie is sprake van een belemmeringenstrook
de brandweerkazerne, een timmerfabriek,
de stevige geurcontour rondom het agrarisch
(5 meter) en een brandaandachtsgebied. Binnen
fietsenwinkel en interieurbouwbedrijf gevestigd.
bedrijf aan de Vogelenzang. De gemeente
de belemmeringenstrook mag niet worden
Kortom, een bonte schakering van functies
stelt de randvoorwaardelijke eis dat in het
gebouwd. Binnen het aandachtsgebied dient
en activiteiten. De bedrijven beschikken over
westelijk zoekgebied sprake is van een totale
het zogenaamde ‘groepsrisico’ te worden
weinig expansieruimte en worden gehinderd
gebiedsexploitatie waarin zowel het zoet als het
meegewogen en er dient sprake te zijn van
door de nabijheid van de woonkern en het
zuur worden verwerkt. En wenst zich hier nog niet
een passende bescherming. Ook dient de
Wilhelminakanaal. Al in de ‘bedrijventerreinen
vast te leggen op een concrete ontwikkellocatie.
Veiligheidsregio in de gelegenheid te worden
structuurvisie Laarbeek’ (2010) werd gezinspeeld
Strategische grondverwerving is voor eigen risico.
gesteld om advies uit te brengen over de
op transformatie van dit terrein. Gezien de
Met de toename van het aantal woningen
gevaarstelling.
ligging aan het Wilhelminakanaal zou hier een hoogwaardig en aantrekkelijk woonmilieu gecreëerd kunnen worden met een waterfront aan het kanaal. De plek biedt mogelijkheden voor dorpse hoogbouw. Aandachtspunt is de mogelijke milieu-impact van de overslaghaven van Bavaria N.V. en de molenbiotoop rondom molen De Leest. De waardevolle bomenrij aan het kanaal dient behouden te blijven, waardoor van een vrij uitzicht op het water geen sprake zal zijn (zie foto rechts). Deze gebiedsontwikkeling dient te worden aangestuurd vanuit een globale en voorwaardelijke gebiedsvisie voor het gehele terrein. De
2025 | 67
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek Foto: Franciscushof en Sint Servatiuskerk 7. Voormalige Mariabasisschool
De gemeente ziet mogelijkheden om ter plekke
Kindcentrum De Sprankel heeft twee locaties:
met dorpse hoogbouw een krachtige impuls te
aan de Grotenhof en aan De Wieken. De
geven aan ouderenhuisvesting en ouderenzorg
voormalige Mariabasisschool aan De Wieken
in Lieshout. Wellicht kunnen ook de bestaande
vervult nu een terugvalfunctie op afstand van
aanleunwoningen in deze operatie worden
de hoofdvestiging. Met een oppervlakte van
meegenomen. De locatie is deugdelijk groen
Het plein zelf is momenteel volledig verhard en
bijna een halve hectare ligt hier een kansrijke
afgezoomd van het bedrijventerrein Bavaria
dient een groene metamorfose te ondergaan.
transformatielocatie naar een groengebied met
N.V. De contour voor externe veiligheid van
ondergeschikte woningbouw in de vorm van
de grootste werkgever van Laarbeek is een
Dorpse hoogbouwkansen
een appartementengebouw. Dorpse hoogbouw
aandachtspunt bij deze ontwikkeling.
In paragraaf 4.2B is opgenomen dat verticale uitbreiding in de vorm van dorpse hoogbouw
is hier overweegbaar. Het perceel is nu volledig verhard, hetgeen onwenselijk is uit oogpunt van
9. Centrumontwikkeling Heuvel
geen taboe meer is. Dorpse hoogbouw is -
natuurlijke regenwaterinfiltratie. Bij transformatie
In het kader van de noodzakelijke verlevendiging
naast transformatie en uitbreiding - nodig om
kan hier door het vergroenen en ontharden van
van het centrum van Lieshout en het
aan de stevige woningbouwopgave voor de
het perceel aanzienlijke hydrologische winst
tegengaan van leegstand, is een centrumplan
komende jaren te kunnen beantwoorden. De
worden behaald. De primaire doelstelling
in voorbereiding. Dit plan voorziet nu in een
gemeente ziet in Lieshout mogelijkheden om
voor deze locatie is derhalve groen- en
horecavoorziening en de toevoeging van een
verhoging te kunnen integreren op de westelijke
biodiversiteitontwikkeling.
aantal woningen. Onderdeel van het plan is
uitbreidingslocaties, Papenhoef, Franciscushof
het onttrekken van de zuidelijke wegtak van
en de voormalige Mariabasisschool. Het betreft
8. Transformatie Franciscushof
de Frankische driehoek aan het gemotoriseerd
hier geen limitatieve opsomming. Er kunnen zich
Verzorgingshuis Franciscushof is volgens
verkeer, teneinde deze openbare ruimte te
bij nieuwe transformaties immers onbenoemde
eigenaar De Zorgboog toe aan een revitalisering.
kunnen inzetten voor horeca en evenementen.
kansen voordoen.
Visiekaart | Lieshout Wonen en werken Zoekgebied uitbreiding woningbouw Belemmering veehouderij voor ontwikkeling Intensivering bestaande perspectiefrijke bedrijventerreinen
Voorzieningencluster De buitenruimte Groene open ruimte, geen verdere verdichting / uitbreiding toegestaan
(Onderzoekgebied) mobiliteitshub Bron: Mobiliteitsvisie gemeente Laarbeek
Wens voor een rotonde voor betere doorstroming Doorgaand verkeer stremmen Klimaat en Energie
Afgeronde of natuurlijke kernrand
(Bestaande) groenstructuur verbinden / versterken
Nog af te ronden of uit te breiden kernrand
Nieuwe natuur met uitloopgebied
Doorfietsroute tracé Gemert – Eindhoven
Ruimte voor de beek en ecologische verbindingszone
Molen - nader te onderzoeken nieuwe beschermingszone
Verbinding voor langzaam verkeer
Zoekgebied waterberging
Compact centrum
Verkeersveilige schoolomgeving: stimuleren om te fietsen / lopen en autoluw gebied
Onderzoekslocatie nieuw energiestation
Bedrijventerrein Woongebied Onze kernen
Nieuw voorzieningencluster
68
Perspectiefrijk winkelgebied
| 2025
Bron: Mobiliteitsvisie gemeente Laarbeek
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
2025 | 69
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Dorpse ontwikkelingen | Lieshout Dorpse hoogbouw in principe toegestaan: met een
max. van 3/4/5 bouwlagen onderbouwt in een samenhangend stedenbouwkundig plan gepaard met extra aandacht voor de buitenkwaliteit van het maaiveld en directe omgeving.
Verruiming van bouwhoogtes op perspectiefrijke bedrijventerreinen: met in achtneming van de gemeen-
telijke parkeernormen en het gebouw vanuit brandveiligheid en stedenbouwkundige kwaliteit acceptabel is.
Dorpse hoogbouw in principe niet toegestaan: op
betreffende uitbreidingslocatie.
Transformeren: heronwikkeling en functie(s) wijzigen
afweegbaar.
70
| 2025
Vitaliseren: functie(s) handhaven, maar kwaliteit verbeteren afweegbaar.
Historisch dorpsgebied: geen dorpse hoogbouw mogelijk, tenzij locatie nadrukkelijk als dorpse hoogbouwlocatie is aangewezen.
Bron: Themakaart cultuurhistorie
Historisch oriëntatiepunt: er dient rekening te worden gehouden met zichtlijnen op deze punten.
Bron: Themakaart cultuurhistorie
Molenbiotoop: hoogbouw mag de windvang van de molen niet belemmeren. Bron: Themakaart cultuurhistorie
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
Thema groen | Lieshout Wegen hoofdgroenstructuur
Water
Wegen wijkgroen
Gewenste uitbreiding groenstructuur/-verbinding
Langzaamverkeersroute
Gewenste uitbreiding ecologische verbindingszone
Groenvlakken hoofdgroenstructuur
Markante plek / dorpsentree
Groenvlakken wijkgroen
Kernrand
2025 | 71
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Thema cultuurhistorie | Lieshout Rijksmonument
Molenbiotoop: straal van 400 m vanaf middelpunt vanaf de molen
Gemeentelijk monument
Kerkcomplex
Beeldbepalend of cultuurhistorisch waardevol Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Historische paden en kerkpaden
Monumentenomgeving: straal van 50 m om object
Kernrand
Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Bron: Het Erfgoedhandboek Laarbeek ‘Een erfenis aan verhalen’
Historische dorpsgebieden
72
| 2025
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
Thema Ouderenhuisvesting | Lieshout Woonvriendelijke zone voor ouderen Zie paragraaf 4.1C
Seniorenroute
Zie paragraaf 4.3I
2025 | 73
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Thema economie | Lieshout Bedrijventerrein
Intensivering bestaande perspectiefrijke bedrijventerreinen
Transformeerbaar bedrijventerrein op verzoek van grondeigenaar
Compact centrum
Transformeren commerciële ruimte op begane grond is toegestaan
Nieuw voorzieningencluster
Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
Transformeren commerciële ruimte op begane grond is onder voorwaarden toegestaan Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
Transformeren commerciële ruimte op begane grond is niet toegestaan Bron: Afwegingskader transformatie en woningsplitsing in kernen
74
| 2025
Kernrand
Hoofdstuk 3.3 | Lieshout
Thema mobiliteit | Lieshout Bundelroute
Buurtbus
Recreatieve fietsroute
Gebiedsontsluitingsweg 30-60 km/h
Doorfietsroute
Looproute
Doorgaand verkeer stremmen
Verbinding voor langzaam verkeer
Wens voor een rotonde voor betere doorstroming
Te onderzoeken fietsverbinding
Verkeersveilige schoolomgeving: stimuleren om te fietsen / lopen en autoluw gebied
Hoogwaardig openbaar vervooer (HOV)-verbinding
Regionale fietsroute
(Onderzoeksgebied) mobiliteitshub
Lokale fietsroute
2025 | 75
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Externe veiligheid | Lieshout Brandaandachtsgebied Explosieaandachtsgebied (incl. Vuurwerk en Civiel) PR 10-6 PR 10-8 Terreingrens Buisleiding Bron: Ministerie IenW - Register Externe Veiligheid 2024
76
| 2025
Hoofdstuk 3.4 | Mariahout
3.4 2025 | 77
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
3.4 78
| 2025
Hoofdstuk 3.4 | Mariahout
Mariahout Historische ontwikkeling
voormalige gemeente Lieshout met vijftig
initiatief van Pastoor van Eijndhoven benut
procent groeide. De bevolkingstoename die
voor voorzieningen voor de parochianen. Voor
In het Ginderdoor vinden we de ontstaansbasis
het gevolg was van de kinderrijke gezinnen
de geloofsbeleving werden een Mariagrot
van Mariahout. Het was een buurtschap van
van de ‘pioniers’ leidde ertoe dat er een school
en een Processiepark aangelegd, terwijl de
zelfstandige boeren onder de jurisdictie van
gebouwd werd en dat er winkels, een smederij,
culturele behoeften werden ingevuld door de
de Hertog van Brabant en met een eigen kapel
een bakkerij en diverse cafés gevestigd werden.
oprichting van een openluchttheater in 1945.
en later een herberg (De Reizende Man). De
De nieuwe nederzetting die zo ontstond kreeg
Het theater werd met een pragmatische pio-
eerste vermelding dateert van 1311. Vanuit het
de allure van een dorp, met een eigen kerk. De
niersmentaliteit - met name door leden van het
Ginderdoor start in 1920 de ontginning van de
pastoor van die kerk, J.R.H. van Eijndhoven, was
Rooms Katholieke Jonge Boerenstand (RKJB) -
woeste gronden op Lieshouts grondgebied,
een Mariavereerder die wist te bewerkstelligen
gebouwd met betonblokken van het tijdens de
de heideontginningen langs de Rooijseweg
dat de gemeenteraad van Lieshout in 1933
oorlog gebombardeerde vliegveld Welschap in
en de Veghelsedijk. Er verschijnen veel nieuwe
instemde met de naam Mariahout voor het
Eindhoven. Daarnaast werden in de dorpskern
boerderijen, waardoor het gehucht aanzienlijk
nieuwe dorp.
ook een school en een klooster gebouwd. In het
uitbreidt.
klooster vestigden zich in 1947 de zusters van
Na een aarzelende beginperiode nam de
Het gehele terrein rond de kerk van Mariahout
Barmhartigheid. Ze verzorgden het onderwijs
ontginning in de jaren 1928 - 1929 sterk toe,
kent een bijzondere en betekenisvolle ge-
en zetten zich in voor het sociale en culturele
waardoor de hoeveelheid cultuurgrond in de
schiedenis. De ruimte rond de kerk werd op
leven.
2025 | 79
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Uitwerking Lagenbenadering met water en bodem sturend Ondanks de geringe leeftijd van Mariahout volgt de bebouwing het traditionele patroon van oudere bebouwing op hoger gelegen gronden en nieuwere bebouwing in lager gelegen gebieden. De dominante beweging van het grondwater is in noord-zuid richting. De locaties waar het
gemeenschap is sterk georganiseerd met een
grondwater het hoogst staat is in de buurt van
stevige, maatschappelijke betrokkenheid en vele
de oude vennen. Vroeger bouwden men niet
vrijwilligers. De kern kenmerkt zich als een hechte
op of naast vennen maar door de tijd heen is de
gemeenschap waar men zorgt voor elkaar. Samen
bebouwing steeds dichterbij gekropen. Ook de
organiseren zij activiteiten om het dorp levendig
ontginning speelt hier een grote rol in. In natte
te houden. Het onderhoud door (met name
periodes zijn het juist deze gebieden die het
oudere) vrijwilligers begint een punt van zorg te
eerst problemen met wateroverlast ervaren. De
worden. Met het vertrek van de supermarkt uit
visiekaart van Mariahout toont zoekgebieden
het dorp is de Mariahoutenaar voor de dagelijkse
Foto boven:
voor regenwaterberging aan de noordelijke en
(en niet-dagelijkse) boodschappen momenteel
Openluchttheater
westelijke kernranden.
aangewezen op Lieshout en andere dorpen. Deze
Foto linksonder:
trend is niet exclusief voor Mariahout. Het maakt
Toegang openluchttheater
Aan de oostzijde van D’n Hoge Suute is een groen-
deel uit van een waarschijnlijk onomkeerbare
Foto rechtsonder:
blauwe ontwikkeling voorzien die Mariahout
‘kleine dorpen problematiek’, het wegtrekken
Kerk en processiepark
klimaatbestendiger maakt, de omgevingskwaliteit
van voorzieningen in verband met de vanuit
verbetert en een impuls geeft aan biodiversiteit.
bedrijfseconomisch perspectief, te beperkte
Daarnaast vormt deze invulling een afronding
schaal en markt.
van de oostelijke kernrand en voorkomt het een samensmelting met de historische bebouwingsconcentratie aan de Heieindseweg.
Ruimtelijk en maatschappelijk paspoort Mariahout kan stedenbouwkundig worden gekenschetst als een kern met een donutstructuur.
Een
geregisseerd
ontginningsdorp
met een open, extensief bebouwd hart is cultuurhistorisch uitermate bijzonder. Het Oranjeplein is na de herinrichting in 2019 nog meer een ontmoetingsplek voor jong en oud en met recht de huiskamer van het dorp. De
80
| 2025
Hoofdstuk 3.4 | Mariahout
De fasering van de nieuwbouwlocaties is
Binnen dit gebied kunnen functies in de vorm
respectievelijk westelijke (Meerven) en oostelijke
belangrijk. Een gematigde jaarlijkse groei is
van transformatie van gebouwen wél worden
richting (D’n Hoge Suute). Deze uitgroei zou als
van belang om het leerlingenaantal van de
uitgewisseld en kunnen wooneenheden in de
onevenwichtig en planologisch onwenselijk
Bernadetteschool redelijk constant te houden.
bestaande gebouwen worden ingepast. Het heeft
gezien kunnen worden, ware het niet dat de te
Hoge pieken en diepe dalen in het leerlingenaantal
de voorkeur om binnen het gebied in elk geval een
overbruggen afstanden in Mariahout klein zijn.
zijn niet in het belang van de school.
kapelfunctie te behouden voor een viering, dienst
De uitbreidingswijk D’n Hoge Suute wordt
of bezinningsplek. De uitbreidingsrichting van
aan de oostzijde rigoureus afgegrensd om te
Mariahout wordt om die reden aan de (zuidelijke)
voorkomen dat de kern samenvloeit met de
buitenrand gezocht.
historische bebouwingsconcentratie aan de
Stedenbouwkundig en planologisch perspectief
Heieindseweg. Het ruimtelijk vrijhouden van Het DNA van Mariahout dient te worden bewaard
Het ontbreekt het open, groene hart aan een
historische bebouwingsconcentraties is een
en bewaakt. Het binnengebied (grot, kerk, pastorie,
doorsteek voor langzaam verkeer (voetgan-gers
belangrijk uitgangspunt in de Omgevingsvisie
processiepark, begraafplaats, openluchttheater,
en fietsers) van het Oranjeplein naar het Buurthuis
buitengebied. De cultuurhistorische waarde van
klooster, school en plein) vormt juist in het
aan de Bernadettestraat en vice versa. Deze
gehuchten vereist een vrije ligging, zodat de
samenspel een aantrekkelijk ensemble. Mariahout
doorgang is wenselijk voor een snelle en logische
ontstaansgeschiedenis zichtbaar blijft en ver-
heeft in de loop der jaren een anekdotisch
verbinding tussen de beide hartkamers van het
teld kan worden. De dan resterende bufferzone
dorpsbeeld ontwikkeld; de ontstaansgeschiedenis
dorp. De ruimte aan de westzijde van het klooster
tussen D’n Hoge Suute en het aangrenzende
is nog uitstekend afleesbaar. Het groene hart
Mariënhof en (een deel van) de speelplaats van
gehucht, kan in de afronding breed worden
ontleent zijn waarde aan de samenhang van
de Bernadetteschool leent zich kansrijk voor een
ingezet voor bijvoorbeeld een combinatie van
de verschillende onderdelen en de sociaal-
gemeenschappelijke, onbebouwde functie. Het
natuurontwikkeling en waterberging.
culturele rol die dit heeft gespeeld - en nog
is wenselijk om hiervoor in samenspraak met alle
steeds speelt - in de geschiedenis van Mariahout.
belanghebbenden een gebiedsvisie op te stellen.
In de kern worden De Pelgrim en Mariastraat
Reden waarom het hart vrij dient te blijven
De kern Mariahout heeft zich in de loop der jaren
18-22 getransformeerd naar woningbouw,
van nieuwe bebouwing en niet ten prooi mag
ontwikkeld van een compacte, evenwichtige
in combinatie met - indien haalbaar - een
vallen aan welke nieuwe woningbouw dan ook.
kern naar een ‘vogelvorm’ met twee vleugels in
dagwinkel en horeca. Een dagwinkel is een op een kleine supermarkt lijkende winkel om snel en eenvoudig kleine en snelle boodschappen te kunnen doen. Om na de afronding van D’n Hoge Suute aan de toekomstige woningbehoefte van Mariahout te kunnen blijven voldoen, is een nieuwe uitbreidingsrichting noodzakelijk. De noordzijde van Mariahout vertegenwoordigt met het Mariahouts bos landschappelijke en natuurwaarden, die ruimtelijk-visueel beschermd dienen te worden. Het is ongewenst om deze waarden te dicht te naderen met woningbouw. Daarnaast liggen er aan de noordzijde diverse buisleidingen en wordt de aanwezige waterloop en duidelijke
2025 | 81
Omgevingsvisie Kernen Laarbeek
Mariahout heeft een aantal woningbouwkansen. De gemeente behoudt zich het recht voor om hierin een prioriteitsvolgorde te bepalen. Onderstaande ontwikkelingen zijn tevens opgenomen op de visiekaart en/of de themakaart dorpse ontwikkelingen.
Woningbouwkansen 1. Afronding De Hoge Suute Aan de oostzijde van de kern heeft zich woningbouwlocatie D’n Hoge Suute ontwikkeld. Deze woonwijk is aan de oostelijke rand nog niet afgerond. Hierbij dient rekening te worden gehouden met de historische bebouwingsconcentratie aan de Heieindseweg. Het vasthouden van een bebouwingsvrije Foto boven:
bufferzone rondom een gehucht is één van de
Ezelsruggen Mariastraat
specifieke afwegingsprincipes, zoals verwoord in hoofdstuk één. De oostelijke begrenzing is
bosrand verder ontwikkeld tot ecologische
opgenomen op de visiekaart van Mariahout. Dit
verbindingszone. Er wordt daarom gekozen voor
en leefklimaat en het uitgangspunt dat het
neemt niet weg dat aan de binnenzijde van deze
een zuidwestelijke uitgroei van de kern. Hierbij
varkensbedrijf - binnen de bestaande, maximale
demarcatielijn nog woningbouwkansen resteren.
kan de verkeersontsluiting worden verzorgd aan
planologische mogelijkheden - niet in zijn
zowel de Ginderdoor als het Knapersven.
ontwikkeling mag worden belemmerd.
2. Mariahout-Zuidwest
Beide voorziene uitbreidingen aan de zuidwest-
In verband met de landschappelijke waarden
Zoals in paragraaf 3.5 wordt uiteengezet, heeft
en zuidoostzijde van Mariahout herstellen de
aan de noordzijde van de kern Mariahout en de
Laarbeek door ruimtelijke omstandigheden
stedenbouwkundig oorspronkelijke ronde vorm
slechts beperkte mogelijkheden om het