11 20210624 Waterbeheerplan 2021 Bijlage 6 deel 2.pdf
Tekst van het document
De wateren in stedelijk gebied warmen sneller op en koelen minder snel af door verdamping, in vergelijking met het platteland. Tevens zijn enkele wateren in de Groene Long zeer ondiep, afhankelijk van de ligging zorgt dit voor een snelle opwarming van het water. De gevolgen van klimaatsverandering kunnen zorgen voor extra overlast, met relatief zachte winters kan een relatief grote hoeveelheid cyanobacteriën aanwezig blijven in de waterkolom wat kan zorgen voor een permanente bloei. Als te zien is
42
waterelementen Laarbeek
in onderstaande tabel zijn er afgelopen jaren verschillende meldingen geweest betreft blauwalg in de Groene Long. Datum melding: 07-2005 07 2006 07-2010 08-2013 08-2015 2016 2017
Bron: (DHV B.V., 2007) (Lurling, Oosterhout, & Beekman, 2010) (Blauwalgen !, 2010) (Bon, 2017) (Biemans, 2017) (Waterschap Aa en Maas, 2016) (Mooi Laarbeek, 2017)
In 2007 is er een waterkwaliteitsonderzoek gedaan door DHV. Om oorzaken van slechte waterkwaliteit in groene long op te sporen en mogelijke oplossingsrichtingen te ontwikkelen. Uit dit onderzoek kwamen enkele aspecten naar voren die mede verantwoordelijk zijn voor de slechte water kwaliteit van de Groene Long. De eindconclusie van het onderzoek richt zich met name op de verhoogde concentraties voedingsstoffen in het water. De belangrijkste oorzaken van de slechte waterkwaliteit in de groene long zijn: • Te hoge nutriëntengehaltes in het inlaatwater; • Te geringe doorspoeling in de vijvers in het IJswegbos en de lage Heesweg; • Grote bladinval in de vijver bij de Lage Heesweg en de vijvers in het IJswegbos; • Te ondiep water bij de vijver in de Lage Heesweg; Andere oorzaken van de slechte waterkwaliteit zijn: • De grote Roekenkolonie bij de vijvers in het IJswegbos en de Lage Heesweg; • De waterbodemverontreiniging met zink in de gemeentevijver en met DDD/DDT/DDE in de Trekgraaf; • De lozingen van het bergbezinkbassin in de Trekgraaf; • Het voeren van eenden; • Overkluizingen. Echter zijn enkele beleidsmatige punten en mogelijke vervuilde instroom van bronnen niet opgenomen in het rapport. Zoals het beleid omtrent honden, sportvisserij en de mogelijkheid van foutief aangesloten hemelwaterafvoeren.
Honden Zo stelt de gemeente Laarbeek in het hondenbeleid (Gemeente Laarbeek, 2018), dat er geen opruim plicht is in de grasstroken ter plaatsen van de uitlaatstroken en losloopterreinen. Dit betekend voor de wateren gelegen langs deze uitlaatstroken dat zij extra nutriënten ontvangen. Tevens wordt door het vigerend beleid gestuurd om hier van gebruik te maken. Daarmee worden deze uitlaat stoken hotspots met verhoogde concentraties aan voedingstoffen. Ondanks de goede bedoeling de
43
waterelementen Laarbeek
uitwerpselen op te ruimen doormiddel van het deponeren in een straatkolk, kan het nog steeds in het oppervlaktewater terecht komen.
Sportvisserij Tevens laat het beleid omtrent de visvergunning als beschreven in (Gemeente Laarbeek, 2018) zich niet uit over het gebruik van lokvoer. Daarbij is het tot zover bekend toegestaan lokvoer te gebruiken in de visvijver van de verenging “Het geduld”. Het gebruik van lokvoer als onderzocht in (Emmerik & Peters, 2009) wisselt sterk. Ook bleek dat er een groot verschil was van de hoeveelheid fosfaat en stikstof in het lokvoer. Deze literatuur komt overeen met uitspraken van lokale vissers. Dit maakt het moeilijk om een goede inschatting te maken van ingebrachte nutriënten. Hemelwaterafvoer Regenwaterafvoer van daken en straatkolken of verdachte locaties hebben een mogelijk negatief effect op de waterkwaliteit. In (Langeveld, Velthorst, Kingma, & Reinhard, 2005) wordt gewaarschuwd voor drie verschillende problemen rioolrenovatie, foutieve aansluitingen van huizen en later geleidelijke aangepaste binnenhuisriolering. Bij rioolrenovatie kan een mogelijke complicatie ontstaan in de aansluiting van de regenwaterafvoer en de droogweer afvoer. Het fout aansluiten van huizen kan ontstaan door het gebruik van verschillende kleur-coderingen. Bij verbouwingen kunnen binnenhuisriolering verkeerd aangesloten worden door verkeerd gebruik te maken van de regenwaterafvoer. Het laatste gaat vaak geleidelijke en ongemerkt wanneer een nieuwe wc, douche of wasmachine aangesloten wordt.
Dit al kan resulteren in een toestroom van nutriënten en chemicaliën in het oppervlakte water. Het opsporen van deze problemen dient daarom met enige regelmaat te gebeuren. De waterkwaliteit kan in korte tijd sterk achteruit gaan met betrekking tot blauwalg. Uit het onderzoek van (Lurling, Oosterhout, & Beekman, 2010) bleek dat in de zomer van 2006 bij de vijver aan de Otterweg in Beek en Donk een hoge concentratie gebonden neurotoxisch aminozuur β-N-methylamino-l-alanine (BMAA) aanwezig te zijn in de drijf laag. Locatie drijflaag 1. Beek en Donk
vrij bmAA (μg g-1) 1.3/1.4
gebonden bmAA(μg g-1) 34.1
Dit zo genoemd “langzame gif” is al bij zeer lage concentraties 10μM schadelijke voor motorische neuronen. Het gif was afkomstig van het dominant aanwezige soort Anabaena, aangeraden wordt dan ook om contact met de drijflagen te vermijden.
44
waterelementen Laarbeek
EVZ Voorbeemd
De Voorbeemd is een ecologische verbindingszone gelegen langs de Goorloop. Deze is aangelegd in 2014. Voor de basis van het ontwerp is er gekeken naar historische kaarten met de landschapskarakteristieken van 100 jaar geleden. Om zo de kleinschalige landschapsstructuur met natte graslanden en hogere akkers die worden gescheiden doormiddel van slootjes, paden en struwelen zoveel mogelijk te herstellen. Hierbij zijn drie functies geïntegreerd om zo een multifunctionele waterberging te creëren: waterberging, natuur en recreatie. Dit resulteert in een waterbufferend gebied waar natuur en biodiversiteit de kans krijgen en mensen extensief kunnen recreëren (Gemeente Laarbeek, 2013).
Bergingsvijver 204 in 2016 – overstortstuw richting de Goorloop
45
waterelementen Laarbeek
Uit milieukundig bodemonderzoek van 29 oktober 2013 op locatie uitgevoerd in combinatie met omliggende projecten uit Dinoloket is een schematisch geotechnisch profiel opgesteld. De hoogte van het maaiveld bedraagt circa 13,6 meter boven maar NAP. De boringen zijn tot 3,5 meter onder het maaiveld bemonsterd. De bovenste twee meter bestaat uit matig fijn, zwak siltig zand met lokale doorsneden door veen-en leemlagen. Onder deze laag bevindt zich tot vijf meter boven NAP een zandig pakket met lokaal een doorsnede door leemlagen. Tussen 5 boven en 12 meter onder NAP is een draagkrachtig zandpakket gevolgd door een overwegend kleiig zandpakket tot 18,5 meter onder maaiveld. Het watersysteem wordt gevoed door grondwater dat afkomstig is uit de directe omgeving. Zo ook het drainagewater wat afkomstig is van het speelveld van de speeltuin “De Ratel”. Het watersysteem kent daarom weinig doorstroming door de watergangen. Aan de hand van het voorgaand diagram tevens duidelijk te zien dat enkele waterelementen minimaal ververst worden. Dit zorgt tevens voor een nutriënten ophoping.
De Hoge Regt & Beek
Het watersysteem “De Hoge Regt en Beek” bestaat uit een drietal bergingsvijvers en twee poelen. Deze poelen zijn gelegen tussen de bergingsvijvers en zijn bedoeld om de ecologische waarde van het gebied te verhogen. Het systeem draagt samen met het “Poelensysteem” bij aan de ecologische verbindingszone van de Goorloop. Het in 2013 is daarbij de bergingsvijver 214 omgevormd naar het huidige situatie. De bergingsvijver 214 was enkele jaren eerder aangelegd met een steiler talud.
46
waterelementen Laarbeek
Bergingsvijver 213 is de grootste bergingsvijver en heeft voor de wijk “Laarsche Velden Noord” een totale berging capaciteit van ca. 6.880 m3 (Nooijen, 2016). Verder heeft de bergingsvijver 214 die verantwoordelijk is voor de wateropvang 3 van de “De Klavierstraat” een beschikbare berging van 645 m bij de geadviseerde afvoerhoogte van 13,20m boven NAP. De maximale peilstijging tot de kade van de 3 Goorloop bedraagt de maximale bergingscapaciteit 2265 m . De bergingsvijver B163g voor de wijk “Laarsche Velden West” heeft de mogelijkheid tot het bergen 3 van 540 m bij een waterstand van 13,20m boven NAP. Bij een eventuele maximale 3 peilstijging bedraagt dit 2184 m .
Bergingsvijver b163g in 2016 – op achtergrond de Laarsche Velden West Het watersysteem kent volgens de bodemkaart een Beekeerdgronden met lemig fijn zand. Tevens is in april 2005 door Grontmij een verkennend bodem onderzoek uitgevoerd. Uit deze opname kwam een geschematiseerde bodem beschrijving als verwerkt is onderstaande tabel. Laag 1 2 3
Diepte 0,0 – 0,20 à 0,90 m-mv 0,90 – 1,05 à 2,2 m-mv 1,05 à 2,2 - > 5,0 m-mv
Omschrijving matig humeus, lemig, zeer tot matig fijn zand leemarm tot zwak lemig, matig fijn zand afwisselend leem en lemige zandlagen
waterdoorlatendheid 1,0 tot 3,5 m/d slecht doorlatend *
Tevens kwam in het uitgevoerde sonderingsonderzoek naar voren, dat op de locatie leemlaag/lemige zandlaagjes voorkomen vanaf een diepte 1,05 à 2,2m tot circa 4 à 5 m onder het maaiveld. Verder komt naar voren dat nabij de Goorloop vanaf 6 à 7m onder het maaiveld een diepe leemlaag met een dikte van 1 à 2 meter is gelegen boven op een ondergrond van zand.
47
waterelementen Laarbeek
De waterdoorlatendheid van de eerste laag met sterk variërende samenstelling is geschat op 1,0 tot 3,5 m/d. De tweede laag vanaf ca. 1,05 tot 2,2meter onder het maaiveld en de leem worden als slecht doorlatend beschouwd. (Grontmij Nederland B.V., 2009) Uit het verkennen milieukundig bodemonderzoek blijkt dat de bovenste halve meter in het westelijke deel van De Hoge Regt ter plaatse van bergingsvijver 213, licht verontreinigd is met zink. Tevens is het grondwater licht verontreinigd met zink en/of barium. De lichte verontreinigingen vormen geen aanleiding tot het uitvoeren van nader onderzoek of saneringsmaatregelen. (SWECO, 2017)
48
waterelementen Laarbeek
Poelensysteem
Het poelensysteem grenst aan de Goorloop en draagt bij aan de ecologische functie van deze beek. Het systeem bestaat uit een tweetal poelen en een natuurwater. Als te zien in bovenstaand diagram loopt natuurwater 217 over in de naastgelegen sloot, die weer uitmond op de Goorloop. Het natuurwater is oorspronkelijk ontworpen als bergingsvijver om aan de wateropgave te voldoen. Dit betrof een deel van het water van “De Laarschevelde West” met de daar achterliggende voorzieningen “D’n Ekker”. Uiteindelijk is het waterelement omgevormd naar natuurwater en heeft het de hoofdfunctie natuur. De bodem is met een Beekeerdgrond lemig tot fijnzand vergelijkbaar met de locatie langs de “De Hoge Regt en Beek”. Door de ligging van de waterelementen heeft de Goorloop invloed op de waterstand in de waterelementen. Volgens gegevens van het waterschap bedraagt het waterpeil in de beek gedurende het grootste deel van het jaar ca. NAP +13,2 m. (Kwaadsteniet & Botterweg, 2009) Voor natuurwater 217, is het waterlevel gekoppeld aan het overstortpunt. Het overstort punt wordt deels bepaald door de maten van begroeiing die aanwezig is en of het water weg kan stromen naar de Goorloop.
49
waterelementen Laarbeek
D’n Ekker
Het watersysteem “D’n Ekker” begint bij de Dokter Timmerslaan en loopt langs de Lieshoutseweg tot en met het Commanderijcollege. Het systeem bergt een deel van het water ter plaatse van de voorzienigs cluster met daarachter gelegen woningen. Op basis van het geohydrologische onderzoek uitgevoerd voor (Kwaadsteniet & Botterweg, 2009) blijkt dat de bodem bestaat uit een zandige toplaag met een dikte van 1,5 tot 5 meter onder het maaiveld ( +14,7 à +15,8). Onder deze laag bevind zich een ondiepe leemlaag met een dikte van 1 tot 3 m. Hierop volgt een zandig pakket met onregelmatige leemlagen. Op een diepte van MV -7 tot -12 m begint een homogeen zandig pakket. Op de locatie van D’n Ekker wordt een gemiddelde stijghoogte verwacht van ca. +14,0 à +14,5m NAP. Door de wisselende leemlaag is infiltratie plaatselijk niet mogelijke en is er spraken van een schijngrondwaterspiegel. Het zandpakket tussen -1 en -3 m onder het maaiveld is beter waterdoorlatend. Met behulp van de Hooghoudt methode zijn horizontale doorlatendheden gemeten van ca. 2 tot 4 m/dag. Het hemelwater rioolstelsel heeft twee afvoerpunten waar het water naar toe kan. Er kan een denkbeeldige scheidingslijn worden getrokken tussen de Triangelstraat en “entree tennisvereniging”. Ten Noorden van deze scheidingslijn wordt het water geloosd op het bestaande HWA-riool ter plaatse van de Symfoniestraat.
De zuidelijk zijde van de genoemde scheidingslijn loopt af via een bestaande duiker (BD 02892) op het oppervlaktewater ten westen van de Wijnkelderweg. Uit onderstaande tabel is op te maken dat klein buien niet opgevangen worden door de bergingsvijver 218. Dit komt door de bergingsmogelijkheid in het hemelwater 3 rioolstelsel van 477 m . Om deze berging te kunnen bieden is er een overstortdrempel geplaats bij de inlaat van de vijver op +14,75 meter NAP. Wanneer de waterberging geheel gevuld is, treed de overstort van de berging naar de Goorloop in werking op een gelijk NAP-niveau. De ontworpen bergingscapaciteit van de bergingsvijver bedraagt maximaal 663 m3. De benodigde berging voor de uitgangssituatie met een bui van “T =10 +10%” bedraagt 448 m3.
50
waterelementen Laarbeek
Bui Omschrijving Duur berekening Neerslag Run off Afvoer > Symfoniestraat Interne overstort > vijver Minimale waking riolering Afvoer vijver > Goorloop Overstort vijver > Goorloop
Eenheid h mm 3 m
2 19,8 765
2 35,7 1.479
T =10 +10% 24 56,5 2.107
3
39 0 0,95 7 29
42 442 <0 8 669
516 448 0,09 96 885
m 3 m 3 m 3 m 3 m
L08
L10
In bovenstaande tabel zijn de resultaten van de berekeningen opgenomen. (Kwaadsteniet & Gielen, 2009) Solitaire waterelementen Poel 78 Deze poel ligt aan de Beekseweg langs de Goorloop onder De Hoge Regt & Beek. Het is een solitaire poel in een landbouw gebied met een oppervlakte van 335 m² en een diepte van 60 en een sliblaag van 10 cm. Het bodemtype is beekeerdgrond; lemig fijn zand met een grondwatertrap III = H <40 L 80-120 In het midden is de poel nog open maar verder is de poel sterk aan het verlanden. Langs de randen is de poel namelijk omgeven door een dikke rietkraag met een beginnende ontwikkeling van wilg. Ten westen van de Poel liggen landbouwgronden tot op enkele meters van de poel, zodat het zeer waarschijnlijk is dat er uitspoeling van nutriënten in de poel plaats vindt. De poel heeft een natuurfunctie en heeft een functie binnen de ecologische verbindingszone Voorbeemd. Wadi 101 Deze solitaire wadi heeft een oppervlakte van 156 m² en ligt aan de Meidoorn Beek en Donk Gelegen onder de voorbeemd. Rondom de Wadi is bebouwing. Het betreft een wat laag gelegen grasveld met twee kolken. Het is de bedoeling dat de Wadi ingericht wordt als trapveldje met speel voorzieningen ook worden er nog bomen geplant. De bodemsoort is beekeerdgrond, leemarm en zwak lemig fijn zand met grondwatertrap III = H <40 L 80-120. Onder normale omstandigheden staat de Wadi droog.
De Wadi heeft een waterbufferende en recreatieve functie. Wadi 104 Deze solitaire wadi is gelegen in Vrijenborg aan de Blokskampse dreef onder de Beekse akkers, aan de rand van de bebouwing. De wadi is gesitueerd in de grasberm langs de weg en trottoirs.Deze solitaire wadi heeft een oppervlakte van 604m².Aan de oostkant van de Wadi ligt een overstortput. Het gebied waar de wadi ligt is Semi-bebouwd. De grondsoort betreft hoge zwarte enkeerdgronden, leemarm en zwak lemig fijn zand. De grondwatertrap Vb = H 25-40 L >120 De Wadi heeft een water bufferende functie voor het afstromende oppervlakte water vanaf verharding. Onder normale omstandigheden staat de Wadi droog.
51
waterelementen Laarbeek
Gezien de ligging in de woonwijk is er sprake van een potentiele bijdrage aan de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. Poel 202 De solitaire poel ligt boven de Voorbeemd aan de Pater de Leeuwstraat en heeft een oppervlak van 226 m². De poel ligt naast het woonwagenkampje met grondlichaam. Aan de noord en zuidkant van de poel is sprake van opslag van wilg en de poel is door verlanding zeer ondiep. De grondsoort betreft beekeerdgrond, leemarm en zwak lemig fijn zand met grondwatertrap III = H <40 L 80-120. Het aangrenzende grasveld wordt nu intensief gemaaid zodat de poel geïsoleerd ligt qua natuurbeleving en verbinding voor fauna. Poel 208 Deze solitaire poel ligt aan de overkant van de Goorloop nabij de uitstroom van de Groene Long langs de Herendijk. De poel heeft een totale oppervlakte van 236 m² en een diepte van 30 cm en is droogvallend. Oppervlak verdeling is 74 m2 struweel met bomen; 74 m2 water; 74 m2 zegge. De poel ligt in een landbouw gebied. De functie van de poel is natuurwaarde en waterbergend vermogen. Het is een potentieel waardevolle poel, onderdeel van EVZ Goorloop, heeft een belangrijke bijdrage aan de beeldkwaliteit, natuurwaarde, grote landschappelijke waarde. De grondsoort betreft hoge zwarte enkeerdgrond, leemarm en zwak lemig fijn zand met een grondwatertrap VI = H 40-80 L >120.
Bergingsvijver 79a Deze solitaire bergingsvijver ligt ten zuiden van de Beekseweg en heeft een oppervlakte van 1877 m². Ten oosten van de bergingsvijver ligt de Goorloop ten westen een bedrijventerrein. De bergingsvijver is onderdeel van de ecologische verbindingszone Voorbeemd. De grondsoort betreft hoge zwarte enkeerdgronden, leemarm en zwak lemig fijn zand met een grondwatertrap VIII = H >140 L >160. De bergingsvijver heeft een waterbergende functie vanuit het bedrijventerrein en een natuurfunctie binnen de ecologische verbindingszone Voorbeemd. De bergingsvijver wordt extensief gebruikt door vissers. In het water is een albinokarper waargenomen. Waarschijnlijk een uitgezet exemplaar. Het overtollige water kan weg via een overstort welke aan de zuidkant is gesitueerd. In de bergingsvijver ligt een eiland met struweel. Aan de noordkant ligt ook struweel wat de bergingsvijver afschermt van de Beekseweg. Een deel van dit struweel is verwijderd en als kale grond achtergelaten.
52
waterelementen Laarbeek
Poel 79b Deze solitaire poel heeft een oppervlakte van 210 m² en ligt aan de Stater aan de overkant van de weg ten zuidoosten van Respo repair service en ten westen van de Goorloop onder 79a. De grondsoort betreft beekeerdgrond, lemig fijn zand met grondwatertrap III = H <40 L 80-120. De poel heeft een natuurfunctie binnen de ecologische verbindingszone Voorbeemd en een landschappelijke waarde. De waterdiepte is 120cm. De poel heeft open water, aan de westkant ligt een struweel. Aan de noordkant is vegetatie aan het ontwikkelen na het opschonen van de poel in 2016. De EVZ Voorbeemd heeft een recreatieve nevenfunctie en is vanaf het bedrijventerrein te bereiken via een klaphekje en grasvelden. Dit gebied fungeert als uitloop van het bedrijventerrein.
3.4.3
Beheer Groene Long Het beheer van het watersysteem de Groene Long wordt uitgevoerd door de gemeente en de Bosgroep. Bij enkele waterelementen is het huidige beheer niet of maar deels bekend. Het beheer van uit de gemeente gaat alleen over het maaien van de oevers. Wanneer het beheer deels onbekend is worden niet alle oevers meegenomen in de bestektekening. De Bosgroep beschrijft het beheer van deze elementen in Beheerplan Landschapselementen van (Delforterie & Brands, 2015). Waterpartij 74 Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerplan Landschapselementen Code 4.09 Gefaseerd maaibeheer, jaarlijks wordt in het najaar de helft van de oever en het aansluitende extensieve gras gemaaid en afgevoerd.
Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Waterpartij 75 Gemeente -
Wadi 102 Beheerder(s) Gemeente Beheerplan Bestektekening sloten 2017 Code L Functionele sloot intensief, 2x/jaar maaien, maaisel ruimen
53
waterelementen Laarbeek
Wadi
103 Gemeente -
Wadi
200 Gemeente -
Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Waterpartij 200 Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerplan Landschapselementen Code 4.07 Gefaseerd maaibeheer, jaarlijks wordt in het najaar de helft van de oever en het aansluitende extensieve gras gemaaid en afgevoerd. Langs de paden dient de berm aan beiden zijden 2 x per jaar gemaaid te worden over een breedte van 1 meter. Het maaisel afvoeren. Controleren en verwijderen van dood hout enkel tot 6 meter vanuit de paden, langs de buitenranden van het perceel en in het speelbos. Deze controle vindt jaarlijks plaats i.v.m. de hoge gebruiksintensiteit.
Waterpartij 201 Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerplan Landschapselementen Code 4.08 Controleren en verwijderen van dood hout 1 x per jaar Dunnen en randen snoei 1 x per 10 jaar Vijver zelf kent geen onderhoud.
Beheerder(s) Beheerplan Code kent geen beheer.
54
Waterpartij 202 Gemeente -
waterelementen Laarbeek
Waterpartij 203 Gemeente -
Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Poel Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Beheerder(s) Beheerplan Code Functionele sloot,
Bergingsvijver 210 Gemeente J 1x/jaar maaien, maaisel ruimen
Beheerder(s) Beheerplan Code Functionele sloot,intensief, Functionele sloot, deels geen onderhoud
Beheerder(s) Beheerplan Code Functionele sloot, deels geen onderhoud
55
209 Gemeente -
Bergingsvijver 83a Gemeente Bestektekening sloten 2017 L/J 2x/jaar maaien, maaisel ruimen 1x/jaar maaien, maaisel ruimen
Bergingsvijver 83b Gemeente Bestektekening sloten 2017 J 1x/jaar maaien, maaisel ruimen
waterelementen Laarbeek
Voorbeemd Het watersysteem van de Voorbeemd wordt beheerd door de bosgroep. Het beheer als beschreven in (Zwaard, 2016) van de waterelementen wordt opgesplitst in poelen en watergangen met oevers. Het maaien en afvoeren van de overs gebeurt één maal per jaar in de maand september. Dit wordt gefaseerd uitgevoerd, dit wil zeggen ieder jaar vijftig procent. In twee jaar tijd zijn alle oevers een maal gemaaid. Het schonen van de poelen wordt eens per vijf jaar uitgevoerd. Afhankelijk van het formaat en aanwezige soorten word er onderscheid gemaakt in het percentage van schonen. Kleine poelen voor honderd procent en grote poelen met beschermde amfibiesoorten voor vijftig procent per vijf jaar. Het onderscheid tussen een groot en klein formaat wordt niet beschreven. Te zien in onderstaande tabel is de kleinste 64 vierkante meter en de grootste 204. Deze benadering geeft een vrije invulling met een mogelijk nadelig effect op de biodiversiteit. Het slib dat vrij komt bij het schonen tussen september en oktober wordt ten alle tijden voor 1 á 2 dagen op de oever gelegd.
Nr. 24 25 26 27 28
Code 72 204 206 206 207
Type water Poel Poel Poel Poel poel
Oppervlakte m2 64 137 198 204 109
Poelen Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerrichtlijnen nieuwe natuurterreinen gemeente Laarbeek Code EVZ Voorbeemd De oevers van de nieuwe poelen zijn nu nog bijna onbegroeid, maar zullen gezien de voedselrijke situatie snel begroeid raken. Om te voorkomen dat de poelen vanaf de oevers dichtgroeien is het noodzakelijk dat elk jaar de helft van de oevers wordt gemaaid. Dit kan tegelijk gebeuren met het maaien van het grasland in september. Daarnaast dienen de poelen 1 x per 5 jaar geschoond te worden, waarbij de vegetatie en het slib worden verwijderd. Bij grotere poelen en indien beschermde amfibiesoorten aanwezig zijn, dient dit gefaseerd (de helft van de poel per keer) te gebeuren. Voordat het slib wordt afgevoerd dient het op de kant gelegd te worden, zodat dieren eruit kunnen kruipen. Het slib dient minimaal 1 dag en maximaal twee dagen blijven liggen. Het schonen dient te gebeuren in september/oktober wanneer amfibieën nog actief zijn. Natuurdoeltype Poel Maatregel 1 Periode Regelmaat
Oevers maaien en afvoeren September 1 x jaar de helft
56
waterelementen Laarbeek
Voorwaarden Oppervlakte
Maaisel afvoeren 0,09 ha
Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden af te voeren Oppervlakte
Schonen September/oktober 1 x 5 jaar Slib min. 1 dag, max. 2 dagen op oever leggen alvorens 0,09 ha
Bergingsvijvers Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerrichtlijnen nieuwe natuurterreinen gemeente Laarbeek Code EVZ Voorbeemd Elk jaar wordt de helft van de oevers gemaaid met een maaikorf. Waar nodig wordt in hetzelfde deel opslag van wilgen en elzen afgezet. Door elk jaar de helft van de vegetatie te laten staan ontstaat meer structuurdiversiteit. Het maaien moet in september gebeuren. Het afzetten van opslag vindt plaats in september /oktober. Zowel het maaisel als de vrijkomende opslag moeten worden afgevoerd. Natuurdoeltype Watergangen/oevers Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Maaien en afvoeren oevers September 1 keer/ jaar de helft Maaisel afvoeren 1,24 ha
57
waterelementen Laarbeek
De Hoge Regt & Beek / Poelen systeem Bergingsvijvers Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerrichtlijnen nieuwe natuurterreinen Laarbeek Code Goorloop Elk jaar wordt een derde van de oevers van de waterbergingen over een breedte van gemiddeld 5 meter gemaaid met een maaikorf. Waar nodig wordt in hetzelfde deel opslag van wilgen en elzen afgezet. Door elk jaar twee derde van de vegetatie te laten staan ontstaat meer structuurdiversiteit. Het maaien moet in september gebeuren. Het afzetten van opslag vindt plaats in september/oktober. Zowel het maaisel als de vrijkomende opslag moeten worden afgevoerd. Opgemerkt wordt dat de waterberging met Parelvederkruid apart beheerd moet worden om verspreiding van deze invasieve exoot naar andere delen en de Goorloop te voorkomen. Natuurdoeltype Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Waterbergingen Maaien en afvoeren oevers September 1 keer/ jaar een derde Maaisel afvoeren 0,71 ha
Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Afzetten opslag September/oktober 1 keer / jaar een derde Vrijkomende opslag afvoeren 0,71 ha
Maatregel 3 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
3 Bestrijden Parelvederkruid Maart – oktober/november Meerdere keren afhankelijk van groei Vrijkomend materiaal afvoeren 0,2 ha
58
waterelementen Laarbeek
Poelen Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerrichtlijnen nieuwe natuurterreinen Laarbeek Code Goorloop De oevers van de nieuwe poelen zijn nu nog bijna onbegroeid, maar zullen gezien de voedselrijke situatie snel begroeid raken. Om te voorkomen dat de poelen vanaf de oevers dichtgroeien is het noodzakelijk dat elk jaar de helft van de oevers wordt gemaaid. Dit kan tegelijk gebeuren met het maaien van het grasland in september. Daarnaast dienen de poelen 1 x per 5 jaar geschoond te worden, waarbij de vegetatie en het slib worden verwijderd. Bij grotere poelen en indien beschermde amfibiesoorten aanwezig zijn, dient dit gefaseerd (de helft van de poel per keer) te gebeuren. Voordat het slib wordt afgevoerd dient het op de kant gelegd te worden, zodat dieren eruit kunnen kruipen. Het slib dient minimaal 1 dag en maximaal twee dagen blijven liggen. Het schonen dient te gebeuren in september/oktober wanneer amfibieën nog actief zijn. Natuurdoeltype Poel Maatregel 1 Periode Voorwaarden Oppervlakte
Oevers maaien en afvoeren September Regelmaat 1 x jaar de helft Maaisel afvoeren 0,09 ha
Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Schonen September/oktober 1 x 5 jaar Slib 1 á 2 dagen op oever leggen alvorens af te voeren 0,09
Solitair Poel Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
78 Gemeente -
Bergingsvijver 218 en 219 Beheerder(s) Gemeente Beheerplan Code Functionele sloot intensief, 2x/jaar maaien, maaisel ruimen
59
waterelementen Laarbeek
Bergingsvijver 79a Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerrichtlijnen nieuwe natuurterreinen Laarbeek Code De Stater https://www.ecopedia.be/sites/default/files/storage_0/pdfs/Eindrapport%20GWN%20EAIW% 202013-03-26.pdf verwijder methodes Natuurdoeltype Poel Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden
Maaien en afvoeren oevers September 1 keer/ jaar een derde Maaisel afvoeren
Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden
Afzetten opslag September/oktober 1 keer / jaar een derde Vrijkomende opslag afvoeren
Maatregel 3 Periode Maart – Regelmaat Voorwaarden
Bestrijden Parelvederkruid oktober/november Meerdere keren afhankelijk van groei Vrijkomend materiaal afvoeren
Poel Beheerder(s) Beheerplan Code
79b Bosgroep Beheerrichtlijnen Laarbeek De Stater
nieuwe
natuurterreinen
Natuurdoeltype Poel Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Oevers maaien en afvoeren September 1 x jaar de helft Maaisel afvoeren 0,09 ha
Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden
Schonen September/oktober 1 x 5 jaar Slib 1 á 2 dagen op oever leggen alvorens af te voeren
60
waterelementen Laarbeek
Wadi
101 Gemeente -
Wadi
104 Gemeente -
Poel
202 Gemeente -
Poel
208 Bosgroep Beheerrichtlijnen Laarbeek
Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
Beheerder(s) Beheerplan
nieuwe
natuurterreinen
Herendijk Code Om te voorkomen dat de poel vanaf de oevers dichtgroeit is het noodzakelijk dat elk jaar de helft van de oevers wordt gemaaid. Dit kan tegelijk gebeuren met het maaien van het grasland in september. Daarnaast dient de poel 1 x per 5 jaar geschoond te worden, waarbij de vegetatie en het slib uit de poel worden verwijderd. Voordat het slib wordt verwijderd dient het op de kant gelegd te worden, zodat dieren eruit kunnen kruipen. Het slib dient minimaal 1 dag en maximaal twee dagen blijven liggen. Het schonen dient te gebeuren in september/oktober wanneer amfibieën nog actief zijn Natuurdoeltype Poel Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
61
Oevers maaien en afvoeren September 1 x jaar de helft Maaisel afvoeren Schonen September/oktober 1 x 5 jaar Geschoond materiaal minimaal 1 dag, maximaal 2 dagen op oever leggen en vervolgens afvoeren 0,03 ha
waterelementen Laarbeek
Kansen en knelpunten
3.4.4
In onderstaande tabel staan alle waterelementen uit dit deelgebied beschreven samen met per waterelement de specifieke opmerkingen vanuit de veldinventarisatie door BWZ Ingenieurs. In de beschrijving per groep / solitair daarna staan de kansen en knelpunten per groep / solitair. Nr . 1 2
Code
Type water
Locatie
Groep
Opmerking BWZ
74 75
Waterpartij Waterpartij
Otterweg Koppelstraat
Groene Long Groene Long
baggeren irt waterkwaliteit vooroevers aanleggen en baggeren irt waterkwaliteit
3 4 5
102 102 103
Wadi Wadi Wadi
Groene Long Groene Long Groene Long
6
200
Wadi
Ijsweg Ijsweg Vincent van Goghlaan Lieshoutseweg
7 8
200 201
Waterpartij Waterpartij
Lage Heesweg Ijsweg
Groene Long Groene Long
9
202
Waterpartij
Waterhoenlaan
Groene Long
10
203
Waterpartij
Ijsbaanlaan
Groene Long
11
209
Poel
Beverstraat
Groene Long
12
210
Bergingsvijver
Groene Long
13
83a
Bergingsvijver
Vincent van Goghlaan Lieshoutseweg
14 15
83a 83b
Bergingsvijver Bergingsvijver
Lieshoutseweg de Ruyterweg
Groene Long Groene Long
16
202
Bergingsvijver
Rietkampen
Voorbeemd
62
Groene Long
Groene Long
waterelementen Laarbeek
haag planten tussen wadi en fietspad ivm inwaaiend zwerfvuil baggeren irt waterkwaliteit, lichtval verbeteren dmv groenbeheer afgekalfde oevers omzetten naar natuuroevers, vraat van watervogels tegengaan waterpeil verlagen ivm vernatting oevers, ontwikkelen oever- en watervegetatie recreatief medegebruik; zitten
oevers deels verflauwen, waterkwaliteit verbeteren irt woonfuncties
oevers deels verflauwen, waterkwaliteit verbeteren irt woonfuncties water verbreden / oevers verflauwen op hoeken
17 18 19 20
203 204 205 206
Bergingsvijver Bergingsvijver Bergingsvijver Bergingsvijver
Rietkampen Rietkampen Rietkampen Rietkampen
Voorbeemd Voorbeemd Voorbeemd Voorbeemd
21 22 23 24 25
207 208 209 72 204
Bergingsvijver Bergingsvijver Bergingsvijver Poel Poel
Warandeweg Warandeweg Warandeweg Rietkampen Rietkampen
Voorbeemd Voorbeemd Voorbeemd S. Voorbeemd S. Voorbeemd
26 27 28 29
206 206 207 213
Poel Poel poel Bergingsvijver
Rietkampen Warandeweg Warandeweg Groes
30
214
Bergingsvijver
Ouverturelaan
S. Voorbeemd S. Voorbeemd S. Voorbeemd De Hoge Regt & Beek De Hoge Regt & Beek
31
B163 g
Bergingsvijver
Ouverturelaan
De Hoge Regt & Beek
32
210
Poel
De piano
S. De Hoge Regt & Beek
33
211
Poel
Ouverturelaan
S. De Hoge Regt & Beek
34 35 36
212 213 217
Lieshoutseweg Lieshoutseweg Lieshoutseweg
Poelensysteem Poelensysteem Poelensysteem
37
218
Poel Poel Natuurwater Vm.bergingsvij ver Bergingsvijver
Muzenlaan
D'n Ekker
38
219
Bergingsvijver
Dokter Timmerslaan
D'n Ekker
39
78
Poel
Beekseweg
Solitair
40
101
Wadi
de Meidoorn
Solitair
41
104
Wadi
Vrijenborg
Solitair
63
waterelementen Laarbeek
oevers deels verflauwen plaatselijk veel wilgenopslag
eendenkroos verwijderen, lichtval verbeteren irt bos rondom, snoeihout wilg uit water verwijderen
aanwezigheid waterviolier als kwelindicator opnemen in beheerplan vissterfte karpers beperken dmv uitdiepen, vergroten functie (informeel) viswater opslag wilg beperkt houden maaien en uitdiepen irt droogval
uitspoeling kunstgrasveld? extreem veel hondenpoep op berm zuidoost zijde, lichtval vergroten dmv beheer struweel westzijde, bestrijden parelvederkruid inrichten als trapveldje, speelvoorzieningen, bomen planten Grasberm rondom
42
202
Poel
Pater de Leeuwstraat
Solitair
43
208
Poel
Herendijk
Solitair
44
79a
Bergingsvijver
Beekseweg
Solitair
45 46
79b 206
Poel Waterpartij
de Stater De stater
Solitair Deelgebied 2
verlagen; ca. 5cm houdt nu water tegen. Schonen en uitdiepen, opslag wilgen verwijderen potenties kwelwater onderzoeken irt beheer visplekken? Karpers afvangen? algenbloei
Groene Long Het complexe watersysteem van de Groene Long kan verbeterd worden op het gebied van waterkwaliteit en beleving. De instroom van water vanuit de ZuidWillemsvaart moet beter onderzocht worden op kwaliteit en kwantiteit. Wanneer waterpartij 75 wordt ingericht als natuurlijke waterzuivering heeft dit een positief effect op de waterkwaliteit van het gehele systeem. Voor het gehele watersysteem geldt dat er door de grote hoeveelheid groen een behoorlijke aanwas is van bagger in de waterelementen. Deze bagger dient frequenter verwijderd te worden dan dat nu gebeurd. Dit maakt dat het water qua beleefbaarheid (visueel en geur) aantrekkelijker wordt voor recreatief medegebruik. EVZ Voorbeemd De biodiversiteit kan vergroot worden door het beheer van alle poelen (groot en klein) te faseren. Nu worden kleinere poelen geheel geschoond. De Hoge Regt & Beek De bergingsvijver b163g wordt regelmatig gebruikt als informeel viswater. Door de geringe diepte treedt in droge en warmere perioden vissterfte op. De bodem kan worden verdiept. Dit heeft geen invloed op de waterbergende functie. Poelen systeem Geen opmerkingen. D’n Ekker: Bergingsvijver 218 Gezien de waterafvoer van de sportvelden voorzien van kunstgras is het aan te raden om de waterkwaliteit regelmatig te onderzoeken op de mogelijke negatieve gevolgen van uitspoeling vanuit het kunstgras.
Bergingsvijver 219 Dit waterelement is een opvallend element waar veel verbetering qua waterkwaliteit en ecologisch functioneren behaald kan worden. De lichtval op het water is zeer beperkt en kan vergroot worden dmv beheer / terugzetten struweel aan de westzijde. Een groot deel van het waterelement is dichtgegroeid met de invasieve exoot parelvederkruid. Deze soort moet intensief bestreden worden om
64
waterelementen Laarbeek
verspreiding en grotere schade aan het watersysteem (biodiversiteit, waterkwaliteit en waterkwantiteit) te voorkomen. Ook de grote hoeveelheid hondenpoep op de groenstrook tussen weg en waterelement heeft een negatieve invloed op de waterkwaliteit en beleving van de openbare ruimte.
Bergingsvijver 219 in 2016 – begroeiing van parelvederkruid (rechtsonder in foto) Solitaire waterelementen: Poel 78 Het riet rondom de poel dient samen met de startende begroeiing van wilg te worden teruggezet om verlanding op lange termijn tegen te gaan. Wellicht is het ook mogelijk om met een Stimuleringsregeling akkerranden het inspoelen met nutriënten vanuit de omliggende akkers tegen te gaan. Door frequenter te maaien wordt de rietkraag deels omgezet naar een meer gevarieerdere vegetatie, waarbij ook meet licht op het water valt. Dit stimuleert de ontwikkeling van watervegetatie en daarmee het ecologisch functioneren van de poel. Wadi 101 De wadi oogt als een regulier trapveldje binnen in een huizenblok. Hier liggen mogelijkheden om de functie te koppelen aan nieuwe functies van spelen en groen. Het grasveld is eenvoudig in te richten als trapveldje, als speelveld door plaatsing van enkele speelvoorzieningen, als vergroening door bomen te planten. Bij inrichting dient rekening gehouden te worden met de naastliggende parkeerplaats. Wadi 104 De waterbergende functie kan eenvoudig geoptimaliseerd worden door de grasberm rondom ca. 5cm te verlagen. Deze berm ligt hoger dan de trottoirs en
65
waterelementen Laarbeek
houdt het afstromende water van de verharding grotendeels tegen, waardoor het op straat blijft staan. Poel 202 De poel dient nodig gemaald en uitgediept te worden. Extra aandacht voor de juiste verhouding tussen water, oevervegetatie en wilgenopslag is gewenst. Poel 208 De poel was geheel gemaaid voor veldonderzoek. De waarneming van kwelvlies op het water kan onderzocht worden irt beheer en ontwikkelkansen. Bergingsvijver 79a Onbekend is hoeveel de bergingsvijver wordt gebruikt door vissers en of deze regelmatig voeren en karpers uitzetten. Dit is waarschijnlijk zeer extensief, maar kan wel van grote invloed zijn op de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Het water was groen van de algen.
Bergingsvijver 79a in 2016 – albinokarper en veel algen in water Poel 79b Eventueel de oevers verflauwen. Dit is ook mogelijk gezien de ruimte rondom.
3.5 3.5.1
Deelgebied 5 Leek en de Biezen Algemeen Deelgebied de ‘Leek en de Biezen’ is gelegen aan de oostzijde van de gemeente Laarbeek. Ten westen van dit deelgebied ligt de gemeente Gemert-Bakel waar de Peelrandbreuk gelegen is. De Peelrandbreuk vertakt op verschillende plaatsen, de vertakking de Breuk van Gemert-zuid doorkruist zo het noordelijke puntje van het deelgebied. In de buurt van deze locatie zijn drie gemeentelijke poelen gelegen. Het gehele gebied bevindt zich dan ook in een slenk van de grote Peelrandbreuk. Dit heeft geresulteerd in een langgerekt overstromingen vlakte (Kolen J. , 2004).
66
waterelementen Laarbeek
Het deelgebied Leek en de Biezen heeft geen duidelijk herkenbare eigen identiteit en wordt doorsneden door de N279. In de toekomst moet water de ruimtelijke ontwikkelingen gaan sturen. Het contrast tussen de oude overstromingsvlakten van de Aa en de aanwezige dekzandruggen moet geaccentueerd worden door water begeleidende beplanting met gebiedseigen soorten. Natte natuurwaarden moeten optimaal benut worden en het water moet vanuit recreatief oogpunt beter beleefbaar worden. (Delforterie & Brands, 2015)
67
waterelementen Laarbeek
3.5.2
Systeembeschrijving In dit deelgebied zijn 9 waterelementen te vinden. Dit zijn overwegend poelen. De poelen gelegen in het natuurterrein de Hut langs de Broek Aa hebben zeer vergelijkbare karakteristieken en zijn daarom opgenomen als groep. Tevens bevinden zich hier twee vrij nieuwe bergingsvijvers, die aangelegd zijn ten behoeven van bedrijventerreinen Bemmer IV & III. De bergingsvijvers lopen over in de (in ontwikkeling zijnde) Waterhouderij van de Blauwe Poort te laarbeek. De poelen zijn beide gelegen in het Clerxbos en kennen een homogeen beheer. Ten zuiden ligt in een aansluitend stuk bos de solitaire poel 90. Als laatste is de solitaire Poel 93c gelegen onder Boerdonk op de grens van de gemeente Meierijstad. Nr.
Cod e 82b
Type water
Oppervlakte 2 m 264
Locatie
Groep
Poel
ID Gis 68
Kloosterdreef
82c
Poel
60
212
Kloosterdreef
82d
Poel
61
492
Kloosterdreef
200
Bergingsvijve
3
5067
Broekdalerweg
S. Broek Aa S. Broek Aa S. Broek Aa Bemmer
1 2 3 4
68
waterelementen Laarbeek
r 201
2
9760
Broekdalerweg
Bemmer
200
Bergingsvijve r Poel
64
350
Kampenweg
91
Poel
63
387
Liesdijk
90
Poel
70
87
Liesdijk
S. Clerxbo s S. Clerxbo s Solitair
93c
Poel
34
221
Boerdonkseweg -Noord
5
6
7 8 9
Solitair
Het watersysteem “S. Broek Aa” kent drie verschillende poelen, gelegen in het natuurterrein “De Hut”. Dit natuurterrein verleent even als de omliggende sportvelden zijn naam aan de oude schuilhut die daar gelegen was. In 2002 is een herinrichting in gang gezet waarbij een deel van de Broek Aa is verlegd. hierdoor is meer ruimte gekomen voor de sportvelden met minder uitstoot vanuit de voorheen agrarische gronden (Laarbeek, 2002).
Poel 82c in 2016 – op achtergrond meander van de Broek Aa De poelen 82b & 82c zijn aangelegd ter verhoging van de natuur waarde en hebben een vergelijkbare structuur gekregen als de oude beek arm poel 82d. De oude beek arm is als gevolg van natuurlijke processen grotendeels verland. Hiervan is bij, de in 2002 aangelegde, poelen geen sprake. Omdat er met het beheer gebruik gemaakt wordt van een kooimaaier. Echter blijkt wel dat er ondanks deze maaimethode meetbare effecten zijn met betrekking tot de natuurwaarde in en om het gebied. “Bij de beken gaan de natuurwaarden nog achteruit, maar de positieve trend bij het nieuwe natuurgebied De Hut laat zien dat de aanleg van nieuwe natuurgebieden naast de beek op termijn voor een positieve ontwikkeling kan
69
waterelementen Laarbeek
zorgen.” (Natuurmonitoring Laarbeek 2017). Het gebied kent Beekeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand. De zandige ondergrond wordt goed zichtbaar door de intensieve maaimethode. Verder kent het een grondwatertrap III met een hoogste waterstand van <40 en een gemiddeld lage waterstand van 80-120 cm. Het bedrijventerrein “Bemmer” is ontwikkeld na aanleiding van ruimtegebrek voor onder meer transport bedrijven in de regio. het nieuw te ontwikkelen gebied is 28,5 hectare groot en was grotendeels voormalig agrarisch gebied (Nouwens, Zegers, & Smid, 2010). De aanleg is opgedeeld in Bremmer III en de later uit te breiden Bremmer IV. De start van de realisatie is anno 08’- 09’ begonnen. De wateropgaaf moest voldoende zijn voor het bergen van het water op het gehele industrieterrein. De waterberging is gelegen tegen de rijksweg N275 en afstromende via de Boerdonkseweg maar de Boerdonkse Aa. In een later stadium zal het water geleid worden via de waterhouderij “Blauwe Poort Laarbeek”. De aanleg is gestart in het voorjaar van 2018 (Waterschap Aa en Maas, 2018).
Bergingsvijver 200 in 2016 – in uitvoering met op voorgrond te behouden eik De bodem van dit gebied bestaat de bovenste laag uit matig humeus materiaal. De bovenste meter bestaat uit matig tot zeer fijn, matig tot uiterst siltig kleihoudend zand. Onder deze lagen worden lokaal kleilagen gevonden. Vanaf 1,5meter onder de bovenste laag worden afwisselend matig fijn, siltig zand en siltige klei gevonden. De infiltratiecapaciteit van de bodem is gezien de bodemopbouw dan ook beperkt (Daal, 2011). De gemiddelde grondwaterstand tussen 2005 - 2010 is volgens de 9 peilbuizen in het gebied is 12,47m boven NAP. Deze indicatieve gegevens zijn van
70
waterelementen Laarbeek
belang voor de aanleg van de Bemmer en zijn een gemiddelde over 5 jaar. Mede door de fluctuaties wordt er in het (Daal, 2011) uit gegaan van een hoogste grondwater stand van 12,9m boven NAP. De groep solitaire poelen “S. Clerxbos” is gelegen in het natuurcompensatie gebied Clerxbos. Van oorsprong is het een nat Elzenbroekbos na aanleg van de sloot langs zij is er verdroging waargenomen, dit heeft als mogelijk gevolg de toename aan bramen in het gebied (Verstegen , 1993).In het waterbeheerplan van (waterschap de Aa, 2000) is Clerxbos aangehaald ter gelegenheid van verdrogingsbestrijding natuurgebieden in de jaren 2001 tot en met 2004, met een doorkijk naar 2018. De gemeente is toentertijd benoemd als kartrekker, met een matig hoge prioriteit. Het is verder niet bekend welke maatregelen destijds zijn uitgevoerd tegen verdroging. Mogelijk is de invloed van de Breuk van Gemert-zuid ook nog van invloed op deze verdroging.
Poel 200 in 2016 – te midden van aanzienlijk oppervlak landriet en waterriet De natuurwaarde van het Clerxbos is in kaart gebracht in (Bleeker, 2017) door Ecologica, hieruit bleek dat de natuurwaarde met betrekking tot beplanting terug is gelopen in de periode 2010 en 2016. De beperkte botanische waarde is mede door de toename van riet. Wel is de dagvlinderpopulatie toegenomen dankzij de afwisselende structuur hiervoor in het landschap. Het rapport geeft ook aan dat verbossing een bedreiging vormt voor de poelen en dat gefaseerd maaien een oplossing kan zijn.
71
waterelementen Laarbeek
De Poel 90 is gelegen aan de rand van het Clerxbos langs de Liesdijk. Deze solitaire poel is verbonden met de sloot parallel gelegen aan het bos, In het bos ligt een dicht raster van rabatten. Mogelijk zorgde of zorgt deze sloot als eerder beschreven in (Verstegen , 1993) voor verdroging. Dit waterelement kent verder weinig tot geen literatuur waarin het beschreven is.
Poel 90 in 2016 – geheel in gelegen in schaduw De poel 93c is gelegen onder het dorpje Boerdonk aan de Boerdonkseweg. Op de grenslijn tussen Meierijstad en Laarbeek. Mogelijk heeft rond het jaar 2010 de aanleg plaatsgevonden in een toenmalige houtwal. Opmerkelijk is dat het waterelement vrij hoog in het landschap is gelegen.
Poel 93c in 2016 – drooggevallen en dichtgegroeid met riet
72
waterelementen Laarbeek
3.5.3
Beheer S. Broek Aa Poel 82b Bosgroep Beheerplan natuurterreinen 2016
Beheerder(s) Beheerplan de Hut Code De oevers van de poel, direct achter het sportveld, wordt 1 keer per jaar gemaaid met een maaikorf. Dit in verband met de veiligheid voor kinderen Het maaisel wordt door de gemeente afgevoerd. Natuurdoeltype Poelen en Broek Aa Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden
Oevers maaien en afvoeren September 1 x jaar de helft Maaisel afvoeren
Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden
Schonen September/oktober 1 x 5 jaar Geschoond materiaal minimaal 1 dag, maximaal 2 dagen op oever leggen en vervolgens afvoeren 0,03 ha
Oppervlakte
Poel 82c Bosgroep Beheerplan natuurterreinen 2016
Beheerder(s) Beheerplan de Hut Code De oevers van de poel direct achter het sportveld wordt 1 keer per jaar gemaaid met een maaikorf. Dit in verband met de veiligheid voor kinderen Het maaisel wordt door de gemeente afgevoerd. Natuurdoeltype Poelen en Broek Aa Maatregel 1 Oevers maaien en afvoeren Periode September Regelmaat 1 x jaar geheel Voorwaarden Maaisel afvoeren Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Schonen September/oktober 1 x 5 jaar Geschoond materiaal minimaal 1 dag, maximaal 2 dagen op oever leggen en vervolgens afvoeren 0,03 ha
73
waterelementen Laarbeek
Poel Beheerder(s) Beheerplan Code Geen beheer bekend.
82d Gemeente -
Bemmer Bergingsvijver 200 & 201 Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan BEMA 4 2017 Beheerplan Bema 4B & Bema 4A Code Voor het grasland bij BEMA4a en 4b (0,57 en 0,24 ha) aan de zijde van de Broekdalerbaan wordt een kruiden- en faunarijke grasland beheer uitgevoerd. Er dient verschraald te worden dit wordt bereikt door middel van hooilandbeheer, waarbij het gebied twee keer per jaar wordt gemaaid en het maaisel wordt afgevoerd. Het maaien vindt plaats vóór half juni en in september. Het grasland gelegen op de zeven eilandjes (BEMA4a; BEMA4b) en aan de oeverrand wordt in september gemaaid het maaisel wordt afgevoerd. Afhankelijk van de gerealiseerde verschraling, zal uiteindelijk voor het hele gebied één keer per jaar maaien en afvoeren volstaan. Het grasland aan de zijde van de bedrijven (0,32 en 0,45 ha) wordt zes keer per jaar gemaaid en de randen tweemaal per jaar met de bosmaaier bijgehouden. Afgesproken is dat de bedrijven het aangrenzende grasland voor hun pand extra mogen maaien. Natuurdoeltype
Kruiden- en faunarijk grasland en oever
Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden
Maaien en afvoeren Voor half juni en in september 2 x / jr helemaal Maaisel afvoeren
Maatregel 2 Periode Regelmaat Voorwaarden
Maaien en afvoeren september 1 x / jr helemaal Maaisel afvoeren
Maatregel 3 Periode Regelmaat Oppervlakte
Intensief maaien April t/m september 6 x / jr helemaal 0,77 hectare
Maatregel 4 Periode Regelmaat
Bosmaaier April t/m september 2 x / jr helemaal
74
waterelementen Laarbeek
“S. Clerxbos” Poel 200 & 91 Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan natuurterreinen 2016 Beheerplan Compensatiegebied Clerxbos Code De oostelijk gelegen (poel 91) is nog relatief jong, waardoor ingrijpende beheermaatregelen hier niet nodig zijn. Wel is het noodzakelijk de oevers 1 keer per jaar de helft met het grasland mee te maaien om dichtgroeien te voorkomen. Het maaien van de oevers gebeurt in september. Ook de westelijk gelegen (poel 200) moet worden gemaaid om deze open te houden. Wintermaanden zijn hiervoor het meest geschikt. Dit betekent dat er in februari / maart gemaaid moet worden. Per keer wordt de helft van de poel gemaaid. Natuurdoeltype Poel Maatregel 1 Periode poel 91 poel 200 Regelmaat
Maaien en afvoeren september februari / maart 1 x jaar de helft
Solitair Beheerder(s) Beheerplan Code niet opgenomen in het beheerplan. Geen beheer bekend.
Poel 90 Bosgroep beheerplan 2016-2026 -
gemeentebossen
Laarbeek
Poel 93c Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerplan Landschapselementen 5.01 Code 5.01 Het maaien van de oevers en het baggeren van de poel wordt vanwege het kleine oppervlakte niet gefaseerd uitvoeren Maatregel 1 Maaien en afvoeren oevers Uitbaggeren poel
75
1x per 2 jaar 1 x per 10 jaar
waterelementen Laarbeek
3.5.4
Kansen en knelpunten
Nr.
Code
Type water
Locatie
Groep
82b
Poel
Kloosterdreef
82c
Poel
Kloosterdreef
82d
Poel
Kloosterdreef
S. Broek Aa S. Broek Aa S. Broek Aa
200
Bergingsvijver
Broekdalerweg
Bemmer
201
Bergingsvijver
Broekdalerweg
Bemmer
200
Poel
Kampenweg
91
Poel
Liesdijk
S. Clerxbos S. Clerxbos
90
Poel
Liesdijk
Solitair
93c
Poel
BoerdonksewegNoord
Solitair
1 2
3
4
5 6 7
8
9
Opmerking BWZ
uitdiepen, slib verwijderen, bomen (deels) verwijderen irt lichtval verlagen schiereilanden tbv moerasontwikkeling / waterkwaliteit verlagen schiereilanden tbv moerasontwikkeling / waterkwaliteit
opslag elzen tijdig blijven maaien irt lichtinval lichtinval verbeteren irt bomen rondom; bos en laan zandpad vergroten poel, verflauwen oever oostzijde
Binnen dit deelgebied kwamen diverse kansen naar voren aan de hand van de veldinventarisatie. Poel 82b Geen opmerkingen. Poel 82c Geen opmerkingen.
76
waterelementen Laarbeek
Poel 82d Dit waterelement lijkt een dichtgegroeide bospoel te zijn. Door uitdiepen wordt deze weer waterhoudend en minder eutroof. Het dikke pakket blad en de dichte schaduw beperken de ontwikkeling van vegetatie. Hier liggen kansen voor optimaliseren. Dit dient te gebeuren in overleg met ecoloog.
Poel 82d in 2016 – opslag van wilg en een dik pakket blad Bergingsvijver 200 & 201 Voor beiden waterelementen geldt dat de oevers steil zijn door afkalving en beheer met groot materieel. Er is weinig ruimte voor de ontwikkeling van oevervegetatie. Door de verlaging van de schiereilanden kan ruimte worden geboden voor moerasontwikkeling zonder verlies van de capaciteit. Poel 200 De aanzienlijke monotone rietvegetatie kan deels worden omgezet tot een meer gevarieerde vegetatie met ruimte voor andere soorten naast riet. Door zorgvuldige aanpassing van beheer kan dit relatief snel worden bereikt. Poel 91 De gevarieerde vegetatie rondom wordt bedreigt door de massale opslag van elzen. Deze moeten door beheren teruggedrongen worden en blijven om ongewenste schaduwval op de poel te voorkomen.
77
waterelementen Laarbeek
Poel 90 Deze poel is onderdeel van het watersysteem en is dus geen geïsoleerd water. De vegetatieontwikkeling kan gestimuleerd worden door de verbetering van de lichtval. Dit moet gebeuren door het verminderen van het aantal bomen rondom, laan en bos. Dit dient zorgvuldig te gebeuren om geen afbreuk te doen aan de laanstructuur welke kenmerkend is voor dit deelgebied. Poel 93c Deze poel ontvangt ook afstromend water vanuit de wegberm. Door de bodem te verdiepen en het talud aan de oostkant te verflauwen ontstaan kansen voor een interessantere vegetatie. Er dient aandacht te zijn voor de bestaande bomen van de wegbeplanting. Deze zoveel mogelijk inpassen en behouden.
78
waterelementen Laarbeek
3.6
Deelgebied 6 Hoge Akkers
3.6.1
Algemeen Het deelgebied de Hoge Akkers en deelgebied zeven “Molenheide” zijn de meest zuidelijkste deelgebieden. De kanalen Zuid-Willemsvaart en het Wilhelminakanaal sluiten het deelgebied grotendeels af van gemeente Laarbeek. Aan de zuidzijde van de Hoge Akkers omsluit gemeenten Helmond het gebied. Het oude gedeelte van de Zuid-Willemsvaart richting de binnenstad van Helmond doorkruist de Hoge Akkers. Het gebied rond Aarle-Rixtel kent een groot aantal cultuurhistorisch waardevolle gebieden. Deze dienen behouden te blijven en waar mogelijk zichtbaar gemaakt te worden. Daarnaast dienen relaties tussen de kern van Aarle-Rixtel en het buitengebied versterkt te worden. (Delforterie & Brands, 2015)
79
waterelementen Laarbeek
Systeembeschrijving Het deelgebied kent een 14-tal waterelementen die in het beheer zijn van de gemeente Laarbeek. Deze waterelementen zijn te verdelen in drie groepen Laag Strijp, Scheveningsche Loop en overige Solitaire wateren. Het natuurontwikkelingsproject Laag Strijp heeft een 4-tal bergingsvijvers gelegen in de nieuwebouw wijk, verder zijn hier nog een 3-tal solitair poelen. Langs deze poelen is een wandelroute gelegen richting Kasteel Croy. Nabij de textielfabriek Artex aan de Helmondseweg is de waterberging gelegen die uitmondt op de Scheveningsche Loop. Dit hemelwater is afkomstig van de textielfabriek en de achtergelegen wijk. De overige solitaire wateren bestaan uit nog drie poelen en een wadi, de wadi 105 en poel 3b zijn gelegen tegen de oude Zuid-Willemsvaart aan. Poel 82a is gelegen tegen de nieuwe Zuid-Willemsvaart en is ingesloten tussen de Bakelseweg die om de poel geleid wordt. De poel 22a is gelegen op Hoog Strijp aan de Lieshoutseweg.
3.6.2
Nr. Code
Type water
ID Gis
Oppervlakte Locatie m2
Groep
1
220
Bergingsvijver
26
110
Laag Strijp
Laag Strijp
2
221
Bergingsvijver
24
50
Laag Strijp
Laag Strijp
3
222
Bergingsvijver
25
52
Laag Strijp
Laag Strijp
4
223
Bergingsvijver
15
8880
Laag Strijp
Laag Strijp
5
22b1
Poel
43
210
Laag Strijp
S. Laag Strijp
6
22b2
Poel
49
175
Laag Strijp
S. Laag Strijp
7
22b3
Poel
59
126
Laag Strijp
Privaat
8
22b4
Poel
47
207
Laag Strijp
S. Laag Strijp
9
224
Bergingsvijver
27
270
Helmondseweg
10
226
Bergingsvijver
28
150
Helmondseweg
11
227
Bergingsvijver
6
143
Helmondseweg
12
82a
Poel
36
424
Bakelseweg
Scheveningsche Loop Scheveningsche Loop Scheveningsche Loop Solitair
13
105
Wadi
83
1831
Kanaaldijk
Solitair
14
3b
Poel
69
134
Julianalaan
Solitair
15
22a
Poel
57
474
Lieshoutseweg
Solitair
80
waterelementen Laarbeek
Laag Strijp
Het natuurontwikkelingsgebied Laag Strijp is 5,5 hectaren groot en bestaat uit een grote retentievijver, graslanden met poelen en struwelen. De bergingsvijver maakt deel uit van de centrale groenvoorziening vanaf het kasteel Croy met een overgang naar stedelijk plantsoen. Deze bergingsvijvers worden grotendeels gevoed door het hemelwater uit de in 2003 nieuw aangelegde woonwijk. Als terug te zien is in bovenstaande figuur verzamelt het water zich via de verschillende bergingsvijvers in de grote retentiebekkens dit is bergingsvijver 223. Via deze buffer loopt het overschot aan water via een sloot en de Koppel naar de Hoogstrijpseloop en uiteindelijke in de Goorloop. De rioolbuizen die gebruikt zijn bij de aanleg van het gescheiden rioolsysteem zijn poreus. Dit zorgt voor een omgekeerde drainerende werking, om verdroging tegen te gaan ( (Peters). Echter is er over de infiltratiesnelheid tot op heden niets bekend. Wel kan vermeld worden dat de bovengrond bestaat uit hoge zwarte enkeerdgrond met lemig fijn zand, dit remt mogelijk de infiltrerende werking.
Bergingsvijver 223 in 2016 – net geschoond
81
waterelementen Laarbeek
Op de locatie van de poelen, is de bovenste voedselrijke laag afgeplagd om zo het grasland te verschralen. Laag Strijp kent volgens de bodemkaart een gemiddeld hoge waterstand van minder als 40 cm onder het maaiveld, de gemiddeld lage waterstand is minder dan 120cm. In 2015 is blauwalg geconstateerd in bergingsvijver 223. Dit is mogelijk veroorzaakt door de beperkte waterdiepte in combinatie met de eutrofe bodem; zwarte enkeerdgronden = voormalige agrarische grond. Rondom de bergingsvijvers is een hondenuitlaatstrook zonder opruimplicht. Dit zorgt voor een aanvoer van nutriënten in het gebied en mogelijk ook richting het water door afstroming bij piekbuien.
Poel 22b2 in 2016 – grotendeels dichtgegroeid met ruigte en wilgen
82
waterelementen Laarbeek
Schevelingsche Loop
Het watersysteem Schevelingsche Loop vangt het hemelwater op van de zuidoostelijke kant van Aarle- Rixtel inclusief het bedrijventerrein van Artex. Dit water kent een korte verblijftijd en wordt dan afgevoerd naar de Schevelingsche loop. Het bodemtype en de maaiveldhoogte wisselen sterk door het opbrengen van grond en de loop van de beek. Zo ligt de bergingsvijver 224 in een hoge zwarte Enkeerdgronden met leemarm en zwak lemig fijn zand karakter, in het verval komt Bergingsvijver 226 een Beekeerdgronden tegen. De bergingsvijver 227 verliest gaandeweg via een moerige Eerdgrond met een moerige bovengrond op zand en uiteindelijk een Madeveengronden zijn podzolopbouw. Bij de watertrap komt ook duidelijk naar voren dat gaandeweg de waterstand toeneemt.
Bergingsvijver 224 in 2016 – vormgeving als droge watergang langs fietspad
83
waterelementen Laarbeek
Solitaire wateren Poel 82a De poel 82a ligt aan de zijde van Aarle-Rixtel langs de Bakelseweg bij de burg over het kanaal. De poel kent een ruige opslag van populier en riet. De bodem bestaat uit een Beekeerdgrond. Met een hoge waterstand van minder dan 40cm in de winter en een gemiddeld lage grondwaterstand in de zomer van 80 tot 120 cm. De poel is grotendeels verland en is toe aan een opschoning.
Poel 82a in 2016 – vrijwel geheel dichtgegroeid met riet, ruigte en opslag Wadi 105 De wadi 105 is een lang gerekte ondiep element dat water vanaf de kanaaldijk en het naastgelegen fietspad opvangt. Naast de wadi ligt een afwatering van het waterschap om de waterdruk vanuit het kanaal op te vangen. De gehele wadi is begroeid met pitrus en tijd staat de meeste tijd droog. Verder bestaat de bodem uit een Hoge zwarte Enkeerdgronden met leemarm en zwak lemig fijn zand met een watertrap VI = H 40-80 L >120
84
waterelementen Laarbeek
Wadi 105 in 2016 – monotone vegetatie van pitrus Poel 3b Poel 3b ligt in een verruigd plantsoen langs de weg kanaaldijk. Het waterelement is niet of nauwelijks meer waar te nemen vanuit het pad door de ruigte om de poel heen. Op de hoogte kaart van Nederland is hij nog wel duidelijk waarneembaar. Ten tijde van controle eind 2016 was er geen water aanwezig in het element. Verdere bodem karakteristieken zijn onbekend op deze locatie.
Poel 3b in 2016 – drooggevallen en verruigt
85
waterelementen Laarbeek
Poel 22a Deze poel is droogvallend en geheel verland. De bodem bestaat uit hoge zwarte enkeerdgronden met lemig fijn zand. De voedselrijkdom is duidelijk zichtbaar in de voorkomende soorten: riet, populier, zwarte els en wilg. Deze poel dient gefaseerd geschoond te worden.
Poel 22a in 2016 – geheel begroeid met riet en ruigte, rondom opslag populier en els
86
waterelementen Laarbeek
3.6.3
Beheer Laag Strijp Bergingsvijver
220 & 221 & 222 Beheerder(s) Gemeente Beheerplan Bestektekening sloten 2017 Code J Functionele sloot, 1x/jaar maaien, maaisel ruimen
Bergingsvijver 223 Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerplan natuurterreinen 2016 Code Laag Strijp De vijver wordt elk jaar één keer voor de helft gemaaid, in september. Het maaisel wordt afgevoerd. De frequentie is tijdelijk. Na verschraling zal de frequentie afnemen naar 1 keer per 2 jaar. Het centrale deel wordt jaarlijks gemaaid. Dit gebeurd om voldoende open water te behouden voor het beeld en als schaatsvijver. Het grasland rondom de vijver is niet in dit beheerplan opgenomen. Natuurdoeltype Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Vijver Maaien en afvoeren September 1 x jaar de helft tijdelijk Maaisel afvoeren 0.6 ha
Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Maaien en afvoeren September Jaarlijks Maaisel afvoeren 0,3 ha
S. Laag Strijp Poelen
22b1 &22b2 & 22b3 Beheerder(s) Bosgroep Beheerplan Beheerplan natuurterreinen 2016 Code Laag Strijp De oevers van de poelen worden 1 keer per 2 jaar gefaseerd mee gemaaid met het grasland in september. Per keer wordt de helft van de oevers gemaaid. Het maaisel wordt uit het terrein afgevoerd. Door deze maaifrequentie te hanteren wordt de opslag van onder meer wilg tegengegaan
87
waterelementen Laarbeek
Natuurdoeltype Maatregel 1 Periode Regelmaat Voorwaarden Oppervlakte
Poelen Maaien en afvoeren September 1x /2 jaar de helft Maaisel afvoeren 550 m2