Kadernota 2025

We monitoren lopende interventies en kiezen voor effectief bewezen interventies, zoals Alert4You en schoolmaatschappelijk werk. Buurtsportcoaches zijn actief bezig met de stimulering van sport, bewegen en cultuur. Zij ondersteunen verenigingen in hun organisatie en realiseren gezamenlijk passend aanbod voor de vraag van de inwoners. Hierbij is aandacht voor kwetsbare doelgroepen. De buurtsportcoaches werken samen met het onderwijs op het gebied van passend bewegingsonderwijs. Hierbij wordt verbinding gelegd met de lokale sport- en beweegaanbieders. In juli 2024 start er een Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) regisseur plus binnen de gemeente.

24

Onderwijs AMBITIE

De gemeente wil inclusiever en toegankelijk onderwijs. Wij zetten daarbij in op goede en gezonde onderwijshuisvesting ook in de kleinere kernen met aandacht voor clustering van scholen en andere maatschappelijke voorzieningen.

ER-DOEL

We zetten in op een veiliger en gezonder klimaat binnen de scholen vanuit zowel huisvesting als pedagogisch klimaat.

SUBDOELEN

Onderwijshuisvesting is meer multifunctioneel, gezonder en duurzamer.

WE METEN

Percentage vroegtijdig schoolverlaters (www.eengezonderhollandsmidden.nl).

Meer kinderen doorlopen hun schoolloopbaan binnen het regulier (basis)onderwijs in Krimpenerwaard.

Het aantal opgeleverde schoolgebouwen. Score voorzieningenniveau basisonderwijs (waarstaatjegemeente.nl). INSPANNINGEN 2025

Met de scholen werken we uit wat er per gebouw eventueel noodzakelijk is om het binnenklimaat te verbeteren.

We voeren het Uitvoeringsprogramma Onderwijsachterstanden 2022-2026 uit. We versterken de samenwerking tussen de verschillende professionals werkzaam in de scholen (Integraal arrangeren). We evalueren de uitkomsten van de pilot Inclusief onderwijs waarin meer samenhang wordt gebracht rondom de inzet van Alert4You, schoolmaatschappelijk werk en de brugfunctionaris (Gelijke Kansen Alliantie). De uitkomsten kunnen leiden tot een integraal en duurzaam plan Inclusief onderwijs, waarvan de kinderopvang eveneens onderdeel is.

INSPANNINGEN 2025 - Op basis van het IHP 2018 is gestart met 2028 een aantal nieuwbouwprojecten. Conform planning leveren we in de periode tot 2028 vier nieuwe schoolgebouwen op.

We geven uitvoering aan de uitgewerkte opgave Kansen(on)gelijkheid. Deze opgave richt zich onder meer op het versterken van de pedagogische basis, inclusief onderwijs en het terugdringen van onderwijsachterstanden.

We stimuleren scholen om te komen tot groene schoolpleinen. MIDDELEN 2025

Incidenteel: Voor investeringen in binnenklimaat van schoolgebouwen is incidenteel € 400.000 nodig.

-

Structureel: De jaarlijkse afschrijvingslasten Structureel: € 150.000 inzet Alert 4You als gevolg van oplevering nieuwe scholen (oplopend tot € 700.000 extra in 2028).

25

Cultuur AMBITIE

We versterken het rijke culturele leven in de gemeente en maken het zichtbaar. Dit doen wij door het nastreven van de doelen uit het Uitvoeringsprogramma Cultuur. We zetten in op culturele vorming en participatie van iedereen en vooral van de jeugd. Via kunst en cultuur zetten we in op het meer zichtbaar maken van de identiteit van de kernen. We verbinden verschillende culturele organisaties en initiatieven in de gemeente en versterken het cultureel ondernemerschap. Cultuur moet ook toegankelijk blijven voor mensen met minder financiële middelen.

ER-DOEL

Meer inwoners ervaren een gezonde en cultuurrijke leefomgeving.

SUBDOELEN

Meer cultuurparticipatie door jong en oud.

WE METEN

Percentage deelname jeugdfonds cultuur.

Betere zichtbaarheid van de identiteit van de kernen door de inzet van kunst en cultuur.

Percentage dat geen lid is van vereniging of organisatie in klas 4 van het voorgezet onderwijs (www.eengezonderhollandsmidden.nl). Aantal scholen en culturele instellingen dat deelneemt aan het programma Cultuureducatie met Kwaliteit 2021-2024 INSPANNINGEN 2025

We nemen deel aan het subsidieprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit 2025-2028.

De twee nieuwe bibliotheekvestigingen in Haastrecht en Stolwijk zijn voor eind 2025 gereed en in bedrijf.

INSPANNINGEN 2025 - Uitvoering geven aan het In 2025 bereiden we de verhuizing voor van de 2028 Uitvoeringsprogramma Cultuur 2025-2028 bibliotheek in Bergambacht naar de nieuwe locatie in de Kiezel en Kei. In 2025 bereiden de we verhuizing voor van de bibliotheek in Schoonhoven naar de nieuwe locatie in het Dienstencentrum. MIDDELEN 2025

-

-

Sport AMBITIE

We willen de maatschappelijke kracht van sport benutten. Dit doen we samen met sportaanbieders, welzijnsinstellingen en onderwijs. Naast sport bij een vereniging stimuleren we bewegen en sporten in de openbare ruimte. Sport moet toegankelijk zijn en blijven voor mensen met minder financiële middelen.

ER-DOEL

Meer inwoners bewegen voldoende.

SUBDOELEN

Meer inwoners hebben een gezonde levensstijl en gezond gewicht.

WE METEN

·Percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn (bron: www.eengezonderhollandsmidden.nl).

Meer samenwerking met en tussen sportaanbieders en andere maatschappelijke partners.

·Percentage inwoners met overgewicht. (bron: www.eengezonderhollandsmidden.nl) INSPANNINGEN 2025

We voeren de activiteiten uit het Sturen op de uitvoering van de Uitvoeringsprogramma Gezondheid 2024- Stimuleringsopdracht Sport, Gezondheid en 2027 uit, waaronder de inzet van de JOGG- Cultuur. regisseur plus en de Gezonde Schoolaanpak. Keuze beheermodel Sport implementeren.

INSPANNINGEN 2025 - We voeren de activiteiten uit het 2028 Uitvoeringsprogramma Gezondheid 20242027 uit.

De Stimuleringsopdracht Sport, Gezondheid en Cultuur wordt door Team Sportservice Krimpenerwaard volgens het uitvoeringskader uitgevoerd en wordt voortdurend op basis van kennis en ontwikkelingen bijgestuurd. Keuze beheermodel Sport implementeren.

MIDDELEN 2025

26

-

-

Recreatie en Toerisme AMBITIE

Wij faciliteren en stimuleren nieuwe bestaande recreatieve voorzieningen, waaronder overnachtingsmogelijkheden. Wij staan voor een integrale benadering en de koppeling van streekproducten met de promotie van het toerisme.

ER-DOEL

We stimuleren meer voorzieningen voor recreatief en toeristisch bezoek en verblijf.

WE METEN

Aantal overnachtingen in de Krimpenerwaard (bron: SVHW). Aantal banen in de sector R&T (bron: LISA).

INSPANNINGEN 2025

We blijven aangehaakt bij de NNN ontwikkelingen. We stellen de nieuwe subsidie voor de marketingorganisaties vast.

INSPANNINGEN 2025 - 2028

Toevoegen recreatieverbindingen bij Natuurnetwerk Nederland (NNN) gebieden

MIDDELEN 2025

-

Financieel overzicht EXPLOITATIE (x 1.000) Rijlabels Incidenteel Beleidskeuze Groenbeheerplan Stimuleren groen-blauwe schoolpleinen Toevoeging reserve Onderwijshuisvesting Structureel Collegeprogramma Uitvoeringsprogramma Onderwijsachterstanden Beleidskeuze Binnenklimaat Schoolgebouwen (afschrijving) Opbrengst verhuur nieuw MFA's Subsidie Zilvermuseum Noodzakelijk HVP Uitbreiding Onderwijscapaciteit KW school IHP 1.0 Kromme Draai (afschrijving) IHP 2.0 - De Krullevaar (afschrijving) IHP 2.0 - Driestar college (afschrijving) IHP 2.0 - Emmaschool (afschrijving) IHP 2.0 - Gemini college (afschrijving) Eindtotaal

27

2025 -193 -193 -30 -30 -133 -526 -150 -150 -336 -336 -40 -40 -719

2026 -163 -163 -30 -133 -478 -150 -150 -288 -27 61 -322 -40 -40 -641

2027 -133 -133 -133 -465 -150 -150 -275 -27 61 -309 -40 -40 -598

2028 -1.093 -150 -150 -124 -27 198 -295 -819 -40 -57 -81 -260 -57 -324 -1.093

INVESTERINGEN (x 1.000) Rijlabels Incidenteel Beleidskeuze Binnenklimaat Schoolgebouwen Vervanging materieel UOR Noodzakelijk IHP 1.0 Kiezel en Kei IHP 1.0 Kromme Draai IHP 2.0 - De Krullevaar (nieuwbouw) IHP 2.0 - De Rank (nieuwbouw) IHP 2.0 - De Vlieger (nieuwbouw) IHP 2.0 - Driestar college (renovatie) IHP 2.0 - Emmaschool (nieuwbouw) IHP 2.0 - Gemini college (renovatie) IHP 2.0 - Polstok (renovatie) IHP 2.0 - Schoonhovens College AP (renovatie) Renovatie voetbalvelden Eindtotaal

2025 -35.586 -475 -400 -75 -35.111 -12.541 -7.970 -6.500 -8.100 -35.586

2026 -9.751 -150 -150 -9.601 -3.600 -25 -25 -4.500 -1.451 -9.751

2027 -35 -35 -35 -35

2028 -26.587 -105 -105 -26.482 -8.154 -5.612 -12.700 -16 -26.587

3.6 Sociaal domein Dit Programma richt zich op de vraagstukken over welzijn, welbevinden van en (inkomens-) ondersteuning aan inwoners. We versterken de zelfredzaamheid en onderlinge verbondenheid van inwoners en bieden een vangnet waar nodig. In dit programma zijn de middelen opgenomen voor het uitvoeren van de transformatieopgave (van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’), die volgt uit de transitie van de Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Participatiewet. Ontwikkelingen Sociaal domein 2025 Algemene (landelijke/regionale) ontwikkelingen: In het najaar van 2022 zijn het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) gesloten door partijen uit overheid, zorg, ondersteuning, welzijn. Doel van deze akkoorden is het toegankelijk en betaalbaar houden van de gezondheidszorg en het bereiken van een gezonde generatie in 2040. Naast in het IZA en het GALA, zijn voor gemeenten ook afspraken gemaakt in het Nationaal Preventieakkoord (inzetten op preventie) en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO; inzet op afbouw van de zorgvraag bij de huidige generatie ouderen. De kernleus: ‘zelf als het kan; thuis als het kan; digitaal als het kan’. Er blijft sprake van forse personeelstekorten en wachtlijsten in de zorg.

Corona, klimaat- en energiecrisis, oorlog in Oekraïne en toenemende bestaansonzekerheid hebben nog steeds zijn weerslag op psychische stress en leidt tot een groter beroep op geestelijke gezondheidszorg (GGZ), zeker ook onder jongeren. De ophanden zijnde wetswijzigingen Participatiewet, Wmo en Jeugdwet en de Hervormingsagenda Jeugd (voorgenomen ingangsdatum 1 januari 2025) zijn van grote invloed op de noodzaak tot het versterken van de lokale toegang. Het doel van deze wijzigingen is om meer vorm en inhoud te geven aan normaliseren, het hanteren van de menselijke maat, zelf bieden van basishulp en betere zorg aan kinderen en volwassen waar sprake is van onveiligheid. Met de komst van de Spreidingswet moeten er meer opvangplakken voor vluchtelingen en asielzoekers worden gecreëerd ter aanvulling op de huidige asielzoekerscentra in ons land. Deze problematiek vraagt structurele capaciteit vanuit gemeenten en partners op het gebied van huisvesting, zorg, onderwijs en 28

welzijn. Lokale ontwikkelingen: Krimpenerwaard wil voor haar inwoners een leefbare gemeente zijn met vitale gemeenschappen, vitale kernen en een vitaal buitengebied. Dit vraagt om een sterke sociale basis met daarin een afwisselend en robuust voorzieningenniveau. Onze inwoners en professionals zijn de drijvende kracht achter deze voorzieningen. Voor het versterken van de lokale sociale basis, de uitvoering van het sportakkoord en het uitvoeringsprogramma gezondheid, heeft de gemeente in 2023 financiële – grotendeels incidentele – middelen ontvangen in de vorm van specifieke uitkeringen (SPUKS). De SPUKS zijn verstrekt voor maximaal 4 jaar. De verwachting is dat de gewenste beweging ook na 4 jaar nog om (financiële) investering vraagt. Op basis van het omgevingsprogramma Sociale Basis en Maatschappelijke Voorzieningen zetten we in op een beweegvriendelijke omgeving, ruimte voor ontmoeting, eenduidig beheer en exploitatie, ontwikkeling van een integrale en lokale toegang, clustering van voorzieningen en het ondersteunen van vrijwilligersorganisaties. Bij de vitaliteit van gemeenschappen, kernen en ons buitengebied gaat aantrekkelijke en passende woningbouw hand in hand met een sterke sociale basis. Met een deel van de afspraken in de Hervormingsagenda Jeugd wordt ook een besparing voorzien wat leidt tot een taakstelling van € 1,2 miljoen voor gemeente Krimpenerwaard.

De kaders vanuit het Rijk voor de stevige lokale teams, beschreven in de Hervormingsagenda Jeugd, borgen we bij de inrichting van de lokale integrale Toegang samen met onze partners van het Sociaal Preventieteam. De eerste fase is inmiddels gestart. Met deze nieuwe toegang verwachten we meer invloed uit te oefenen op de inzet van maatwerkvoorzieningen. In de inkooptrajecten Ambulant Jeugd en Ambulant Wmo, Dagbesteding Jeugd en Dagbesteding Wmo en Hulp bij Huishouden zijn relatief veel vragen gesteld over de tarieven en de opbouw hiervan. De complexiteit van en de samenhang tussen de gestelde vragen, zorgen voor een aantal uitzoekpunten die naast zorgvuldigheid ook meer tijd vragen dan er initieel voor gepland was. Om deze reden wordt het proces aangepast. Het streven is de ingangsdatum van 1 januari 2025 te handhaven. Wat het effect is op de financiële raming van februari 2024 is pas te zeggen nadat het onderzoek is uitgevoerd. Vooralsnog zijn we in deze kadernota uitgegaan van deze oorspronkelijke raming. Eventuele afwijkende financiële gevolgen worden meegenomen in de begroting 2025. De samenwerking in regio Midden Hollland zullen we vanaf 2025 nog verder verstevigen door het aangaan van een gemeenschappelijke regeling (GR) zoals de Hervormingsagenda ook van ons vraagt. Het oprichten van een GR vraagt voldoende robuustheid in de organisatie op regionaal niveau.

Mogelijk leidt dit tot een uitbreiding van de nodige formatie. Met de komst van de Spreidingswet is de gemeente Krimpenerwaard de komende twee jaar verantwoordelijk voor het realiseren van 341 opvangplekken, waarvan 29 plekken voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen. Naar verwachting brengt dit kosten met zich mee voor onder andere onderwijshuisvesting, maatwerkvoorzieningen en preventief aanbod. In lijn met landelijke en lokale ontwikkelingen zijn onze inspanningen gericht op preventie en het versterken van de sociale basis en proberen we de vraag naar zorg (op langere termijn) te verminderen. Dit vraagt – in samenhang – te investeren in bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en gezond samenleven. Wanneer inwoners bestaanszekerheid ervaren en kansen hebben om deel te nemen aan de maatschappij, des te meer geld en ruimte zij hebben voor een gezond en gelukkig leven.

29

Veerkracht en mentale gezondheid AMBITIE

We zetten in op het mentaal welbevinden van onze inwoners, waarbij we een focus leggen op het voorkomen van eenzaamheid onder ouderen en jongeren en het bespreekbaar maken van mentale problemen (taboes doorbreken) om erger te voorkomen. In het bijzonder onder onze jongeren. We zetten in op het faciliteren van informele en sociale steun. Inwoners moeten het zelf doen, maar niet alleen. We richten ons niet op de problemen, maar op de kansen. We zoeken actief naar (normaliserende) activiteiten en mogelijkheden in de buurt om de talenten van jong en oud verder te ontwikkelen.

ER-DOEL

Meer sociale samenhang in de kernen.

SUBDOELEN

Minder sociale eenzaamheid onder ouderen en jongeren.

WE METEN

Percentage ernstige eenzaamheid onder 65+ (www.eengezonderhollandsmidden.nl).

Meer inwoners maken gebruik van informele en sociale netwerken.

Percentage hoog risico op angststoornissen en depressie (19-64 jaar) (www.eengezonderhollandsmidden.nl). Score verbondenheid met de buurt (Bron: www.waarstaatjegemeente.nl). Score voorzieningenniveau (Bron: www.waarstaatjegemeente.nl). Vertrouwen in de toekomst onder 15- en 16- jarigen (bron: www.eengezonderhollandsmidden.nl). INSPANNINGEN 2025

We zetten in het op het project Gezonde Het Sociaal Preventieteam heeft de opdracht Boel. Hiermee worden o.a. laagdrempelige om de samenwerking met en tussen inwoners preventieve online trainingen voor jongeren (van 0 tot 110+) in de kernen te versterken. Het om de mentale veerkracht te versterken, SPT faciliteert bewonersinitiatieven, aangeboden. ondersteunt vrijwilligers(structuren) en organiseert/stimuleert ontmoeting door het organiseren van diverse activiteiten en ondersteuning. Om dit uit te voeren ontvangen zij een jaarlijkse subsidie, inclusief een budget expliciet bedoeld voor bewonersinitiatieven.

INSPANNINGEN 2025 - We voeren het Uitvoeringsprogramma 2028 Gezondheid 2024-2027 uit.

We geven uitvoering aan de uitgewerkte opgave Versterken Sociale Basis en zetten daarvoor het budget vanuit de SPUK in. Deze opgave richt zich op de sociale cohesie in de kernen waarbij inwoners weten waar ze terecht kunnen, de voorzieningen laagdrempelig zijn en waarbij we de kracht van de informele netwerken benutten.

MIDDELEN 2025

-

30

-

Leefstijl en lichamelijke gezondheid AMBITIE

Een gezonde leefstijl is van invloed op de lichamelijke gezondheid. We bevorderen sport en bewegen in samenwerking met lokale organisaties. We zetten in op een rookvrije generatie. Wij zetten preventief in op het terugdringen van drank- en drugsgebruik, gok- en seksverslaving en andere verslavingsvormen.

ER-DOEL

Meer inwoners hebben een gezonde levensstijl.

SUBDOELEN

Minder roken, drank- en drugsgebruik en andere verslavingsvormen onder jongeren.

WE METEN

Percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn.

Meer inwoners groeien op in een gezonde omgeving.

Percentage inwoners met overgewicht. Percentage inwoners van 18 jaar en ouder die een goede gezondheid ervaren. Percentage middelengebruik onder jongeren (al deze indicatoren: bron www.eengezonderhollandsmidden.nl). INSPANNINGEN 2025 - We voeren de activiteiten uit het We voeren activiteiten uit volgens de ambities 2028 Uitvoeringsprogramma Gezondheid 2024van het (in 2023 herijkte) Sportakkoord 2.0 2027 uit waaronder het bieden van passende met ondersteuning van de buurtsportcoaches opvoedondersteuning in het omgaan met middelengebruik. MIDDELEN 2025

-

-

Sociale leefomgeving AMBITIE

We zetten ons in voor een veilige sociale leefomgeving. De komende jaren zetten we ons in voor een goede integratie van nieuwe inwoners van de gemeente Krimpenerwaard. We verbeteren de toegankelijkheid voor mensen met een beperking. We nemen stelling tegen racisme en discriminatie.

ER-DOEL

Meer inwoners voelen zich verbonden met elkaar.

SUBDOELEN

Meer sociale veiligheid in de kernen, de wijken en gezinnen.

WE METEN

Score verbondenheid met de buurt (bron: waarstaatjegemeente.nl).

Meer inwoners ervaren een inclusieve leefomgeving.

Percentage meldingen van discriminatie (bron: monitor discriminatie). Score sociale veiligheid (bron: waarstaatjegemeente.nl). INSPANNINGEN 2025

Inzetten op trainingen Meldcode voor medewerkers en aandachtfunctionarissen.

We bieden passende leerwerktrajecten aan aan nieuwkomers door het combineren van taallessen met participatieactiviteiten

Deelnemen aan landelijke capmpagnes Week van de ouderenmishandeling en Orange the World Opdrachtverstrekking aan de antidiscriminatievoorziening om meer in te zetten op preventie en voorlichting over discriminatie en racisme. INSPANNINGEN 2025 - Uitvoering geven aan het 2028 uitvoeringsprogramma Huiselijk geweld en Kindermishandeling.

We voeren het Uitvoeringsprogramma Inburgering 2022-2027 uit.

Uitvoering geven aan het regionale plan met We voeren het Uitvoeringsprogramma Inclusie betrekking tot dak -en thuislozen. uit MIDDELEN 2025

31

-

-

Sociaal economische status AMBITIE

We vinden het belangrijk dat al onze inwoners mee kunnen doen in de samenleving en gelijke kansen krijgen, iedereen naar eigen vermogen. Daarbij is het belangrijk dat iedereen een bestaanszekerheid kan opbouwen. Dat is niet voor alle inwoners vanzelfsprekend, deze inwoners ondersteunen wij. Kinderen die opgroeien in huishoudens met een laag inkomen krijgen onze specifieke aandacht.

ER-DOEL

Meer inwoners doen mee naar vermogen.

SUBDOELEN

Meer inwoners hebben duurzaam betaald werk of doen mee naar vermogen.

WE METEN

Percentage inwoners dat door een traject meer kans op een baan krijgt (bron: cliëntervaringsonderzoek).

Meer inwoners met een laag inkomen hebben bestaanszekerheid.

Percentage uitstroom uit de bijstand (bron: divosa). Score aantal gerealiseerde banen beschut werk (bron: Csam). Score aantal succesvol afgesloten schuldhulpverleningstrajecten. Score bereik minimaregelingen (onder andere kinderen) (cbs). Eigen kracht (burgerpeiling, waarstaatjegemeente.nl). INSPANNINGEN 2025

We zetten de deelname aan het 2e pilotjaar van het Jongerenperspectieffonds voort. In het vierde kwartaal volgt een evaluatie en besluitvorming over de borging van deze pilot.

We geven een extra impuls aan vroegsignalering van schulden en voorkomen van huisuitzettingen.

INSPANNINGEN 2025 - We geven uitvoering aan de uitgewerkte 2028 opgave Bestaanszekerheid. Deze opgave richt zich op voorkomen van schulden, toeleiden naar duurzaam en lonend werk en inzetten van minimaregelingen.

We geven uitvoering aan de uitgewerkte opgave Bestaanszekerheid. Deze opgave richt zich op voorkomen van schulden, toeleiden naar duurzaam en lonend werk en inzetten van minimaregelingen.

MIDDELEN 2025

-

-

Organisatie en financiën van zorg AMBITIE

Als gemeente én samenleving zullen we de komende jaren keuzes moeten maken om te komen tot een goede afbakening van wat wel en niet onder (jeugd)zorg én de verantwoordelijkheid van de gemeente valt. We zetten in op meer laagdrempelige en vroegtijdige ondersteuning en het vergroten van de nabijheid van zorgaanbieders. Daarnaast is samenwerking tussen gemeente, het preventieteam, huisartsen, Welzijn Krimpenerwaard, (passend) onderwijs, jeugdwerkers en zorgaanbieders essentieel. We maken duidelijke afspraken en voeren adequate controle uit op de financiën.

ER-DOEL

We zetten in op een robuuster systeem en het meer versterken van het informele netwerk.

SUBDOELEN

Meer passend aanbod en verbindingen in het Meer inzet op (financiële) doelmatigheid bij preventief domein. maatwerkvoorzieningen zorg.

WE METEN

Aantal unieke cliënten jeugd (bron: Csam). Percentage herhaald beroep op jeugdzorg (bron: CBS). Percentage positief tegenover effect ondersteuning (jeugdigen) (bron: clientenervaringsonderzoek). Aantal unieke Wmo-cliënten (bron:Csam). Percentage positief tegenover effect Wmo-ondersteuning (bron: clientenervaringsonderzoek).. Sociaal vangnet (bron: burgerpeiling, www.waarstaatjegemeente.nl).

INSPANNINGEN 2025

32

Met de inzet van een coördinator Preventie Borgen werkwijze lerende werkpraktijk in de Jeugd investeren en versterken we het Integrale Lokale Toegang netwerk rondom opvoeden en opgroeien, gericht op samenwerking tussen informele en

formele partners en het komen tot passend preventief aanbod. We geven uitvoering aan de ketenaanpakken Op regionaal niveau wordt de nieuwe inkoop Brede SPUK en daarbij de samenwerking Jeugd en Wmo geimplementeerd. tussen sociaal en medisch domein: Valpreventie, Kansrijke Start, Welzijn op Recept, Gezonde Leefstijl Interventie, Kinderen op Gezond Gewicht. INSPANNINGEN 2025 - We geven invulling aan het 2028 opdrachtgeverschap van het Sociaal Preventieteam. We sturen via de subsidieverstrekking op het gezamenlijke werkplan van de partners van het Sociaal Preventieteam.

Op regionaal niveau wordt de nieuwe inkoop Jeugd en Wmo geimplementeerd.

Implementeren maatregelen Hervormingsagenda Jeugd MIDDELEN 2025

Structureel € 354.000

-

Financieel overzicht EXPLOITATIE (x 1.000) Rijlabels Incidenteel Beleidskeuze Eenmalige bijdrage nieuwbouw Scouting Olivier Noort II Noodzakelijk Hervormingsagenda Jeugd Structureel Collegeprogramma Opvang vluchtelingen Beleidskeuze Versterking subsidie Preventieteam GR Jeugdzorg en WMO Midden-Holland Incidentele subsidies Solidariteitsbijdrage huisvesting ISK Noodzakelijk Indexatie subsidies 2026 mee in Kadernota 2025 Inkoopplan Jeugd en Wmo 2025 Eindtotaal

33

2025 -1.425 -225 -225 -1.200 -1.200 -2.501 -1.281 -354 -752 -100 -75 -1.220 -1.220 -3.926

2026 -3.360 -400 -400 -1.499 -572 -752 -100 -75 -1.461 -241 -1.220 -3.360

2027 -3.324 -400 -400 -1.463 -656 -632 -100 -75 -1.461 -241 -1.220 -3.324

2028 -3.324 -400 -400 -1.463 -656 -632 -100 -75 -1.461 -241 -1.220 -3.324

DEKKING (x 1.000) Rijlabels Incidenteel Reserve en/of Voorziening Dekking deels t.l.v. Investeringskrediet Kadernota Voorzieningen (€ 125.000) en deels t.l.v. Algemene Reserve en aanvullen met positieve resultaat van de grondexploitatie van het transformatiegebied-Bastion, danwel de opbrengst van de grondverkoop (€ 100.000). Eindtotaal

2025 225 225 225

2026 -

2027 -

2028 -

225

-

-

-

INVESTERINGEN

Voor dit programma zijn geen aanvullende investeringen opgenomen

3.7 Volksgezondheid en milieu Binnen dit programma werkt de gemeente Krimpenerwaard aan het behouden en bevorderen van een gezonde en duurzame leefomgeving. In dit programma zijn de middelen opgenomen voor het uitvoeren van taken op het gebied van volksgezondheid, milieu, klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie, biodiversiteit en dierenwelzijn. Ontwikkelingen Volksgezondheid en milieu 2025 We verwachten ontwikkelingen op het steeds klimaatbestendiger en waterrobuuster worden van onze gemeente en die in de regio. Dit zal sneller gaan dan afgelopen jaren, waarin de acties in beleid en maatregelen werden vormgegeven. De komende jaren staan in het teken van uitvoering. Verder spelen wij als gemeente een belangrijke rol in de inzameling van huishoudelijke grondstoffen. Nederland heeft forse ambities voor de circulaire economie. In 2030 moet het primaire grondstoffenverbruik gehalveerd zijn door o.a. preventie, hergebruik, reparatie en verdergaande recycling. De tendens is dat dit steeds meer zal worden uitgevoerd onder regie en financiering van producenten op basis van het vastleggen van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Voor 2025 en verder heeft dit naar verwachting gevolgen voor onder andere textiel, luiers en incontinentiemateriaal.

Vooral dit laatste heeft een potentieel drukkend effect op de afvalstoffenheffing en is positief voor het behalen van de gemeentelijke afvalscheidingsdoelstellingen. Omdat besparen en verminderen van uitstoot een van de belangrijkste pijlers van het duurzaamheidsbeleid is, verwachten we in 2025 hier diverse versnellingen op. Zowel in het actief communiceren en uitdragen van het nut en de noodzaak, als ook in uitvoering van plannen. Ook in 2025 zijn er extra middelen vanuit het Rijk beschikbaar om deze uitvoering vorm te geven. In 2025 gaan we verder met de uitvoering van het uitvoeringsprogramma Gezondheid 2024-2027. Uit de meest actuele gezondheidscijfers in de Krimpenerwaard blijkt dat de focuspunten Gezond en Kansrijk Opgroeien, Gezond Gewicht, Mentaal Welbevinden, Verantwoord Middelengebruik, Vitaal Ouder Worden en Gezonde Leefomgeving nog altijd relevant zijn. Deze thema’s zijn ook in lijn met de thema’s uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

34

Klimaatadaptatie AMBITIE

Het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte en het stimuleren van inwoners en ondernemers om in het particulier grondgebied zo veel mogelijk klimaatadaptieve maatregelen toe te passen.

ER-DOEL

We richten samen met onze inwoners en ondernemers de buitenruimte klimaatbestendiger en waterrobuuster in.

WE METEN

De kwetsbaarheden in ons gebied met betrekking tot extreme neerslag, hitte, droogte en overstroming.

INSPANNINGEN 2025 - We geven uitvoering aan de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie van het 2028 Omgevingsprogramma Riolering en Klimaatadaptatie. We stellen een communicatiestrategie Klimaatadaptatie op om inwoners, bedrijven en organisaties te informeren over klimaatadaptatie. MIDDELEN 2025

-

Energietransitie AMBITIE

We onderstrepen de urgentie van de energietransitie. Hierbij zetten we in op zowel het opwekken van duurzame elektriciteit, maar zeker ook op energiebesparing. We werken samen in de regio en staan open voor innovatieve ontwikkelingen en technieken. Mede om te zorgen voor een stabiel stroomnet, samen met de coöperaties. We hebben zoekgebieden aangewezen waarbij we lokale betrokkenheid en ondernemerschap stimuleren. We geven de voorkeur aan het opwekken van zonne-energie op die plekken die andere of bestaande functies versterken. Denk aan zon op daken of bij grote parkeerplaatsen.

ER-DOEL

We zetten in op minder gebruik van fossiele energie en meer op hernieuwbare energie.

WE METEN

C02-uitstoot in de Krimpenerwaard (Klimaatmonitor). Energieverbruik (Klimaatmonitor). Hoeveelheid hernieuwbare energie (Klimaatmonitor).

INSPANNINGEN 2025 - Het klimaat- en energiebeleid van het Rijk krijgt steeds meer vorm. Gemeenten spelen een 2028 belangrijke rol in de uitvoering van dit beleid. We werken een plan uit langs de lijnen van het nationale klimaatbeleid: 1. Elektriciteit (waaronder de RES, netcongestie, beleid voor kleinschalige opwek, opslag van energie etc.) 2. Gebouwde omgeving (woningen moeten van het aardgas af) 3. Industrie/bedrijven/landbouw: (ondersteuning geven, toezicht/handhaven, waterstofbackbone etc) 4. Mobiliteit: laadpalen, maar ook deelvervoer, zero-emissie doelgroepenvervoer, walstroom, waterstof tankstations etc. De energietransitie doen we samen met onze inwoners en ondernemers. Hiervoor intensiveren we de samenwerking met energiecooperatie Waardstroom en het Servicepunt Energietransitie Bedrijven. We zijn momenteel bezig om hier afspraken over te maken. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden om slimmer samen te werken in de regio, zoals bijvoorbeeld gezamenlijk inkopen van isolatieacties, aanpak netcongestie, opwek en opslag van hernieuwbare energie. Het Nationaal Isolatieprogramma richt zich op koopwoningen met een slecht energielabel en een lage WOZ waarde. Deze subsidie zou uitgebreid kunnen worden door de gemeente. Hier moet nog een standpunt over worden bepaald. MIDDELEN 2025

35

-

Benutten van grondstoffen AMBITIE

We zetten nog meer in op het stimuleren van afvalscheiding. Hierbij onderzoeken we de mogelijkheid voor (gedeeltelijke) nascheiding van afval.

ER-DOEL

We willen meer grondstoffen uit het restafval benutten.

WE METEN

Het aandeel van fijn en grof huishoudelijk restafval in kilogram per inwoner per jaar.

INSPANNINGEN 2025 - We stellen een grondstoffenbeleidsplan vast. 2028 We breiden de bewustwordingscampagne uit met onder meer het project Afvalvrije school We zetten afvalcoaches in om inwoners te informeren en te assisteren bij het optimaal scheiden van huishoudelijk afval. We maken een plan van aanpak voor het nascheiden van grondstoffen uit grof restafval op de milieustraat door middel van sorteren, demontage en hergebruik. MIDDELEN 2025

-

Samen de biodiversiteit vergroten AMBITIE

De diversiteit en soortenrijkdom staan onder druk en vragen om maatregelen. Binnen de kernen zetten wij in op bevordering van diversiteit van soorten. Denk aan natuurvriendelijke oevers, variatie in de beplanting en een flexibel snoei- en maaibeleid.

ER-DOEL

Samen met inwoners en andere overheden de biodiversiteit vergroten.

WE METEN

Het aantal bomen in de kernen en het aantal uitgedeelde bomen. Het aandeel nieuwbouwprojecten waarbij een afspraak is gemaakt over het vergroten van de biodiversiteit. Het aantal verleende subsidies voor biodiversiteitsinitiatieven.

INSPANNINGEN 2025 - We planten bomen in de openbare ruimte (1.000) en delen bomen uit aan particulieren 2028 (750). We beheren bermen en oevers zoveel mogelijk ecologisch. Dat beheer zetten we voort. We voeren projecten Operatie Steenbreek en Prachtlint uit. We ondersteunen biodiversiteitsinitiatieven van inwoners met subsidie. We werken samen met gebiedspartners om de rivierkreeftenproblematiek onder de aandacht te brengen bij LNV en we werken mee aan bewustwordingscampagnes over de bestrijding van invasieve soorten/ exoten. MIDDELEN 2025

-

Betrokkenheid bij het beheer van de openbare ruimte AMBITIE

De openbare buitenruimte is van ons allemaal. Daarom betrekken we inwoners actief bij het beheer en onderhoud ervan.

ER-DOEL

We vergroten de tevredenheid en betrokkenheid van onze inwoners met het beheer van de openbare ruimte.

WE METEN

De tevredenheid over de leefomgeving en dienstverlening (door burgerpeiling) De beoordeling van de fysieke leefomgevingskwaliteit (door Kwaliteitsmonitor Sociaal Domein)

INSPANNINGEN 2025 - We intensiveren de communicatie over het beheer. Welke kwaliteit kan de inwoner 2028 verwachten, wat is de afspraak. We zetten in op verdere participatie bij het werken in de openbare ruimte. MIDDELEN 2025

36

-

Financieel overzicht EXPLOITATIE (x 1.000)

Rijlabels Incidenteel Beleidskeuze Beleidsplan begraven Eindtotaal

2025 -25 -25 -25 -25

2026 -

2027 -

2028 -

DEKKING (x 1.000) Rijlabels Incidenteel Reserve Dekking t.l.v. reserve begraafplaatsen Eindtotaal

2025 25 25 25 25

2026 -

2027 -

2028 -

INVESTERINGEN (x 1.000) Rijlabels Incidenteel Noodzakelijk Programma Riolering & Klimaatadaptatie Eindtotaal

2025 -6.821 -6.821 -6.821 -6.821

2026 -6.821 -6.821 -6.821 -6.821

2027 -6.821 -6.821 -6.821 -6.821

2028 -6.821 -6.821 -6.821 -6.821

3.8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Dit programma richt zich op ontwikkeling en behoud van een kwalitatief hoogwaardige woon-, werk- en leefomgeving. In dit programma zijn middelen opgenomen voor advisering op het gebied van wonen en de kwaliteit van de leefomgeving, het voeren van projecten en grondexploitaties, het faciliteren van ontwikkelingen van inwoners en ondernemers en het begeleiden van bestemmingsplannen en afgeven van en toetsen op omgevingsvergunningen. Door de introductie van Omgevingswet veranderen veel van de bestaande instrumenten en werkwijzen. Ontwikkelingen Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing 2025 Algemene (landelijke/regionale) ontwikkelingen: Op het moment van schrijven wordt gewerkt aan de formatie van een nieuw kabinet. De uitkomst kan (grote) impact hebben op het gebied van ruimtelijke ordening en op lopende programma’s zoals de Nationale Woon- en bouwagenda en het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Tegelijkertijd werkt de provincie Zuid-Holland het provinciale Ruimtelijk Voorstel verder uit in 2024. Dit gaat over diverse ruimtelijke thema’s en de benodigde keuzes. De gemeente Krimpenerwaard brengt tijdens dit proces – samen met veel andere gemeenten en partners – consequent het belang van de benodigde uitbreidingsruimte voor wonen en werken in.

Het principe van 'water en bodem sturend' is hierbij belangrijk. Dit principe wordt uiteengezet in de Kamerbrief 'Water en Bodem sturend' (2022) en dit betekent dat bij de inrichting van Nederland rekening wordt gehouden met water en bodem. De kennis en kunde die Krimpenerwaard en de regio Midden-Holland op dit gebied hebben, kunnen bijdragen aan de urgente ruimtelijke opgaven. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Hiermee veranderen de werkwijzen rondom ruimtelijke ontwikkelingen en gebruik, zoals de ontwikkeling van de intaketafel, het proces voor nieuwe initiatieven.

37

Lokale ontwikkelingen: In 2024 wordt verder uitvoering gegeven aan het Toekomstperspectief Krimpenerwaard en de vastgestelde Woonvisie en Bedrijventerreinenvisie. Hierbij staan de samenhangende opgaven op het gebied van vitale inwoners en gemeenschappen, vitale kernen en een vitaal buitengebied centraal. De benodigde ruimte om dit te realiseren blijft van groot belang. Met de Woonvisie zetten we in op het versterken van 'onze vitale kernen doordat iedereen beschikt over een prettige en passende woning, woon- en leefomgeving'. Vitale kernen met daarbij voldoende (maatschappelijke) voorzieningen dragen bij aan een goede sociale basis. We zijn en blijven bezig met praktische en concrete versnelling van woningbouwprojecten om dit te realiseren. Met de Bedrijventerreinenvisie zetten we in op krachtig lokaal ondernemerschap. Dit vraagt onder andere ruimte voor de ontwikkeling van het lokaal gewortelde bedrijfsleven. Op deze manier werken we aan de (lokale) arbeidsmarkt, de bestaanszekerheid van inwoners en aan het bieden van mogelijkheden om duurzaamheidsopgaven van het bedrijfsleven op te pakken. We werken samen met agrariërs en andere partners aan een levensvatbare en toekomstbestendige agrarische sector in Krimpenerwaard.

Leefbaarheid en vitaliteit AMBITIE

De ambitie is om vitaliteit en leefbaarheid niet te laten begrenzen door schijnbare onmogelijkheden (zoals regelgeving van hogere overheden of conflicterende belangen). Met daadkracht willen we ons laten leiden door wat goed is voor de Krimpenerwaard. We gaan uit van onze eigen kracht! De Strategische visie Krimpenerwaard schetst in de optie “Schouders eronder” (en op onderdelen “Met brede blik) onze ambitie. Hier gaan we actief mee aan de slag. We zetten in op het instrument van actieve grondpolitiek indien het bijdraagt aan het realiseren van deze maatschappelijke doelen.

ER-DOEL

We versterken de vitaliteit en leefbaarheid van onze gemeente.

WE METEN

Leefbarometer (ministerie BZK). Sociale verbondenheid met de buurt.

INSPANNINGEN 2025 - We brengen de instrumenten voor grondpolitiek in beeld. 2028 Uitwerking meerjarig investeringsfonds; bijdragen vanuit ontwikkelaars en grondexploitaties verloopt dan via dit fonds en kan gebruikt worden voor capaciteit en investeringen in voorzieningen en maatschappelijke doeleinden. MIDDELEN 2025

38

-

Kernen AMBITIE

We stimuleren initiatieven vanuit de kernen die aansluiten bij de behoefte en identiteit van de eigen kern. De gemeente faciliteert hierbij. Dit past bij de nieuwe Omgevingswet. Aan de randen van onze kernen maken we ruimte voor wonen en werken.

ER-DOEL

We versterken de vitaliteit en leefbaarheid van onze kernen.

SUBDOEL

We verbeteren de samenwerking tussen de samenleving en de overheid.

WE METEN

-

We maken meer ruimte voor wonen en werken.

INSPANNINGEN 2025

We voeren actief lobby bij de provincie ZuidHolland

INSPANNINGEN 2025 - We voeren de strategische agenda uit. 2028

We voeren de woonvisie en de lokale bedrijventerreinenstrategie uit.

MIDDELEN 2025

-

Wonen AMBITIE

Om de vitaliteit van de kernen te versterken zetten we vol in op het ontwikkelen woningen. Dit doen we in én aansluitend aan de randen van de bestaande kernen. We werken daarbij samen met woningbouwverenigingen. We kijken daarbij ook naar levensloopbestendige woningen, combinaties van wonen en zorg, creatieve woonvormen en andere oplossingen.

ER-DOEL

We willen meer en sneller woningen realiseren.

WE METEN

Het aantal nieuwe woningen per jaar (CBS).

INSPANNINGEN 2025 - Versnellingsagenda wonen: we zijn en blijven bezig met praktische en concrete versnelling 2028 van woningbouwprojecten. Dit doen we niet door een agenda te schrijven, maar op een praktische manier ervoor te zorgen dat dat het proces om te komen tot een nieuw woningbouwproject niet vertraagd en juist versnelt kan worden. We blijven ons inspannen om alle acties uit het uitvoeringsprogramma van de woonvisie uit te voeren. Zo stellen we onder andere een vereveningsfonds sociale huur op, maken we een doelgroepenverordening en maken we beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Ook werken we samen met andere beleidsterreinen aan doorstroomcampagnes (ook samen met woningcorporaties), informatiecampagnes over toekomstbestendig wonen, het opstellen van zorgcirkels en een hoogbouwvisie. We werken samen met woningcorporaties en marktpartijen aan het realiseren van woningen. Dat doen we op verschillende manieren, zoals ook benoemd staat bij de versnellingsagenda wonen. Met woningcorporaties hebben we regulier overleg over (toekomstige en huidige) woningbouwprojecten. Met projectontwikkelaars met grote locaties aan de randen van de kernen werken we aan een Omgevingsprogramma Woningbouw. MIDDELEN 2025

39

-

Huisvesting statushouders en opvang asielzoekers AMBITIE

De ambitie uit het collegeprogramma gaat uit van inzet op kleinschalige opvang van max. 100 vluchtelingen voor een periode van maximaal 2 jaar. In april 2023 heeft de raad ingestemd met het in eerste instantie opvangen van 2200 vluchtelingen in de regio Midden Holland, in Krimpenerwaard 153. De eerste 80 vluchtelingen worden vanaf 7 augustus opgevangen in het Klooster in Haastrecht voor een periode van 3 jaar.

ER-DOEL

-

WE METEN

-

INSPANNINGEN 2025

Op 1 februari 2024 is de Spreidingswet van kracht geworden. Hierin is voor iedere gemeente opgenomen hoeveel asielzoekers zij voor de komende twee jaar moeten opvangen. Voor Krimpenerwaard ligt er een opgave van 341 asielzoekers, waarvan 29 plekken voor AMV. Het college bekijkt hoe zij invulling kan geven aan deze opgave.

INSPANNINGEN 2025 2028

De opgave die nu is aangegeven met het ingaan van de Spreidingswet is voor de komende twee jaar. Daarna volgt een nieuwe opgave voor steeds twee jaar. De komende jaren zal dus ingezet moeten worden op voldoende opvangplekken voor asielzoekers. Dit vraagt structurele inzet van extra capaciteit op het gebied van huisvesting, opvang en daaruit volgende verplichtingen.

MIDDELEN 2025

Structureel: Vanaf 2026 € 400.000 voor ambtelijke inzet.

Financieel overzicht Voor dit programma zijn geen aanvullende aanvragen opgenomen

40

4. INDELING BEGROTING 4.1 Taakvelden Om te voldoen aan de vereisten, zoals opgenomen in de herziening BBV, is de begroting vanaf de meerjarenbegroting 2019-2022 ingericht op basis van taakvelden. Het gebruik van deze uniforme taakvelden maakt het mogelijk om baten en lasten van activiteiten te aggregeren en met die van andere gemeenten te vergelijken. Samen met de informatie op www.waarstaatjegemeente.nl vormt de indeling naar taakvelden een goede basis en mogelijkheid voor de onderlinge vergelijking van gemeenten op soortgelijke onderdelen. Programma’s Grotendeels gebaseerd op de hoofdtaakvelden hanteren we onderstaande programma's in de begroting. • Bestuur en ondersteuning • Veiligheid • Verkeer en vervoer • Economie • Onderwijs, sport cultuur en recreatie • Sociaal Domein • Volksgezondheid en milieu • Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing 4.1.1 Beleidsindicatoren De ambities uit het collegeprogramma zijn per programma uitgewerkt naar doelen, indicatoren, inspanningen en exploitatielasten. Op de in de programma’s opgenomen indicatoren sturen wij door middel van beleid actief. Daarnaast zijn gemeenten op grond van het BBV verplicht een basisset met overige indicatoren te presenteren. Deze worden ook in de begroting in de begroting opgenomen, maar hierop voeren wij geen actief beleid.

Op grond van de wijziging van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) van 5 maart 2016, moeten gemeenten voortaan in de programma’s de maatschappelijke effecten die met de verschillende programma’s worden beoogd, toelichten aan de hand van beleidsindicatoren. Bij ministeriële regeling is hiertoe een set van beleidsindicatoren verplicht gesteld. Met de implementatie van de indicatoren worden raadsleden in staat gesteld om op maatschappelijke effecten te kunnen sturen. Bovendien wordt de onderlinge vergelijkbaarheid van gemeenten op deze manier vergroot. Het staat gemeenten vrij om naast de verplichte indicatoren ook nog facultatieve indicatoren op te nemen. Dit kan eventueel op basis van een door de VNG hiertoe ontwikkelde set. Maar hier kiezen wij niet voor.

4.2 Paragrafen Met ingang van het jaar 2023 zijn er 8 verplicht voorgeschreven paragrafen. De Openbaarheidsparagraaf is er als laatste verplichte bijgekomen. In artikel 3.5 van de Wet Open overheid (Woo) wordt voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Daarnaast staat het de gemeente vrij om naar eigen inzicht paragrafen toe te voegen om een bepaald onderdeel van de begroting nader toe te lichten. Sinds de jaarrekening 2022 kiezen wij er voor om een aparte paragraaf Opvang vluchtelingen op te nemen. Aangezien dit thema nog steeds actueel is, zullen we deze paragraaf ook weer opnemen in de komende begroting. Ook hebben wij in de begroting 2024 een aanvullende paragraaf Claim op het Rijk opgenomen. Hierin geven we een overzicht van de diverse dossiers waarmee gemeenten de afgelopen jaren geconfronteerd zijn waarbij de taken niet matchen met de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen. In de begroting 2025 vervangen we deze paragraaf. We zullen aansluiten op het vanuit de VNG ontvangen begrotingsadvies 2025-2028. In dit advies worden gemeenten opgeroepen om in hun kader- of voorjaarsnota een onderdeel 'Maatregelen vanwege korting 41

gemeentefonds 2026 en verder' op te nemen. Hierin kunnen de maatregelen worden beschreven die we moeten nemen of voornemens zijn te nemen om de verwachte financiële gevolgen van de kortingen door het Rijk het hoofd te kunnen bieden. Indien alle gemeenten dit op een min of meer soortgelijke wijze inzichtelijk maken, ontstaat landelijk een goed totaaloverzicht van de keuzes die gemeenten moeten maken. Ook in de begroting maken we de maatregelen inzichtelijk, door ze op te nemen in een aparte paragraaf.

42

5 KADERS VOOR DE BEGROTING 2024 5.1 Financieel toezicht In de gemeentewet is geregeld dat het College van Gedeputeerde Staten (GS) toezicht houdt op de gemeenten. Voor de uitvoering hiervan volgt GS de financiële positie van onze gemeente en de ontwikkelingen die daarbij een rol spelen. Jaarlijks worden wij door onze toezichthouder geïnformeerd over de actuele onderwerpen en aandachtspunten waarop onze (meerjaren)begroting wordt beoordeeld. Dit is een aanvulling op het Gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK2020). Enkele van de onderwerpen en aandachtspunten zijn: Financiële ontwikkelingen Gemeentefonds Bij de beoordeling van de (meerjaren)begroting 2025-2028 worden de bedragen uit de mei- of septembercirculaire 2024 gehanteerd. De in de begroting gehanteerde loon- en prijsstijging moet minimaal aansluiten op de in de betreffende circulaire gepubliceerde indexen. Nieuwe financieringssystematiek Het kabinet Rutte 4 heeft besloten om na 2025 een nieuwe financieringsmethodiek in te voeren voor gemeenten en provincies. Het doel van het Rijk is om een “stabiele(re) financiering en daarmee meer autonomie voor deze medeoverheden” te bereiken. De nieuwe systematiek koppelt de ontwikkeling van het gemeentefonds (dat heet ‘accres’) los van de ontwikkeling van de rijksuitgaven.

In plaats daarvan koppelt het Rijk de ontwikkeling van het gemeentefonds aan de ontwikkelingen van het bruto binnenlands product. Herijking gemeentefonds Vanaf 1 januari 2023 is het verdeelmodel van het gemeentefonds volledig herzien. Het doel van het Rijk is een stabiel verdeelmodel dat zoveel mogelijk aansluit bij de kosten van de gemeenten. Een ‘ingroeipad’ zorgt ervoor dat de gevolgen van de herziening beperkt blijven. Tot en met 2027 blijven de financiële gevolgen beperkt tot maximaal € 37,50 per inwoner. Dat geldt voor alle gemeenten. Daarbij maakt het niet uit of een gemeente voordeel of nadeel heeft van het nieuwe verdeelmodel. Met een verwacht voordeel groter dan € 37,50 mag nog geen rekening worden gehouden. Het daadwerkelijke voordeel kan kleiner uitvallen . Klimaat- en energiebeleid Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van de klimaat en energieplannen. Het kabinet ondersteunt gemeenten hierbij met geld voor de jaren 2023 tot en met 2025. Voor de jaren 2023 tot en met 2030 is er in totaal € 5,38 miljard beschikbaar voor de uitvoeringskosten voor gemeenten en provincies. In 2023 kregen gemeenten € 341 miljoen. Het bedrag dat gemeenten kregen voor 2023, mag vanaf 2025 jaarlijks in de begroting worden opgenomen. Jeugdzorg - maatregelen hervormingsagenda Het Rijk en gemeenten hebben in 2023 de hervormingsagenda vastgesteld.

In deze agenda zijn maatregelen beschreven om de jeugdzorglasten terug te dringen waardoor er minder extra middelen vanuit het Rijk nodig zijn. Het effect van deze maatregelen loopt op van € 374 miljoen in 2025 naar € 1.017 miljoen in 2027. Het is moeilijk te zeggen wat het daadwerkelijke effect van deze maatregelen op een individuele gemeente zal zijn en of de jeugdzorglasten in die gemeente daadwerkelijk teruggedrongen zullen worden. Het is niet reëel wanneer een gemeente ervan uitgaat dat deze maatregelen één op één tot een kostenbesparing zullen leiden. Gemeenten moeten de lasten in hun begroting zo reëel mogelijk proberen te ramen. Maatregelen om deze lasten terug te dringen, dienen reëel te zijn. Eigen bijdrage Wmo-voorzieningen Het kabinet is van plan om voor één onderdeel van de Wmo 2015, namelijk de huishoudelijke hulp, een passende eigen bijdrage invoeren. In het coalitieakkoord van het demissionair kabinet staat dat dit geldt vanaf 1 januari 2025. De ingangsdatum is verschoven naar 1 januari 2026. Inwoners betalen dan voor alle Wmo-voorzieningen een eigen bijdrage, waarvoor nu het abonnementstarief geldt. De hoogte van die bijdrage is afhankelijk van hun inkomen. Het Rijk verwacht dat de invoering van de inkomensafhankelijke 43

eigen bijdrage de druk bij gemeenten verlaagt op het gebruik van Wmo-voorzieningen. En dat de Wmo 2015 daardoor langer betaalbaar blijft. Geraamde opbrengsten dienen voldoende onderbouwd te worden. Inzet incidenteel geld In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (BOFv) van 21 november 2023 is de notitie incidenteel/structureel vastgesteld. In deze notitie staan afspraken en verduidelijking over het onderwerp incidenteel/structureel. Eén van de afspraken gaat over de inzet van incidenteel geld voor structurele uitgaven. Gemeenten mogen een deel van de algemene reserve gebruiken voor structurele kosten. De voorwaarden hiervoor staan in deze notitie.

5.2 Uitgaven De uitgaven worden geraamd op basis van constante prijzen. Er vindt een aanpassing van de uitgaven plaats op basis van de inflatiecorrectie zoals die is opgenomen in de meicirculaire 2024 van het gemeentefonds. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft op 22 februari 2024 het Centraal Economisch Plan (CEP) 2024 gepubliceerd. Hierin gaat het CPB voor de jaarschijf 2025 uit van een indexering van de prijzen met 2,3% ten opzichte van 2024. In deze kadernota hanteren wij vooralsnog deze prijsindex.

5.3 Inkomsten Ook de inkomsten worden geraamd op basis van constante prijzen. Er vindt een aanpassing van de inkomsten plaats op basis van de inflatiecorrectie zoals die is opgenomen in de meicirculaire 2024 van het gemeentefonds. Net als aan de uitgavenkant hanteren we in deze kadernota vooralsnog het in het CEP gepresenteerde prijsindexcijfer van 2,3% voor 2025 om de baten mee aan te passen.

5.4 Personele lasten Er zijn diverse interne en externe ontwikkelingen die van invloed zijn op de personele lasten voor volgend jaar. Onderstaand worden de belangrijkste toegelicht.

5.4.1 Salarisontwikkelingen Loonontwikkeling De personeelslasten worden binnen het meerjarenperspectief geraamd op basis van de geldende CAO afspraken. In 2024 is er in totaal een procentuele stijging van 6%, verdeeld over 2 momenten in het jaar. De eerste verhoging is per 1 januari 2024 en is 4,75%, de tweede verhoging gaat op 1 oktober 2024 in en bedraagt 1,25%. De salarisontwikkelingen voor 2025 zijn nu nog niet bekend. Wel wordt op basis van ervaringscijfers van de afgelopen jaren én op basis van ontwikkelingen van andere sectorale cao’s die opnieuw stijgingen over 2025 laten zien, vooralsnog rekening gehouden met een stijging van 5% op jaarbasis vanaf 2025. Op basis van dit gegeven wordt in de meerjarenbegroting rekening gehouden met deze trend in de personeelslasten. Ontwikkeling pensioenpremie Het bestuur van ABP bekijkt de ontwikkeling van de premie vanuit een meerjarenperspectief. Op basis van het huidige pensioenstelsel is de premie voor het OP/NP (ouderdoms-/nabestaandenpensioen) in 2024 gestegen maar is tegelijkertijd een wijziging van de franchise toegepast. Het is pas later dit jaar duidelijk of de pensioenpremie dan wel de franchise van het ABP zullen wijzigen in 2025 en of dit een stijging van de personele lasten met zich mee zal brengen. Er wordt voor nu rekening gehouden met een stijging van 2% van de pensioenlasten voor 2025.

Daarnaast speelt mee dat de Pensioenwet gefaseerd wordt aangepast. In de periode van 2023 tot 2027 maken sociale partners en de pensioenuitvoerders afspraken om over te stappen van de huidige regeling naar de nieuwe regeling.

44

Vervallen 3e ziektejaar Sinds dit jaar is het doorbetalen van het 3e ziektejaar vervallen. Medewerkers die al ziek waren vallen nog tot en met 2026 onder de huidige regeling, dus dit zal pas na 2026 voor lagere personele lasten gaan zorgen. Wel is er sinds dit jaar sprake van hogere kosten voor arbeidsongeschiktheid. De kosten zijn naar verwachting gemiddeld maximaal € 54.000 op jaarbasis. 5.4.2 Vacatures en recruitment De aanhoudende krappe arbeidsmarkt maakt het probleem voor het invullen van moeilijk vervulbare vacatures steeds lastiger. Voor sommige vacatures lijkt dit zelfs een structureel probleem. Waar we vorig jaar na extra inspanning in recruitment een halvering zagen van het aantal openstaande vacatures, zien we in de eerste helft van 2024 het aantal vacatures weer flink stijgen. Dit wordt deels veroorzaakt door uitbreiding van de formatie en deels door interne doorstroom van medewerkers. Om toch de noodzakelijke taken te kunnen uitvoeren, moet hiervoor tijdelijke capaciteit op worden ingehuurd. De kosten hiervoor worden gedekt uit de openstaande vacatureruimte. Gezien de fors gestegen tarieven voor inhuur is de begrote vacatureruimte niet toereikend om alle openstaande vacatures in te vullen met inhuur. Dit zorgt weer voor extra werkdruk in de teams.

Dit maakt dat het nog belangrijker te investeren in een stevig recruitmentbeleid, een sterk werkgeversmerk een goed onboardingprogramma voor nieuwe medewerkers belangrijk blijft. In ons strategisch HR-beleidsplan is naast werving & selectie ook het vasthouden van bestaand personeel een zeer belangrijk onderdeel, onder meer door aandacht voor ontwikkeling, vitaliteit etc. 5.4.3 Aanvragen formatie en inhuur De laatste jaren zien we dat landelijke voorschriften, regionale afspraken en eigen ambities maken dat de hoeveelheid werk toeneemt en het noodzakelijk is dat diverse aanvragen voor extra formatie en inhuur worden gedaan. Een logisch gevolg van deze uitbreidingen is dat ook ondersteunende teams en budgetten onder druk komen te staan. Hierbij valt te denken aan extra druk op de capaciteit bij P&O, maar ook aan bijvoorbeeld de budgetten voor ICT. De afgelopen jaren hebben is er bij uitbreiding van formatie en inhuur te weinig oog geweest voor de druk die dit heeft voor ondersteunende taken. Daarom werken we vanaf 2023 met een opslag bij aanvragen voor extra capaciteit. Per extra fte formatie en inhuur bedraagt deze opslag respectievelijk € 25.000 en € 10.000 de opslag wordt centraal geraamd op het taakveld overhead binnen het programma Bestuur en ondersteuning.

5.5 Investeringen Basis voor de op te nemen investeringen vormt het geactualiseerde overzicht van investeringen, jaarschijf 2025-2027, uit de begroting 2024. Daarnaast is ook sprake van nieuw aangeleverde investeringswensen (zie ook 2.2.2). Vervangingsinvesteringen worden, volgens de voorschriften, voor de historische kostprijs opgenomen. Mocht er sprake zijn van hogere of lagere vervangingskosten, dan wordt dit in de begroting toegelicht. 5.5.1 Meerjaren Investeringsplanning Op 16 januari 2024 is uw raad geïnformeerd over de meerjaren investeringsplanning (hierna: MIP). Tijdens deze avond hebben wij u meegenomen in hoe we de MIP kunnen inzetten als hulpmiddel om via de kadernota en begroting jaarlijks afwegingen en keuzes te (kunnen) maken voor de inzet van de beperkt beschikbare middelen. Om het hulpmiddel goed in te zetten moeten we jaarlijks bij kadernota en begroting de MIP actualiseren, zodat we steeds meerjarig een actueel meerjarig beeld hebben. Toekomstige ontwikkelingen Voor de komende jaren staan flinke investeringen op de agenda, die vragen om een goed afwegingskader en een goed inzicht in de financiële gevolgen hiervan, zowel voor ons huishoudboekje als voor onze vermogenspositie op korte en lange termijn. Met ingang van de kadernota 2024 zijn we begonnen te werken we met een MIP.

Met deze MIP houden wij inzicht in toekomstige investeringsbehoefte(n) van de gemeente en de financiële consequenties 45

daarvan. Hierbij houden wij rekening met wettelijke verplichtingen, de ambities in het collegeprogramma en (actuele) ontwikkelingen. Uitgangspunten MIP De MIP geeft op totaalniveau en per investering in de begrotingsperiode (en voor de jaren daarna) inzicht in:  Verwachte investeringspieken  Liquiditeitsbehoefte (planning van uitgaven over de jaren)  Schuldquote; totale schuld ten opzichte van batenkant van de begroting  Lasten exploitatie; rente en afschrijving Onderscheid technische en bestuurlijke MIP Wij hebben u meegegeven dat we de MIP jaarlijks voor de kadernota en begroting actualiseren. Hierbij maken we een onderscheid tussen een “technische” en een “bestuurlijke” MIP. De bestuurlijke MIP kijkt 4 jaar vooruit en wordt vertaald in de kadernota en (meerjaren)begroting. De technische MIP gebruiken we om meerdere jaren vooruit te kijken en te kunnen anticiperen op toekomstige investeringspieken, (financiële) gevolgen en financieringsbehoefte. Investeringen Bestuurlijke MIP - vastgesteld Gericht op de uitvoering van een aantal grotere projecten heeft uw gemeenteraad in de eerste maanden van dit jaar de volgende besluiten genomen: • Op 6 februari 2024 is het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP2) vastgesteld en is besloten om de hiermee gemoeide jaarlijkse structurele lasten te verwerken in deze kadernota.

Besluitvorming over de daadwerkelijke investeringsbudgetten gebeurt later. • Op 19 maart 2024 is een investeringsbudget van € 4,9 miljoen gevoteerd voor de inrichting van een nieuwe milieustraat (exclusief grondaankoop). • Op 16 april 2024 is een investeringsbudget van € 4,4 miljoen beschikbaar gesteld voor de transformatie van het Dienstencentrum in Schoonhoven tot bibliotheek. Bestuurlijke MIP - nieuwe investeringen Als opmaat naar de begroting 2025 wordt in deze kadernota nu rekening gehouden met een aantal investeringsaanvragen. De grootste hiervan staan opgenomen in onderstaande tabel. Hierin is tevens aangegeven in weke jaarschijf de afschrijvingslasten, indien van toepassing, starten. De mutaties uit de 1e tussentijdse rapportage 2024 zijn hierin nog niet meegenomen. Voor een volledig overzicht van en nadere toelichting op deze investeringen wordt verwezen naar bijlage 1. Investeringen (x € 1.000)

Bedrag

Gevoteerd Jaarschijf*

2025

2026

2027

2028

1.118

211

561

375

2026

Vervanging wagenpark

110

1.527

730

2026

Verkeersveiligheidsmaatregelen Veerweg

200

800

Groot onderhoud gemeentelijk vastgoed

900

1.476

Binnenklimaat schoolgebouwen

400

MJOP ICT

2027 1.058

1.963

N.v.t 2026

IHP 1.0

20.511

IHP 2.0

14.600

9.601

0

26.466

IBOR 2025-2028

6.034

6.034

6.034

6.034

Programma Riolering & Klimaatadaptatie

6.821

6.821

6.821

6.821

Totaal

50.694

26.470

14.474

42.389

810

2027

83

2028 N.v.t 2026

893

*Betreft het eerste jaar van afschrijving indien sprake is van meerdere investeringen

Technische MIP Naast de in deze kadernota opgenomen investeringsaanvragen spelen er nog meer ontwikkelingen die op termijn (mogelijk) leiden tot een investeringsaanvraag. Dit betreft investeringen op het gebied van het

46

IHP, Civiele werken, IBOR, riolering en klimaatadaptatie en overige investeringen. Voor de meeste van de betreffende projecten geldt dat zowel de budgetaanvraag als de voorbereiding en uitvoering buiten de meerjarenscope van deze kadernota vallen. Op basis hiervan kunnen we, zoals hiervoor al aangegeven, vroegtijdig in het proces anticiperen op verwachte toekomstige investeringspieken. Daarnaast betrekken we deze ontwikkelingen al zoveel als mogelijk bij het bepalen van onze toekomstige liquiditeitsplanning en daaruit volgende financieringsbehoefte. 5.5.2 Vervangingsinvesteringen Voor een goed financieel beleid is het van belang dat de lasten van de vervangingsinvesteringen opgenomen zijn in de meerjarenbegroting. Voor vrijwel alle vervangingsinvesteringen zijn inmiddels beheerplannen opgesteld die financieel vertaald zijn in de huidige meerjarenbegroting. Voorbeelden hiervan zijn IBOR-beheerplannen, IHP, ICT, materieelplan buitenruimte en beheerplan gemeentelijk vastgoed.| 5.5.3 Vrijval kapitaallasten Vrijval van kapitaallasten ontstaat indien een volledig afgeschreven actief nog in gebruik is en in de begroting kapitaallasten voor het (vervangend) actief zijn opgenomen. Daarnaast kan het ook zo zijn dat een volledig afgeschreven actief nog in gebruik is en er in de begroting nog geen rekening is gehouden met vervanging van het betreffende actief.

In beide gevallen ontstaat er ruimte in de exploitatie. In het eerste geval gedurende het begrotingsjaar en in het tweede geval bij het opstellen van de begroting voorafgaand aan het begrotingsjaar. Hoewel het tweede geval aantrekkelijk lijkt doordat er ruimte ontstaat in de begroting, kan het in de toekomst tot onwenselijke situaties leiden. Immers, als vervanging van het betreffende actief wel aan de orde is, is het hiervoor bestemde budget (kapitaallasten) al als vrije ruimte ingezet voor andere doeleinden. Om onbedoelde en ongewenste fluctuaties in de omvang van de kapitaallasten tegen te gaan zullen we er in de begroting voor zorgen dat de betreffende ruimte beschikbaar blijft voor kapitaallasten. Tenzij er daadwerkelijk geen sprake is van vervanging van het betreffende actief.