Bijlage 4 - Foto van de Leefomgeving - Omgevingsvisie Kerkrade

-

De verwachting is dat door klimaatverandering (IPCC, KNMI scenario’s 2023, verdere mondiale opwarming) we vaker te maken krijgen met natte winters en hete zomers. Voor Kerkrade betekent dit dat we ons moeten voorbereiden op hevige en/of langdurige neerslag, lange droge periodes en hetere zomers met hoge (gevoels)temperaturen. In een groot deel van Kerkrade (op het plateau) treedt het hitte-eilandeffect op, het wordt steeds warmer waarbij er ’s-nachts nauwelijks verkoeling plaatsvindt. In 2022 is de regionale klimaatadaptatiestrategie opgesteld. Deze is leidend voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. In 2024 is een lokaal hitteplan opgesteld en worden bewoners voorbereid en gewaarschuwd bij (regionale) hittegolven. De koelteplekken en kwetsbare functies (zie ook figuur 14) voor hittestress zijn in kaart gebracht en via communicatie ontvangen de meest kwetsbare bewoners en betrokken instellingen info en tips wat je bij hitte het beste kunt doen.

Bouwstenen/ambities voor de Omgevingsvisie -

-

-

Klimaatadaptatie (voorbereiden en aanpassen aan extremer weer als gevolg van klimaatsverandering) integraal opnemen in de Omgevingsvisie, programma’s en Omgevingsplan. Nieuwe (gebieds)ontwikkelingen en bouwplannen toetsen op waterrobuust- en klimaatbestendigheid. Uitgangspunt geen toename van het verharde/bebouwde oppervlak ten opzichte van huidige situatie in het stedelijk gebied. In diverse NL’se gemeenten wordt juist ingestoken op 10-20% minder verharding, meer ruimte vrij te maken om de stad klimaatbestendig en waterrobuust in te richten (bijv. Arnhem en Lelystad). Dit betekent meervoudig ruimtegebruik, meer hoog/middelbouw en minder ruimte voor de auto in de openbare ruimte. Ontstenen en vergroenen van de stad. Aanplant van groen (geveltuinen, groene daken en gevels) en bomen, aanleg van nieuwe parken en bosuitbreiding volgens de principes van de 3-30-300 regel en menukaart hitte (pijlers: gedrag, gebouw en gebied). Combinatie zoeken met biodiversiteit en beweegvriendelijke omgeving (gezondheid). De hots-spots als eerste aanpakken. Bijv. jaarlijks tenminste 45.000 stoeptegels in de stad weghalen (circa 4000 m2); Het toepassen van de “menukaart hitte” met de pijlers: gedrag, gebouw en gebied; Extra maatregelen nemen bij kwetsbare functies tegen hittestress (o.a. zorginstellingen, seniorencomplexen, scholen, kinderopvang, speelplekken/tuinen en sportcomplexen).

33

Figuur 13 Koeltekaart Kerkrade, plekken waar men afkoeling kan opzoeken tijdens warme dagen

34

Figuur 14 Rapportcijfer 3-30-300 regel op pandniveau

35

5 Economie 5.1 Economie Score ++

Het aanbod van werk is in balans met de vraag, minimaal percentage leegstand van bedrijven, winkels en kantoren

+

Het aanbod van werk voldoet maar de vraag neemt toe, laag percentage leegstand van bedrijven, winkels en kantoren

+/-

Het aanbod voldoet voor één of meerdere sectoren niet aan de vraag, gemiddeld percentage leegstand van bedrijven, winkels en kantoren

-

Het aanbod voldoet voor de meeste sectoren niet aan de vraag, hoog percentage leegstand van bedrijven, winkels en kantoren

--

Het aanbod voldoet voor alle sectoren niet aan de vraag, hoog percentage en langdurige leegstand van bedrijven, winkels en kantoren

Fase

Beoordeling

Toelichting

Huidige situatie

+/-

De leegstand op bedrijventerreinen is flink afgenomen met als gevolg dat er weinig beschikbare kavels zijn. Winkelleegstand is nog altijd hoog binnen de gemeente, echter is het voorzieningenniveau goed in vergelijking met de rest van Nederland. Werkgelegenheid groeit terwijl er nog altijd een opgave ligt op het gebied van arbeidsparticipatie.

Autonome ontwikkeling

+/-

Netcongestie en afname van de beroepsbevolking brengen grote uitdagingen met zich mee. Euregionale ligging en de ontwikkeling van de MedTech sector brengen kansen voor de gemeente.

Bedrijventerreinen

+

De leegstand op de bedrijventerreinen is de laatste 10 jaar flink afgenomen, gemeentelijke percelen zijn voor 90% ingevuld.

Economische voorzieningen

-

Het leegstandspercentage van winkels en kantoren is hoger dan het landelijke gemiddelde, op sommige plekken is sprake van langdurige leegstand.

Werkgelegenheid

+/-

Er is meer behoefte aan werkgelegenheid in het hoger segment (nu vooral veel aanbod in het lagere segment), echter door de groei van de bedrijventerreinen is de werkgelegenheid ook toegenomen.

Inschatting kwaliteit indicatoren

Huidige situatie Kerkrade is een gemeente die zich kenmerkt door een grote hoeveelheid aan bedrijventerreinen, die ontstaan zijn vanuit het mijnverleden, de bedrijventerreinen nemen 16,44% van het totale grondoppervlak in beslag. De Euregionale ligging is aantrekkelijk voor (logistieke) bedrijven met een grote afzetmarkt, daarnaast er een goede bereikbaarheid door de Buitenring (N300). Waar in het verleden (rondom de economische crisis en daarna) sprake was van veel leegstand op de bedrijventerreinen, heeft er de laatste 10 jaar een flinke inhaalslag plaatsgevonden. Inmiddels heeft veel herstructurering plaatsgevonden op de terreinen en is inmiddels bijna elk bedrijfsperceel ingevuld. Kerkrade telt 6 retailclusters waarvan het stadcentrum en de Rodaboulevard het belangrijkste zijn, dit zijn de grote centrumvoorzieningen. Daarnaast kent de gemeente nog een aantal retailclusters die meer voorzienend zijn op wijkniveau, dit zijn: Carboonplein in Kerkrade-West, Eygelshoven centrum in Kerkrade-Noord, Hertogenlaan en Maria Goretti in Kerkrade-Oost. Tot slot is er nog een retailcluster, niet erkend door de Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL), in Terwinselen met een buurtvoorzienend niveau, namelijk het Piusplein. Met deze verschillende 36

retailclusters kent Kerkrade een goede spreiding van voorzieningen over de gemeente. Opvallend is dat het percentage winkelleegstand relatief hoog is in Kerkrade, namelijk 11,8% ten opzichte van het landelijke gemiddelde van 8,3% (peildatum juli 2024, cijfers Locatus). Kerkrade kenmerkt zicht door een verscheidenheid aan bedrijventerreinen, in totaal zijn er 5 grootschalige bedrijventerreinen namelijk: Rodaboulevard, Spekholzerheide, Willem-Sophia, Dentgenbach en Julia. Daarnaast zijn er nog 3 kleine bedrijfslocaties: Euregiopark, Sportstraat en voormalig Slachthuis. Samen bedraagt de oppervlakte zo’n 360 hectare aan bedrijfsruimte. De bedrijventerreinen zijn afgebeeld in figuur 15. Daarbij dient opgemerkt te worden dat de bedrijventerreinen over de laatste 10 jaar steeds verder volraken en er volop herstructurering plaatsvindt, het aantal beschikbare kavels binnen de gemeente is momenteel nihil. Qua oppervlakte en werkgelegenheid is Dentgenbach het best scorende bedrijventerrein in Kerkrade, hieronder volgt een tabel met de belangrijkste cijfers over de bedrijventerreinen (bron: Kerkrade aan het werk, 2023): Naam Dentgenbach Rodaboulevard I (bedrijventerrein) Euregiopark Julia Spekholzerheide Willem Sophia

Oppervlakte 116ha 53ha

restcapaciteit 3,4ha 2,5ha

vestigingen 110 136

Werkgelegenheid 2684 928

kwalificatie XL L

5ha 99ha 46ha 34ha

Vol Vol 7,6ha Vol

18 98 65 18

322 560 772 449

S M M M

In totaal bedraagt de werkgelegenheid over heel Kerkrade (dus ook de werklocaties buiten de bedrijventerreinen) 16.023 arbeidsplaatsen over 3.578 vestigen (Bron: Kerkrade aan het Werk, 2023). Dentgenbach en de Rodaboulevard (met name het retailcluster) zijn de bedrijventerreinen met de meeste arbeidsplaatsen. Zoals te zien aan de cijfers bevindt zich ruim 1/3 van de werkgelegenheid op de bedrijventerreinen, de overige werkgelegenheid gaat vooral op in de sectoren zorg, onderwijs, overheid, detailhandel en horeca. Wat betreft arbeidsparticipatie scoort Kerkrade 11% lager dan het landelijke gemiddelde van 71%. Gemiddeld bedraagt het werkloosheidspercentage in Kerkrade 4,2%, in absolute getallen zijn dit grofweg 1900 inwoners, het percentage is gelijk aan het landelijk gemiddelde (CBS Statline, 2021). In de huidige situatie bevat de leeftijdsgroep 0-19 17% van de Kerkraadse bevolking, over heel Nederland is dat 21%. De leeftijdsgroep 65+ bevat in Kerkrade 27% van de bevolking, in Nederland is dat 20% . Richting 2040 zal de vergrijzing steeds verder toenemen in Kerkrade, wat betekent dat de beroepsbevolking verder onder druk komt te staan (bron: BRP & CBS).

Autonome ontwikkelingen •

•

Netcongestie is een landelijk probleem dat de vestiging van nieuwe bedrijven of maatschappelijke voorzieningen hindert. Op kavels waar al een energieaansluiting aanwezig is speelt dit probleem niet of nauwelijks (of er moet te weinig capaciteit zijn), het gaat met name om kavels waar geen aansluiting aanwezig is. Er is op dit moment geen concrete oplossing voor handen. Wel wordt er gekeken naar energiehubs op de bedrijventerreinen. Het is van groot belang om de huidige concurrentiepositie en werkgelegenheid te behouden en te verbeteren. Kerkrade heeft te maken met een krimpende beroepsbevolking richting 2040, het gevaar daarbij is dat de gemeente een punt bereikt waar er meer arbeidsplaatsen zijn dan de eigen beroepsbevolking kan invullen. 37

•

•

Opvolging bij (kleine) familiebedrijven is een uitdaging, in de toekomst zullen hiaten ontstaan bij speciaalzaken (bakkers, slagers, groentezaak etc.). Deze bedrijven zijn vaak wel essentieel voor de lokale economie en levendigheid van een gebied. De overheid dient te faciliteren bij eventuele bedrijvensopvolging (kennissessies) en waar geen bedrijfsopvolging is moet er ruimte zijn voor wijziging van de functie, bijv. detailhandel naar wonen. Door de euregionale ligging van Kerkrade, nabij Aken, zal de economische ontwikkeling ook meebewegen met wat er in de regio gebeurt. Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van de MedTech sector.

Bouwstenen voor de omgevingsvisie •

•

•

•

• •

•

•

Regelgeving wordt steeds complexer voor vestiging van bedrijven, er dienen talloze onderzoeken aangeleverd te worden, wat aan een kant goed is maar ook voor een grote complexiteit voor vestiging van nieuwe bedrijven zorgt. Meer werkgelegenheid aanbieden in het hogere segment, dit betekent ook dat er voor deze doelgroep gebouwd moet worden, investeren in nieuwkomers. Tevens moet er worden gewaakt voor het ontstaan van een monocultuur (logistiek/distrubutie). De werkgelegenheid groeit de laatste jaren in Kerkrade, veel werkgevers zijn goed bereikbaar met de auto. Richting de toekomst moeten de werkgevers beter bereikbaar zijn met het openbaar vervoer, fietsverbindingen en eventuele deelmobiliteit. Verder inzetten op het klimaatadaptief bouwen en groen inrichten van nieuwe bedrijven, hoge eisen stellen om zo ook te zorgen voor een betere ruimtelijke kwaliteit en uitstraling. Op de Rodaboulevard kan hier nog veel winst behaald worden. Blijven inzetten op het verlagen van de milieucategorie om te komen tot een betere leefomgeving op en rondom bedrijventerreinen en te komen tot een lagere milieubelasting. Kantoren waren voorheen vooral geconcentreerd rondom het centrum van Kerkrade, echter worden nu veel van deze gebouwen (bijv. defensiekantoor en Atriumflat) getransformeerd tot wonen (en zorg).

Er is sprake van een flinke afname, echter wordt er op Rijksniveau nagedacht om meer Rijksdiensten naar de periferie te verplaatsen, dit is een kans voor Kerkrade/Parkstad. Supermarkten zijn een spil in de buurt, belangrijk voor de leefbaarheid van de buurten. In principe blijven inzetten op vestiging van supermarkten in de centra en niet aan de rand van de stad. Supermarkt in het stadscentrum van Kerkrade wordt op korte termijn niet haalbaar geacht. Bedrijventerreinen in Kerkrade raken vol, er blijven kansen voordoen op het gebied van herstructurering, echter is er weinig tot geen ruimte voor nieuwe bedrijventerreinen/werklocaties.

38

Figuur 15 Bedrijventerreinen Kerkrade

39

5.2 Onderwijs Score ++

Het opleidingsniveau is hoger dan het landelijk gemiddelde en scholen liggen op afstand van 0.7km of minder

+

Het opleidingsniveau is hoger dan het landelijke gemiddelde of scholen liggen op afstand van 0.7km of minder

+/-

Het opleidingsniveau is gelijk aan het landelijk gemiddelde en scholen liggen op afstand van 0.7km

-

Het opleidingsniveau is lager dan het landelijk gemiddelde of scholen liggen verder dan 0.7km

--

Het opleidingsniveau is lager dan het landelijke gemiddelde en scholen liggen verder dan 0.7km

Fase

Beoordeling

Toelichting

Huidige situatie

+/-

Afstand tot basisscholen scoort beter dan het landelijke gemiddelde en er is met het Martin Buber weer een volwaardig voortgezet onderwijs. Het opleidingsniveau ligt binnen de gemeente t.o.v. het landelijk gemiddelde lager.

Autonome ontwikkeling

-

Afname basisschoolleerlingen richting 2040, ook neemt het aantal basisscholen richting de toekomst af. Echter de komst van het Martin Buber biedt kansen.

Afstand tot scholen

++

Kerkrade heeft een groot aanbod aan (basis)scholen, de scholen liggen op een afstand van 0.7km of minder.

Aanbod onderwijs

+

Sinds 2024 heeft Kerkrade weer een middelbare school en daarmee volwaardig onderwijs

Opleidingsniveau

--

Het opleidingsniveau ligt lager dan het landelijke gemiddelde

Inschatting kwaliteit indicatoren

Huidige situatie In Kerkrade zijn verspreid over de stad 10 basisscholen, twee scholen voor speciaal onderwijs (SO/VSO St. Jan Baptist & onderwijsstichting MOVARE) en twee scholen voor het voortgezet onderwijs (Beroepscollege Holz en het nieuwe Martin Buber). In totaal zijn dit 6.910 leerlingen (Parkstad in cijfers, 2023). In figuur 16 zijn alle scholen binnen de gemeente afgebeeld. De 10 basisscholen liggen goed verspreid over de gemeente, op de afbeelding is een buffer van 0,7km (landelijk gemiddelde) rondom elke basisschool gesitueerd. Hierbij valt op dat vanuit elke buurt de basisscholen goed bereikbaar zijn en dat er in Kerkrade-Oost een concentratie (en overschot) van basisscholen is te zien. Verder is ook afgebeeld waar de huidige en nieuwe locatie van het Martin Buber is, de huidige locatie is het voormalige Activerium in het stadscentrum, de toekomstige locatie (vanaf medio 2027) bij Vie Kerkrade. Met de komst van het Martin Buber is er weer sprake van een ‘volwaardig’ voortgezet onderwijs in Kerkrade. Zoals eerder vermeld zijn er 10 basisscholen binnen de gemeente, in 2024 zijn er in totaal 2498 basisschoolleerlingen. De onderstaande tabel geeft een prognose weer van het leerlingenaantal tussen 2023 en 2044. Daarbij valt op dat op de lange termijn de leerlingenaantallen voor elke school zal afnemen, behalve voor De Blokkenberg (xxllnc Sociaal, 2024).

40

Zoals eerder vermeld is er een grote concentratie van basisscholen in Kerkrade-Oost. Richting 2030 is het plan om de 6 basisscholen te fuseren naar 3 basisscholen, de onderzoeken over nieuwe locaties en welke scholen gaan fuseren lopen nog. Het opleidingsniveau van de inwoners van 15 tot 75 jaar is in Kerkrade lager dan het landelijk gemiddelde, de grootste verschillen zijn het laag en hoog opleidingsniveau (CBS opleidingsniveau 15 tot 75, 2022): Laag opleidingsniveau Middelbaar opleidingsniveau Hoog opleidingsniveau

Kerkrade 34,8% 46,6% 18,7%

Nederland 26,4% 41,7% 32%

Autonome ontwikkelingen -

Door ontgroening wordt de leeftijdsgroep 0-19 kleiner in Kerkrade, dit betekent op de lange termijn ook een verdere afname van het aantal basisschoolleerlingen. De komst van het Martin Buber kan mogelijk voor een groei van middelbare scholieren zorgen.

Bouwstenen voor de omgevingsvisie -

-

Er liggen kansen in de koppeling van mbo en hbo opleidingen en de logistieke sector. Het samenvoegen van scholen. Oostkant van Kerkrade kent momenteel 6 schoollocaties, dit wordt teruggebracht tot 3 grote locaties. De locatie en welke scholen dient nog verder onderzocht te worden. Komst van het Martin Buber zorgt voor volwaardig voortgezet onderwijs. Aandachtspunt is de bereikbaarheid en veiligheid rondom scholen, veel kinderen worden met de auto naar school gebracht. Er liggen kansen voor gezonde en veilige basisscholen, meer lopen en fietsen en minder haal- en brengmodel met de auto.

41

Figuur 16 Aanbod onderwijs en ligging scholen in Kerkrade

42

5.3 Recreatie en toerisme Score ++

Zeer goed aanbod, passend bij de vraag en goede balans recreatie/toerisme en zeer lichte druk op leefomgeving

+

Goed aanbod, geen tot zeer lichte druk op de leefomgeving

+/-

Voldoende aanbod, lichte druk van toerisme & recreatie op de leefomgeving

-

Slecht aanbod, druk van toerisme & recreatie op de leefomgeving

--

Zeer slecht aanbod, hoge druk van toerisme & recreatie op de leefomgeving

Fase

Beoordeling

Toelichting

Huidige situatie

+

Kerkrade kent grote trekpleisters zoals GaiaZOO, de Leisure Dome en Abdij Rolduc. Ook is er een prachtige natuur aanwezig zoals de Anstelvallei en het Wormdal, de stad heeft ook een rijke historie van de romeinen, middeleeuwen en het mijnverleden. De kwetsbare natuur in Kerkrade staat onder druk door toerisme.

Autonome ontwikkeling

+/-

Het Heuvelland raakt steeds voller, dit zou voor extra afvloei van bezoekers richting Kerkrade kunnen betekenen. Dit zorgt voor een toenemende druk op de leefomgeving.

Huidige situatie Kerkrade is een stad met een ruim aanbod op het gebied van recreatie en toerisme, zo staat de stad bekend om attracties zoals de GaiaZOO, Abdij Rolduc, Discovery Museum en de Leisure Dome maar heeft de stad ook prachtige natuur te bieden zoals de Anstelvallei en het Wormdal. De focus vanuit de toeristische visie (Visie Toerisme Kerkrade, 2016) ligt op het zijn van een familiestad, de stad dient toeristisch aantrekkelijk te zijn voor jong en oud. Daarnaast kent Kerkrade ook een rijk cultuurhistorisch verleden, van de tijd van de Romeinen, de middeleeuwen en het mijnverleden. Zoals eerder benoemd heeft Kerkrade haar inwoners en bezoekers veel te bieden op toeristisch, recreatief en cultureel gebied. In figuur 17 zijn de 19 belangrijkste voorzieningen op het gebied van recreatie en toerisme weergeven. Hieronder volgt een kort overzicht van het aantal bezoekers van het aanbod. Hierbij dient opgemerkt te worden dat niet alle cijfers beschikbaar zijn, buiten de onderstaande lijst zijn er meerdere attracties die jaarlijks veel bezoekers trekken zoals: Abdij Rolduc, zaterdag markt in Eygelshoven, Parkstad Limburg stadion, de Botanische Tuin, Kasteel Erenstein en natuurgebieden zoals de Anstelvallei en het Wormdal. Aanbod Discovery Museum GaiaZOO Zwembad Vie Kerkrade Parkstad Limburg Theaters Rodahal Bibliotheek Kerkrade Leisure Dome

Aantal bezoekers per jaar (Kerkrade in cijfers 2022) 57.214 465.000 waarvan 37.000 abonnementen 12.524 179.395 40.986 157.848 2,4 miljoen (Bron: De Limburger)

Het landschap van Kerkrade is van goede kwaliteit. In de Worm en Anstelvallei is voor Nederlandse begrippen wilde natuur te vinden nabij het woongebied en vanuit alle delen van de gemeente is het mogelijk om dit landschap te ontdekken, zo heeft Kerkrade het enige stuwmeer in Nederland. Er 43

liggen kansen om uit te groeien tot trekpleister voor kwalitatief toerisme gericht op natuurbeleving. Echter zorgt recreatie en toerisme tegelijkertijd voor een nodige druk op de leefomgeving, met name de natuurgebieden in Kerkrade staan onder druk. Sommige gebieden zoals de Anstelvallei, Carisborg of het Berenbos zijn beter ingericht voor recreatie dan bijv. het Wormdal, de omgeving rondom Rolduc en het Anselderbeekdal. In de laatste drie gebieden is de natuur extra kwetsbaar en zijn niet bedoeld voor intensief toerisme. Tijdens COVID-19 zijn deze gebieden steeds meer gegroeid tot wandelgebieden en bijv. barbecue plekken, hierdoor neemt de druk op de natuur verder toe. Autonome ontwikkelingen -

-

Zuid-Limburg is een aantrekkelijke vakantiebestemming waar Kerkrade onderdeel van maakt. Het Heuvelland raakt steeds voller op het gebied van recreatie en toerisme in het hoogseizoen wat voor Kerkrade en Parkstad positief kan uitpakken, mogelijk zullen meer bezoekers afvloeien naar Kerkrade. De gemeente kan hier op inspelen door goed aan te sluiten op het aanbod van Visit Zuid-Limburg en door de inzet van Beleef Kerkrade. Anderzijds zorgt dit voor een toenemende druk op de leefomgeving, met name de natuurgebieden en biodiversiteit. Aanleg van de Parkstadroute (voorheen Leisure Lane) realiseert een langzaam verkeersroute over een lengte van zo’n 34 km tussen Beekdaelen, Heerlen, Brunssum, Landgraaf, Kerkrade en Simpelveld. Het is een aantrekkelijk pad door de hele regio waarmee je het landschap en cultuur in de regio kunt beleven. De route is recreatief, maar heeft ook praktische voordelen voor mensen die op de fiets naar het werk, naar familie of naar huis gaan. De route gaat dwars door Kerkrade heen en komt langs parels zoals Hoeve Nieuw Erenstein, Kasteel Erenstein, GaiaZOO en Discovery Museum. De Route wordt in 2025 afgerond.

Bouwstenen voor de omgevingsvisie -

-

-

De Parkstadroute biedt kans voor de gemeente om extra ‘lusjes’ te creëren om het langzaam verkeernetwerk verder te versterken. Kansen voor verblijfsmogelijkheden, hierbij kan het gaan om het realiseren van een kleinschalige camping of het inzetten op meer B&B’s binnen de gemeente. Hier ontbreekt echter concreet beleid voor. Potentie voor doorontwikkeling van het wandelnetwerk, in 2025 wordt het ‘knopenlopen’ opgeleverd, daarnaast is Kerkrade het startpunt van de Dutch Mountain Trail. Inzetten van goedkoop of gratis openbaar vervoer voor verblijfsrecreanten, zodat men kan reizen binnen heel Zuid-Limburg voor een voordelig tarief. Dit biedt potentie om de treinstations en busverbindingen intensiever te gebruiken. Hierover is regionaal overleg, maar het idee heeft nog veel haken en ogen. Wellicht is dit wel iets dat op de langere termijn opgepakt zal worden. Kerkrade trekt veel ‘dagjesmensen’ die vooral de grote attracties bezoeken, er liggen kansen om deze bezoekers na afloop de stad in te trekken voor bijv. een hapje eten. Dit kan worden gestimuleerd door arrangementen aan te bieden, een voorbeeld hiervan is een bezoek aan het Discovery Museum en de Schacht Nulland in combinatie met een hapje eten op de markt. Daarnaast werkt de gemeente aan het imago van de stad en probeert het recreatief aanbod beter te vermarkten.

Dat gebeurt via de kanalen van Beleef Kerkrade en door inzet van andere marketingkanalen en -middelen die specifiek gericht zijn op toeristen en daarnaast door samenwerking met Visit Zuid-Limburg.

44

Figuur 17 Cultureel en recreatief aanbod in Kerkrade

45

6 Leefomgeving 6.1 Wonen Score ++

Het kwalitatief en kwantitatief aanbod is voor alle woningtypen in balans met de vraag

+

Het kwalitatief en kwantitatief aanbod is voor één woningtype niet in balans met de vraag

+/-

Het kwalitatief en kwantitatief aanbod is voor meerdere woningtypen niet in balans met de vraag

-

Het kwalitatief en kwantitatief aanbod voldoet voor de meeste woningtypen niet aan de vraag

--

Het kwalitatief en kwantitatief aanbod voldoet voor alle woningtypen niet aan de vraag

Fase

Beoordeling

Toelichting

Huidige situatie

+/-

In Kerkrade is er een overschot aan sociale huurwoningen en een tekort aan het midden en hoog segment, daarnaast zijn deze verschillende segmenten vaak geconcentreerd in bepaalde buurten en is er weinig mix in typologieën. De woningleegstand is t.o.v. jaren geleden flink afgenomen en is nu gelijk aan het landelijke gemiddelde. Kerkrade heeft te maken met een relatief oude woningvoorraad maar voor relatief weinig geld kan men een grote woning kopen (de WOZ-waarde is laag vergeleken met het landelijke gemiddelde).

Autonome ontwikkeling

+

Kerkrade heeft te maken met vergrijzing de eerder geprognotiseerde sterke krimp is afgezwakt en de gemeente heeft een flinke vernieuwingsopgave tot 2030 en daarna, dit zal zorgen voor een kwalitatieve impuls van de woongebieden.

Huidige situatie Op het gebied van wonen wordt actief samengewerkt op regionaal niveau, de Parkstad Limburg Regio bestaat uit de gemeenten: Beekdaelen, Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf en Voerendaal. Deze gemeenten hebben samen een regionale woonvisie inclusief een lokale uitwerking. De gezamenlijke koers op wonen heeft de afgelopen jaren toe geleid dat een impuls is gegeven aan de leefbaarheid door herstructurering van gebieden, de bouw van soms innovatieve projecten en transformatie van leegstaande gebouwen. De gezamenlijke koers is mede ontstaan omdat er krimp heerste in de regio. Inmiddels is de geprognotiseerde bevolkingsontwikkeling afgezwakt, de bevolkingsdaling en huishoudingsdaling blijkt minder hard dan voorspeld, dit heeft met name te maken met migratie die steviger is dan voorzien. Zo was in de oude ‘Structuurvisie Kerkrade 2010-2020’ geprognotiseerd dat de gemeente in 2020 42.800 inwoners zou hebben, het aantal was echter 45.749. de prognose richting 2050 wordt verder op ingegaan in figuur 18. De laatste jaren is veel veranderd op het gebied van wonen, niet alleen binnen de regio maar ook landelijk. Krapte op de woningmarkt is inmiddels niet alleen een Randstedelijk probleem, voor Parkstedelingen is het moeilijk om een passende en betaalbare woning te vinden. De samenleving vergrijst en in Parkstad nog net iets sneller.

Mensen worden ouder en blijven graag vertrouwd thuis of in de buurt wonen. De behoefte aan zorg is bovengemiddeld zowel voor ouderen als voor mensen met bijzondere zorgvraag. Door de vergrijzing stromen steeds meer mensen uit het arbeidsproces. Voor de handen die er nodig zijn op de arbeidsmarkt komen enerzijds steeds meer arbeidsmigranten naar Parkstad die hier willen wonen. Anderzijds biedt deze vergrijzing kansen voor jongeren om in deze regio te blijven wonen. Voor nieuwkomers kan deze arbeidspotentie i.c.m. goedkoop wonen deze regio aantrekkelijk maken om naar toe te verhuizen. Er is een grote opgave om verouderde gebieden te verduurzamen. Daarnaast is een goede wijkenopbouw met mix van inwoners en verschillende typologie woningen steeds belangrijker geworden. Enerzijds om een balans te houden in mensen met meer of mindere mate van kwetsbaarheid en mensen die dat niet hebben. Anderzijds voor de leefbaarheid en (sociale) veiligheid van de buurten. Om ervoor te zorgen dat iedereen nu en 46

in de toekomst goed kan wonen, moeten op deze grote opgaven antwoorden worden gevonden. Regionaal wordt ingezet op een nieuw ‘Toekomstverhaal voor Parkstad 2040’ of het ‘Nieuwe Narratief’, waar ruimte is voor persoonlijke en economische groei. Kerkrade heeft in totaal verdeeld over drie wijken: 23.543 woningen (woonmonitor 2023, per 31-122023) -

-

Kerkrade-Oost, bestaande uit 10.274 woningen verdeeld over de volgende buurten: Kerkrade-Centrum, Erenstein, Rolduckerveld, Holz Nulland en Bleijerheide. Kerkrade-West, bestaande uit 7.356 woningen verdeeld over de volgende buurten: Spekholzerheide, Heilust, Terwinselen, Kaalheide, de Gracht en verspreide huizen Dentgenbach. Kerkrade-Noord, bestaande uit 5.247 woningen verdeeld over de volgende buurten: Eygelshoven-Kom, Hopel, Waubacherveld, Vink, Chevremont en Haanrade.

Onderstaande tabel laat zien dat de bebouwing in Kerkrade oud is, er is sprake van veel naoorlogse bebouwing (bijna 80%). Verder valt op dat het percentage koopwoningen in Kerkrade (52%) lager is dan het Zuid-Limburgse (56%) en het Nederlandse (57%) gemiddelde. Het aandeel huurwoningen in de corporatie sector in Kerkrade is hoog, met 32%, daarnaast is er nog 16% aan huurwoningen in de overige sector, waarschijnlijk zit hierin het merendeel in het sociale segment. Het percentage leegstand (4,1%) in Kerkrade is iets hoger dan het landelijke gemiddelde (4%). Tot slot wijkt de gemiddelde WOZ-waarde in Kerkrade wel sterk af van het Zuid-Limburgse en het landelijke gemiddelde. De woningen zijn relatief goedkoop, er is sprake van een goede prijs-kwaliteit verhouding, in Kerkrade krijg je veel woning voor weinig geld t.o.v. de rest van Nederland. Bouwjaar woningen <1945 1945-1960 1960-1970 1970-1980 1980-1990 1990-2000 2000-2010 Vanaf 2010 onbekend

Koopwoning Huurwoning corporatie Huurwoning overig Leegstand woningen WOZ-waarde (2023)

21% 4.898 15% 3.623 11% 2.556 18% 4.318 16% 3,830 9% 2.106 6% 1.300 4% 907 0% 5 Kerkrade Oost 43% 37%

Kerkrade West 57% 31%

Kerkrade Kerkrade Noord 63% 52% 25% 32%

ZuidLimburg 56% 28%

19% 7%

12% 4%

11% 4%

16% 14% 5% 4% €228.000 €317.000

16% 4,1% €200.200

Nederland 57% 29%

In onderstaande tabel is het aandeel type woningen weergegeven. Hierbij valt op dat Kerkrade een hoog aandeel appartementen heeft, met name in de huursector, dit heeft te maken met het stedelijke karakter van Kerkrade. Gezien het lage percentage aandeel koop in appartementen, is er vraag naar koopappartementen binnen de gemeente. 47

Type woningen per 21-122023 Appartement 2^1 kap woning Hoekwoning Tussenwoning Vrijstaande woning Overig/Onbekend

Totaal (23.543)

Aandeel huur

Aandeel koop

34% 15% 15% 25% 10% 1%

89% 15% 33% 36% 9% 49%

11% 85% 67% 62% 91% 51%

Het aantal inwoners in Kerkrade (per 01-01-2024) bedraagt 45.311. De huidige bevolkingsopbouw is weergegeven in onderstaande tabel. Hierbij is voornamelijk opvallend t.o.v. het Nederlandse gemiddelde dat de groep tot 25 jaar kleiner is (21% in Kerkrade t.o.v. 28% in NL) en de groep 65+ groter is (28% in Kerkrade t.o.v. 20% in NL). De vergrijzing speelt nu al sterker in Kerkrade, dit betekent dat Kerkrade voorop loopt in het bereiken van de vergrijzingstop, op basis van prognoses zal de vergrijzingstop worden bereikt tussen 2030-2035. Na 2035 wordt verwacht dat de bevolkingssamenstelling er anders zal uitzien dan nu. Demografie (45.302) Tot 25 jaar 25-65 jaar 65+

Kerkrade Oost 21% 51% 28%

Kerkrade West 22% 53% 25%

Kerkrade Noord 21% 54% 25%

Kerkrade 21% 53% 26%

ZuidLimburg 24% 51% 25%

Nederland 28% 52% 20%

In de onderstaande figuur is de historische ontwikkeling vanaf 2010 weergegeven, met vanaf het jaar 2024 de vier verschillende prognoses, die allen verschillend lopen. Kijkende naar de historische ontwikkeling, is te zien dat de krimp in de afgelopen jaren wat afgenomen is. De verschillende bronnen tonen een verschillend krimpverloop, het verwachte/gemiddelde scenario is met een stippellijn weergegeven. Alle bronnen tonen echter wel aan dat op de lange termijn (richting 2050) nog altijd sprake is van een bevolkingsafname.

Figuur 18 Prognose totale bevolking Kerkrade

48

Verhuisbewegingen In het nieuwe woonbehoefteonderzoek staat dat 43% van alle verhuizingen binnen de gemeente Kerkrade zelf plaatsvinden. 26% van de inkomende verhuizingen komt vanuit de regio Parkstad Limburg, 16% van buiten de regio en 14% komt vanuit het buitenland. De buitenlandse migratie is relatief gezien groot. Dit komt door de ligging van Kerkrade aan de grens met Duitsland. Waardeontwikkeling van woningen Kerkrade volgt de landelijke trend van gestegen WOZ-waardes van de woningen. De gemiddelde WOZ-waarde in Kerkrade is €200.200,- per 31-12-2023. Voor landelijke begrippen is dit relatief laag. De verkoopwaarde van de woningen volgt eveneens de landelijke trend. Ook hier worden woningen steeds duurder. De gemiddelde transactieprijs in Zuid-Limburg was €329.000,-. Dit is lager dan de betaalbaarheidsgrens, maar wel hoger dan waarvoor middeninkomens een hypotheek kunnen afsluiten. Huishoudensinkomen In Kerkrade wonen relatief veel huishoudens met een laag inkomen: 61%. Er zijn relatief gezien veel huishoudens met een middeninkomen, totaal 13% in Kerkrade. Huishoudens met een hoog inkomen wonen daarentegen weer juist relatief weinig in de Kerkrade met in totaal 17%. Betaalbaarheid en beschikbaarheid woningen Gezien de waarde van de woningen, zijn er op dit moment voldoende passende woningen voor huishoudens met een laag of middeninkomen.

Wel blijkt dat de koopwoningmarkt de afgelopen tijd krapper is geworden voor huishoudens met lager inkomen, gezien de prijsontwikkelingen op de huuren koopwoningmarkt. Met name jongeren met een laag inkomen hebben moeite om, met name de koopwoningmarkt te betreden. Voor ouderen is het niet makkelijk om door te stromen naar een kleinere, meer geschikte woning o.a. door te weinig beschikbaarheid en een duurdere prijs t.o.v. de huidige woning. ‘ Landelijke regelgeving geeft aan dat iedere gemeente 30% sociale huurwoningen zou moeten hebben. Gemeenten die dit al hebben, kunnen meer inzetten op middeldure huur- en koopwoningen. Dit is in lijn met de gemeentelijke woonvisie om te streven naar meer gedifferentieerde wijken met een betere balans in verschillende woningtypen en huishoudens. Aangezien Kerkrade reeds meer dan 30% sociale huurwoningen heeft, zal er ingezet worden om de middenhuur te vergroten. Woningbehoefte In het meest recente (maar nog concept) woonbehoefteonderzoek zijn meerdere scenario’s uitgewerkt: een basisscenario, een migratiescenario en een economisch scenario. Omdat het onderzoek nog niet helemaal gereed is en het bestuurlijk pas eind 2024 wordt vastgesteld, wordt hier de algemene lijn beschreven. In algemene zin is het volgende te zien: -

Het aantal huishoudens daalt op de lange termijn op basis van natuurlijke krimp. Het aantal senioren neemt op termijn af, doordat de piek van de vergrijzing in de periode 2034-2044 is bereikt. Hierdoor nemen de jongere doelgroepen toe. Het aantal huishoudens neemt op de lange termijn af, maar minder snel dan afgelopen jaren is geprognotiseerd. Vertaald naar woonbehoefte is het volgende op hoofdlijnen te zien: o Overschotten in grondgebonden segment, die in meer of mindere mate beperkt kunnen worden door migratie; 49

o

-

Toename vraag naar nultreden woningen in zowel sociale huur, vrije sector huur en koopsector. Deze vraag is dus heel divers en in alle eigendomsituaties en prijssegmenten aanwezig. o Kleine vraag naar appartementen zonder lift, die alleen in bestaande voorraad gewenst zijn. Zogenoemde ‘no-regret’ woningen zijn alle woningen die levensloopbestendig/nultredenwoning zijn.

Daarnaast is er in het kader van het opstellen van de regionale woonzorgvisie (eind 2024-begin 2025 wordt deze vastgesteld) onderzoek gedaan naar de woonbehoefte voor bijzondere doelgroepen. Dit is nog niet vastgesteld. Uit het onderzoek blijkt dat er de gemeenten in Parkstad Limburg een aandeel moeten nemen in het huisvesten van bijzondere doelgroepen, merendeels met een zorgvraag. De gegevens kunnen nog niet in dit document opgenomen worden, omdat hierover nog gesprekken gevoerd worden. In zijn algemeenheid kunnen de meeste bijzondere doelgroepen geplaatst worden in de woningen die volgens het woonbehoefte onderzoek wenselijk zijn: nultreden woningen. Daarnaast zal er behoefte kunnen zijn naar meer geclusterde woningen. Waarbij wordt gekeken naar een goede verdeling over de gemeenten en binnen de gemeenten over de buurten. Autonome ontwikkelingen -

-

-

-

-

Landelijk is er een groot tekort aan woningen. Om dit tekort terug te dringen, heeft het Rijk met de provincies een woondeal in 2023 gesloten. In de periode tot 2030 zou Kerkrade een aandeel van 1150 woningen leveren. De Woondeal wordt regelmatig besproken en tussentijds geëvalueerd. Waardoor blijkt dat er nog een additionele behoefte is. Voor Kerkrade zou het aantal toenemen. Volgens laatste uitvoeringsprogramma (het Kerkraads woonoffensief) zijn er plannen voor 1390 nieuwe woningen en 875 sloop. Daarnaast zijn er pijplijn plannen van in totaal 879 nieuwbouw en 571 sloop. Kerkrade zet sterk in op vervanging van verouderde woningen. Demografische ontwikkelingen zijn eveneens van belang. Waar jarenlang uit werd gegaan van sterke bevolkingsdaling, blijkt dat deze door o.a. migratie is afgezwakt. Landelijke wet- en regelgeving beïnvloeden eveneens het beleid. De toekomstige wet ‘Versterking regie volkshuisvesting’ zal een grote impact hebben op het beleid van de gemeenten. Het imago van Parkstad Limburg en van Kerkrade is ook van belang. Door middel van informeren over het nieuwe elan en de marketing via Beleef Kerkrade en het Woonoffensief stralen we steeds meer uit dat in Kerkrade nog vele mogelijkheden zijn en dat het aantrekkelijk wonen is. Tot slot hebben de globalisering en economische ontwikkelingen invloed op de woningmarkt.

Oorlogen en bijbehorende vluchtelingen bepalen migratiebewegingen. Economische situaties bepalen betaalbaarheid. Deze ontwikkelingen kun je als gemeente beperkt beïnvloeden.

Bouwstenen voor de omgevingsvisie -

-

Toenemende vergrijzing vraagt om een levensloopbestendigere woningvoorraad. Een goede opbouw van de buurten is van groot belang, zowel wat betreft inwoners als wat betreft woningtypologie. Een evenwichtige verdeling zorgt voor meer differentiatie, minder kwetsbare wijken, meer betrokken inwoners en betere leefbaarheid. In Kerkrade staat nog altijd ca 4% van de woningen leeg. Naast de noodzakelijke nieuwbouw, is nog altijd sprake van een transformatieopgave. Daarnaast heeft de gemeente te maken met 50

-

-

een verouderde woningvoorraad, vaak met een laag energielabel en zijn er enorme investeringskosten nodig om een woning op te knappen. Een groot deel is vervanging van oudere woningen. Deze vervanging gebeurt vooral in de corporatiesector. In de particuliere sector is het aan de eigenaren om hun woningen te verbeteren De aanstaande wet Versterking regio op de volkshuisvesting zal grote impact hebben op het beleid. Thans wordt gewerkt aan een regionale en lokale woonzorgvisie. Huisvesting van bijzondere doelgroepen moet hierin een plek krijgen. Dit geldt bijvoorbeeld voor arbeidsmigranten en woonwagenbewoners. De gemeenten zijn bezig met voorbereidingen, maar beleid zal pas in 2025 en 2026 ontwikkeld worden. Bij de huisvesting zal eveneens gekeken worden naar alternatieve opties zoals tiny houses en flexwoningen. Grote uitdagingen zijn de beperkte ruimte voor nieuwe woningbouwontwikkelingen in Kerkrade en de medewerking van eigenaren van gronden en ontwikkelende partijen. Als gemeenten kunnen we het niet alleen.

6.2 Sociale cohesie en leefbaarheid Score ++

Zeer goede leefbaarheidsscore, veel mogelijkheid tot ontmoeting en zeer goed aanbod van (maatschappelijke) voorzieningen

+

Ruim voldoende leefbaarheidsscore, voldoende mogelijkheid tot ontmoeting en goed aanbod van (maatschappelijke) voorzieningen

+/-

Voldoende leefbaarheidsscore, voldoende mogelijkheid tot ontmoeting en gemiddeld aanbod van (maatschappelijke) voorzieningen

-

Onvoldoende leefbaarheidsscore, weinig mogelijkheid tot ontmoeting en laag aanbod van (maatschappelijke) voorzieningen

--

Zeer onvoldoende leefbaarheidsscore, weinig mogelijkheid tot ontmoeting en zeer laag aanbod van (maatschappelijke) voorzieningen

Fase

Beoordeling

Huidige situatie

Autonome ontwikkeling

Toelichting

-

De leefbaarheidsscore in Kerkrade is lager dan het Nederlands gemiddelde, het aanbod van (maatschappelijke voorzieningen) is relatief hoog echter is het percentage eenzaamheid binnen de gemeente hoog (meer dan de helft van de inwoners)

-

De vergrijzing kan zorgen voor een verdere druk op het huidige voorzieningenniveau en eenzaamheid. Op het gebied van leefbaarheid is er gemeentelijk volop aandacht voor de zwakkere gebieden, op termijn kan dit zorgen voor een verbetering.

51

Huidige situatie Leefbaarometer De kaart van de leefbaarometer geeft een inschatting van de leefbaarheid in buurten en wijken. De kaart geeft inzicht in verschillende thema’s zoals woningvoorraad, fysieke omgeving, voorzieningen, sociale samenhang en overlast & onveiligheid. Onderstaande afbeelding toont de score in 2022. Ongeveer de helft van de Kerkraadse buurten toont een score van ‘voldoende’, ‘ruim voldoende’ en ‘zeer goed’. Er zijn enkele buurten die negatiever scoren. Zo scoren Chevremont, Erenstein, Nulland, Bleijerheide en Heilust ‘zwak’ en Rolduckerveld scoort zelfs ‘ruim onvoldoende’. De gemiddelde score over heel Kerkrade is ‘voldoende’, t.o.v. het Limburgs en Nederlands gemiddelde is dit lager. Uiteraard zegt een gemiddelde op buurtniveau niet alles, binnen bijv. Rolduckerveld en Bleijerheide zijn er specifieke straten waar de leefbaarheid sterker onder druk staat, het thema overlast & onveiligheid zorgt voor de grootste negatieve bijdrage op de slechtste locaties in Kerkrade. De score van de leefbarometer is weergegeven in figuur 19.

Figuur 19 Score leefbarometer gemeente Kerkrade (Leefbarometer, 2022)

Voorzieningenniveau Wat betreft de afstand tot het voorzieningenniveau scoort de gemeente Kerkrade positief ten opzichte van Zuid-Limburg en het Nederlands gemiddelde (CBS Statline, 2021. Op alle vlakken scoort de gemeente beter dan het landelijk gemiddelde, in de onderstaande tabel zijn verschillende afstanden tot voorzieningen weergegeven. Met name op de afstand tot treinstations is in Kerkrade een stuk lager t.o.v. het landelijke gemiddelde, dit komt door de stationsdichtheid die ontstaan is vanuit het mijnverleden. Voorzieningenniveau Kerkrade(afstand In kilometer) Oost Afstand tot huisarts 0,7 Afstand tot apotheek 0,8 Afstand tot supermarkt 0,6 Afstand tot basisschool 0,6 Afstand tot kinderdagverblijf 0,5 Afstand tot treinstation 1,4

KerkradeWest 0,8 1,1 0,8 0,6

KerkradeNoord 0,8 1,3 1,1 0,7

Kerkrade 0,8 1,0 0,8 0,6

ZuidLimburg 0,8 1,2 0,9 0,7

Nederland 1,0 1,2 0,9 0,7

0,5 3,2

0,9 0,9

0,6 1,8

0,7 3,1

0,7 5,1

52

Naast de bovenstaande voorzieningen spelen de gemeenschapshuizen binnen Kerkrade ook een belangrijke maatschappelijke rol, momenteel zijn er 6 gemeenschapshuizen actief binnen de stad die geografisch goed zijn verspreid: -

Kerkrade-West: Westhoes en Sjaaterhoes Kerkrade-Oost: Patronaat, en Catharinahoes Kerkrade-Noord: Socioproject en Sjevemethoes

De gemeenschapshuizen vervullen een rol voor het verenigingsleven, als basisvoorziening binnen het sociale domein en soms commerciële activiteiten. De belangrijkste maatschappelijke en wijkvoorzieningen zijn weergegeven in figuur 21. Criminaliteit Cijfers rondom criminaliteit tonen aan dat Kerkrade lager scoort dan het Nederlandse en Limburgse gemiddelde. Zowel het aantal misdrijven per 1000 inwoners, overlast per 1000 inwoners en de subjectieve veiligheid (gevoel van veiligheid) scoort lager. In de onderstaande figuur is dit weergegeven:

Figuur 20 Misdrijven, overlast en gevoel van veiligheid (Politie NL 2022 & burgeronderzoek Parkstad 2021).

Door de grensligging van Kerkrade heeft de gemeente te maken met drugsgerelateerde criminaliteit en ondermijning, dit vraagt om een lange termijnaanpak in samenwerking met politie en partners. Daarnaast kent de gemeente twee coffeeshops binnen de gemeente die druk worden bezocht en zorgen voor geen/weinig overlast voor de omgeving. Vanuit het verleden kent de gemeente enkele bordelen, deze staan inmiddels grotendeels leeg. Verder is kamerverhuur en woningsplitsing een probleem dat al langer speelt binnen de gemeente, hiervoor is in het verleden al een paraplubestemmingsplan en beleid voor woningsplitsing opgesteld om dit te beperken/reguleren. Met interventieteams (voorheen flexteams) worden diverse plekken bezocht, onder andere leegstaande panden en naar aanleiding van meldingen/klachten of signalen van partners (o.a. politie, woningcorporaties etc.). Eenzaamheid Eenzaamheid is in Kerkrade een probleem dat speelt onder inwoners van alle leeftijden. Uit onderzoek van de GGD (2020) is gebleken dat ruim de helft van de Kerkraadse inwoners (54,3%) van 18 jaar en ouder zich eenzaam voelt. In 2017 is de gemeente gestart met de aanpak van eenzaamheid 53

in Kerkrade. De aandacht lag in eerste instantie vooral bij senioren, maar is in de tussentijd verbreed naar alle leeftijden. Sinds 2019 heeft de gemeente zich aangesloten bij het landelijke programma ‘Een tegen eenzaamheid’. Ook bestaat sinds oktober 2020 de coalitie ‘Kerkrade: samen tegen eenzaamheid’. Tot slot heeft de gemeente een meldpunt eenzaamheid waar iedereen die gevoelens van eenzaamheid ervaart of zich zorgen maakt over een ander terecht kan. Autonome ontwikkeling -

-

-

-

Het onlangs gewijzigde softdrugsbeleid Duitsland (legalisatie met speciale verkooppunten) kan op termijn leiden tot minder bezoekers van de twee coffeeshops in de gemeente Kerkrade (Veldhofstraat in Eygelshoven en Hammolenweg in Kerkrade). Prostitutie vindt steeds minder plaats in bordelen. Er sprake van een verschuiving naar de woonomgeving. Hier is weinig zicht op. Bij klachten wordt handhaving en interventieteam ingeschakeld. De komende jaren wil Kerkrade stevig inzetten op leefbaarheid en veiligheid in de woonbuurten. (zie ook het collegeprogramma 2022-2026). Wijken die momenteel laag scoren wordt door de gemeente al volop op ingezet, zo vindt er een volledige herstructurering plaats in Rolduckerveld en is er in Bleijerheide Nulland een masterplan opgesteld. De toekomstige vergrijzing kan zorgen voor een verdere vereenzaming van ouderen.

Bouwstenen/ambities Omgevingsvisie -

-

Inzetten op integrale aanpak in gebieden waar sprake is van achteruitgang van de leefbaarheid, onder andere in woonbuurten in Kerkrade-West en Oost. Aanpak/transformatie van de historische linten, het tegengaan van structurele leegstand, regie op de vele achterterreinen in het stedelijk gebied en andere inrichting van de openbare ruimte etc. Gebieds- en projectgerichte aanpak (domeinoverstijgend en samen met partners) Op de lange termijn speelt het vraagstuk welke gemeenschapshuizen nog toekomstbestendig zijn, om het voorzieningenniveau op de lange termijn op pijl te houden, is één gemeenschapshuis per wijk het minimale.

54

Figuur 21 Wijk- en maatschappelijke voorzieningen binnen de gemeente

55

7 Mobiliteit Score ++

De bereikbaarheid is optimaal, OV-aanbod is compleet en wordt veel gebruikt, het langzaamverkeer netwerk is optimaal ingericht en er zijn zeer weinig verkeersongevallen.

+

De bereikbaarheid, OV-aanbod en het langzaamverkeer netwerk voldoet, er zijn weinig verkeersongevallen.

+/-

De bereikbaarheid, OV-aanbod en het wegennetwerk voldoet en het aantal verkeersongevallen is gemiddeld.

-

De bereikbaarheid, OV-aanbod en het langzaamverkeer wegennetwerk is ondermaats en het aantal verkeersongevallen is hoger dan het gemiddelde.

--

De bereikbaarheid, OV-aanbod en het wegennetwerk voldoet niet, het aantal verkeersongevallen is te hoog.

Fase

Beoordeling

Huidige situatie

Autonome ontwikkeling

Toelichting

+/-

Kerkrade kent een goed wegennet en is gericht op de auto. Ook kent de gemeente een sterk OV-netwerk maar wordt dit niet optimaal benut door de inwoners. Er ligt een opgave om meer inwoners te stimuleren om te fietsen, het fietsgebruik is erg laag. Voor de gemeente ligt er een opgave om fiets- en wandelstructuren te versterken.

+/-

Woningbouwopgave en duurzame mobiliteit zal om meer ruimte in de openbare ruimte vragen, komst van de Parkstad route en een nieuwe generatie hebben een positief effect op mobiliteit binnen Kerkrade. In de toekomst worden extra fietsverbindingen gerealiseerd en extra infrastructuur aangelegd.

Huidige situatie De gemeente Kerkrade is per auto vanuit de regio bereikbaar via de Buitenring Parkstad (N300), de Roderlandbaan is een belangrijke hoofdweg die dwars door de gemeente gaat. Verder bestaat het wegennet binnen de gemeente voornamelijk uit verschillende gebiedsontsluitingswegen (GOW-50) en erftoegangswegen (ETW60/30). Door de komst van de Buitenring is er weinig sprake van doorstromingsproblemen. Buiten de gebruikelijke wachttijden op kruispunten op piekmomenten, zorgt de hoeveelheid autoverkeer nergens voor grote bereikbaarheidsproblemen. De bedrijventerreinen zorgen voor een grote hoeveelheid autoverkeer, vrachtverkeer, fietsverkeer en voetgangers op de wegen die de terreinen ontsluiten en overige gemeentelijke wegen, verkeersveiligheid is een aandachtspunt op de bedrijventerreinen. De multimodale bereikbaarheid van de bedrijventerreinen is een aandachtspunt. Ook de vestiging van logistieke bedrijven kan de doorstroming verder onder druk zetten, deze bedreiging speelt vooral op Dentgenbach en het Julia terrein. Autogebruik Vanuit de oorsprong is de gemeente Kerkrade een autovriendelijke gemeente, het heuvelachtige karakter is een van de oorzaken.

Het autobezit is er gemiddeld (1,12 personenauto per huishouden: bron: Atlas van de auto | Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (kimnet.nl) ten opzichte van het landelijke gemiddelde (1,1 personenauto per huishouden) (bron: CBS Statline, 2020). De auto is het meest populaire vervoersmiddel binnen de gemeente, de fiets en het openbaar vervoer wordt relatief weinig gebruikt. Aangezien de auto een populair vervoersmiddel is binnen de gemeente heeft dit gevolgen voor de parkeerdruk. Parkeerplekken zijn een grote ruimteclaim binnen de gemeente, een goed voorbeeld hiervan is het feit dat elk plein, met uitzondering van Kerkrade-centrum, is ingericht als parkeerplek. Openbaar vervoer Kerkrade is per openbaar vervoer bereikbaar met de trein of bus. Binnen de gemeente liggen vier 56

treinstations: Kerkrade-centrum, Chevremont, Eygelshoven en Eygelshoven Markt. De gemiddelde afstand tot het dichtstbijzijnde treinstation is dan ook laag (1,8 kilometer) ten opzichte van het Nederlands gemiddelde (5,2 kilometer). Echter is in Kerkrade de gemiddelde afstand tot een belangrijk overstapstation relatief hoog (7,9 kilometer). Wel ligt een deel van de gemeente binnen het verzorgingsgebied van het Duitse station Herzogenrath. Samen maken de treinstations de richtingen Sittard/Eindhoven en Aken/Keulen bereikbaar. Daarnaast is de Drielandentrein in 2024 gerealiseerd, die zorgt voor een directe verbinding tussen Luik, Maastricht, Heerlen en Aken. Verschillende gebieden binnen de gemeente worden ontsloten door buslijnen. De belangrijkste busstations zijn gelegen op het Oranjeplein (nabij het centrum) en bij het Parkstad Stadion. Met het dekkende netwerk van bushaltes binnen de gemeente, is de gemiddelde afstand tot OV-haltes (exclusief trein) laag (300 meter) ten opzichte van het landelijk gemiddelde (400 meter). Echter is de frequentie op de buslijnen lager, enkele buslijnen rijden zelfs in de avonduren niet. Parkstad is aangesloten op het deelfiets-netwerk Velocity, een netwerk van zo’n 100 stations in en rond Aken. Binnen de gemeente zijn momenteel zeven deelfietsstations aanwezig, waar een e-bike wordt gehuurd waarna deze wordt teruggebracht bij een van de stations.

Figuur 22 laat de belangrijkste infrastructuur binnen gemeente zien, bestaande uit de hoofdwegen, spoorlijnen, de treinstations, busstations, bushaltes en het Velocity netwerk. Als gevolg van de goede bereikbaarheid van de gemeente Kerkrade per auto, frequentie van het openbaar vervoer (trein en bus) en relatief grote afstand tot een belangrijk overstapstation, is reizen per openbaar vervoer voor veel inwoners van Kerkrade niet concurrerend met de auto. Naast een verbindende functie heeft het openbaar vervoer ook een maatschappelijke functie: het aanbieden van vervoer voor een groep mensen die geen beschikking heeft tot andere vormen van mobiliteit zoals de auto. In Kerkrade is er een bestaand aanbod aan doelgroepen vervoer aanwezig, zoals de regionaal geregelde Omnibuzz voor klanten met WMO-indicatie en lokale initiatieven zoals de Zonnebloemauto, boodschappenbus en het ANWB AutoMaatje. Mogelijke wijzigingen in de dienstregeling van het reguliere busvervoer kunnen ervoor zorgen dat loopafstanden tot openbaar vervoer toenemen en alternatieven nodig zijn om vervoer voor iedereen toegankelijk te houden. Langzaam verkeer In Nederland leggen de meeste mensen ongeveer 18% van hun verplaatsingen lopend af. In de ZuidLimburgse gemeenten, zo ook Kerkrade, is het aandeel verplaatsingen te voet zeer hoog.

Meer dan 34% van de verplaatsingen in Kerkrade worden te voet afgelegd, waarmee de gemeente tot de top van Nederlandse gemeenten behoort als het gaat om het aantal verplaatsingen te voet. De belangrijkste knelpunten in het netwerk van voetpaden in Kerkrade zijn indirecte looproutes, waardoor afstanden op plekken (te) groot zijn. Waar het aandeel verplaatsingen in Kerkrade te voet bovengemiddeld hoog is, wordt er in Kerkrade weinig gebruik gemaakt van de fiets. Gemiddeld in Nederland is het fietsgebruik 37% bij een afstand tot 7,5 kilometer (normale fiets: 33,1%; elektrische fiets: 3,9%). Van het fietsgebruik in Nederland is deze het laagst (<25%) in Zuid-Limburg. In de gemeente Kerkrade is het fietsgebruik bij een afstand tot 7,5 km 10,1% van alle verplaatsingen, waarvan 8,3% met de normale fiets en 1,8% met de elektrische fiets. Bij afstanden tot 15km ligt dit aandeel voor zowel de normale fiets als de e-bike nog lager. Het lage fietsgebruik heeft meerdere oorzaken: heuvelachtige omgeving, geen fiets in bezit hebben, goede autobereikbaarheid, comfort, vervoeren van spullen en de huidige fietsinfrastructuur. Er liggen al verschillende plannen om de fietsbereikbaarheid te verbeteren zoals de aanleg van de Parkstad Route en een fietsverbinding richting Herzogenrath.

57

Elektrisch vervoer De transitie naar de elektrische auto komt op gang in Kerkrade. Zo heeft de gemeente momenteel 118 laadpalen (peildatum juni 2024, cijfers Vattenfall). De komende 4 jaar ligt er een opgave om 500 extra laadpalen te realiseren, die zoeklocaties worden momenteel in beeld gebracht. Zoals eerder benoemd heeft Kerkrade een netwerk van deelfietsen van Velocity, op het gebied van deelauto’s wordt door middel van Greenwheels in 2024 een start gemaakt. De gemeente onderzoekt mogelijkheden voor de inzet van deelscootmobielen, in bijv. appartementencomplexen met veel senioren. Verkeersveiligheid Het aantal ernstige verkeersongevallen is de afgelopen 30 jaar sterk afgenomen. Helaas is deze afname in de gemeente Kerkrade vanaf 2012 gestopt en is er weer een geleidelijke toename van verkeersongevallen met ernstige afloop zichtbaar. Landelijk is deze trend eerder verklaard door de opkomst van de elektrische fiets, meer kwetsbare ouderen in het verkeer en afleiding voor de smartphone. In de periode 2017 t/m 2021 zijn er door de politie binnen de gemeente Kerkrade 1.266 verkeersongevallen geregistreerd, waarbij 177 gewonden en 7 dodelijke slachtoffers zijn gevallen. Onder de jongeren, in de leeftijd 12 tot en met 24 jaar, valt 27% van de slachtoffers. Dit is relatief veel.

Specifieke aandacht gaat daarom uit naar onder andere kinderen vanaf 12 jaar die voor het eerst met de fiets naar de middelbare school gaan en jongvolwassenen die voor het eerst met de bromfiets of auto rijden. In de groep kwetsbare vervoerswijzen (voetgangers, fietsers, e-bike en bromfietsers) valt ongeveer 55% van de verkeersslachtoffers, wat eveneens relatief hoog is. De infrastructuur voor deze groep moet veiliger worden om dergelijke ongevallen in de toekomst te voorkomen. Er zijn geen ongevallen hotspots binnen de gemeente. Autonome ontwikkelingen -

-

Woningbouwopgave: heeft ook zijn invloed op de belasting van het wegennet, daarnaast betekenen nieuwe woningen ook nog meer ruimte voor parkeren. Een toename van minimaal 1000 nieuwe woningen betekent ook dat er voor al die woningen parkeerplekken gerealiseerd moeten worden (afhankelijk van de parkeernorm op de desbetreffende locatie) In 2024 en 2025 wordt de Parkstadroute aangelegd, deze recreatieve fietsverbinding zorgt voor een versterking van de fietsinfrastructuur. Toename van elektrisch rijden betekent ook meer laadpalen binnen de gemeente, dit is weer een extra ruimteclaim op de openbare ruimte en het (al volle) elektriciteitsnet. Kerkrade heeft te maken met vergrijzing die moeite heeft met de digitalisering rondom mobiliteit, een nieuwe generatie zal hier beter mee kunnen omgaan.

Bouwstenen voor de omgevingsvisie -

-

-

Toenemende populariteit van de elektrische fiets (ook sociaal steeds meer geaccepteerd), in combinatie met het overbruggen van de hoogteverschillen, is een kans om het gebruik van de elektrische fiets te stimuleren en het fietsgebruik binnen de gemeente verhogen. Drielandentrein is een impuls voor Herzogenrath Hauptbahnhof. De treinverbindingen worden steeds beter, er liggen kansen om de ‘last mile’ te faciliteren door bijv. deelauto’s of deelfietsen. Omvormen van enkele historische linten naar meer fietsvriendelijke straten: o Van 50 km/u → 30 km/u o Wijziging voorrangssituatie o Afremmen met groen o Meer ruimte voor de fietsers 58

Bleijerheider-Pannesheiderstraat is hier het beste voorbeeld van. -

-

Mobiliteitstransitie moet zorgen voor een toename van veiligheid, gezondheid en vitaliteit. Minder inzetten op de auto als primair vervoersmiddel binnen Kerkrade. Differentiatie in parkeernomen, huidige normen zijn bijv. in de centrumgebieden en voor appartementen te hoog. Fietsverbinding tussen Kerkrade-Noord en Landgraaf nog altijd een kans. Verder inzetten op deelmobiliteit, dit kan er ook voor zorgen dat dit de ‘tweede auto’ bij huishoudens gaat verminderen. Pleinen binnen de gemeente hebben potentie voor multifunctioneel ruimtegebruik, nu vaak alleen een parkeerplek. Voorbeelden zijn Heiveldplein en Eygelshoven-Markt, deze pleinen hebben de potentie om anders ingericht te worden. Station Kerkrade-West is nog altijd een wens vanuit de gemeente, spoorlijn is al aanwezig, verbinding met Avantis/Trilandis zal logisch zijn. Dit zorgt ook voor een betere bereikbaarheid van bedrijventerrein Willem Sophia.

59

8

Figuur 22 Belangrijkste infrastructuur in Kerkrade

60

8 Gezondheid Score ++

Het gezondheidsniveau van inwoners scoort hoger dan het Zuid-Limburgse gemiddelde en er zijn veel voorzieningen om te bewegen

+ +/-

Het gezondheidsniveau van inwoners scoort gelijk aan het Zuid-Limburgse gemiddelde en er zijn voldoende voorzieningen om te bewegen

--

Het gezondheidsniveau van inwoners scoort lager dan het Zuid-Limburgse gemiddelde en er zijn onvoldoende voorzieningen om te bewegen

Fase

Beoordeling

Huidige situatie

Autonome ontwikkeling

Toelichting

--

Kijkend naar de indicatoren van gezondheid zoals beweegrichtlijnen, cijfers over gewicht, levensverwachting en de beoordeling van gezondheid scoort Kerkrade ver beneden het Zuid-Limburgs en landelijke gemiddelde. In sommige wijken zoals Rolduckerveld zijn de verschillen nog groter. De gemeente kent een breed aanbod aan sportvoorzieningen maar er is veel winst te behalen rondom pleinen en speelvoorzieningen en veilige, aantrekkelijke en (kind)vriendelijke fiets/wandelroutes naar scholen en voorzieningen toe, om het bewegen van kinderen en volwassenen te stimuleren.

-

Vergrijzing, digitalisering en individualisering zijn autonome ontwikkelingen die de gezondheid naar verwachting verder onder druk zetten. Er wordt momenteel volop door de gemeente ingezet op het thema gezondheid om op zijn minst het Zuid-Limburgse gemiddelde te behalen.

8.1 Gezondheid Huidige situatie Gezondheid is een veelomvattend begrip en heeft raakvlakken met allerlei beleidsvelden. In relatie tot het fysieke domein zijn de leefomstandigheden van grote invloed op de gezondheid van mensen. Sterker nog, de leefomstandigheden zijn voor 29% verantwoordelijk voor gezondheidsverschillen. Er zijn grote verschillen tussen wijken en gebieden in de mate waarin de omgeving de gezondheid van mensen stimuleert of juist belemmert. De thema’s die de grootste impact hebben op de leefomgeving in combinatie met gezondheid zijn weergegeven in figuur 23 (bron: Alles wat je moet weten over gezondheidsverschillen - Pharos, maart 2024). Veel van deze factoren zijn minder gunstig in kwetsbare wijken, dan in welvarende wijken. Daarnaast is onder inwoners in deze wijken vaak sprake van een stapeling aan factoren die de gezondheid negatief beïnvloeden.

61

Figuur 23 fysieke thema’s die van invloed zijn op gezondheid https://www.pharos.nl/weekvandegezondheidsverschillen/alleswat-je-moet-weten-over-gezondheidsverschillen/

De fysieke omgeving speelt een belangrijke rol in de mate van sociale interactie van mensen onderling, de sociale cohesie in de wijk en de veiligheid die wordt ervaren. Daarnaast zijn de fysieke toegankelijkheid van zorgvoorzieningen, goed vervoer, goede scholen en werk in de buurt van grote invloed op de kwaliteit van de leefomgeving. Op al deze domeinen liggen kansen om gezondheid via de omgeving te beïnvloeden. De ongelijkheid tussen wijken en gebieden in Nederland neemt toe. In kwetsbare wijken hebben inwoners vaak te maken met een stapeling van problemen als financiële zorgen, werkloosheid en laaggeletterdheid. Tegelijkertijd spelen er problemen in de wijk, zoals onveiligheid, geluidsoverlast en slecht onderhouden woningen en openbare ruimte. Deze combinatie van factoren leidt tot aanhoudende stress en maakt dat de leefbaarheid in deze wijken onder druk staat. En dat heeft gevolgen voor de gezondheid van de inwoners. Gezondheid is een belangrijk thema binnen de gemeente Kerkrade, dit komt met name omdat de gezondheid van de inwoners gemiddeld lager is dan de rest van Nederland, er is veel verbetering nodig om het gezondheidsniveau tot het Zuid-Limburgse en landelijke gemiddelde te krijgen. De inwoners scoren slecht op thema’s zoals het behalen van de beweegrichtlijn, overgewicht, levensverwachting en beoordeling van de eigen gezondheid.