Agendabundel

Aanpak leefomgeving Naast nieuwbouw en herstructurering werken we ook aan het verbeteren van de bestaande woningvoorraad en de kwaliteit van de leefomgeving. Het gaat om hoe mensen hun buurt ervaren – om rust, ruimte en ontmoeting. Daarom zet Kerkrade in op een integrale aanpak van leefbaarheid in brede zin. Dit doen we door:  Groen en natuur dichter bij de mensen brengen  Contact en verbinding tussen bewoners stimuleren, door ontmoetingsplekken, en buurtinitiatieven.  Een overzichtelijke, schone en veilige inrichting van de openbare ruimte.  En een structurele aanpak, waarin ruimtelijke, sociale en duurzame maatregelen elkaar versterken. 4. De inwoner centraal We zetten in op positieve gezondheid, sociale samenhang en ondersteuning van kwetsbare inwoners. Via preventie, vroegsignalering en maatwerkprogramma’s versterken we zelfredzaamheid, bestrijden we armoede en verbeteren we kansen op werk en participatie. Laagdrempelige voorzieningen, herstelgerichte ondersteuning, maatschappelijke opvang en beschermd wonen zorgen dat hulp dichtbij de inwoners is georganiseerd en dat beleidsterreinen met elkaar verbonden zijn om sociale inclusie te stimuleren en dagelijks verschil te maken voor de meest kwetsbaren. Samen aan de slag Samen met bewoners, woningcorporaties, politie en maatschappelijke organisaties werken we aan veilige, leefbare en sociale buurten.

Programma’s zoals (B)OOST in Kerkrade-Oost laten zien hoe bewoners kunnen meedenken en meedoen bij het verbeteren van hun eigen buurt. Want de kracht van Kerkrade zit in de mensen zelf.

[5]

De kracht van Kerkrade Het verhaal van Kerkrade is er één van kracht, samenwerking en trots. Door beleid, projecten en betrokkenheid te verbinden, groeit Kerkrade nog verder naar een stad waar iedereen zich overal thuis kan voelen. Samen maken we buurten sterker. Samen bouwen we aan een toekomst voor iedere Kerkradenaar.

1.1

Leeswijzer

Ten behoeve van de leesbaarheid is de opbouw van dit document als volgt vormgegeven: In hoofdstuk 2 wordt de aanleiding voor het indienen van deze aanvraag uiteengezet. Hoofdstuk 3 behandelt de urgentie van de aanvraag. In hoofdstuk 4 wordt toegelicht op welke wijze de gemeente voornemens is de wet toe te passen. Hoofdstuk 5 bevat een uitwerking van de aangewezen buurten, straten en complexen waarop de toepassing betrekking heeft. In hoofdstuk 6 wordt het criterium van noodzakelijkheid nader onderbouwd. Hoofdstuk 7 bevat de onderbouwing van de geschiktheid van de wet voor de problematiek binnen de gemeente. Hoofdstuk 8 gaat in op het subsidiariteitsbeginsel en geeft een overzicht van de maatregelen die de gemeente reeds heeft getroffen. In hoofdstuk 9 wordt de proportionaliteit van de voorgenomen toepassing onderbouwd. Hoofdstuk 10 beschrijft de wijze van implementatie, uitvoering en monitoring van de maatregel.

[6]

2

AANLEIDING

Kerkrade is een middelgrote stad in Zuid-Limburg met circa 45.500 inwoners. De stad heeft een dorps karakter, hechte gemeenschappen en een sterke onderlinge verbondenheid. Gezinsvriendelijke woonwijken met veel groen en voorzieningen maken Kerkrade aantrekkelijk. Maar de stad kampt ook met hardnekkige sociaal-maatschappelijke problematiek. Net als in Heerlen en Brunssum is deze problematiek deels het gevolg van intergenerationele armoede, ontstaan na de sluiting van de mijnen in de jaren ’70. Het verlies van werkgelegenheid en het ontbreken van passend vervangend werk heeft geleid tot langdurige werkloosheid en sociale ontwrichting, waarvan de gevolgen tot op heden generaties doorwerken. Een aantal ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat Kerkrade heeft besloten om een aanvraag voor de Wbmgp aan te vragen bij het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Deze worden hieronder omschreven. Regionale aanpak wonen en leefbaarheid: Kerkrade is onderdeel van de Stadsregio Parkstad Limburg. Binnen de regio wordt binnen een gemeenschappelijke regeling al ruim 20 jaar samengewerkt op het gebied van de woningmarkt en leefbaarheid. In de afgelopen jaren hebben we grote uitdagingen samen aangepakt. Een lange tijd is deze gericht geweest op de regio als krimpregio.

Daarvan is geen sprake meer, waardoor de opgaven zijn gewijzigd en we nu streven naar groei, nieuw woningaanbod en een goede leefbaarheid. De regiogemeenten hebben gezamenlijk beleid, waarbij ruimte is voor lokale invullingen en accenten. Een kleine greep hiervan is:  Gezamenlijk beleid via o.a. de regionale woonvisies met daarin lokale accenten;  Een gezamenlijke propositie Regio Deal Parkstad Limburg 2019-2022, 2023-2026 en 2026-2030;  Gezamenlijke subsidieaanvragen vanuit de Woningbouwimpuls, de Startbouwimpuls, de MIRT/Woktgelden en het Volkshuisvestingsfonds;  Aanpak particulier bezit;  Integrale wijkenaanpakken zoals het Nationaal Programma Heerlen-Noord, Brunssum Noord-Oost en (B)OOST Kerkrade;  Regionale prestatieafspraken met de woningcorporaties in Parkstad en de huurdersorganisaties in Parkstad;  Gezamenlijke onderzoeken b.v. woningbehoefteonderzoek, sturingsinstrumenten en veerkrachtanalyse. Op regionaal niveau is ingezet op het versterken van sturingsinstrumenten. Er wordt momenteel gewerkt aan een huisvestingsverordening met regionale uitgangspunten en lokale accenten waar nodig. Veerkrachtanalyse: In de afgelopen jaren blijkt uit allerlei onderzoeken en gegevens dat de regio Parkstad in Nederland gemiddeld slechter en vaak veel slechter scoort dan andere gemeenten en regio’s.

Met name de stedelijke gemeenten bungelen onderaan de lijstjes of staan juist bovenaan als het om slechte resultaten gaat. In 2022 heeft de regio in het kader van de nieuwe regionale woonvisie een veerkrachtanalyse laten uitvoeren. Begin 2025 is deze geactualiseerd. Dit heeft geresulteerd in het volgende plaatje:

[7]

Kaart 1: Analyse veerkrachtkaarten Parkstad Limburg 2025, Circusvis, zie ook bijlage 3 bij de raadstukken

Op de kaart zijn in kleuren weergegeven hoe het gaat met de veerkracht en leefbaarheid in de buurten van onze regio. In meerdere buurten is het aandeel kwetsbare bewoners en draagkrachtigen uit balans, wat resulteert in lage veerkracht en diverse leefbaarheidsproblemen. Deze buurten zijn onvoldoende in staat om schokken op te vangen en kennen een verhoogde mate van overlast en onveiligheid. Daar waar het (donker)rood kleurt - (zeer) veel problemen, (zeer) veel kwetsbaar -, gaat het niet goed met de buurt. Dat is met name het geval in de stedelijke gemeenten van de regio. De noodzaak tot aanvullende regie op de instroom van nieuwe bewoners is daarmee evident. Instroom kwetsbare doelgroepen: Tegelijkertijd blijkt uit de verhuisbewegingen, dat de instroom van kwetsbare mensen naar deze regio groot is. De verhuisbewegingen laten zien dat alle gemeenten een positief verhuissaldo kennen. Het probleem zit niet in de verhuizingen zelf, maar in het feit dat de gemeenten hierdoor jaar op jaar een positief saldo voor bijstandsuitkeringen realiseert, wat de kwetsbaarheid verhoogt en de draagkracht verlaagt. Binnen de groep inwoners die naar Kerkrade verhuizen, zitten relatief veel mensen met een bijstandsuitkering. Het verhuizingendashboard van het CBS laat in de periode 2017-2022 zien dat er 1080 mensen zijn ingestroomd die ook een bijstandsuitkering ontvangen.

In dezelfde periode zijn er 815 mensen met een bijstandsuitkering vertrokken uit Kerkrade. Dat betekent dat er een positief saldo is van 265 personen, jaarlijks gemiddeld 44 personen, die er steeds bijkomen en de druk op de gemeente vergroten. Van de groep instromers is gekeken hoeveel personen van buiten de regio Parkstad zijn ingestroomd. Dat zijn er in deze periode 380, jaarlijks gemiddeld 63, geweest. Dat is een aandeel van 43% van alle instromers met een bijstandsuitkering. Dat is een hoog percentage. Zowel voor de mensen die in Kerkrade komen wonen, als voor de huidige inwoners, is het van belang dat dit aantal lager wordt en dat doen we door tijdelijk de instroom te reguleren.

[8]

Figuur 1: Verhuizingendashbord CBS: Analyse verhuisbewegingen Parkstad Limburg

Overzicht instroom bijstandsgerechtigden naar Kerkrade 1 Totaal Totaal Totaal personen uit personen personen Zuidheel NL naar Limburg Limburg excl. Kerkrade excl. PSL PSL naar naar Kerkrade Kerkrade 2017 100 20 20 2018 90 5 5 2019 75 5 5 2020 90 15 10 2021 290 35 35 2022 240 35 35 Totalen 885 115 110

Totaal personen PSL naar Kerkrade

Saldo heel NL minus PSL = instroom buiten regio naar Kerkrade

45 50 40 40 185 145 505

55 40 35 50 105 96 380

Gemiddeld per jaar

Ca: 63

Tabel 1: overzicht instroom bijstandsgerechtigden naar Kerkrade periode 2017-2022

Kerkraads Woonoffensief: Wij werken al langere tijd hard aan het herstellen van de balans op de woningmarkt en het versterken van de leefbaarheid in onze wijken. Dat realiseren we door het vernieuwen van de woningmarkt via sloop van slechte woningen en toevoegen van kwalitatief goede woningen in verschillende prijssegmenten en typologieën. Met deze aanpak zorgen wij voor een evenwichtige en diverse buurtsamenstelling. In aanvulling daarop wordt ingezet op toezicht en handhaving van illegaal woninggebruik, zoals brievenbuspanden, verkamering en splitsing. Hiervoor zijn onder andere publiekrechtelijke middelen ingezet waarop ons interventieteam actief handhaaft. Onze huidige inzet wordt uitgebreider besproken in hoofdstuk 8 ‘subsidiariteit’. Overige kenmerken van Kerkrade:  Eenzijdige woningvoorraad: De woningvoorraad in Kerkrade wijkt sterk af van het landelijke gemiddelde. Er is sprake van een oververtegenwoordiging van sociale en particuliere huurwoningen een beperkt aandeel koopwoningen (vaak in de laagste prijsklassen) en weinig aanbod voor midden- en hogere inkomens: in totaal heeft Kerkrade 47% huurwoningen, waarvan 32% corporatiebezit en 15% particulier bezit. Dit is ongeveer 20% meer dan het landelijk gemiddelde van 27%. 1

CBS Statline: Verhuisbewegingen 2017-2022 [9]





In sommige buurten is het corporatiebezit sterk geconcentreerd, in andere buurten is het slecht particulier bezit. In sommige buurten is het corporatiebezit sterk geconcentreerd en ontbreekt voldoende aanbod voor midden- en hogere inkomens. Deze fysieke en sociaaleconomische structuur leidt tot een disproportionele instroom van kwetsbare doelgroepen uit heel Nederland. Waar draagkrachtige gemeenten deze instroom kunnen spreiden en opvangen, is de concentratie in Kerkrade te hoog. Hierdoor stapelen problemen zich op en krijgen zowel huidige als nieuwe bewoners onvoldoende kansen om zich te herstellen. Lokale hyperconcentratie van armoede: De instroom van kwetsbare doelgroepen leidt tot extra belasting van de reeds aanwezige gebieden met hyperconcentraties van armoede en sociale problematiek. Dit vergroot de druk op leefbaarheid en veiligheid. Kerkrade heeft samen met Heerlen en Maastricht de laagste SES-WOA-score (score voor Welvaart, Opleiding en Arbeid) van Nederland en behoort daarmee tot de gemeenten met de meeste armoede van ons land. Binnen Kerkrade is deze score in vrijwel alle buurten negatief, het laagst in Rolduckerveld en Heilust. Hoge doorstroom: Kerkrade kent relatief veel verhuisbewegingen. In de 10-jaarsperiode van 2015 tot en met 2024 zijn in totaal bijna 27.000 mensen naar Kerkrade verhuisd, gemiddeld dus 2.700 per jaar. Op een inwoneraantal van ca.

45.000 is dat dus 6%. Gemiddeld is er de laatste jaren sprake van ca. 10% verhuismutaties. Een hoge doorstroom kan effect hebben op de sociale cohesie, maar ook op investeringen in bijvoorbeeld (voor- of vroegschoolse) educatie.

Deze ontwikkelingen zijn de aanleiding om stevigere sturingsinstrumenten te gaan invoeren zowel op regionaal niveau als op lokaal niveau. Begin 2025 besloot gemeente Heerlen om de Wbmgp aan te vragen om het Nationaal Programma Heerlen-Noord kracht bij te zetten. Heerlen heeft deze aanvraag begin oktober 2025 ingediend. Gezien de veerkrachtanalyse hebben gemeente Brunssum en wij aangegeven eveneens een aanvraag in te willen dienen. Hierbij wordt opnieuw samengewerkt om problemen aan te pakken en tegelijkertijd te voorkomen dat zij zich van het ene rode gebied naar het andere verplaatsen.

[10]

3

URGENTIE

De urgentie van de situatie in Kerkrade wordt onderstreept door de veerkrachtanalyse die voor de regio Parkstad Limburg in 2022 is uitgevoerd en in 2025 is geactualiseerd. Uit deze analyse blijkt dat in veel buurten, waaronder die in Kerkrade, sprake is van een stapeling van kwetsbaarheden. Grote delen kleuren (donker)rood, wat visueel de concentratie van sociaal-maatschappelijke problematiek aantoont. Deze analyse vormt voor de stadsregio en de gemeenten Heerlen, Brunssum en Kerkrade aanleiding om te pleiten voor inzet van instrumenten zoals de Wbmgp, waarmee tijdelijk regie gevoerd kan worden op de instroom van kwetsbare groepen in de meest zwakke buurten en straten. Dit biedt ruimte om bestaande en nieuwe aanpakken uit te voeren en de huidige bewoners beter te ondersteunen, zonder dat de problematiek verder toeneemt. Wat is veerkracht? Het gaat in dit geval om de balans die in een buurt aanwezig is in het samenspel tussen de zelfredzaamheid bij de individuele bewoners en de aanwezigheid van samenredzaamheid in de gemeenschap. Is deze balans er niet, dan zullen buurten telkens minder veerkracht gaan vertonen. Veerkracht is het vermogen van een gemeenschap om te herstellen van tegenslagen en zich aan te passen aan veranderende omstandigheden.

Een buurt of wijk met veerkracht kan schokken opvangen en, door de combinatie van zelfredzaamheid en samenredzaamheid, sneller en effectiever reageren op problemen. Bij een concentratie van bewoners die verminderd zelfredzaam zijn, komt ook de samenredzaamheid onder druk te staan.

Figuur 2: Bron Analyse Veerkracht Parkstad Limburg, Circusvis 2025

Daar waar de veerkracht niet op orde is, dient te worden gewerkt aan het vergroten van de zelfredzaamheid alsmede het vergroten van de samenredzaamheid. Dit doen we door in gebieden met veel problemen achter de voordeur:  de leefomgeving goed te verzorgen (denk hierbij aan de kwaliteit van gebouwen, voorzieningen en de openbare ruimte);  de kansen van mensen woonachtig in de buurten te vergroten en te begeleiden;  het tegengaan van concentraties;  middels een aanpassing van het woningprogramma sociale woningbouw toe te voegen in veerkrachtige wijken en juist minder sociale woningbouw maar wel duurdere woningbouw toe te voegen in minder veerkrachtige wijken (mengen zonder verdringen);  het voeren van een gericht huurbeleid en woonruimteverdeling met als doel het veranderen van instroom en gebruik van de woningen. Vicieuze cirkel door onbalans in veerkracht en draagkracht In meerdere buurten is het aandeel kwetsbare bewoners en draagkrachtigen uit balans. Door de lage woningprijzen en het relatief ruime aanbod aan goedkope huurwoningen vinden spoedzoekers relatief snel onderdak, zowel in de corporatievoorraad als in het particuliere segment. Tegelijkertijd heeft Kerkrade een minder gunstige reputatie, waardoor het moeilijk is om sociaaleconomisch sterkere woningzoekenden aan te trekken.

Deze dynamiek leidt tot een vicieuze cirkel van instroom, overlast en beperkte herstelmogelijkheden. We zien daarbij dat kwetsbare doelgroepen die in de particuliere sector terecht komen, vaak in illegaal gesplitste of verkamerde woningen wonen. Meestal gepaard gaande met slechte woonomstandigheden en hoge huren. Naast dat het niet conform de regelgeving is, is het geen goede woonsituatie zowel voor de bewoner als voor de omgeving. Een toenemende concentratie van kwetsbare bewoners gaat doorgaans gepaard met een toename van overlast en onveiligheid. Dit speelt vooral in buurten met een lage veerkracht — het vermogen van een [11]

gemeenschap om te herstellen van tegenslagen en zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. Buurten met voldoende veerkracht kunnen schokken opvangen en sneller en effectiever reageren op problemen. In Kerkrade is dit vermogen in meerdere buurten ernstig verzwakt. Erkenning sociale en volkshuisvestingsproblematiek De ernst en omvang van de situatie in Kerkrade wordt op rijksniveau onderkend, onder meer door toekenning van meerdere tranches uit de Regio Deals en het Volkshuisvestingsfonds. Met behulp van deze middelen kan Kerkrade slecht particulier bezit aankopen, slopen en vervangen door nieuwbouw. Ook binnen de Stadsregio Parkstad Limburg is de problematiek erkend. In de regionale woonvisie wordt de onder druk staande woonkwaliteit in Kerkrade, Heerlen en Brunssum breed onderschreven. Als uitvloeisel daarvan is in de regionale prestatieafspraken onder meer vastgelegd dat in kwetsbare gebieden tijdelijk geen toewijzingen plaatsvinden aan bewoners in een kwetsbare situatie. Daarnaast hanteren woningcorporaties in deze gebieden een aangepast woonruimteverdelingssysteem. Beleidscontext en aansluiting op Rijksbeleid De hyperconcentratie van problematiek in specifieke buurten moet structureel worden doorbroken. Het Rijk onderkent deze noodzaak en zet hierop in via de aanstaande Wet versterking regie volkshuisvesting.

Deze wet voorziet in versterkte regie voor gemeenten en regio’s op de wijk- en woningopbouw, onder andere via verplichte segmentering (sociale huur, middenhuur, koop), selectiecriteria bij toewijzing en matching van doelgroep en woningtype. Kerkrade onderschrijft deze lijn en wil aanvullend via de Wbmgp kunnen sturen op het voorkomen van verdere segregatie en het realiseren van gemengde wijken. Het is essentieel om te voorkomen dat kwetsbare groepen zich (verder) vestigen in reeds overbelaste buurten. Het instrumentarium is noodzakelijk om te sturen op een gezond evenwicht tussen vragers en dragers in de wijk. Noodzaak tot aanvullende regie Kerkrade kent een disproportioneel hoog aandeel sociale huurwoningen: 47% in corporatiesector en particuliere sector, tegenover een landelijke norm van 30% die in de aanstaande Wet versterking regie op de volkshuisvesting is opgenomen. Herprogrammering van het woningaanbod is noodzakelijk, maar vormt een langdurig proces vanwege o.a. het ontbreken van geschikte bouwlocaties en beperkte financiële middelen. Daarom is aanvullende regie via selectieve woningtoewijzing onder de Wbmgp noodzakelijk. Hiermee kan de instroom van sociaaleconomisch kwetsbare groepen in overbelaste buurten tijdelijk worden beperkt. Dit draagt bij aan het herstel van leefbaarheid en veiligheid, en aan de ontwikkeling van sociaal evenwichtige buurten.

Inzet van de Wbmgp als tijdelijk instrument De Wbmgp biedt de mogelijkheid om gedurende vier jaar aanvullende criteria toe te passen bij woningtoewijzing. In het kader van de aanstaande Wet Versterking Regie Volkshuisvesting wordt momenteel regionaal en gemeentelijk uitgewerkt welke doelgroepen voorrang krijgen (zoals urgent woningzoekenden en mensen met binding aan de regio), naast de wettelijk verplichte doelgroepen. Daarbij kunnen specifieke woningtypen worden gekoppeld aan bepaalde doelgroepen. De toepassing van de Wbmgp kan hierin worden geïntegreerd. Door deze tijdelijke maatregel in specifieke gebieden wordt de instroom van personen in kwetsbare situaties beperkt. Dit creëert de mogelijkheid om de leefbaarheidsmaatregelen, zoals die nu al worden toegepast, effectiever uit te voeren, zonder dat nieuwe bewoners additionele druk op de situatie uitoefenen. Hiermee kan de uitvoering van bestaande maatregelen beter worden gerealiseerd. Met deze maatregel wordt de ‘Kerkraadse instrumentenkoffer’ verder versterkt en completer. Aanvraag Wbmgp Om de urgentie daadwerkelijk te kunnen vertalen naar gerichte acties, verzoekt de gemeente Kerkrade om een gebiedsaanwijzing op grond van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (Wbmgp).

Voor in bijlage 2 vermelde 6 buurten en 17 geselecteerde straten/complexen met de laagste veerkracht en de grootste concentratie van sociaal-maatschappelijke problematiek (zie hierna) wordt voorgesteld om tijdelijk aanvullende regie te voeren op de instroom van nieuwe bewoners conform de artikelen 8, 9 en 10 van de Wbmgp. De aanpak van Kerkrade sluit qua inhoud en uitvoering aan bij de lijn van Heerlen en Brunssum, zodat de maatregelen elkaar regionaal versterken. Met deze tijdelijke maatregel reguleren we de instroom voor buurten die structureel overbelast zijn geraakt. Daardoor kan er meer effect gecreëerd worden met de investeringen die we reeds doen in de bestaande gemeenschap, de sociaaleconomische samenstelling te verbeteren en de leefbaarheid en veiligheid te versterken. Monitoring en evaluatie vormen een essentieel onderdeel van deze aanpak, zodat tijdig kan worden bijgestuurd en op transparante wijze verantwoording kan worden afgelegd richting bewoners, gemeenteraad en het Rijk. Kerkrade staat hierin niet alleen. De gemeenten Heerlen en Brunssum kennen vergelijkbare problematiek en bereiden eveneens aanvragen voor op grond van de Wbmgp (Heerlen heeft deze reeds ingediend). Door [12]

regionale afstemming ontstaat een consistente uitvoering binnen Parkstad, waarmee wordt voorkomen dat problematiek zich verplaatst naar zwakke buurten zonder maatregelen. De aanpak van Kerkrade sluit qua inhoud en uitvoering aan bij de lijn van Heerlen en Brunssum, zodat de maatregelen elkaar regionaal versterken. De drie gemeenten laten zien dat ze de problemen van de regio samen oppakken. Kerkrade pakt, evenals Heerlen en Brunssum, ook al sinds jaar en dag haar verantwoordelijkheid ten aanzien van volkshuisvestelijke opgaven in het betaalbare segment, waaronder de sociale huursector. Zelfs als Parkstad alle “vragers” in onze gemeenschappen morgen optimaal zou mengen met “dragers”, zouden wij als regio een buitenproportioneel grote groep kwetsbare huishoudens huisvesten. Het is daarom zaak dat ook andere (sub)regio’s hun volkshuisvestelijke verantwoordelijkheid nemen. Hoewel de Wbmgp daar niet voor kan zorgen, is het een goed begin om te voorkomen dat onze kwetsbaarste buurten verder afglijden.

[13]

4

TOEPASSING WBMGP

4.1 Toepassing artikelen Wbmgp Om uitvoering te geven aan de verbetering van de leefbaarheid en veerkracht van onze buurten, wordt een beroep gedaan op de Wbmgp. In de 6 buurten en 17 straten/complexen waar we de wet willen toepassen is sprake van hoge bovengemiddelde fysieke en sociaal-maatschappelijke opgaven. Zoals later onder het hoofdstuk subsidiariteit staat beschreven is de gemeente Kerkrade al sinds lange tijd middels een samenhangend pakket van maatregelen (beleidsmatig, sturingsinstrumenten en uitvoering) aan de slag om regie te nemen op een verstoord woonklimaat door mistanden te bestrijden, een gezonde woonmix te bevorderen, woonoverlast te beperken, malafide actoren de pas af te snijden, spreiding van doelgroepen te bevorderen en diversificatie van de woningvoorraad te stimuleren. Daarnaast spelen tal van interventies in de leefomgeving, het woningprogramma en de sociale aanpak. Desalniettemin wordt het wenselijk geacht om in deze geselecteerde buurten en straten/complexen, specifiek met het oog op de leefbaarheid, nog stringenter te kunnen sturen op de toewijzing van woonruimte via een gebiedsaanwijzing op grond van de Wbmgp. In deze gebieden wordt tijdelijk geen verdere instroom van nieuwe kwetsbare groepen toegestaan, zodat er ruimte ontstaat om zowel bestaande als nieuwe bewoners te ondersteunen en in hen te investeren.

Gelet op het voorgaande vraagt de gemeente Kerkrade met deze aanvraag om de in bijlage 2 vermelde buurten en straten/complexen aan te wijzen onder artikel 5 Wbmgp, ten behoeve van de toepassing van de artikelen 8, 9 en 10 Wbmgp. Artikel 8: Kwalitatieve inkomenstoets Dit artikel geeft de gemeente de bevoegdheid om in de aangewezen gebieden de toewijzing van huurwoningen te baseren op de aard van het inkomen. Dit betekent dat de gemeente kan eisen dat potentiële huurders een bepaald type inkomen hebben, zoals inkomen uit arbeid, bedrijf of bepaalde uitkeringen, om in aanmerking te komen voor een woning in dat gebied. We stellen eisen aan de aard van het inkomen van woningzoekenden bij verhuur van particuliere woningen en woningen in het bezit van woningcorporaties. Woningcorporaties erkennen al dat zij –onder andere door de invoering van passend toewijzen op 1 januari 2022, maar ook de extramuralisering van de zorg en vergrijzing – steeds meer kwetsbare mensen huisvesten. Als deze mensen niet in een corporatiewoning terecht komen, dan komen zij veelal te wonen in particuliere (kamer)verhuur.

Gemeente Kerkrade erkent de negatieve effecten die verkamering en woningsplitsing met zich mee kan brengen, zoals verstoring van het woon- en leefklimaat voor de bewoners zelf maar ook voor omwonenden en heeft daarom reeds in 2017 het ‘Paraplubestemmingsplan stedelijk gebied Kerkrade’ ingevoerd waardoor ongewenste vormen van o.a. onzelfstandige bewoning, kamerverhuur en splitsing verboden zijn. Op grond van artikel 8 zullen in de huisvestingsverordening voor de aangewezen Wbmgp-buurten eisen worden gesteld aan de aard van het inkomen voor het verkrijgen van een huisvestingsvergunning. Ligt een woning in een aangewezen gebied, dan dient de kandidaat-huurder die thans buiten de regio Parkstad woont dan wel korter dan 6 jaar binnen de regio Parkstad woont, aan te tonen dat deze beschikt over:  een inkomen op grond van het in dienstbetrekking verrichten van arbeid;  een inkomen uit zelfstandig beroep of bedrijf;  een inkomen op grond van een regeling voor vrijwillig vervroegd uittreden;  een ouderdomspensioen als bedoeld in de Algemene Ouderdomswet  een ouderdoms- of nabestaandenpensioen als bedoeld in de Wet op de loonbelasting 1964, of  een aanspraak op studiefinanciering als bedoeld in de Wet studiefinanciering 2000.

Artikel 9: Voorrang aan woningzoekenden uit bepaalde doelgroepen Dit artikel geeft de gemeente de bevoegdheid om in de aangewezen gebieden selectieve woningtoewijzing toe te passen. Dit betekent dat de gemeente bij de toewijzing van huurwoningen voorrang kan geven aan woningzoekenden die voldoen aan vooraf vastgestelde sociaaleconomische kenmerken. Vanwege de hardnekkige problematiek in de geselecteerde buurten en straten/complexen vindt de gemeente Kerkrade het niet voldoende om enkel de instroom van kwetsbare bewoners te beperken. Daarom wil de gemeente Kerkrade ook gebruik maken artikel 9 om woningzoekenden in vitale beroepsgroepen voorrang te kunnen verlenen voor zowel corporatiewoningen als particuliere huurwoningen in de Wbmgp-gebieden. Deze voorrangsregels zullen worden opgenomen in de Huisvestingsverordening van de gemeente Kerkrade. Dit sluit aan bij onze aanpak ‘mengen zonder te verdringen’ en daarmee beogen wij om in deze gebieden ‘sterke schouders’ toe te voegen om de veerkracht een impuls te geven. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het aanpakken van arbeidsmarktkrapte en het bijdragen aan het vervangingsvraagstuk op regionaal niveau, waarbij de personeelsvraag toeneemt door pensioneringen. In lijn met de gemeenten Heerlen en Brunssum, betekent dit dat voorrang wordt gegeven aan woningzoekende behorende tot beroepsgroepen in de sectoren:  Zorg (bijv.

verpleegkundigen, verzorgenden, artsen, gezinsconsulenten); [14]

      

Onderwijs (bijv. leraren primair, pedagogisch medewerkers peuter- en kinderopvang); Openbare orde & veiligheid (bijv. politieagenten, brandweerlieden, justitiemedewerkers); Transport & Logistiek (bijv. vrachtwagenchauffeurs, logistiek medewerkers); Techniek & ICT (bijv. monteurs, lassers, ICT-medewerkers); Jeugdzorg/Maatschappelijke dienstverlening (bijv. jeugdzorgmedewerkers); Openbaar Bestuur (bijv. inspecteurs en toezichthouders, beleidsmedewerkers enz.); Industrie (bijv. operators, monteurs, technici enz.).

Voorgaande opsomming zal, mede op basis van de CBS-beroepenindeling, verder worden geconcretiseerd en gespecificeerd in de huisvestingsverordening waarbij uniformiteit met gemeenten Heerlen en Brunssum wordt nagestreefd. Artikel 10: Beperking criminele en/of (potentiële) overlast gevende personen Dit artikel geeft de gemeente de bevoegdheid om in de aangewezen gebieden selectieve woningtoewijzing toe te passen door bij de toewijzing rekening te houden met een verleden van (woon)overlast en/of crimineel gedrag. Dit artikel biedt de mogelijkheid om een huisvestingsvergunning van kandidaat-huurders te weigeren als na een screening blijkt dat er een verleden met (woon)overlast en/of crimineel gedrag is. Met deze maatregel wordt beoogd controle te houden op de instroom van bewoners vanaf 16 jaar die van negatieve invloed zijn op de leefbaarheid en veiligheid in deze kwetsbare gebieden. Enerzijds wordt een concentratie van overlast gevend en crimineel gedrag tegengegaan en anderzijds wordt het minder vanzelfsprekend voor jongeren en andere bewoners om hun toekomst in het criminele circuit te zoeken. Deze maatregel geldt in de aan te wijzen gebieden voor woningzoekenden uit zowel de regio als van buiten de regio.

4.2 Toetsingscriteria aanvraag Wbmgp In artikel 6 van de Wbmgp is bepaald dat de gemeenteraad in de aanvraag tot gebiedsaanwijzing voldoende aannemelijk moet maken dat de beoogde aanwijzing voldoet aan de volgende criteria: 1) Noodzakelijkheid: de aanwijzing is noodzakelijk voor het bestrijden van grootstedelijke problematiek in de gemeente; 2) Geschiktheid: de aanwijzing is geschikt om de beoogde problemen aan te pakken; 3) Subsidiariteit: minder ingrijpende alternatieven om hetzelfde doel te bereiken zijn uitgeput; 4) Proportionaliteit: de maatregel staat in redelijke verhouding tot het probleem dat ermee wordt aangepakt, rechten van betrokkenen worden zoveel mogelijk geborgd en er zijn voldoende alternatieven die geraakt worden, de duur en reikwijdte van de aanwijzing zijn niet ruimer dan noodzakelijk. In de volgende hoofdstukken wordt uitgebreid ingegaan op de onderbouwing van de aan te wijzen buurten en straten/complexen aan de hand van de bovengenoemde criteria.

[15]

5

AAN TE WIJZEN BUURTEN EN STRATEN

Deze aanvraag richt zich op 6 buurten en 17 aanvullende straten/complexen (zie bijlage 2 voor specificatie). Hierbij is gebruik gemaakt van gegevens op het schaalniveau van de CBS-buurtindeling.

Kaart 2: overzichtskaart met de wijk- en de CBS-buurtindeling van Kerkrade

5.1 Selectiemethode Voor de selectie van de buurten gebruiken we dezelfde systematiek als gemeenten Heerlen en Brunssum. In het navolgende wordt stapsgewijs weergegeven hoe de selectie tot stand is gekomen voor de definitieve aanwijzing. van de Wbmgp-gebieden. Stap 1: basisselectie met uitgangspunt van minimaal 25% veel problemen en kwetsbaarheid Voor de selectie van buurten is gebruik gemaakt van de Veerkrachtkaarten. Deze laten zien in welke delen van Parkstad Limburg er sprake is van problemen op het gebied van overlast en veiligheid en waar veel kwetsbare inwoners wonen. Dit wordt aan de hand van kleuren zichtbaar, waarbij de kleuren het volgende betekenen:

Figuur 3: legenda kleuren focuskaart

Op de kaart zijn ook groene, gele en blauwe kleuren te zien. Dit betekent dat er weinig problemen en weinig kwetsbaarheid aanwezig is.

[16]

In onderstaande tabel staan de percentages van de kleuren per buurt. Bovenveel gemiddelde problemen, veel veel zeer veel roze, rood en rood en vanaf 25% problemen, zeer problemen, problemen, problemen, donkerrood donkerrood rood (dus met CBSveel weinig weinig veel zeer veel opgeteld opgeteld donkerrood buurtindeling kwetsbaar kwetsbaar kwetsbaar kwetsbaar kwetsbaar (afrondingen) (afrondingen) erbij) donkerbruin

paars

roze

rood

Donkerrood

vanaf roze

vanaf rood

ja/nee

1 Spekholzerheide

0%

0%

31%

1%

0%

32%

1%

nee

2 Heilust

2%

0%

7%

27%

44%

79%

72%

ja

3 Terwinselen

0%

0%

1%

0%

0%

1%

0%

nee

4 Kaalheide

0%

0%

1%

17%

17%

36%

35%

ja

5 Gracht

1%

0%

8%

1%

0%

10%

1%

nee

Verspreide huizen 6 Dentgenbach

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Kerkrade7 Centrum

0%

10%

29%

6%

12%

47%

18%

nee

8 Erenstein

0%

0%

60%

29%

0%

89%

29%

ja

9 Rolduckerveld

0%

0%

20%

47%

27%

93%

74%

ja

10 Holz

0%

0%

18%

23%

0%

41%

23%

nee

11 Nulland

0%

1%

49%

21%

0%

70%

21%

nee

12 Bleijerheide

0%

0%

32%

28%

0%

60%

28%

ja

Eygelshoven13 Kom

0%

1%

27%

0%

0%

27%

0%

nee

14 Hopel

0%

0%

11%

0%

0%

11%

0%

nee

15 Waubacherveld

0%

0%

24%

4%

0%

29%

4%

nee

16 Vink

0%

0%

5%

0%

0%

5%

0%

nee

17 Chevremont

0%

0%

68%

3%

0%

71%

3%

nee

18 Haanrade

0%

2%

8%

0%

0%

8%

0%

nee

Bron: Circusvis en InFactResearch Analyse veerkracht Parkstad Limburg 2025 Tabel 2: percentages veerkrachtanalyse per buurt Kerkrade

In onderstaande tabel is te zien hoeveel buurten gebukt gaan onder grote problemen. Daarbij is, net als in Heerlen en Brunssum, gekozen voor de hoogste kleuren in de Veerkrachtkaarten: rood en donkerrood. Het betreft gebieden waarbinnen minimaal 25 procent van de huishoudens tot een (donker)roodgekleurd gebied behoort. Deze gebieden ervaren veel tot zeer veel overlast en onveiligheid en een hoge mate van kwetsbaarheid (zie tabellen in de paragraaf Noodzakelijkheid). Kenmerk van de buurt Buurten minimaal 25% (donker)rood Waarvan buurten minimaal 50% (donker)rood Waarvan buurten minimaal 70% (donker)rood

Aantal 5 2 2

Tabel 3: Aantal buurten die gebukt gaan onder grote problemen

De op deze wijze geselecteerde gebieden zijn vervolgens als gehele buurt meegenomen. Hiervoor is gekozen omdat de leefbaarheidsproblematiek in deze delen van de stad dusdanig groot is dat ze vrijwel altijd de gehele buurt raakt. Dit is te zien op de focuskaart: het zijn de buurten met het meeste (donker)roodgekleurde gebied en zwart omrand. Dit zijn de buurten: 1) 2) 3) 4) 5)

Heilust Kaalheide Bleijerheide Erenstein Rolduckerveld

In onderstaande kaarten zijn de buurten te zien. Op de veerkrachtkaart zijn deze zwart omrand. Op de kaart ernaast is de naam van de buurt opgenomen.

[17]

Kaart 3: uitsnede focuskaart 1e selectie buurten

Kaart 4: 1e selectie buurten met naam

Stap 2: aanvullende selectie overige gebieden Naast deze 5 buurten, blijkt dat er hierbuiten in Kerkrade nog een aantal gebieden (donker)rood kleuren, soms van behoorlijk grote omvang. Het zijn straten, vaak een cluster die een subbuurt vormen in de administratief aangegeven CBS-buurten, die (donker)rood kleuren, maar waar op buurtniveau niet wordt voldaan aan het criterium van minimaal 25% (donker)rood. Door de arbitraire grenzen van de CBS-buurten kleuren deze gebieden net niet rood maar zijn de problematieken in het overgrote deel gelijk aan die van de roodgekleurde buurten: (zeer) veel problemen op het vlak van overlast en onveiligheid en (zeer) veel bewoners in een kwetsbare positie. Deze plekken scoren zodanig dat het niet te negeren is om deze mee te nemen in de selectie. Daarom hebben wij de keuze gemaakt om de hele buurt Nulland toe te voegen aan de reeds eerder 5 hierboven geselecteerde buurten. De CBS-buurt Nulland scoort cijfermatig 21% (donker)rood en 49% roze in de veerkrachtanalyse. Het laat zien dat er veel problemen zijn en de kwetsbaarheid onder druk staat (samen 70%). Deze buurt sluit aan de zuidzijde aan bij de buurt Bleijerheide die direct valt binnen de selectiecriteria. In de praktijk is de grens tussen beide buurten niet aanwezig, zowel fysiek als sociaal-maatschappelijk. Bleijerheide en Nulland is feitelijk een aaneengesloten gebied.

Het is dat door de CBS-indeling er 2 administratieve buurten zijn ontstaan en dat daardoor cijfermatige onderbouwing op deze administratieve wijze beschikbaar is. Het dagelijks leven qua school, werk, boodschappen doen loopt in beide buurten over. Daar horen ook de bijbehorende uitdagingen en problemen bij. Het historisch lint ‘Bleijerheiderstraat-Nullanderstraat’ loopt door beide buurten heen. Juist in dit lint komen veel problemen voor. Met name op gebied van criminaliteit en veiligheid. Er is sprake van illegaal woninggebruik, drugshandel, wapenbezit, mensenhandel, huisjesmelkers en woonoverlast. Dit vindt net zo goed plaats in het deel van het lint dat binnen de buurt Nulland valt. De gemeente zet samen met partners stevig in om toezicht en handhaving in beide buurten, met een lichte nadruk op het hele lint. Het interventieteam, de aanpak sociaal veilig, de aankopen particulier bezit via het volkshuisvestingsfonds en de stratenaanpak richten zich hierop. Beide buurten liggen in het programma (B)OOST (integrale wijkenaanpak) waarvoor via het rijk Regie Deal gelden beschikbaar zijn gesteld en waarvoor een ambitieprogramma met de partners in de wijk is opgesteld en wordt uitgevoerd. Net als Bleijerheide is het percentage huurwoningen hoog met 48% (in Bleijerheide 54%).

Het opleidingsniveau en het gemiddelde inkomen zijn eveneens laag met €29.100,- dat ruim onder het Nederlands gemiddelde van €37.400,- en het Kerkraads gemiddelde van €31.000,- ligt. Het bijstandspercentage bedraagt 14,2%, wat ver boven het Nederlands gemiddelde is van 6,7% en net iets boven het Kerkraads gemiddelde van 14,1%. Wij beschouwen het Nederlandse gemiddelde in deze context als belangrijker, omdat het gemeentelijk gemiddelde reeds ruim tweemaal hoger is. Concluderend kan worden gesteld dat in deze wijk sprake is van kwetsbaarheid. Nog meer instroom met bijstandsgerechtigden kan deze buurt niet dragen. We kunnen deze buurten niet afzonderlijk van elkaar zien en gezien de onderliggende cijfers kan gemotiveerd worden dat de hele buurt Nulland ook tot aangewezen Wbmgp-gebieden behoort. Aan de noordzijde sluit de buurt aan bij de buurten Kerkrade-Centrum en Holz.

[18]

Kaart 5: uitsnede focuskaart veerkrachtanalyse buurt Nulland

De 6 geselecteerde buurten zijn dan in totaliteit: Totale selectie buurten 1) Heilust 2) Kaalheide 3) Bleijerheide 4) Erenstein 5) Rolduckerveld 6) Nulland

Deze buurten worden in paragraaf 5.2 nader beschreven. Daarnaast komen uit de 2e selectie 17 straten/complexen naar voren die eveneens (donker)rood kleuren, maar waar op buurtniveau niet wordt voldaan aan het criterium van minimaal 25 procent (donker)rood. In die straten is dus sprake van (zeer) veel problemen op het vlak van overlast en onveiligheid en (zeer) veel bewoners in een kwetsbare situatie. Om die reden zijn de volgende straten toegevoegd aan de lijst van buurten waar de Wbmgp zal worden toegepast. Voor deze locaties gaat het eveneens om de toepassing van artikel 8, 9 en 10. 2e selectie straten en complexen: 1) Schleidenstraat 2) Honéestraat 3) Nummer II straat 4) Nieuwstraat 5) Melchiorstraat 6) Burg. Savelberglaan 7) Franckstraat 8) Mucherveldstraat 9) Lempersstraat 10) Kipstraat 11) Deken Quodbachlaan 12) Complex Nieuwenhagerweg 13) Complex Willem Alexanderstraat 14) Complex Waubacherweg 15) St. Pieterstraat 16) Complex St. Pieterstraat-Akkerheide 17) Akerstraat NB: huisnummers en postcodes in bijlage 2 van de aanvraag

In onderstaande kaarten is de totale definitieve selectie weergegeven op de focuskaart en op de kaart in Kerkrade met de namen van de buurten hierbij.

[19]

v

Kaart 6: uitsnede focuskaart met overige rode plekken

Kaart 7: totale selectie buurten en straten

In de volgende paragraaf 5.2 wordt de onderbouwing van de selectie van deze 17 straten/complexen nader toegelicht. 5.2

Onderbouwing en beschrijving geselecteerde straten/complexen

Hieronder beschrijven we de redenen waarom de buurt Nulland en de 17 straten/complexen toegevoegd worden aan de aangewezen gebieden. De straten/complexen beschrijven we in de context van de buurt waarin ze liggen. 5 Straten in de buurt Holz:  De buurt Holz kleurt 23% rood, maar kent een wat lager percentage roze 18%. Op de focuskaart is te zien dat deze problematiek zich concentreert op een viertal straten. De rest van deze buurt scoort niet zo heel slecht. De problemen en kwetsbaarheden concentreren zich dus tot enkele complexen gelegen aan deze straten. Daarnaast is er nog een klein stuk van het historisch lint Nieuwstraat dat rood kleurt. De rest van de Nieuwstraat valt reeds binnen de geselecteerde buurten Bleijerheide en Nulland die grenzen aan de zuidzijde. De buurt en met name het rode deel, valt ook binnen de integrale wijkenaanpak (B)OOST Samen met de woningcorporatie wordt herstructurering onderzocht. De buurt grenst aan de noordzijde aan de buurt Rolduckerveld, eveneens een Wbmgp-gebied. In deze buurt nemen we daarom alleen de roodgekleurde straten op: In totaliteit gaat het voor deze buurt om de volgende straten (zie bijlage 2 voor adressen en postcodes): 1) Schleidenstraat alle huisnummers 2) Honéestraat 3) Nummer II-straat 4) Nieuwstraat 5) Melchiorstraat

Kaart 8: uitsnede focuskaart veerkrachtanalyse buurt Holz

[20]

6 Straten in de buurt Kerkrade-Centrum: Binnen de CBS-buurt Kerkrade-Centrum is duidelijk te zien dat het Mücherveld rood en zelfs donkerrood scoort. De cijfers zijn niet op straatniveau beschikbaar. De kleuren spreken echter voor zich: er is hier duidelijk sprake van veel problemen in combinatie met grote kwetsbaarheid. Aan de noordzijde grenst deze buurt aan de buurten Erenstein en Holz en aan de zuidzijde aan de buurt Nulland. Ook in deze buurt nemen we daarom alleen de roodgekleurde straten op, te weten (zie bijlage 2 voor adressen en postcodes): 1) Burg. Savelberglaan 2) Franckstraat 3) Mucherveldstraat 4) Lempersstraat 5) Kipstraat 6) Deken Quodbachlaan

Kaart 9: uitsnede focuskaart veerkrachtanalyse buurt Kerkrade-Centrum

3 Complexen in de buurt Waubacherveld: Binnen de CBS-buurt Waubacherveld liggen een aantal complexen (flatgebouwen) die rood en roze scoren. Het gaat dan om complexen van de woningcorporatie aan de Nieuwenhagerweg, de Willem Alexanderstraat en de Waubacherweg. Het complex aan de Nieuwenhagerweg scoort rood. De andere roze, maar deze kennen in de praktijk exact dezelfde problemen. Wij vermoeden dat door het extraheren van cijfers naar de kaart die niet 100% overeenkomt per adres, dat deze complexen net wat minder slecht scoren. In deze buurt dan opnemen (zie bijlage 2 voor adressen en postcodes): 1) Complex Nieuwenhagerweg 2) Complex Willem Alexanderstraat 3) Complex Waubacherweg

Kaart 10: uitsnede focuskaart veerkrachtanalyse buurt Waubacherveld

1 Straat en 1 complex in de buurt Chevremont: In de buurt Chevremont ligt een klein stuk van het historisch lint St. Pieterstraat. Dit lint kent veel problemen en scoort op veel plekken rood, met name in het aangewezen gebied de buurt Erenstein. De problemen stoppen echter niet aan de grens van deze buurt. Dit loopt door tot in Chevremont. Net zoals dat het geval is zoals hiervoor beschreven Bleijerheiderstraat in de buurt Nulland. Ook de St. Pieterstraat kent veel illegale activiteiten. Er is sprake van verkamering, huisjesmelkers, drugsoverlast en leegstaande winkels waar rolluiken gesloten blijven, maar toch allerlei activiteiten plaats vinden. Kerkrade zet stevig in op dit hele lint met het interventieteam en de stratenaanpak. [21]

Overlastmeldingen richten zich vooral op parkeeroverlast en geluidsoverlast. Maar zoals eerder aangegeven is ook hier sprake van weinig meldingsbereidheid, enerzijds omdat veel bewoners bang zijn voor de consequenties, anderzijds omdat veel bewoners meedoen aan de illegale activiteiten. Derhalve is het vanzelfsprekend dat dit stuk lint wordt opgenomen in de Wbmgp-gebieden. In dit stuk ligt 1 complex dat door de ligging ook adressen heeft aan een andere straat. Maar het is 1 complex. Het gaat in deze buurt specifiek om de volgende adressen (zie bijlage 2 voor adressen en postcodes): 1) St. Pieterstraat 2) Complex St. Pieterstraat-Akkerheide

Kaart 11: uitsnede focuskaart veerkrachtanalyse buurt Chevremont

1 Straat in de buurt Spekholzerheide: Ook in de buurt Spekholzerheide liggen een historisch lint die door de CBS-buurtindeling slechts gedeeltelijk in aangewezen gebied ligt: de Akerstraat. Ook hier weer dezelfde situatie als de Bleijerheiderstraat in Nulland en de St.Pieterstaat in Chevremont. In het gehele lint is sprake van veel leefbaarheidsproblemen en ook hier hebben we de ervaring met illegaal woninggebruik, leegstaande panden en drugsoverlast. Specifiek gaat het over de volgende adressen binnen deze buurt (zie bijlage 2 voor adressen en postcodes): 1) Akerstraat

Kaart 12: uitsnede focuskaart veerkrachtanalyse buurt Spekholzerheide

[22]

5.3

Beschrijving van de zes geselecteerde buurten

1) Buurt Heilust Land

Nederland

Provincie

Limburg

Gemeente

Kerkrade

Wijk

Kerkrade West

Buurt

Heilust

Aantal inwoners

2560

Omgevingsadressen dichtheid Aantal huishoudens

1797 per km² 3.692 inwoners per km² 1.295

Gemiddelde huishoudensgrootte Buurt

1,9

woningvoorraad

bevolking

Opleidingsniveau

Inkomen

Plannen en projecten

2

1.362 woningen 66% huurwoningen waarvan 60% corporatie huurwoningen en 6% particuliere huurwoningen 34% koopwoningen WOZ-waarde gemiddeld €195.000,2.560 inwoners 67% afkomstig uit NL 19% afkomstig uit Europese landen 15% afkomstig buiten Europa Hoogst behaald onderwijsniveau 37% basis opleidingsniveau basisonderwijs, vmbo, mbo1 29% havo, vwo, mbo2-4 9% hbo, wo Gem. inkomen per inwoner €26.400,27% met inkomen tot 120% soc. Minimum 55% laagste 40% inkomensgroep 20,4% bijstandsuitkering per 1000 inwoners (3x zo hoog dan NL gemiddelde van 6,7%) 47% werkloosheid Via integrale wijkenaanpak ‘Wijk West’ wordt met partners de wijk verbetert. De terugloop in inwonersaantal, de vergrijzing en ontgroening, aan het eind van de 20e eeuw wordt in deze wijk sterk gevoeld. In combinatie met de sociaal-maatschappelijk problematiek heeft er de afgelopen jaren een grootschalige herstructurering plaatsgevonden. Bijna de helft (502 van de 1.257 woningen) van woningstichting HEEMwonen gesloopt2. Dit is een direct gevolg van de gebiedsontwikkeling/herstructurering West wint aan Ruimte. Naast grootschalige sloop en nieuwbouw, is er ook fors geïnvesteerd in het moderniseren en verduurzamen van de woningen door de woningcorporatie HEEMwonen. Dit heeft zelf landelijk bekendheid gekregen onder de naam “Bestaande wijk van morgen”. Midden in de buurt staat een grote parochiekerk.

Nadat deze aan dienst is onttrokken heeft de gemeente hier een nieuw buurtcentrum gerealiseerd. Het is een ontmoetingsplek voor bewoners en vele maatschappelijke organisaties maken gebruik van de faciliteiten als inloopplek voor de bewoners. Tevens is er geïnvesteerd in een groot groen park, rekening houdend met klimaatadaptatie. Een onderdeel hiervan is een natuurspeeltuin voor de kinderen in de buurt. Voor de komende jaren zijn er geen nieuwbouwplannen specifiek in Heilust gepland. Wel in de buurten direct hieromheen. De wijk verdient nog steeds aandacht. Wat betreft leefbaarheid en het wooncomfort in de wijk zijn er lopende projecten gericht op woningverbetering, vernieuwing van de openbare ruimte en het versterken van sociale cohesie.

Heilust - Burolubbers [23]

2) Buurt Kaalheide Land

Nederland

Provincie

Limburg

Gemeente

Kerkrade

Wijk

Kerkrade-West

Buurt

Kaalheide

Aantal inwoners

2785

Omgevingsadressen dichtheid

1155 per km2

Aantal huishoudens

1325

Gemiddelde huishoudensgrootte

2,1

Buurt

woningvoorraad

bevolking

Opleidingsniveau

Inkomen

Plannen en projecten

1.323 woningen 41% huurwoningen waarvan: 31% corporatie huurwoningen en 10% particuliere huurwoningen 59% koopwoningen WOZ-waarde gemiddeld €203.000,2.785 inwoners 67% afkomstig uit NL 21% afkomstig uit Europese landen 12% afkomstig buiten Europa Hoogst behaald onderwijsniveau 24% basis opleidingsniveau basisonderwijs, vmbo, mbo1 29% havo, vwo, mbo2-4 22% hbo, wo Gem. inkomen per inwoner €29.800,18% met inkomen tot 120% soc. Minimum 48% laagste 40% inkomensgroep 13,4% bijstandsuitkering per 1000 inwoners (2x zo hoog dan NL gemiddelde van 6,7%) 39% werkloosheid Via integrale wijkenaanpak ‘Wijk West’ wordt met partners de wijk verbetert. In Kaalheide zijn een aantal nieuwbouwplannen in de planning. Er is geen sprake van herstructurering waarbij woningen worden gesloopt. Maar wel van sloop en nieuwbouw van een maatschappelijke voorziening bij het sportcomplex Kaalheide. Daarbij wordt een intramurale zorgvoorziening gerealiseerd in combinatie met seniorenappartementen, maatschappelijke ruimten en kantoorgebouw. In deze buurt ligt een verouderd bedrijventerrein. De locatie midden in de woonwijk past niet meer in deze tijd. De gemeente ziet dit gebied dan ook als potentieel gebied voor woningen.

[24]

3) Buurt Erenstein Land

Nederland

Provincie

Limburg

Gemeente

Kerkrade

Wijk

Kerkrade-Oost

Buurt

Erenstein

Aantal inwoners

1635

Omgevingsadressen dichtheid

1925 per km2

Aantal huishoudens

870

Gemiddelde huishoudensgrootte Buurt

1,8

woningvoorraad

940 woningen 61% huurwoningen waarvan 42% corporatie huurwoningen en 19% particuliere huurwoningen 39% koopwoningen WOZ-waarde gemiddeld €175.000,1.635 inwoners 65% afkomstig uit NL 21 % afkomstig uit Europese landen 14 % afkomstig buiten Europa Hoogst behaald onderwijsniveau 31% basis opleidingsniveau basisonderwijs, vmbo, mbo1 34% havo, vwo, mbo2-4 10% hbo, wo Gem. inkomen per inwoner €28.500,26% met inkomen tot 120% soc. Minimum 50% laagste 40% inkomensgroep 16,4% bijstandsuitkering per 1000 inwoners (ruim 2x zo hoog dan NL gemiddelde van 6,7%) 43% werkloosheid In deze buurt ligt de straat ‘Hertenweide’. Deze straat, gebouwd eind jaren ’90, kent grote villa’s en bewoners met een hoog inkomen. Een contrast met de rest van de buurt, dat verrassend goed matcht. In Erenstein heeft begin jaren 2020 een grootschalige herstructurering plaatsgevonden. De woningcorporatie heeft verouderde woningen en flatgebouwen gesloopt en in kleinere aantallen grondgebonden en levensloopbestendige woningen teruggebouwd. Er is ook ruimte gekomen voor nieuw groen in de wijk, waarmee is geanticipeerd op klimaatadaptief bouwen. Specifiek kenmerkend voor deze buurt is het groot aantal uitgeponde huurwoningen. Daarnaast is er een groot contrast tussen gerenoveerd corporatiebezit en particuliere bezit met mindere kwaliteit.

bevolking

Opleidingsniveau

Inkomen

Plannen en projecten

[25]

4) Buurt Rolduckerveld Land

Nederland

Provincie

Limburg

Gemeente

Kerkrade

Wijk

Kerkrade-Oost

Buurt

Rolduckerveld

Aantal inwoners

2035

Omgevingsadressen dichtheid Aantal huishoudens

2263 per km2 1060

Gemiddelde huishoudensgrootte Buurt

1,9

Woningvoorraad

1.173 woningen 75% huurwoningen waarvan 71% corporatie huurwoningen en 4% particuliere huurwoningen 22% koopwoningen WOZ-waarde gemiddeld €151.000,2.035 inwoners 60 % afkomstig uit NL 22 % afkomstig uit Europese landen 18 % afkomstig buiten Europa Hoogst behaald onderwijsniveau 29% basis opleidingsniveau basisonderwijs, vmbo, mbo1 33% havo, vwo, mbo2-4 11% hbo, wo Gem. inkomen per inwoner €26.500,30% met inkomen tot 120% soc. Minimum 57% laagste 40% inkomensgroep 13,1% bijstandsuitkering per 1000 inwoners (2x zo hoog dan NL gemiddelde van 6,7%) 44% werkloosheid Rolduckerveld is een buurt in Kerkrade-Oost die zich momenteel grotendeels in een ingrijpende transformatie bevindt. Oorspronkelijk een arbeiderswijk met een rijke geschiedenis, kampt Rolduckerveld met uitdagingen zoals verouderde woningvoorraad, sociale kwetsbaarheid en een lage leefbaarheid. Om deze problemen aan te pakken, is er een gezamenlijke gebiedsontwikkeling opgestart door de gemeente Kerkrade, woningcorporaties HEEMwonen en Wonen Zuid, de Provincie Limburg en de Stadsregio Parkstad Limburg. In totaliteit worden 655 slechte sociale huurwoningen gesloopt, waarvan reeds ca. de helft is gerealiseerd. Er komt een mix van grondgebonden woningen en appartementen voor terug. De eerste woningen zijn 2025 opgeleverd.

De woningcorporaties zorgen hierbij voor differentiatie binnen de prijssegmenten van sociale huur, middeldure en dure huur. Zodat de benodigde mix van bewoners hier terecht komt en de buurt een stevige impuls krijgt. Aan deze transformatie zijn ook Regio Deal gelden beschikbaar gesteld. Daarnaast wordt de openbare ruimte vernieuwd en worden er sociale initiatieven opgezet om de leefbaarheid en veiligheid in de wijk te verbeteren. De herontwikkeling van Rolduckerveld richt zich niet alleen op fysieke vernieuwing, maar ook op sociale versterking. Er wordt ingezet op het verbeteren van onderwijskansen, het vergroten van de arbeidsparticipatie en het bevorderen van gezondheid en welzijn. Daarnaast wordt er gewerkt aan het bestrijden van ondermijning, drugs- en woonoverlast en fysieke verloedering van de wijk. Ook hier is sprake van aanpak slecht particulier bezig met de businesscase ‘Hoogbouwflats Zonstraat’, die ook Regio Deal en volkshuisvestingfondsgelden heeft gekregen. De woningcorporatie koopt hierbij de particuliere woningen in 2 hoogbouwflats op, verhuurt deze nog een periode en vervolgens worden deze gesloopt en komen nieuwe woningen terug.

bevolking

Opleidingsniveau

Inkomen

Plannen en projecten

[26]

5) Buurt Bleijerheide Land

Nederland

Provincie

Limburg

Gemeente

Kerkrade

Wijk

Kerkrade-Oost

Buurt

Bleijerheide (en Pannesheide)

Aantal inwoners

4.340

Omgevingsadressen dichtheid Aantal huishoudens

1.794 per km2

Gemiddelde huishoudensgrootte

1,9

2.285

Buurt

Woningvoorraad

Bevolking

Opleidingsniveau

Inkomen

Plannen en projecten

2.451 woningen 54% huurwoningen waarvan 28% corporatie huurwoningen en 26% particuliere huurwoningen 46% koopwoning WOZ-waarde gemiddeld €170.000,4.340 inwoners 55% afkomstig uit NL 34% afkomstig uit Europese landen 12% afkomstig buiten Europa  toename huisvesting Nederlandse ABC-eilanden in deze buurt Hoogst behaald onderwijsniveau 32% basis opleidingsniveau basisonderwijs, vmbo, mbo1 34% havo, vwo, mbo2-4 12% hbo, wo Gem. inkomen per inwoner €29.300,23% met inkomen tot 120% soc. Minimum 48% laagste 40% inkomensgroep 14,4% bijstandsuitkering per 1000 inwoners (2x zo hoog dan NL gemiddelde van 6,7%) 41% werkloosheid In 2024 is het ambitieplan Samen voor Kerkrade-Oost opgesteld welk ook van toepassing is op Bleijerheide en Nulland. www.bleijerheide-nulland.nl Dit is een integrale wijkenaanpak voor de verbetering van leefbaarheid en woonkwaliteit van Bleijerheide, w.o. aanpak historisch lint en (illegaal) particulier bezit met volkshuisvestingsgelden. Een deel van de panden zal gesloopt worden en er komen dan nieuwe woningen terug. Een deel zal een nieuwe invulling krijgen. Daarbij een stevige aanpak van toezicht en handhaving van illegale (kamer)verhuur. Tegelijkertijd wordt o.a. gekeken naar een invulling van de leegstaande kerk, een nieuwe schoollocatie en invulling van 2 huidige locaties.

In Bleijerheide is in de afgelopen jaren (2012-2020) grootschalig geherstructureerd in het gebied dat thans Superlocal heet. Er zijn 4 hoogbouwflats met ca. 400 woningen gesloopt door de woningcorporatie. Daarvoor in de plaats zijn ca. 130 appartementen in sociale huur teruggebouwd. Hierbij is op duurzame en circulaire wijze gesloopt en gebouwd. Het project ‘Superlocal-Super Circular Estate’ heeft landelijk en Europese bekendheid gekregen. Voor een betere differentiatie van het gebied worden komende jaren 13-20 grondgebonden, deels levensloopbestendige koopwoningen worden gebouwd.

[27]

6) Buurt Nulland Land

Nederland

Provincie

Limburg

Gemeente

Kerkrade

Wijk

Kerkrade-Oost

Buurt

Nulland

Aantal inwoners

2900

Omgevingsadressen dichtheid Aantal huishoudens

2428 per km2

Gemiddelde huishoudensgrootte

2

1430

Buurt

woningvoorraad

bevolking

Opleidingsniveau

Inkomen

Plannen en projecten

1.477 woningen 48% huurwoningen waarvan 35% corporatie huurwoningen 12% particuliere huurwoningen 52% koopwoningen WOZ-waarde gemiddeld €183.000,2.900 inwoners 56% afkomstig uit NL 32% afkomstig uit Europese landen 12% afkomstig buiten Europa  toename huisvesting Nederlandse ABC-eilanden in deze buurt Hoogst behaald onderwijsniveau 26% basis opleidingsniveau basisonderwijs, vmbo, mbo1 37% havo, vwo, mbo2-4 13% hbo, wo Gem. inkomen per inwoner €29.100,19% met inkomen tot 120% soc. Minimum 48% laagste 40% inkomensgroep 14,2% bijstandsuitkering per 1000 inwoners 42% werkloosheid In 2024 is het ambitieplan Samen voor Kerkrade-Oost opgesteld welk ook van toepassing is op Bleijerheide en Nulland. www.bleijerheide-nulland.nl. Net als bij Bleijerheide betreft dit de integrale wijkenaanpak. In Nulland is geen grootschalige herstructurering gepland. Wel wordt gekeken naar een betere invulling van het buurtwijkcentrum en herinvulling van leegstaande panden.

[28]

6

NOODZAKELIJKHEID

Om de noodzakelijkheid van de gebiedsaanwijzing van de hierboven genoemde 6 buurten en 17 straten/complexen te onderbouwen heeft in het vorige hoofdstuk de selectie daarvan plaatsgevonden op basis van de Veerkrachtkaarten. Deze laten zien in welke gebieden er sprake is van veel tot zeer veel overlast en onveiligheid en waar veel kwetsbare inwoners wonen. Daarnaast zijn andere indicatoren ook van belang bij de onderbouwing van de noodzakelijkheid, zoals een sterke negatieve afwijking in de Leefbaarometer 3.0 ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde, een lage score in de zogenaamde SES-WOA scores van het CBS, een hoog aandeel inwoners met een laag opleidingsniveau en een hoog aandeel jongeren dat gebruik maakt van jeugdzorg. In Kerkrade is dat het geval in vergelijking met het Nederlands gemiddelde. Deze kenmerken geven ook een goed beeld van de stapeling van de problematiek in de selecteerde buurten. Deze indicatoren zijn in de hieronder volgende tabellen weergegeven. Scores veerkracht geselecteerde gebieden: Buurt Heilust Kaalheide Erenstein Rolduckerveld Bleijerheide Nulland

Waarvan proces rood/donkerrood 72% 35% 29% 74% 28% 21%

De 17 straten/complexen hebben op de kaart een rode kleur. De bijbehorende percentages zijn op CBSbuurtniveau beschikbaar. Het is niet mogelijk om deze informatie op straatniveau te extraheren. Wel is duidelijk te zien dat de geselecteerde straten/complexen rood of donkerrood kleuren. Daarom proberen we de noodzakelijkheid als volgt te onderbouwen in dit hoofdstuk:  In de buurt Holz zijn 5 straten aangewezen: de Schleidenstraat, Honéestraat, Nummer II straat, Nieuwstraat en Melchiorstraat. Op de veerkrachtkaart is te zien dat de rode kleuren van deze buurt zich alleen in deze 5 straten concentreert. Het percentage rood in de buurt Holz bedraagt 23%, geconcentreerd in de aangewezen straten. Daarmee kan gesteld worden, dat de grootste problematieken van deze buurt hier geconcentreerd zijn. Voor de onderbouwing van het criterium noodzakelijkheid, worden hieronder daarom de gegevens van de buurt Holz als totaal opgenomen.  Dit is ook van toepassing voor de 6 straten in de buurt Kerkrade-Centrum. De buurt scoort in totaal 6% rood en 12% donkerrood en alleen in deze 6 straten: Burg. Savelberglaan, Franckstraat, Mucherveldstraat, Lempersstraat, Kipstraat en Deken Quodbachlaan. Ook hier zullen we bij de onderstaande tabellen de gegevens van de gehele buurt meenemen.

 Voor de 3 complexen in de buurt Waubacherveld - Complex Nieuwenhagerweg, Complex Willem Alexanderstraat en Complex Waubacherweg – is het helaas niet mogelijk om deze motivering te gebruiken. Dat geldt ook voor de St.Pieterstraat en complex St. Pieterstraat-Akkerheide in de buurt Chevremont en de Akerstraat. Daarom wordt bij de onderbouwing gekozen voor een kwalitatieve weergave van de situatie. Leefbaarometer 3.0  De Leefbaarometer3 laat zien hoe de situatie van de leefbaarheid is en hoe die zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. De leefbaarheid wordt bepaald aan de hand van verschillende indicatoren binnen 5 dimensies, te weten: (1) woningvoorraad, (2) fysieke omgeving, (3) voorzieningen, (4) sociale samenhang en (5) overlast en onveiligheid4. Voor elke gemeente, wijk en buurt wordt de afwijking ten opzichte van het landelijk gemiddelde (=0) berekend. De scores (afwijkingen) zijn enigszins abstract, maar de Leefbaarometer koppelt hier ook een concreet oordeel met gradaties aan, variërend van "zeer grote negatieve afwijkingen” tot “zeer grote positieve afwijking".  Te zien is dat er voor Kerkrade totaal een negatieve afwijking is ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en op buurtniveau een grote tot zeer grote negatieve afwijking. Zie onderstaande tabel:

3 4

Te raadplegen via www.leefbarometer.nl “FAQ – Hoe wordt de leefbaarheid gemeten?”, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, 2025: Leefbaarometer FAQ. [29]

Buurten

Afwijking t.o.v. gemiddelde NL

Nederland

Score

Leefbaarheidssituatie

-

-

Negatieve afwijking

-0,111

Voldoende

grote negatieve afwijking

-0,193

Zwak

Kaalheide

Negatieve afwijking

-0,118

Voldoende

Erenstein

grote negatieve afwijking

-0,186

Zwak

Rolduckerveld

zeer grote negatieve afwijking

-0,228

Zeer zwak

Bleijerheide

grote negatieve afwijking

-0,188

Zwak

Nulland

grote negatieve afwijking

-0,165

Zwak

-0,074

Ruim voldoende

-0,092

Ruim voldoende

Gemeente Kerkrade Heilust

Holz (concentratie in 5 Negatieve afwijking aangewezen straten) Kerkrade-Centrum Holz Negatieve afwijking (concentratie in 6 aangewezen straten) Tabel 4: Leefbaarometer t.o.v. heel Nederland (bron: Kaart Leefbaarometer 3.0)