Agendabundel



Voor een aantal straten en/of complexen is het niet mogelijk een onderbouwing te geven op het niveau van CBS-buurten. Deze gebieden hebben een rode kleur bij de veerkrachtanalyse. De leefbaarheid staat hier zwaar onder druk. Aangenomen wordt dat, indien gegevens uit de Leefbaarometer op straat- of complexniveau beschikbaar zouden zijn, deze eveneens een ten minste negatieve afwijking ten opzichte van het landelijk gemiddelde zouden laten zien.

SES-WOA:  De SES-WOA is een numerieke indicator voor de sociaaleconomische status (SES) van een regio op basis van (financiële) welvaart, opleidingsniveau en recent arbeidsverleden van huishoudens op 1 januari van het verslagjaar. De score geeft in één oogopslag weer hoe de gemeente, wijk of buurt scoort ten opzichte van andere gemeenten, wijken of buurten. De score geeft aan hoe de buurt of gemeente scoort ten opzichte van het landelijk gemiddelde met basisjaar 2019 (waarbij de gemiddelde score dus 0 is). Een negatieve score betekent een beneden gemiddelde sociaaleconomische status; een positieve score juist een bovengemiddelde score. Hoe hoger de score, hoe welvarender, hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk de inwoners zijn. Daarnaast kan deze score ook een indicator zijn voor bijvoorbeeld de leefbaarheidssituatie.  De gemeente Kerkrade heeft samen met Heerlen de meest negatieve score van Nederland (-0.3) t.o.v. andere gemeenten. Het behoeft geen verder betoog dat alle geselecteerde buurten in dit opzicht slecht tot bijzonder slecht scoren. Echte uitschieters zijn in dit verband de buurten Heilust en Rolduckerveld. Zie onderstaande tabel:

Heilust

Kaalheide

Kerkra deCentru m Concen tratie 6 aange wezen straten

Erenstein

Rolduckerveld

Holz conc entr atie 5 aang ewez en strat en

Nulland Bleijerheide

Kerkrade

Nederland

Bron

peiljaar

-0.257

0

CBS

2022

Sociaaleconomische status -0.301 0,251 Tabel 5: Scores sociaal-economische status Kerkrade, Bron: Sociale omgeving | Regiobeeld

SES-WOA

-0.521

-0.237

- 0,262

-0.454

-0.580

[30]

-0.361

Kaart 13: SES-WOA in 2023 Kaart op gemeente Niveau, Bron: Sociale omgeving | Regiobeeld



Voor een aantal straten en/of complexen is het niet mogelijk een onderbouwing te geven op het niveau van CBS-buurten. Deze gebieden hebben een rode kleur bij de veerkrachtanalyse. Het merendeel van de woningen vallen in de laagste prijscategorie van de sociale huur. De bewoners van deze straten en/of complexen behoren tot een zeer kwetsbare groep en beschikken over een beperkte financiële draagkracht. Op basis hiervan wordt aangenomen dat, indien gegevens op straat- of complexniveau beschikbaar zouden zijn, de SES-WOA-scores eveneens een negatieve afwijking zouden vertonen.

Onderwijs:  Het CBS classificeert onderwijsniveau in 3 categorieën op basis van de hoogst behaalde opleiding van de inwoners tussen 15 en 75 jaar. Een laag opleidingsniveau omvat inwoners met als hoogst behaalde onderwijsniveau basisonderwijs, vmbo of mbo1. In Kerkrade (2023) is dit aandeel beduidend hoger, met 37% ten opzichte van een landelijk gemiddelde van 26%. In alle beschouwde buurten geldt een bovengemiddeld aandeel inwoners met een laag onderwijsniveau, waarbij in Heilust en Chevremont bijna de helft een laag onderwijsniveau heeft.

Heilust

Kaalheide

Kerkra deCentru m Concen tratie 6 aange wezen straten

49%

32%

37%

Erenstein

Rolduckerveld

Holz conc entr atie 5 aang ewez en strat en

41%

40%

32%

Nulland Bleijerheide

Kerkrade

Nederland

Bron

peiljaar

37%

26%

CBS

2023

Onderwijs laag onderwijsniveau

34%

41%

Tabel 6: Onderwijsniveau Kerkrade, Bron CBS



Voor een aantal straten en/of complexen is het niet mogelijk een onderbouwing te geven op het niveau van CBS-buurten. Deze gebieden hebben een rode kleur bij de veerkrachtanalyse. Het merendeel van de woningen vallen in de laagste prijscategorie van de sociale huur. De bewoners van deze straten en/of complexen behoren tot een zeer kwetsbare groep. De verwachting is dat het onderwijsniveau op hetzelfde niveau ligt als de overige aangewezen Wbmgp-gebieden.

Jeugdzorg:  Het percentage jeugdzorg heeft betrekking op personen tot 23 jaar die op enig moment in het jaar 2023 gebruik hebben gemaakt van jeugdhulp, jeugdbescherming of jeugdreclassering. In Kerkrade ligt dit percentage met 14% boven het landelijk gemiddelde van 11%. Dit geldt niet voor alle buurten. In Kerkrade-Centrum, Holz, en Bleijerheide is dit aandeel lager; in de buurt Heilust is het percentage jongeren met jeugdzorg met 16% het hoogst binnen Kerkrade. Zie onderstaande tabel:

[31]

Heilust

Kaalheide

Kerkra deCentru m Concen tratie 6 aange wezen straten

Gezondheid en welzijn jongeren met 16% 13% 10% jeugdzorg Tabel 7: Jeugdzorg Kerkrade, Bron CBS



6.1

Erenstein

Rolduckerveld

Holz conc entr atie 5 aang ewez en strat en

14%

11%

10%

Nulland Bleijerheide

11%

10%

Kerkrade

Nederland

Bron

peiljaar

14%

11%

CBS

2023

Voor een aantal straten en/of complexen is het niet mogelijk een onderbouwing te geven op het niveau van CBS-buurten. Deze gebieden hebben een rode kleur bij de veerkrachtanalyse. Het merendeel van de woningen vallen in de laagste prijscategorie van de sociale huur. De bewoners van deze straten en/of complexen behoren tot een zeer kwetsbare groep. De verwachting is dat het gebruik van jeugdzorg op hetzelfde niveau ligt als de overige aangewezen Wbmgp-gebieden. Conclusie noodzakelijkheid

Gelet op hierboven aangeduide problematiek, waarbij gebruik is gemaakt van de Veerkrachtkaarten, de nadere gebiedsbeschrijvingen en aanvullende kwantitatieve onderbouwing, acht Kerkrade de inzet van selectieve woningtoewijzing op grond van de artikelen 8, 9 en 10 van de Wbmgp noodzakelijk voor de in bijlage 2 vermelde 6 buurten en 17 straten/complexen. De gepresenteerde data over deze buurten en straten/complexen geven gezamenlijk een goed beeld van de grootstedelijke problematiek in deze gebieden en de motivering dat voor het bestrijden hiervan aanwijzing van deze gebieden noodzakelijk is om toepassing te kunnen geven aan de artikelen 8, 9 en 10 van de Wbmgp en deze problematiek door middel van selectieve woningtoewijzing aan te pakken. In Kerkrade is sprake van een stapeling van diverse problemen. Niet één afzonderlijke oorzaak of kenmerk maakt deze aanvraag noodzakelijk; de noodzaak vloeit voort uit de gecombineerde problematiek. Kerkrade als geheel scoort substantieel lager dan het landelijk gemiddelde. Zonder deze stap is de vrees dat over enkele jaren de situatie in deze buurten nog schrijnender is, met alle maatschappelijke kosten van dien. Kortom, de Wbmgp-aanwijzing is noodzakelijk om een neerwaartse spiraal te doorbreken die anders zou voortduren.

[32]

7

GESCHIKTHEID

Om te beoordelen of het toepassen van selectieve woningtoewijzing op grond van de Wbmgp ook geschikt is voor de geselecteerde 6 buurten en 17 straten/complexen in Kerkrade, wordt gekeken naar de inkomenssituatie en werk & inkomen (artikel 8 en 9) en veiligheidsgegevens over misdrijven en overlast (artikel 10). Voor de onderbouwing van dit criterium gebruiken we de gegevens voor de buurten Holz en KerkradeCentrum als totaal, omdat de concentratie van problemen (rood/donkerrood) zich in de aangewezen straten concentreert. Voor de overige straten/complexen is gekozen voor een kwalitatieve weergave van de situatie. Inkomenssituatie:  De aangewezen buurten kennen een sociaaleconomisch kwetsbare bevolkingssamenstelling. De bijstandsdichtheid (aandeel van de bevolking met een bijstandsuitkering per 1000 inwoners) ligt veelal aanzienlijk hoger dan in Kerkrade als geheel en gemiddeld twee keer zo hoog als het landelijk gemiddelde. Zie onderstaande tabel:

Heilust

Rolduckerveld

Holz conc entr atie 5 aang ewez en strat en

Nulland Bleijerheide

16,4%

13,1%

10,0 %

14,2%

62

56

35

35

Kaalheide

Kerkra deCentru m Concen tratie 6 aange wezen straten

Erenstein

13,4%

13,7%

40

30

Kerkrade

Nederland

Bron

peiljaar

14,4%

14,1%

6,7%

CBS

2023

37

33

22

CBS

2023

Inkomenssituatie bijstandsuitkering en (per 1000 20,4% inwoners 15-65) bijstandsdichtheid

62

Tabel 8: Bijstand Kerkrade, Bron CBS



Voor de straten/complexen is het aandeel bijstand in onderstaande tabel weergegeven. Deze straten/complexen hebben een rode kleur bij de veerkrachtanalyse. Het merendeel van de woningen vallen in de laagste prijscategorie van de sociale huur. De bewoners van deze straten en/of complexen behoren tot een zeer kwetsbare groep en hebben weinig financiële middelen. Dat is ook te zien in het aandeel bijstandsuitkering die rond en soms zelfs boven het Kerkraads gemiddelde ligt, een aantal straten uitgezonderd. Straten/complexen Schleidenstraat Honéestraat Nummer II-straat Nieuwstraat Melchiorstraat Burg. Savelberglaan Franckstraat Mucherveldstraat Lempersstraat Kipstraat Deken Quodbachlaan Complex Nieuwenhagerweg Complex Willem Alexanderstraat Complex Waubacherweg St. Pieterstraat Complex St. Pieterstraat Akerstraat



% uitkering 13% 25% 20% 17% 6% 17% 29% 17% 0% 24% 0% 33% 22% 22% 14% 19% 2%

Duidelijk is dat in de buurten een grote concentratie van mensen met sociaaleconomische problemen woont. Dit zal niet veranderen zonder de inzet van specifieke maatregelen. De artikelen 8 en 9 Wbmgp willen wij inzetten om meer sociaaleconomisch krachtigere mensen in deze gebieden te laten wonen. Door enerzijds de instroom van mensen zonder inkomen uit arbeid van buiten Parkstad te reguleren en anderzijds door via de op te stellen huisvestingsverordening voorrang te verlenen aan woningzoekenden in bepaalde vitale doelgroepen. Zo willen we in deze buurten een verandering bewerkstelligen in (de sociale draagkracht van) de bevolkingssamenstelling met de bewoners die we thans hebben. De verwachting is dat een evenwichtiger samenstelling van de buurt met meer huishoudens met een [33]

inkomen uit arbeid, pensioen of studiefinanciering een positieve bijdrage zal hebben op de leefbaarheid. Dit geldt uiteraard ook voor de voorrangsregeling m.b.t. de genoemde vitale beroepen. Een belangrijk gegeven hierbij is uiteraard dat er een passend woningaanbod moet zijn die deze bevolkingssamenstelling mede creëert. Dit passend woningaanbod wordt gerealiseerd door uitvoering van het woonoffensief. Werk en inkomen:  De arbeidsongeschiktheid is weergegeven als het aantal personen met een AO-verzekering, berekend als percentage van het totaal aantal personen met een leeftijd van 15 tot 65 jaar. In onderstaande tabel is te zien dat de arbeidsongeschiktheid in Kerkrade (14%) bovengemiddeld is (Nederland: 7%), met uitschieters tot 20% in bijvoorbeeld de buurt Heilust.  Een laag inkomen is gedefinieerd als het aandeel personen (in particuliere huishoudens) die landelijk gezien behoren tot de 40%-groep met het laagste inkomen. Hierbij is gekeken naar het persoonlijk inkomen, niet het huishoudeninkomen. In Kerkrade behoort in 2023 44% tot deze groep; dat is dus relatief meer. In bijna alle beschouwde buurten is het aandeel lage inkomens nog hoger tot wel 57% in Rolduckerveld.  De netto arbeidsparticipatie betreft het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking (beroeps- en niet-beroepsbevolking), als percentage van het totaal aantal personen van 15 tot 75 jaar.

De arbeidsparticipatie in Kerkrade ligt in 2023 fors beneden het Nederlandse gemiddelde. Binnen Kerkrade is de participatie het laagst in Heilust (53%).

Heilust

Kaalheide

Kerkra deCentru m Concen tratie 6 aange wezen straten

Erenstein

Rolduckerveld

Holz conc entr atie 5 aang ewez en strat en

56%

64%

58%

57%

44%

30%

9%

Nulland Bleijerheide

Kerkrade

Nederland

Bron

peiljaar

59%

61%

71%

CBS

2023

48%

48%

44%

40%

CBS

2023

18%

19%

23%

18%

12%

CBS

2023

6%

6%

6%

6%

3,5%

CBS

2023

Inkomenssituatie Netto 53% 61% 57% 57% arbeidsparticipatie laagste 40%inkomensgroep 55% 48% 46% 50% (personen) huishoudens met inkomen tot 27% 18% 16% 26% 120% van sociaal minimum Arbeidsongeschiktheids 10% 6% 6% 10% uitkeringen Tabel 9: Cijfers werk en inkomen Kerkrade, Bron CBS



Voor een aantal straten en/of complexen is het niet mogelijk een onderbouwing te geven op het niveau van CBS-buurten. Deze gebieden hebben een rode kleur bij de veerkrachtanalyse. Het merendeel van de woningen vallen in de laagste prijscategorie van de sociale huur. De bewoners van deze straten en/of complexen behoren tot een zeer kwetsbare groep en hebben weinig financiële middelen. De verwachting is dat de indicatoren op hetzelfde niveau ligt als de overige aangewezen Wbmgp-gebieden.

Veiligheidsgegevens:  De geregistreerde misdrijven volgens de politie geven een beeld van de veiligheidssituatie in de verschillende buurten in Kerkrade. Gemiddeld laat Kerkrade meer bedreigingen, mishandelingen, vernielingen en inbraken zien per 1000 inwoners ten opzichte van het Nederlands gemiddelde (bron: Politie, 2024). Dat geldt over het algemeen ook voor alle beschouwde buurten. Vooral KerkradeCentrum (de 6 aangewezen straten vergelijkbaar met buurtgemiddelde), Erenstein en Heilust laten relatief meer geregistreerde misdrijven zien. Buurten Buurten Kerkrade Nederland Heilust Kaalheide Kerkrade-Centrum (Concentratie 6 aangewezen straten) Erenstein Rolduckerveld Holz (Concentratie 5 aangewezen straten) Nulland Bleijerheide

Bedreiging Per 1000 2,3 1,4 2,7 3,9

Mishandeling Per 1000 2,7 2,2 3,5 1,1

2,6 4,3 2,5 0,9 1,7 1,4

3,4 3,1 2,9 4,5 5,2 1,4

[34]

Vernieling Per 1000 5,4 4,0 5,5 3,2 6,8 6,7 6,4 5,8 4,5 3,9

Inbraak Per 1000 1,7 1,2 1,6 2,2 1,7 1,8 1,0 0,4 1,4 1,8

Tabel 10: Cijfers misdrijven5



Op het gebied van overlast laat Kerkrade een negatief beeld zien op basis van politiemeldingen. Uitzondering daarop is jeugdoverlast; dat is relatief lager vergeleken met het landelijk gemiddelde. Ook op het gebied van overlast springen Kerkrade-Centrum, Erenstein en Heilust er negatief uit, maar ook in Holz en Bleijerheide is relatief veel overlast. Aanvullend op de bovenstaande tabel zijn de gegevens onderverdeeld in meerdere categorieën overlast:

Buurten Buurten Kerkrade Nederland Heilust Kaalheide Kerkrade-Centrum (Concentratie 6 aangewezen straten) Erenstein Rolduckerveld Holz (Concentratie 5 aangewezen straten) Nulland Bleijerheide

Verward persoon Per 1000 10 8 10 5

Jeugdoverlast Per 1000 2 5 4 1

12 9 4 12 2 10

4 4 2 1 1 2

Drugs / drankoverlast Per 1000 4 3 5 2 6 2 3 11 3 6

Tabel 11: Overlast buurten 6



Voor een aantal straten en/of complexen is het niet mogelijk een onderbouwing te geven op het niveau van CBS-buurten. Deze gebieden hebben een rode kleur bij de veerkrachtanalyse. De bewoners van deze straten en/of complexen behoren tot een zeer kwetsbare groep. De aanname is dat de veiligheidsgegevens gelijk zijn met het gemiddelde van Kerkrade. Voor de straten St. Pieterstraat, complex St. Pieterstraat/Akkerheide en Akerstraat zijn de meldingen bij handhaving bekeken. Hieruit blijkt dat er jaarlijks in totaal ca. 100-120 meldingen gedaan worden (totaal straten samen). De meldingen die gedaan worden, hebben met name betrekking op parkeren, dumping, burenruzie en vuurwerk. Het beeld dat de politie en handhaving geven hierover (hierboven beschreven) is dat er meer aan de hand is in deze straten, maar officiële meldingen uitblijven.

Bij de bovenstaande presentatie van de veiligheidscijfers willen we hierbij opmerken dat er geen significant grote verschillen op buurtniveau zijn met het Kerkraads en soms ook het landelijk gemiddelde. Daarnaast zijn er weinig specifieke cijfers als onderbouwing beschikbaar voor de geselecteerde straten/complexen. Hieraan ligt een duidelijke verklaring ten grondslag die hierna wordt toegelicht. Hiervoor hebben wij informatie gekregen van politie/handhaving, woningcorporaties en welzijnsorganisatie. Politie/handhaving: De lage meldingsbereidheid en vertrouwen in de overheid gecombineerd met de geslotenheid van gemeenschappen, maakt het complex om altijd en overal de vinger te krijgen op wat nu de werkelijke problematiek in de wijken is. Dat terwijl bijvoorbeeld de cijfers over de subjectieve leefbaarheids- en veiligheidsgevoelens relatief laag zijn. Daarom zijn we medio 2025 met de Aanpak Sociaal Veilig (in deze aanvraag verder uitgeschreven onder hoofdstuk subsidiariteit en in bijlage 1) gestart. Een methodiek die in onze buurgemeente Heerlen in 2012 is gestart en in diverse fasen in meerdere buurten zich bewezen heeft. Een onderdeel van de aanpak is spreekwoordelijk te gaan graven in de wijken. Niet wachten dat bewoners een melding maken maar actief de wijken in en de meldingen/problemen ophalen en in beeld krijgen.

Wat speelt er nu echt onder het oppervlak, wat wordt er niet gemeld, wat zijn de problemen die een negatieve impact hebben op het woon- en leefklimaat, aan welke knoppen moeten we draaien om de meldingsbereidheid omhoog te krijgen. De resultaten in de eerste twee (opstart)maanden zijn bemoedigend en tegelijk zorgelijk. Er speelt erg veel overlast die nog niet in beeld is. Soms omdat bewoners meldingsmoe zijn, maar ook omdat ze bang zijn voor de overlastveroorzakers, maar ook door de sociale structuur waarin overtredingen en misdrijven simpelweg niet gemeld worden en/of onderling ‘opgelost’ worden.. Zeker omdat het vaak gaat over personen met ernstig verward gedrag en/of door middelenmisbruik. Het gaat dan ook een aanpak van de lange adem worden om alle leefbaarheids- en veiligheidsproblematiek in zijn ware omvang in beeld te krijgen en beheersbaar te maken. Het dempen van de instroom van potentiële of nieuwe overlastveroorzakers is dan ook een belangrijke voorwaarde om de aanpak tot een succes te kunnen maken. Een recent voorbeeld daarvan is het door de politie ontdekken van een slachtoffer van een zware mishandeling die met spoed naar het ziekenhuis overgebracht moest worden.

Het was enkel door het alert en doortastend optreden van de politie dat dit slachtoffer werd gevonden, want ondanks dat er meerdere personen bij de mishandeling waren had niemand daar concreet over gemeld. Woningcorporaties: Eygelshoven-Waubacherveld: In Eygelshoven, specifiek de complexen aan de Nieuwenhagerweg, Willem-Alexanderstraat en de Waubacherweg, staat de leefbaarheid onder druk door een combinatie van factoren. Veel huurders kampen met een beperkte zelfstandigheid en zelfredzaamheid, waardoor sociale interactie en buurtinitiatief minder plaatsvinden. Daarnaast is er sprake van afhankelijkheid van drank of middelen, een wantrouwen richting (semi)overheden en zijn er signalen van criminele ondermijning. De eenzaamheid lijkt een steeds grotere rol te spelen, vooral onder ouderen. Deze factoren versterken elkaar en zorgen ervoor dat kwetsbare bewoners moeilijk bereikt worden met reguliere interventies. Bleijerheide: In Bleijerheide, rondom de Erfweg, Boschveldstraat, Vroenstraat en Clarastraat, zijn vergelijkbare signalen zichtbaar. Ook hier nemen zelfredzaamheid en sociale verbondenheid af, is er sprake van verslavingsproblematiek en ervaren bewoners wantrouwen richting hulpverlenende instanties. Bewoners zijn daarnaast niet bereid om meldingen te maken bij de gemeente of wooncorporatie; alleen bij acute noodsituaties wordt 112 gebeld.

Hierdoor blijft overlast bestaan, versterkt voelbare eenzaamheid het sociale isolement van

5 6

Bron: Politie, 2024 data.politie.nl - Geregistreerde misdrijven; soort misdrijf, wijk, buurt, jaarcijfers Bron: Politie, 2024 data.politie.nl - Geregistreerde overlast; soort overlast, wijk en buurt [35]

bewoners en ontstaan er situaties waarin criminele invloeden en ondermijning een rol kunnen spelen bij de dagelijkse leefbaarheid in het complex. Daarbij is de moeder-kind afdeling van Stichting Radar gehuisvest in dit complex. Bij tijd en wijle kan dit overlastgeven met name qua aanloop naar het complex. Mücherveld en de Holz: De gebieden Mücherveld en de Holz kenmerken zich door portiekwoningen, gestapelde bouw en eengezinswoningen. Het zijn relatief goedkope woningen (met uitzondering van de eengezinswoningen) die vanwege hun verouderde staat behoorlijk gehorig zijn en hierdoor niet, dan wel minder geschikt voor gezinnen of grote(re) huishoudens. De bewoning zorgt mede vanwege hun gehorigheid al snel voor (geluids-)overlast richting omwonenden/buren. De woningen zijn populair en verhuren relatief eenvoudig, omdat ze goedkoop zijn en hierdoor bereikbaar voor meerdere doelgroepen, o.a. starters, jongeren, alleenstaanden, doelgroepen (o.a. via Housing-trajecten, Leger des Heils en COA), en mensen met een laag inkomen. Dit zorgt ervoor dat deze populatie oververtegenwoordigd is met regelmatig overlast als gevolg. De overlast komt voort uit sociale-, psychiatrische en drugsgerelateerde problematieken. Er is veelal sprake van een combinatie deze problematieken.

In de afgelopen jaren hebben we gemerkt dat dit soort klachten/overlastmeldingen door buurtbewoners toeneemt bij onze afdeling Maatschappij en Leefbaarheid. Er zijn de laatste jaren meerdere drugsgerelateerde woningensluitingen geweest vanuit gemeente Kerkrade. Dat zorgt mede voor (ook) een aanzuigende werking van drugsgebruikers die vanuit Duitsland hun “spul” komen halen. Er wordt gedeald vanuit meerdere adressen en/of sommige woningen worden gebruikt als “gebruikerswoning” met alle gevolgen van dien. Buren hebben last van aanloop, er wordt drugs gebruikt in hun portiek en keldergangen, deuren sluiten niet meer goed, junks klimmen via het balkon naar boven, dealers komen in de straat hun spullen verhandelen, er komen “dames” die hun drugs hier “verdienen” en daardoor aanloop van heren. Kortom, niet fijn om hier als buur naast te wonen. Er heerst angst onder de portiekbewoners en het duurt lang alvorens we dit voor hen kunnen oplossen. Hiervoor is samenwerking met gemeente (OOV) en politie van groot belang. Gelukkig zijn hiermee korte lijnen, maar voor de bewoners gaat het nooit snel genoeg natuurlijk. Naast de drugsgerelateerde overlast, is er in deze wijken ook een toename van overlast door zowel sociale als psychiatrische problematiek, met alle gevolgen van dien. We merken op dat buren elkaar niet meer echt kennen en er ook geen moeite voor doen.

Ze letten niet meer op elkaar of durven elkaar niet aan te spreken. Dat betekent ook dat ze elkaar geen helpende hand meer (willen) bieden. Ze kunnen minder van elkaar verdragen en raken sneller in conflict met elkaar. Burenruzies zijn heviger en escaleren sneller. We signaleren in deze gebieden veel dumpingen van afval e.d. zowel in, voor, en naast de complexen, in kelders, maar ook bij grasvelden en zelfs naast de containers. De adressen waar psychiatrische problematiek speelt, waar buurtbewoners wel én geen last van hebben, worden er steeds meer. Te denken aan sociaal geïsoleerde mensen, verwarde mensen en/ of onbegrepen gedrag, agressief gedrag, zware vervuiling en vergelijkbare problematieken. Bij adressen met deze mate van overlast wordt in de regel een juridische procedure gestart met als doel ontbinding huurovereenkomst & ontruiming van de woning. Maar er zijn nog vele adressen in deze buurt waar “lichtere” problematiek door burenoverlast speelt. Buurt Holz: Schleidenstraat, Honéestraat, Nummer II-straat, Nieuwstraat en Melchiorstraat Deze gebieden in de Holz kenmerken zich door gestapelde bouw, portiekwoningen en eengezinswoningen. Een groot deel van de wijk betreffen huurwoningen, maar er zijn ook koopwoningen. Met name de woningen in de Nummer II-straat, Nieuwstraat en Melchiorstraat zijn zowel koop- als huurwoningen.

De portiekwoningen zijn met name gelegen in de Schleidenstraat, Honéestraat en Nummer II-straat. In de Nieuwstraat heeft de corporatie slechts 1 pand met 6 appartementen. In de Melchiorstraat heeft de corporatie geen woningen. Het zijn relatief goedkope woningen (met uitzondering van de eengezinswoningen) die vanwege hun verouderde staat behoorlijk gehorig zijn en hierdoor niet, dan wel minder geschikt voor gezinnen of grote(re) huishoudens. De bewoning zorgt mede vanwege hun gehorigheid al snel voor (geluids-)overlast richting omwonenden/buren. De portiekwoningen in de Schleidenstraat en de Honéestraat zijn per 1 november 2025 aangewezen als herstructureringsgebied. De woningen worden naar verwachting in 2027 gesloopt. Huurders hebben momenteel een voorrangsverklaring en moeten verhuizen. Alle huurders krijgen een huisbezoek. Hiermee is al gestart. Vanuit ervaring in het vorige herstructureringsgebied aan de Ailbertuslaan, verwachten we dat we tijdens deze huisbezoeken waarbij we (soms eindelijk) achter de voordeur komen, hier zeker problematiek aantreffen die (nog) niet bekend is bij HEEMwonen en/of andere netwerkpartners. Denk aan vervuilde woningen, zorgmijders, onderhuurders etc. Tijdens enkele van de eerste huisbezoeken kwam al naar voren dat veel bewoners blij zijn eindelijk te kunnen verhuizen met de voorrangsverklaring.

Dat ze zich onveilig voelen in hun woonomgeving door drugsproblematiek, hangjeugd, vreemde figuren in hun wijk, geluidsoverlast van buurtbewoners, zowel directe buren als ook andere buurtbewoners in de wijk. Ze zien dat handhaving & politie met grote regelmaat in de wijk is en dat bevestigde hun gevoel van verloedering in de wijk, maar ook onze vermoedens. Huurders durven elkaar vaak niet aan te spreken en/ of te melden bij de woningcorporatie, Gemeente en/ of politie. Dit heeft veelal te maken met de problematieken die er spelen en de agressie die voor buurtbewoners zichtbaar is. Buurtbewoners die er al lange tijd wonen, benoemen de verslechtering van de wijk door de jaren heen. Eerder in deze tekst zijn er al voorbeelden genoemd van woningsluitingen door drugs. Vier van deze adressen zijn gelegen in de Holz. Deze vier adressen zijn gelegen in een straal van 450 meter. Niet op elk adres speelde overlast voor buurtbewoners, echter wel overlast voor de gehele wijk in het kader van de criminaliteit die de drugsgerelateerde activiteiten met zich meebrengt. Buurtbewoners krijgen politie-invallen mee en zien woningen gesloten worden door gemeente/handhaving. Dit kan het gevoel van onveiligheid in de buurt extra vergroten voor hen. Als een woning gesloten is vanwege drugsactiviteiten wordt dit middels een pamflet gepubliceerd op het raam/deur van het gesloten pand.

Dus ook heel zichtbaar voor buurtbewoners. In het appartementencomplex van de Nieuwstraat is na rumoerige jaren, de laatste 5 jaar, de rust wedergekeerd. Er hebben enkele verhuizingen plaatsgevonden en de overlast van buurtbewoners onderling is sterk verminderd. Één appartement springt eruit sinds een korte periode. Er komen signalen van overmatig wietgebruik, waarbij zelfs het vermoeden van dealen wordt genoemd. Het gaat gepaard met veel aanloop van gure personen en geuroverlast. Mede door de problematieken van de omliggende straten, geven huurders aan zich onveilig te voelen op de plek waar ze wonen. Ze krijgen de problematieken mee van de Honéestraat, als ook van de Nieuwstraat zelf, de grens tussen Nederland en Duitsland. Buurt Kerkrade-Centrum (het Mücherveld): Burgemeester Savelberglaan, Franckstraat, Mucherveldstraat, Lempersstraat en Kipstraat Het gebied Mücherveld kenmerkt zich door portiekwoningen en gestapelde bouw. De bewoning zorgt mede vanwege hun gehorigheid al snel voor (geluids-)overlast richting omwonenden/buren. Een aantal jaren geleden is de corporatie eigenaar geworden van een groot aantal woningen van een voormalig particulier wooncomplex Burg Savelberglaan. De leefbaarheid van dit woongebouw stond destijds behoorlijk onder druk. Nog niet alle woningen zijn eigendom, samen met de gemeente worden met en met alle woningen aangekocht.

In de tussentijd zijn hier al 3 juridische procedures gevoerd om de overlastgevers te mogen ontruimen, wat een langdurig proces is. Het is daarbij lastig om de overlastdossiers op orde te krijgen, omdat mensen vaak bang zijn om te melden. Nog niet alle overlast is weg, maar doordat hier nu via strengere toewijzing nieuwe huurders worden geplaatst, is de overlast en de aanloop van bepaalde personen/publiek, een stuk verminderd. Kandidaat-huurders moeten o.a. een motivatie leveren om hier te willen wonen. Mede op basis daarvan wordt er een keuze gemaakt voor de nieuwe huurder. In de Franckstraat worden vanwege overmatige (geluids-)overlast enkele woningen al langere tijd bewust via leegstandsbeheer verhuurd. Dit zijn namelijk erg gehorige woningen en hier wonen een aantal reguliere huurders die behoorlijk opvallen door hun gedrag. Om voor leegstandsbeheer te kiezen, staan de woningen niet leeg en weet de huurder waaraan hij begint. Regulier verhuren was geen optie meer. [36]

Voor gezinnen met kinderen zijn deze woningen ongeschikt, vanwege de problematieken zoals muziek in de nacht, drugsgebruik, ruzies etc. Helaas ontbreekt het aan genoeg dossiervorming om een procedure te starten tegen overlastgevers. Ook hier zijn mensen vaak bang om te melden. Wat opvalt in Mücherveld is dat de bewoners zich niet lijken te bekommeren om hun woonomgeving, wat zich uit in slecht onderhouden tuinen en afvaldumping. De indruk bestaat dat de bewoners onvoldoende gemotiveerd zijn om hun afval in de daarvoor bestemde containers te deponeren, mogelijk vanwege de daaraan verbonden kosten. De corporatie organiseert soms een opruimdag, dan is het voor korte tijd schoon en ziet het er netjes uit. Buren spreken elkaar niet aan op hun gedrag, sowieso bemoeien ze zich weinig met elkaar. Eenzaamheid speelt hierin ook mee. Veel bewoners zijn hele dagen thuis, maar vinden elkaar niet. In de Franckstraat heeft de corporatie daarom een “buurthuis” geopend in de binnentuin. Dit wordt gerund door een medewerker van de corporatie en diens partner. Zij doen dit vrijwillig en zorgen elke donderdag voor gratis soep en een broodje. Buurtbewoners kunnen hier bijna dagelijks terecht voor een praatje en koffie. Buurtbewoners vinden het lastig om toe te geven dat ze eenzaam zijn of het niet breed hebben.

Het Mücherveld oogt bij een eerste indruk groen en vriendelijk, maar achter de gevels en gesloten rolluiken speelt zich dus meer af dan zichtbaar is. Welzijnsorganisatie: In de aangewezen straten en wooncomplexen is sprake van toenemende problematiek binnen de particuliere verhuur. Veel woningen zijn in bezit van particuliere verhuurders zonder binding met de buurt. De panden worden vaak slecht onderhouden, tegen hoge huren aangeboden en zijn geregeld over-bewoond. Tevens is sprake van kortdurende bewoning, veel wisselingen en relatief veel bewoners afkomstig uit de Randstad, anderstaligen. Dit zorgt voor instabiliteit, onveiligheid en groeiende sociale problematiek in de buurt. Steeds vaker komen vrouwen en gezinnen uit Afrika en de ABC-landen en andere Caribische delen van het Koninkrijk in deze woningen terecht. Zij hebben meestal geen stabiel inkomen of werk, maar worden toch als huurder geaccepteerd. Wat in eerste instantie lijkt op een kans om te wonen, verandert al snel in afhankelijkheid en sociaal isolement. Zonder inkomen, netwerk of kennis van het systeem raken deze vrouwen kwetsbaar voor misbruik en uitbuiting. In het maatschappelijk werk is steeds vaker zichtbaar dat vrouwen onder druk worden gezet om dingen te doen die ze niet willen doen, uit angst om hun woning te verliezen.

Zo werd een vrouw onder dwang betrokken bij drugshandel en bedreigd met huisuitzetting samen met haar kind. Ze verblijft inmiddels in de vrouwenopvang. Een andere vrouw woont met vier kinderen op 54 m², betaalt €800 huur per maand en heeft geen inkomen. Door schulden en angst voor dakloosheid durft zij geen stappen te zetten richting hulp of andere huisvesting. Daarnaast zijn er zogenoemde kerken en individuen die deze vrouwen zogenaamd uit goodwill geld lenen, maar daar extreem hoge rentes tegenover stellen. Hierdoor raken zij nog dieper in financiële problemen en is doorstroming naar reguliere of sociale huurwoningen vrijwel onmogelijk. Dit speelt juist in de buurten en straten waar de meest kwetsbare vrouwen wonen, en het patroon begint vaak al in het land van herkomst. Wat hier zichtbaar wordt, is een netwerk van intimidatie, afhankelijkheid en macht, waarin deze vrouwen zijn verworden tot een verdienmodel. Wat deze problematiek extra zorgwekkend maakt, is dat bewoners hun situatie vaak niet durven melden. Ze zijn bang hun huis kwijt te raken of geconfronteerd te worden met dreiging of geweld. Daardoor blijven misstanden lang onzichtbaar en komt hulpverlening vaak pas in beeld wanneer het al te laat is. Het is zelfs voorgekomen dat ook professionals worden geïntimideerd. Deze dreiging maakt zichtbaar hoe gesloten en kwetsbaar de situatie in deze buurten is.

De problematiek rond particuliere verhuur in deze buurten is structureel en diepgeworteld. Er is dringend behoefte aan een gezamenlijke, gecoördineerde aanpak waarin sociaal werk, gemeente, veiligheid en woningtoezicht samenwerken. Alleen dan kan de vicieuze cirkel van uitbuiting, angst en sociaal isolement worden doorbroken — en kunnen vrouwen en kinderen weer veilig wonen en leven.

Het beeld dat de partners in onze buurten geven bevestigen de problemen en kwetsbaarheid in de aangewezen buurten en straten/complexen. Dit is tevens het beeld dat naar voren komt uit een burgeronderzoek7 uitgevoerd in 2024, waarin veiligheid, overlast en criminaliteit werd onderzocht:  Bewoners voelen zich regelmatig onveilig in de buurt. De volgende factoren worden hierbij als reden aangevoerd: asociale mensen, ongure types, vandalisme, verloedering, verkeersoverlast, drugsoverlast of eerder meegemaakte criminaliteit of dreiging. De redenen kunnen verschillen op buurtniveau.  De jeugdoverlast scoort op basis van de gebruikte bron relatief laag zoals in tabel 11 is te zien. In ons burgeronderzoek is extra aandacht besteed aan jongerenoverlast. Van de respondenten ervaart 35% jeugdoverlast en het verschilt per buurt. De overlast is het hoogst in de buurten Erenstein, Rolduckerveld, Heilust en Kaalheide.  Slachtoffers doen geen aangifte van misdrijven, omdat ze de ernst niet hoog genoeg vinden of denken dat het toch niet helpt. Ook negatieve ervaringen met het doen van aangiften en angst voor wraakacties spelen regelmatig mee.  Uit het burgeronderzoek blijkt dat er langzaamaan een lichte verbetering te zien is in Kerkrade. Onze aanpak werkt. De problemen zijn echter nog steeds aanwezig. Onderzoek op basis van politiegegevens i.p.v.

VOG Kerkrade wil de screening in de aangewezen buurten en straten/complexen uitvoeren door middel van een door de burgemeester af te geven woonverklaring op basis van politiegegevens. Onze voorkeur voor het gebruik van politiegegevens ten opzichte van een Verklaring omtrent het gedrag (VOG) vloeit voort uit de beperkte screening bij de VOG, terwijl we bij de politiegegevens gebruik kunnen maken van alle te onderzoeken gedragingen zoals bepaald in artikel 10a van de Wbmgp. Kerkrade acht dat noodzakelijk omdat de politie bij de beoordeling niet alleen kijkt naar feiten die tot een straf of maatregel hebben geleid, maar ook naar voorvallen waarbij dat niet het geval was. De politie-informatie bevat een breder spectrum dan de VOG-screening, waar uitsluitend gedragingen worden meegenomen die (in het verleden) hebben geresulteerd tot een formele sanctie. Uit de beschikbare gegevens blijkt bovendien dat het vaak gaat om incidenten die vooral overlast veroorzaken. Dergelijke gedragingen leiden lang niet altijd tot vervolging of bestraffing. Juist dit soort informatie is waardevol om woningzoekenden die (elders) herhaaldelijk overlast hebben veroorzaakt te kunnen weren uit de aangewezen buurten. Hierbij willen we gebruik maken van alle gedragsbepalingen opgenomen in artikel 10a van de Wbmgp.

7

Document Kerkrade - Bijlage - rapportage_burgeronderzoek_2024 - iBabs Publieksportaal [37]

7.1 Conclusie geschiktheid Uit de gepresenteerde data over de 6 buurten en de aangeduide problematiek in de 17 straten/complexen blijkt duidelijk dat deze gebieden een sociaaleconomisch kwetsbare bevolkingssamenstelling hebben en gebukt gaan onder onveiligheid en overlast. We zijn dan ook van mening dat de Wbmgp een geschikt instrument is voor het reguleren van verhuisbewegingen naar deze gebieden toe en de inzet van selectieve woningtoewijzing zal een belangrijke bijdrage leveren aan het meer in balans krijgen van de verhouding tussen werkenden-niet werkenden, aantal mensen met sociale problematiek in verhouding tot mensen die veerkrachtig en weerbaar aan de samenleving deelnemen, kinderen met en zonder risico op onderwijsachterstanden en bewoners met of zonder crimineel verleden. Om die reden zien we voor de in bijlage 2 vermelde gebieden de toepassing van selectieve woningtoewijzing op grond van de artikelen 8, 9 en 10 van de Wbmgp als geschikte maatregelen ter versterking van de leefbaarheid en de veiligheid, aanvullend op de bestaande maatregelen op sociaal en fysiek vlak die in de betreffende gebieden zijn genomen.

Artikel 8 en 9 hebben direct invloed op de samenstelling van onze buurten en de druk op onze voorzieningen en door toepassing te kunnen geven aan artikel 10 willen wij voorkomen dat personen die met een door de politie vastgesteld overlastprofiel en/of crimineel verleden in aanmerking komen voor woningtoewijzing in de betreffende gebieden. Deze gecombineerde aanpak sluit tevens naadloos aan bij onze regionale strategie om te ‘mengen zonder te verdringen’: we voegen sterke schouders toe zonder bestaande bewoners te verdringen. De inzet van de Wbmgp is daarvoor uitermate geschikt.

[38]

8

SUBSIDIARITEIT

Het subsidiariteitsprincipe houdt in dat de maatregel alleen mag worden toegepast als er al minder ingrijpende alternatieven zijn en worden toegepast, maar waarmee het tot nu toe onvoldoende lukt om hetzelfde doel te bereiken. Wat doet Kerkrade al? Wij investeren al langere tijd in maatregelen die bijdragen aan een gezonde woningmarkt en een sterke leefomgeving. Samen met regionale en lokale partners zet de gemeente in op vitale woonwijken en een kansrijke samenleving, waarin bewoners zich kunnen ontwikkelen. De aanpak is integraal en wijkgericht, met gerichte ingrepen in de woningvoorraad (zoals renovatie, sloop en nieuwbouw) en een sterke focus op sociale en fysieke transitie. Beleidsontwikkeling en uitvoering vinden interdisciplinair plaats binnen de domeinen wonen, ruimtelijke ordening, veiligheid, zorg en welzijn. De ambitie is om in vijfentwintig jaar tijd te groeien naar een stad met circa 50.000 inwoners en een gemiddeld sociaaleconomisch profiel. Hiervoor worden concrete maatregelen ingezet, waaronder differentiatie van het woningaanbod, aanpak van kwetsbare particuliere verhuur, toepassing van sturingsinstrumenten en het fair share-principe binnen de regio Parkstad. Via een aantal sporen is Kerkrade bezig om de uitdagingen aan te pakken. Via het sociale spoor zetten we bewoners in hun kracht en zorgen we voor deelname aan de maatschappij.

Via het openbare orde en veiligheidsspoor wordt gewerkt aan veiligheid en leefbaarheid. Via het ruimtelijk spoor scheppen we voorwaarden voor de fysieke leefomgeving. Via het volkshuisvestelijk spoor zorgen we voor voldoende woningen en een evenwichtig aanbod. Daar waar nodig handhaven we streng. Kerkrade heeft daarnaast al een aantal juridische instrumenten ingezet om de woningmarkt en leefbaarheid te verbeteren. Deze instrumentenkoffer zal de komende tijd nog uitgebreid worden, startende met de Wbmgp. Hierna worden deze sporen en de bijbehorende instrumenten toegelicht. Een uitgebreide beschrijving van de beleidsinzet en maatregelen is opgenomen in bijlage 1. 8.1

Sociaal spoor

Via het sociaal spoor zet de gemeente Kerkrade breed in op positieve gezondheid, het versterken van de sociale basis en het ondersteunen van onze inwoners waar dat nodig is. Vanwege de vele kwetsbare inwoners en grote gezondheidsachterstanden in onze stad is dit van groot belang. We werken daarbij integraal samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders, onderwijs en woningcorporaties. Het gaat om een omvangrijk en integraal pakket aan maatregelen waarin preventie, vroegsignalering, ondersteuning en maatwerk centraal staan. Op het gebied van armoede en schulden wordt gewerkt volgens de vijf pijlers van het programma Koersvast 2025–2027: Preventie en vroegsignalering, Versterken zelfredzaamheid, Inkomensondersteuning, Schuldhulpverlening en Aanpak kinderarmoede. Met het team Vroeg Eropaf signaleren we betalingsachterstanden vroegtijdig, zodat escalatie kan worden voorkomen. Via o.a. de Voorzieningenwijzer en de Geldwijzerwinkel vergroten we het gebruik van minimaregelingen en bieden we hulp bij aanvragen. Via het Financieel maatje en Impuls bieden we coaching en begeleiding, zodat mensen financieel weerbaar en zelfredzaam worden. De gemeente ondersteunt daarnaast met bijzondere bijstand, woonkostentoeslag, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, een collectieve zorgverzekering en in de toekomst ook de Stadspas.

Aanvullend wordt samengewerkt met de Voedselbank, Kledingbank en Stichting Leergeld in de aanpak van (kinder)armoede en om ervoor te zorgen dat ook kinderen van gezinnen met een laag inkomen kunnen deelnemen aan sport, cultuur en zwemlessen. Omdat structurele bestaanszekerheid samenhangt met vaardigheden, zetten we sterk in op het versterken van basisvaardigheden. In Kerkrade is 25% van de inwoners laaggeletterd en heeft 32% moeite met basisvaardigheden, ruim boven het landelijke gemiddelde. In de kwetsbare wijken zijn de percentages nog substantieel hoger. Met initiatieven als het Taalhuis en Taalcafé, maar ook cursussen voor digitale zelfredzaamheid zoals Klik & Tik of DigiSterker, vergroten we kansen en doorbreken we sociale uitsluiting. Het Bondgenootschap Geletterdheid Parkstad verbindt meer dan dertig partners die samen optrekken om dit vraagstuk regionaal aan te pakken. Vanuit de focus op preventie en vroegsignalering wordt hard gewerkt aan de gezondheidsachterstanden in onze stad en aan de verschuiving van zorg naar welzijn. Via het gezondheidsbeleid en onze regionale Trendbreuk-aanpak werken we hierbij intensief samen met de regiogemeenten en onze maatschappelijke partners.

Een voorbeeld hiervan is het programma Kansrijke Start, waarin we samenwerken met verloskundigen, jeugdverpleegkundigen en het sociaal werk om zwangere vrouwen en jonge gezinnen in kwetsbare situaties te ondersteunen. [39]

Maar ook lokaal zetten we stevig in op gezondheid en preventie. We doen dit o.a. via programma VIE (zie verder), onze inzet binnen het GALA en IZA en ons preventief jeugdbeleid. Onderdeel van het preventief jeugdbeleid, gericht op gezond, veilig en kansrijk opgroeien, is ook het programma Preventie met Gezag. Binnen PlusWIJken (een IZA-transformatieplan) bouwen we aan sterke wijken waarin gezondheid, eigen regie en samenredzaamheid van inwoners centraal staan en ondersteuning en zorg slim en samenhangend zijn georganiseerd. Onderdeel hiervan is de uitrol van vier bewezen aanpakken: • Doorbraakmethode: maatwerk voor huishoudens met complexe problemen. • Welzijn op Recept: welzijnscoaches via de huisarts voor psychosociale klachten. • Kernteam Ouderen: betere samenwerking rond kwetsbare ouderen thuis. • PlusPraktijken: innovatieve huisartsenpraktijken met wijkgerichte zorg Ook op het vlak van mentale gezondheid zetten we stappen. Via het IZA-Transformatieplan Mentale Gezondheid werken we mee aan het verkorten van wachttijden, het introduceren van zelfhulp en leefstijlcoaches en betrekken we ervaringsdeskundigen. Daarnaast pakken we geweld in afhankelijkheidsrelaties regionaal aan, met speciale aandacht voor het doorbreken van intergenerationele overdracht.

Onze focus op preventie, vroegsignalering en transformatie is breed geworteld, zoals bijvoorbeeld in de programma’s Gezonde Basisschool van de Toekomst, JOGG en Gezonde school, de inzet op leerplicht en de ontwikkeling WIJ(K). Vanuit WIJ(K) verstrekken we lokaal zelf (lichte) hulp in een samenwerking tussen onze welzijnspartner Impuls, een aantal jeugdhulpaanbieders en de gemeente. Dit voorziet in een passend antwoord op hulpvragen waarvoor basishulp te licht en specialistische jeugdhulp te zwaar is. Maar ook vanuit de verdere jeugdzorg en de Wmo zetten we in op preventie, vroegsignalering en de transformatie van zorg naar welzijn. Zo zijn we in 2025 gestart met een nieuwe werkwijze die o.a. inhoudt dat onze jeugdconsulenten meer thuis in het gezin komen (achter de voordeur, in de wijk), intensief samenwerken met o.a. scholen en meer integraal gaan werken. Binnen de Wmo stimuleren we inwoners om zo veel mogelijk te bouwen op hun eigen netwerk en leefomgeving, en pas daarna professionele zorg in te zetten. Daarbij werken we vanuit herstelgerichte ondersteuning: tijdelijke, doelgerichte hulp om mensen weer zelfstandig te laten functioneren. Zo wordt een samenhangend en wijkgericht zorgaanbod gerealiseerd, met focus op kwaliteit, maatwerk en innovatie. Wijkgericht werken, ondersteuning dicht bij de burger, is daarmee een belangrijk speerpunt van de gemeente.

Hierbij vormen onze gemeenschapshuizen laagdrempelige plekken waar inwoners ondersteuning vinden en elkaar ontmoeten, en waar zorg- en welzijnspartners samen optrekken. Voor inwoners die tijdelijk of langdurig niet zelfstandig kunnen wonen, bieden we maatschappelijke opvang en beschermd wonen, in samenwerking met de regio Parkstad en Heerlen als centrumgemeente. We ondersteunen dak- en thuislozen met onderdak, dagbesteding en begeleiding naar zelfstandigheid, met extra aandacht voor slachtoffers van huiselijk geweld. Beschermd wonen richt zich op mensen met psychische of psychosociale problemen die intensieve begeleiding nodig hebben, met als doel herstel, zelfredzaamheid en uiteindelijk zelfstandig wonen. Verder werkt Kerkrade aan participatie en werk via Werkleerlijnen, het Ontwikkelcentrum en het Krachtig Vitaal Programma. Daarmee vergroten we vaardigheden en kansen op werk in sectoren als zorg, handel en groenvoorziening. Grensarbeid biedt extra mogelijkheden, terwijl de vergoeding Sociale Culturele Activiteiten en de Voorzieningenwijzer sociale inclusie ondersteunen. Deze veelheid aan initiatieven en samenwerkingen laat zien dat Kerkrade al breed en intensief inzet op het sociale spoor. We verbinden beleidsterreinen, werken samen met inwoners en partners en zetten preventie en ondersteuning in waar nodig.

Daarmee maken we dagelijks het verschil, al blijft de opgave groot door de grote aantallen kwetsbare mensen in onze stad. 8.2 Spoor Openbare orde en veiligheid Kerkrade zet via het spoor openbare orde en veiligheid in op het versterken van de leefbaarheid en het veiligheidsgevoel in wijken en buurten. Veiligheid wordt hierbij niet alleen gezien als een basisvoorwaarde, maar als een integraal onderdeel van de stedelijke transformatie. De inzet is gericht op het voorkomen en aanpakken van overlast, criminaliteit en ondermijning, met een sterke focus op samenwerking tussen gemeente, politie, bewoners en andere partners. Het Integraal Veiligheidsplan 2023–2026 vormt het beleidsmatige kader. Hierin is vastgelegd dat Kerkrade niet alleen veilig moet zijn, maar dat mensen zich ook veilig, welkom en vrij moeten voelen. Ieder beschikbaar bestuursrechtelijk instrument wordt ingezet om hieraan een bijdrage te leveren. Instrumenten zoals de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), het Damoclesbeleid, wet Bibob en Wet aanpak woonoverlast worden actief ingezet om toezicht te houden en de openbare orde te handhaven en de leefomgeving te beschermen. Om het maximale uit deze wet- en regelgeving te halen heeft de gemeente de laatste jaren kwantitatief en kwalitatief fors geïnvesteerd in de afdeling Openbare Orde en Veiligheid. [40]

Beleidsmatig, juridisch en uitvoerend is de aanpak versterkt. Dit is mede ingegeven door een terugtrekkende politie qua capaciteit en taakopvatting (waarbij de capaciteitsproblemen de politie ook dwingen zeer scherpe keuzes te maken). Het boa-bestand is uitgebreid en een kwalitatief doorontwikkeling gemaakt met onder het toevoegen van specialisten wijkgericht werken en de introductie van de Aanpak Sociaal Veilig om aan de voorkant van problemen te komen en deze beklijvend op te lossen. Van reactief repressief optreden naar vroegtijdig ingrijpen en preventief handelen. De gemeente Kerkrade neemt een voortrekkersrol in de aanpak van ondermijnende criminaliteit en de daarmee samenhangende verslechtering van het woon, - leef- en ondernemingsklimaat. Omdat ondermijnende criminaliteit niet stopt bij gemeentegrenzen wordt intensief samengewerkt met de overige Parkstad-gemeenten. De gemeente werkt ook met wijkpreventieteams: groepen actieve inwoners die fungeren als extra ogen en oren in de buurt. Zij signaleren onveilige situaties, vervuiling of defecte voorzieningen en dragen zo bij aan een veiliger en leefbaarder Kerkrade. Daarnaast is er een meldpunt ingericht waar bewoners meldingen kunnen doen over overlast, veiligheid en dreiging, waaronder huisvuil, jeugdoverlast en drugsoverlast. Dit meldpunt fungeert tevens als meldpunt voor Goed Verhuurderschap.

Deze aanpak is gericht op het versterken van de sociale samenhang en het vertrouwen in de overheid. Door zichtbaar aanwezig te zijn in de wijken en samen te werken met bewoners en partners, wordt gewerkt aan een veilige stad waarin iedereen zich thuis voelt. 8.3 Ruimtelijk spoor Via het ruimtelijk spoor werkt de gemeente Kerkrade aan het verbeteren van de fysieke leefomgeving als fundament voor leefbaarheid, veiligheid en veerkracht. Dit spoor draagt bij aan de bredere transformatieopgave van de stad, waarin sloop, nieuwbouw, renovatie en verduurzaming van de woningvoorraad centraal staan. Basis hiervoor is de Omgevingsvisie. Ook het realiseren van een meer gedifferentieerd woningaanbod, onder andere door het laten fluctueren van het aandeel corporatiebezit per buurt tussen 20-maximaal 50%, daar waar dat nu tussen de 21% en 77% is en het toevoegen van woningen in het midden- en hogere segment, maakt hier onderdeel van uit. Beleidsontwikkeling en uitvoering zijn hierbij nauw verweven, met inzet van instrumenten uit het omgevingsbeleid, het woonbeleid en het sociale domein. De gemeentelijke omgevingsvisie en de volkshuisvestingsprogramma’s vormen het kader waarin wordt vastgelegd hoeveel woningen er moeten komen, waar en voor wie. De omgevingsvisie bestaat uit vier verhaallijnen.

De aanvraag Wbmgp sluit hierop aan en draagt bij aan de ontwikkeling van de stad tot een ‘Meergeneratiestad’ en een ‘Leefbare stad’. Bij deze twee verhaallijnen is het essentieel om de woningvoorraad terug in evenwicht te brengen en de leefbaarheid in de stad te verbeteren, een gezonde mix van vragers en dragers is daarbij essentieel. Kerkrade hanteert al geruime tijd een restrictief ruimtelijk beleid ter bescherming van de leefkwaliteit. Op basis van het Parapluplan Stedelijk Gebied Kerkrade (vastgesteld op 26 september 2018) gelden binnen nagenoeg het hele grondgebied van de gemeente Kerkrade diverse verbodsbepalingen, waaronder een verkameringsverbod, een verbod op het omzetten van zelfstandige woningen naar onzelfstandige wooneenheden, een verbod op het exploiteren van kamerverhuurpanden en een verbod op woningsplitsing. Sinds 2021 zijn aanvullende regels van kracht die het splitsen en omzetten naar wonen verder beperken, evenals gebruikswijzigingen die leiden tot meerdere zelfstandige woonunits. Deze restrictieve regels zijn overgenomen in het nieuwe omgevingsplan en waar nodig verder aangescherpt. Deze maatregelen zijn mede gericht op het tegengaan van kwetsbare particuliere verhuur, die in sommige buurten leidt tot een verslechtering van de leefbaarheid.

Delen van Kerkrade blijken een magneet voor investeerders in de particuliere verhuur, met negatieve gevolgen voor de sociale structuur en woonkwaliteit. Om hiertegen op te treden, zet de gemeente gericht sturingsinstrumenten in, zoals het kamerverhuurverbod, opkoopbescherming, zelfbewoningsplicht en de huisvestingsverordening. De Wbmgp biedt daarbij aanvullende mogelijkheden om tijdelijk extra te sturen op woningtoewijzing en eigendom. Voor handhaving van dit specifieke beleid naast de reguliere handhaving, is in 2024 een gemeentelijk Interventieteam opgericht dat de naleving van deze verbodsbepalingen controleert en handhaaft. Deze controles vinden deels plaats volgens een jaarplanning, maar ook bij overlastmeldingen wordt snel en flexibel ingegrepen. De vastgoedmarkt reageert merkbaar op deze handhavingsacties, onder meer door activiteiten anders te benoemen. Deze signalen worden actief besproken binnen het interventieteam en de beleidsafdelingen, waarbij indien nodig bestaande regels worden aangepast of aanvullende maatregelen getroffen. Via de fysieke aanpak wordt ook de openbare ruimte op sommige plekken zodanig aangepast zodat het gebied vriendelijker, veiliger en aantrekkelijker is ingericht. Vaak in combinatie met maatregelen voor klimaatadaptatie en hittestress. [41]

Binnen het uitvoeringsprogramma Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving onder de Omgevingswet maakt Kerkrade helder welke activiteiten worden ondernomen op het gebied van de fysieke leefomgeving. Daarbij heeft het voorkomen van ongewenste woninguitbreiding via splitsing, kamerverhuur en transformatie in strijd met het bestemmingsplan een hoge prioriteit. Deze inzet sluit aan bij de bredere transformatieopgave van Kerkrade, waarin ruimtelijke ordening, volkshuisvesting, veiligheid en sociaal beleid integraal worden ingezet om de stad toekomstbestendig te maken. 8.4 Volkshuisvestelijk spoor Via het volkshuisvestelijk spoor werkt de gemeente Kerkrade aan het realiseren van een evenwichtige woningvoorraad die bijdraagt aan leefbare, veilige en veerkrachtige buurten. De inzet is gericht op differentiatie van het woningaanbod, het verbeteren van de kwaliteit van de bestaande voorraad en het reguleren van instroom, met als doel het doorbreken van hyperconcentraties van kwetsbaarheid. De regionale woonvisie van Parkstad Limburg en de lokale woonvisie van Kerkrade 2023–2028 vormen het beleidsmatige fundament. Binnen deze kaders wordt gewerkt aan kansrijk wonen in een kansrijke woonomgeving, nu en in de toekomst. De nadruk ligt op vernieuwing, kwaliteit, betaalbaarheid en differentiatie, met bijzondere aandacht voor het midden- en hogere segment.

Tegelijkertijd wordt ingezet op het aanpakken van slecht particulier bezit en het verbeteren van de leefbaarheid via wijkgerichte gebiedsontwikkeling. Kerkrade heeft in 2023 het woonoffensief gelanceerd als uitvoeringsprogramma van de lokale woonvisie. Binnen dit programma worden in de komende 10 jaar circa 1.500 verouderde woningen gesloopt, voornamelijk binnen de sociale huursector, en vervangen door circa 2.200 nieuwbouwwoningen. Daarvan zijn ongeveer 1.400 sociale huurwoningen van betere kwaliteit en circa 800 woningen in het middenhuuren koopsegment. Deze transformatie draagt bij aan een gezondere spreiding van inkomensgroepen en woningtypen binnen de stad. Een ander belangrijk onderdeel van de aanpak is het verwerven van slecht particulier bezit. Met middelen uit het Volkshuisvestingsfonds en de Regio Deal worden verouderde panden aangekocht, gesloopt en vervangen door kwalitatief betere woningen. Deze programmatische aanpak leidt tot een betere balans in de buurten van Kerkrade, al blijft het aandeel sociale huurwoningen in Kerkrade als geheel hoog: van 46% daalt het slechts naar ca. 40-44% (afhankelijk van daadwerkelijke invulling, omdat veel plannen nog in ontwikkelfase zijn). In de kwetsbare buurten zijn soms nog hogere percentages te zien en middels herstructurering proberen we deze beter in balans te brengen. Ook de historische linten in de stad worden aangepakt.

Deze straten, ooit levendig en voorzien van winkels en horeca, kennen nu veel leegstand en zijn gevoelig voor illegale activiteiten. Via het woonoffensief en de aanpak van particulier bezit wordt gewerkt aan herinvulling en verbetering, met mogelijkheden voor transformatie van leegstaande commerciële ruimten onder strikte voorwaarden. In de context van deze aanvraag is het van belang om te vermelden dat deze aanpak reeds ruim 10 jaar in Kerkrade wordt toegepast. In samenwerking met onze woningcorporaties zijn er in de buurten Heilust, Erenstein, Bleijerheide en Rolduckerveld grote herstructureringsprojecten uitgevoerd. Deze hebben ook landelijke bekendheid gekregen. In Heilust is bijvoorbeeld sprake geweest van sloop van ruim 600 woningen. In Bleijerheide waren dat ca. 400 woningen en in Erenstein ca. 200 woningen. Hiervoor zijn minder, maar kwalitatief veel betere woningen voor in de plaats gekomen. In Rolduckerveld is een aantal jaren geleden gestart met grootschalige herstructurering van bijna 700 woningen, waarvoor er ca. 500 worden terug gebouwd, met de nadruk op een goede mix en differentiatie van woningen en prijsklassen. Daarnaast bereiden de gemeente en de woningcorporatie momenteel plannen voor om in de buurten Rolduckerveld, Holz en Kerkrade-Centrum eveneens grootschalige herstructurering door te voeren. Het gaat dan wederom om grote aantallen woningen van ca.

400-600. Het is de bedoeling dat deze in de komende jaren worden uitgevoerd.

Om grip te krijgen op de woningmarkt en de leefbaarheid, zet Kerkrade diverse sturingsinstrumenten in. Op [42]

basis van een verdiepend onderzoek door RIGO in 2023 is besloten om bestaande instrumenten intensief te handhaven en waar nodig aan te vullen. Dit heeft geleid tot de oprichting van het gemeentelijk interventieteam en de voorbereiding van een huisvestingsverordening. Deze verordening maakt het mogelijk om via huisvestingsvergunningen, opkoopbescherming en zelfbewoningsplicht te sturen op een evenwichtige opbouw van wijken. Daarnaast is een beleidsregel opgesteld waarmee onder strikte voorwaarden gebruikswijziging naar wonen en woningsplitsing mogelijk is, mits dit bijdraagt aan een veilige en leefbare woonomgeving. Ook zijn minimale eisen voor de woonkwaliteit vastgelegd, zoals een functionele indeling, eigen buitenruimte, berging, levensloopgeschiktheid en een minimale oppervlakte van 75 m². Kerkrade werkt bovendien aan een toekomstvisie op wonen, welzijn en zorg in regionaal verband. Onder het motto ‘Iedereen een thuis’ wordt ingezet op inclusiviteit, fair share en regionale samenwerking. Binnen deze visie worden levensloopbestendige woningen gerealiseerd, prestatieafspraken uitgevoerd en innovatieve woonzorgconcepten ontwikkeld. De gemeente zet al deze instrumenten in als onderdeel van een integrale wijkaanpak, waarbij fysieke, sociale en volkshuisvestelijke maatregelen elkaar versterken.

Het doel is om buurten te transformeren tot vitale, inclusieve, aantrekkelijke en toekomstbestendige woonomgevingen, waarin bewoners zich veilig en thuis voelen. Binnen de regionale samenwerking zet Kerkrade actief in op het fair share-principe, waarbij de huisvesting van aandachtsgroepen evenwichtiger wordt verdeeld over de regio Parkstad. Kerkrade huisvest momenteel bovengemiddeld veel aandachtsgroepen, mede door het hoge aandeel particuliere huurwoningen en de aanwezigheid van bovenlokale voorzieningen, zoals beschermd wonen. Om deze instroom beter te reguleren, wordt gewerkt met een draagkrachttoets op wijk- en buurtniveau. Deze toets helpt om de instroom van kwetsbare woningzoekenden af te stemmen op de draagkracht van buurten, en draagt bij aan het voorkomen van nieuwe concentraties van problematiek. Samengevat richt Kerkrade zich op het verbeteren van de kwaliteit en het realiseren van specifieke woningtypen die bijdragen aan een gedifferentieerd woningaanbod.

8.5 Programmatische aanpak Naast de aanpak via de sectorale sporen werkt Kerkrade ook via programmatische lijnen aan het verbeteren van gezondheid, vitaliteit en leefbaarheid in de stad. Deze programma’s zijn aanvullend op het ruimtelijk, volkshuisvestelijk, sociaal en veiligheidsspoor, en richten zich op domeinoverstijgende samenwerking en integrale wijkontwikkeling. Het programma ‘Vie Kerkrade’ vormt een belangrijke pijler binnen deze aanpak. Vie staat voor vitaliteit en gezondheid in beweging, met als doel een innovatieve impuls te geven aan de regionale gezondheid en leefstijl. Vanuit een centrale locatie in de stad en via wijkgerichte interventies wordt gewerkt aan een gezonde jeugd, vitale wijken en vitaal ouder worden. De programmalijnen omvatten activiteiten op het gebied van zorg, educatie, voeding, beweging en sociale cohesie. Met het geactualiseerde uitvoeringsprogramma Vie 2025–2027 is de focus gelegd op jeugd, kennis en vaardigheden, schulden en armoede, bewegen als universele preventie, integrale wijkaanpak en sociale cohesie. Vie verbindt bestaande initiatieven, ondersteunt lokale partners en experimenteert met nieuwe vormen van samenwerking. Daarnaast is in 2025 het ambitieplan ‘(B)OOST’ gelanceerd als verbindende beweging in Kerkrade-Oost.