6. Voorlopige jaarstukken 2025 SPL

In 2024 is gestart met het opstellen van de Regionale Ontwikkelkaart met nieuwe woningbouwlocaties die als bouwsteen wordt opgenomen in een nieuw afstemmingskader voor de gemeentelijke omgevingsvisies. De

37

kaart was in 2025 voor 90% klaar. Oplevering is voorzien in Q1 2026. Met de Regionale Ontwikkelkaart zal een substantieel aantal potentiële woningbouwlocaties worden toegevoegd. De Ontwikkelkaart wordt ingezet voor de overleggen met de Provincie, met de leden van het Woonberaad, met marktpartijen op de Provada en daarbuiten en om de ontwikkelkaarten die onder regie van Ruimte en Mobiliteit worden opgesteld, compleet te maken met wonen.

Programmering Regionale Woningmarktprogrammering De beleidskaders geven sturing aan de woningmarkt. De Regionale Woningmarktprogrammering gaat specifiek over de programmering van nieuwbouw en staat in het teken van de juiste woning voor de juiste doelgroep op de juiste plek. Parkstad stuurt samen met de gemeenten op de kwaliteit en de (versnelling van de) realisatie van de geprogrammeerde plannen. De programmering is in 2019 grootschalig geactualiseerd en wordt periodiek gemonitord en geüpdatet. Dit heeft grootschalig plaatsgevonden in 2022 om goed aan te sluiten bij de uitgangspunten van het Woonbehoefte-onderzoek en de plusambities waartoe de bestuurscommissie op dat moment besloten had. In 2022 is advies (Snel en proactief programmeren) uitgebracht door de Stec Groep n.a.v. de aanbevelingen uit het Woonbehoefte-onderzoek uit 2022. Naar aanleiding daarvan heeft Parkstad versnellingstafels in het leven geroepen. In 2023 en 2024 is vanwege gebrek aan middelen en capaciteit geen update uitgevoerd. In Q3 van 2025 is weer voor het eerst opdracht verstrekt aan Stec voor het uitvoeren van een update. Deze update is voorzien in Q2 van 2026. De Regionale Programmering is in het kader van de Woondeal tegen het licht van de eisen van het Rijk gehouden (2/3 van de nieuwbouw moet betaalbaar zijn en de woningmarkt moet voor 30% uit sociale huur bestaan).

Parkstad voldoet als enige regio binnen Limburg aan deze richtlijn. In 2024 heeft geen bijsturing plaatsgevonden. Het Wetsvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting treedt pas in 2026 in werking. De provincie heeft ondanks herhaaldelijk aandringen, in 2025 nog steeds niet bijgestuurd richting gemeenten (buiten Parkstad) die met hun programmering niet voldoen aan de eisen van het wetsvoorstel. Regionale Prestatieafspraken en regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid De Regionale Prestatieafspraken zijn in 2019 van de grond gekomen en bevatten een meerjarenprogrammering met projecten. Jaarlijks vindt een update plaats van de afspraken en van de meerjarenprogrammering en worden ze door het ROW, het ROH en de Bestuurscommissie vastgesteld. Zo ook eind 2025. Regionale programmatische aanpak particulier bezit Hierop wordt sinds 2015 door de Bestuurscommissie ingezet. Met inzet van veel Rijksmiddelen (Du Bevolkingsdaling, 1e,2e, 3e en 4e tranche Volkshuisvestingsfonds en de 1e en 2e Regio Deal) worden onder regie van Parkstad ruim 4.300 particuliere woningen geherstructureerd. In 2025 is ingezet op de volgende acties om de aanpak van kwetsbaar particulier bezit verder op te schalen: -

Warm houden van het voornemen tot een experiment met het ministerie van BZK in het kader van de Regio Deal II en de Citydeal Energieke wijken, duurzaam en sociaal, zodat woningcorporaties verregaander kunnen handelen bij de renovatie en de verduurzaming van kwetsbare koopwoningen dan wettelijke toegestaan is (experiment Woningwet).

-

Bidboek en lobby voor herstructureringsprojecten in mijnwerkerswijken (erfgoed)

-

Voortzetting van de voorbereidingswerkzaamheden voor de oprichting van een WOM Heerlen-Noord met middelen van de Regio Deal II.

-

Het optuigen van een regionale grondstrategie voor t.b.v. (nieuwe) gebiedsontwikkelingen, waarbij ook de herstructurering van de particuliere woningmarkt een centrale positie heeft;

38

-

Het vergroten van de huursector en het verkleinen van de koopsector via inponden en daarmee de scheefgroei en mismatch in het aanbod i.r.t. de behoeften, recht te trekken;

-

Verdere ontwikkeling van nieuwe businessmodellen gericht op transformatie, renovatie en/of de vernieuwing van de woningvoorraad in zowel de huur- als in de koopsector;

-

Funding van de regionaal sloop- en transformatiefonds bij herstructureringsmaatregelen;

-

Verkenning van een Woonfonds voor de aanpak van woningen (zowel sociaal als huur) die als gevolg van de inzet van de Parkstadwet gaan uitvallen.

Regio Deal Programma Wonen Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor méér investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid: in de herontwikkeling van openbare ruimte, om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én door koppelkansen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en klimaatadaptatie, besteedbaar inkomen, veiligheid, onderwijs en zorg in kwetsbare wijken. In 2020 is gestart met de 1 e Regio Deal met uiteindelijk €20 mio voor Wonen. In november 2022 is de 2e Regio Deal gestart (2023-2025) met €4 mio. In 2025 is een 3e Regio Deal van start gegaan met daarin €1,1 miljoen voor het onderdeel wonen t.b.v. de versterking van de executiekracht (PPS’s, expertpool en standaardisering/certificering repeterende woningbouw), de toepassing van wet- en regelgeving (implementatie huisvestingsverordening en Wbmgp) en het ontsluiten van financiële ondersteuning voor kwetsbare gezinnen (verlenging VoorzieningenWijzer). Regionaal herstructureringsprogramma vanuit het Volkshuisvestingsfonds Inmiddels zijn er 4 tranches van het Volkshuisvestingsfonds toegekend (1 tranche in 2021, 2 tranches in 2024 en 1 tranche in 2025). Voor de deelplannen uit de alle tranches zijn overeenkomsten en/of addenda gesloten met de gemeenten en de corporaties.

Beschikkingen zijn deels verstrekt. Alleen voor die projecten die een beschikking hebben ontvangen, gaat de Sisa verantwoording van start. Het betreft allemaal herstructureringsprojecten waarbij gemeenten en /of corporaties particuliere woningen aankopen en herstructureren (renoveren of sloopnieuwbouw). Gemeenten zijn nog niet tot uitvoering gegaan van projecten met subsidies aan particulieren. Over 3 projecten in Brunssum, Beekdaelen en Kerkrade heeft in 2024 overleg met het ministerie van BZK plaatsgevonden in het kader van (mogelijke) afwijkingen. In 2024 is in de BO’s VHF van Brunssum en Kerkrade aan Parkstad het verzoek gedaan om een wijzigingsverzoek voor te bereiden en in te dienen. Daarvoor zijn alternatieve business cases nodig. Die was in 2025 voor 1 business case van Brunssum beschikbaar. Deze is voorgelegd aan het Ministerie van VRO en akkoord bevonden. Voor het project van Beekdaelen heeft het BO VHF Beekdaelen in 2025 een besluit genomen. Voor het project van Kerkrade ligt nog geen alternatief voor. Dat is voorzien in 2026. In 2024 heeft het AB besloten om rentebaten over 2023 uit de 1e tranche van het Volkshuisvestingsfonds deels in te zetten ter dekking van nieuwe tekorten in de business cases door onvoorziene zaken ten tijde van de aanvraag.

In december 2025 heeft het DB ingestemd met een principeverdeling van de rentebaten en de Bestuurscommissie het mandaat gegeven om de rentebaten over 2024 op grond van voortgangsrapportages te verdelen over de VHF-projecten van de tranches 1, 2 en 3. Dit voorstel wordt in 2026 in de Bestuurscommissie behandeld. Regionaal nieuwbouwprogramma vanuit de Woningbouwimpuls In maart 2023 is met succes de 5e tranche WBI aangevraagd. Eind 2024 heeft de Bestuurscommissie besloten opdracht te verstrekken voor de ontvlechting van deze tranche. Deze tranche is in 2025 nog niet uitbetaald, omdat er nog een arrangement voor de 3 projecten moest worden opgesteld (verdeling van middelen en risicoarrangement). Hiervoor zijn in 2025 de voorbereidingen getroffen.

39

In februari 2024 is met succes de 6e tranche WBI aangevraagd. Aangezien van deze tranche al een project in uitvoering is, kan er tot beschikken en uitbetalen worden overgegaan nadat er bestuurlijke afspraken zijn gemaakt over de verdeling van de middelen en het risicoarrangement. In februari 2026 vindt hierover bestuurlijk overleg plaats. In september 2025 is met succes de 7e tranche WBI aangevraagd. De voorbereidingen voor deze projecten starten in 2026. In december 2025 zijn de voorbereidingen opgestart voor een aanvraag van de 8 e tranche WBI, waarvoor het loket sluit op 19 maart 2026. Regionaal nieuwbouwprogramma van de Startbouwimpuls In 2023 is met succes subsidie aangevraagd uit de Startbouwimpuls voor marktpartijen en corporaties. . Rondom de staatssteuntoets is een zorgvuldig proces uitgerold. Dit heeft tot en met 2024 geduurd. In 2024 is gestart met het afgeven van beschikkingen en uitbetalingen. In 2024 is vertraging bij 2 projecten bij het ministerie gemeld. De projecteigenaren zijn middels schrijven van het ministerie op de hoogte gebracht van het risico dat men loopt dat de subsidie wordt ingetrokken. In 2025 is voor 3 projecten (inclusief die van 2024) een signaal afgegeven aan het ministerie.

Met inzet van het Expertteam Woningbouw van het Ministerie is verkend welke versnelling alsnog kon worden doorgevoerd om te voorkomen dat de projecten de deadline niet zouden halen. Het ministerie heeft vervolgens finale deadlines opgelegd voor de start van de projecten. 3 projecten hebben de opgelegde deadline (december 2025) niet gehaald. 20 projecten hebben de deadline van startbouw wel behaald. Regionaal nieuwbouwprogramma vanuit de Woningbouw Op Korte Termijn In augustus 2025 is met succes de 2e tranche van de Wokt aangevraagd. De voorbereidingen voor deze projecten worden opgestart. Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg Voor de uitrol van de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg (2016) is in 2017 met alle Zuid-Limburgse gemeenten gezamenlijk een Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg opgesteld. Dit actieprogramma is in 2021 vernieuwd op grond van de evaluatie van de SVWZL. Eind 2021 is een meerjarenplan opgesteld dat vervolgens n.a.v. de Woondeal Limburg aangepast is. Het BO Wonen Zuid-Limburg is bestuurlijk verantwoordelijk. De bestuurscommissie heeft zitting in het BO. Door de werkdruk van de Woondeal, is de laatste jaren in ZuidLimburg weinig energie gestoken in het actieprogramma.

In oktober 2025 is de samenwerking weer geïntensiveerd en is een gezamenlijke subsidieaanvraag bij de Provincie aangevraagd van €1,6 miljoen voor ondersteuning van Zuid-Limburgse en subregionale activiteiten. Besluitvorming GS heeft in 2025 nog niet plaatsgevonden.

Monitoring Woonmonitor In 2025 is wederom opdracht verstrekt aan Etil voor de Woonmonitor Parkstad (2024). Woonatlas Sinds 2021 beschikt Parkstad over een gezamenlijk monitorings- en sturingssysteem met corporaties (Woonatlas), met onder meer leegstand, zorg en sociale kernvoorraad. Dit om beter en sneller te kunnen bijsturen op beleid en op uitvoering. Het betreft een meerjarige afspraak met het ROW.

40

Calcasa In 2024 is gestart met de monitoring van de koop- en huurmarkt. Hiervan is ook in 2025 gebruik gemaakt. Wederzijdse informatie-uitwisseling met woningcorporaties/ROW De samenwerking tussen de Bestuurscommissie en het Regionaal Overleg Woningcorporaties Parkstad is essentieel in het oplossen van hardnekkige knelpunten. Vanwege de maatschappelijke rol van de corporaties en de impact van beleidskeuzen (Rijk, provinciaal, regionaal en lokaal) binnen wonen op de leefbaarheid in de wijken, nemen de vraagstukken die samen worden aangepakt, hand over hand toe. Dat is in 2023 nog verder toegenomen door de Regionale Woonvisie 2023-2028, de Bouwprogramma’s die in 2022 onder Minister de Jonge zijn uitgerold, door de Nationale Prestatieafspraken Corporaties die het rijk met de corporaties (Aedes) en VNG gesloten heeft, de Woondeal Limburg (2023) tussen Rijk, Provincie, regio’s, gemeenten en corporaties, de herijking van de Woondeal in 2024 en het Wetsvoorstel Regie op de Volkshuisvesting, door diverse rijksregelingen waarvan we in de regio gebruik maken en huisvestingsvraagstukken van reguliere en meer kwetsbare doelgroepen die worden aangepakt met inzet van de Parkstadwet (Heerlen-Noord toegekend door ministerie in 2025, toepassing van de wet is in november 2025 door Brunssum en Kerkrade aangevraagd).

Verder is in 2024 door het ROW, mede namens Parkstad opdracht verleend aan Finance Ideas. Daarvoor heeft Parkstad in 2024 een bijdrage van €25.000 toegekend die pas in 2025 uitbetaald is omdat het onderzoek vertraging pas in 2025 werd opgeleverd. Het rapport was in 2025 aanleiding voor de corporaties om een gezamenlijke portefeuillestrategie voor Parkstad op te stellen. Afstemming hierover vindt in 2026 plaats. Daarnaast hebben Weller en Heemwonen onderzoek naar verregaande samenwerking opgestart. De resultaten hiervan worden in Q1van 2026 verwacht. Woonbehoefteonderzoek In 2024 heeft het laatste Woonbehoefteonderzoek plaatsgevonden. Dit heeft in 2024 geleid tot een substantiële bijstelling van de woningbouwambitie naar 13.000 woningen en in 2025 tot het opstarten van gesprekken met grote werkgevers over woonwerkarrangementen. Veerkrachtanalyse In de aanloop naar de Regionale Woonvisie heeft in 2022 een Veerkrachtanalyse plaatsgevonden. Die is in 2024 herhaald. In 2025 is deze wederom uitgevoerd in het kader van de voorbereidingen van aanvragen voor de Wbmgp. Besloten is dat deze veerkrachtanalyse periodiek herhaald wordt.

Instrumentontwikkeling WOM Op grond van een signaal van het ministerie van BZK heeft de Rebel Group in 2023 onderzoek gedaan naar de inzet van en WOM in herstructureringsgebieden binnen Parkstad (Heerlen, Kerkrade en Beekdaelen). Dit heeft geleid tot een traject voor Heerlen-Noord, is het traject voor Kerkrade Oost on hold gezet vanwege visievorming binnen Kerkrade en heeft Beekdaelen voor de Nuinhofwijk afgezien van inzet van een WOM. De alliantie Heerlen-Noord maakt sinds 2024 met ondersteuning van Parkstad werk van de voorbereidingen van een WOM. Hiervoor heeft de gemeente Heerlen in 2024 een beperkte bijdrage uit de 2 e Regio Deal ontvangen. De voorbereidingen zijn nog steeds gaande. Commerciële herstructurering In de 1e Regio Deal is afgesproken dat het Ministerie van BZK en Stadsregio Parkstad Limburg onderzoek doen naar de mogelijke bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad. In 2021 is de Rebel Groep gestart met een onderzoek. In 2022 is verder onderzoek verricht en is geconstateerd, dat de huidige aanpak met corporaties, verbreed moet worden met commerciële ontwikkelaars en beleggers. Inzet vanuit het Rijksvastgoedbedrijf is vooralsnog geen optie gebleken. De resultaten van dit traject staan verwoord onder het speerpunt Regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw onder zoet/zuur en ontwikkelkaart. De

41

in de Regionale Woonvisie beoogde mix in de wijken en herstructurering is sinds 2023 dichterbij gekomen door de aantrekkende samenwerking met de marktpartijen. Inmiddels investeren marktpartijen ook met nieuwbouw in herstructureringswijken van Parkstad. Inpondmakelaar En het pilotproject uit 2016 is in 2022 geëvalueerd en zeer positief beoordeeld. Het was de bedoeling om het project in 2022 op te schalen nadat in 2021 in alle gemeenteraden een Verordening was vastgesteld. Vanuit de Regio Deal kwam in totaal € 750.000 beschikbaar voor het verstrekken van leningen voor aankopen en renovaties van woningen. De uitvoering van de Regeling werd bij SVn belegd. Doordat de vraag naar woningen (ook in Parkstad) en de woningmarktprijzen direct na de besluitvorming in de gemeenteraden sterk stegen, was het doen van aankopen niet meer reëel. De woningprijzen kwamen daardoor al vóór renovatie ver boven de werkelijke woningwaarden uit, waardoor verkoop aan corporaties ná renovatie tegen een prijs ter afdekking van de aankoopprijs én de renovatiekosten niet meer reëel was. Desalniettemin is het belang van inponden toegenomen door de nationale prestatieafspraken tussen de corporaties en het Rijk en voor de aanpak van leefbaarheidsproblemen. De middelen worden derhalve nog steeds beschikbaar gehouden voor het project.

Financieringsinstrument particuliere eigenaren • De businesscasemodellen voor aanpak particulier bezit (hoogbouw, commerciële herstructurering, inponden, woningverbetering) waren de basis voor diverse projecten in de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. •

De verordening Stimuleringsregeling Parkstad Limburg (inpondmakelaar) in 2021 en 2022 in alle gemeenten vastgesteld.

•

In 2021 is onderzoek naar ‘Kluswoningen’ verricht.

•

SVn heeft in het kader van het Volkshuisvestingsfonds eind 2022 vrijstelling voor het verlenen van betaalde dienstverlening verkregen van DNB voor het verstrekken van subsidies aan particulieren (tot een max van € 36 miljoen per jaar voor heel Nederland).

•

In 2022 is de doorstart van de Renovatiemakelaar onderzocht als flankerend instrument voor de projecten van het Volkshuisvestingsfonds. Het Kadaster kon deze rol wettelijk niet langer voortzetten.

•

In 2023 zijn regio en gemeenten met de Woonwijzerwinkel in gesprek gegaan over inzet bij het VHF. Proposities vanuit WoonwijzerWinkel bleken kostentechnisch niet te passen. Landgraaf is wel voornemens om de hele handling van de subsidie bij de Woonwijzerwinkel te beleggen.

•

In 2023 is vanuit het programma Duurzaamheid op verzoek van wonen onderzocht welke duurzaamheidsmiddelen beschikbaar zijn waarmee de cofinancieringseis voor de VHF-subsidies aan particulieren (deels) afgedekt kan worden.

•

In 2025 heeft de Bestuurscommissie Duurzaamheid ingestemd met inzet van restantmiddelen CDOKE 2025 voor begeleiding van particulieren bij inzet van de subsidies VHF voor de duur van 12 maanden. Hiervoor wordt door de gemeente Heerlen een FTE in dienst genomen.

Experiment Rolneming woningcorporaties bij verduurzaming particuliere woningen. Dit is een resultaat van lobby van Parkstad via de Citydeal Energieke Wijken. Het ministerie van BZK heeft in december 2024 de concept-experimenteerregeling gepresenteerd. Middenhuur Sinds 2021 wordt onderzoek verricht naar de behoefte aan middenhuur. Voor corporaties werd sinds 2022 wettelijk meer ruimte gecreëerd. Middenhuur is in maart 2023 vastgelegd in de Woondeal Limburg en in de Regionale Prestatieafspraken. Door het Woonberaad lijkt het nu meer bespreekbaar. Marktpartijen en corporaties zoeken elkaar op.

42

In 2022 werd in het kader van de Woondeal Limburg duidelijk, wat het aandeel sociale huur in de bestaande voorraad moet worden en het aandeel betaalbare woningen in nieuwbouwprogrammering. Parkstad ligt regionaal gemiddeld op koers, maar dat geldt niet voor alle Parkstadgemeenten afzonderlijk. In 2025 en later zal meer gestuurd moeten worden op het bereiken van deze verhoudingen die ook in het Wetsvoorstel Regie Volkshuisvesting zijn opgenomen. In 2025 is in het kader van de Woondeal door de provincie bepaald, dat Heerlen en Kerkrade vanwege de grote mate aan sociale huur, moeten gaan inzetten op middenhuur. Dit naar aanleiding van de bepalingen in het Wetsvoorstel Regie op de Volkshuisvesting. Vraag is of er sluitende business cases te organiseren zijn. Alle overige gemeenten moeten nog werken aan 30% sociale huur in nieuwbouwplannen. Dit ondanks het ook aanwezige hoge aandeel particuliere sociale huur. Proactief programmeren Eind 2023 heeft de bestuurscommissie besloten dat er een voorstel voor een woningbouwprogramma moet worden uitgewerkt op basis van de ambitie uit de Woonvisie, met meer ruimte voor nieuwe woningbouw op korte termijn (‘praktijkbehoefte’).

In 2024 is er meer visie ontwikkeld over de richting die met de nieuwbouw moet worden ingeslagen (versterking van de wijken), waar opschaling en versnelling van de bouwproductie kan worden bereikt (mandjes, ontwikkelkaart, standaardisering, expertpool, parallel plannen). Uit het Woonbehoefteonderzoek van 2024 is onder meer gebleken dat bepaalde branches nu al en de komende jaren in ieder geval steeds meer geconfronteerd worden met vervangingsvraag van personeel en bepaalde branches daarbovenop door groei, ook behoefte hebben aan meer personeel. Met grote werkgevers in de regio (UM, Zuyderland, Meander Groep, Medlands) zijn in 2025 gesprekken aangegaan over deze uitdagingen en de rol die de woningmarkt hierin kan spelen. Dit heeft geleid tot eerste afspraken over woonwerkarrangementen. Uitgangspunt is het proactief toe leiden van (nieuwe) werknemers naar reeds beschikbare of nog te bouwen koop- en huurwoningen én het organiseren van inzet van bestaande subsidiee.a. regelingen voor personeel van Meander. Realisatie Betaalbare koop In de huidige marktomstandigheden is het vanwege de relatief hoge stichtingskosten (in verhouding tot de goedkopere bestaande zelfde soort voorraad) complex om betaalbare koopwoningen te realiseren en woningbouwplannen met deze segmenten hebben het lastig om tot uitvoering te komen.

In 2025 is ingezet op diverse initiatieven om dergelijke business cases haalbaar te maken. Voorbeelden zijn de Regionale grondstrategie, presentatie van het Adviesrapport STOER gedurende een Woonberaad, het 2 e Nieuwbouwevent, Parkstadhuwelijken, het zoet/zuur traject, regionale sturing op de inzet van de Realisatiestimulans door gemeenten, verkorting van de time to market door versterking van de executiekracht en standaardisering van processen. Aanpak ‘Proactief en Snel’ Stec Groep heeft in 2022 een advies Snel en proactief programmeren uitgebracht om sneller en meer ruimte te creëren voor nieuwe woningbouw op korte termijn (‘praktijkbehoefte’), maar ook met oog voor (gevolgen voor) de transformatieopgaven op de lange termijnstrategie. Dit advies gaat nog steeds op. Regionaal is in 2023 werk gemaakt van de versnelling van prioritaire woningbouwprojecten die vastgelopen waren. Gemeenten gaan over hun eigen capaciteit en de prioritering van projecten. Sinds 2023 wordt echter regionaal werk gemaakt van focus op nieuwbouw, bouwstromen, prioritering van projecten en massa op de schaal van Parkstad (onder meer middels de Regionale ontwikkelkaart woningbouw) en het traject met Fakton t.a.v. het uitvoeringsplan Regionale Grondstrategie.

Daarnaast wordt sinds 2024 sterker ingezet op diverse acties om de executiekracht van gemeenten te verbeteren: pilot standaardisering/certificering repeterende woningbouw, expertpool, conceptbouw, regionale grondstrategie, regionale huisvestingsverordening waardoor focus op programmering ontstaat, etc.

43

Repeterende woningbouw In 2025 zou in het kader van uitvoeringsversnelling van de woningbouw met €100.000 subsidie van VRO/VNG invulling worden gegeven aan de pilot ‘Standaardisering vergunningen/ certificering bouw’. Die subsidie kwam in 2025 echter nog niet beschikbaar. In 2025 heeft de VNG kenbaar gemaakt, dat de subsidie waarschijnlijk verhoogd wordt tot €250.000. Flexibele woonvormen In de Regio Deal is afgesproken dat het thema ‘flexwonen’ zou worden onderzocht en is de ambitie voor 375 flexwoningen opgetekend. In 2023 hebben gemeenten vooral zelf werk gemaakt van haalbaarheidsonderzoeken. Vanuit Parkstad zijn in 2023 de eerste voorzichtige voorbereidingen opgestart voor een convenant flexwonen met corporaties. In 2024 verschoof de aandacht van tijdelijke flexwoningen naar conceptbouw. Flexxwoningen stonden in 2025 nog steeds in de regionale prestatieafspraken en in de Woondeal. Het draagvlak hiervoor is echter nihil. Conceptueel bouwen In 2025 is het draagvlak binnen de Bestuurscommissie voor conceptuele woningbouw verder toegenomen en is landelijk beleid, dat conceptbouw in de toekomst in 50% van de gevallen gangbaar zal zijn. Met de pilot van de VNG zullen de processen van de gemeenten op ook deze vorm van standaardisering worden aangepast. Begin 2026 is een bestuurlijke bijeenkomst voorzien, waar conceptbouw als één van de themalijnen benoemd wordt.

Communicatie In 2025 stond het vermarkten van Parkstad als woonregio centraal met een aantrekkende woningmarkt en de actieve overheidsinzet daarbij. Daarbij is extra aandacht voor nieuwbouwprojecten in uitvoering, die onderdeel zijn van regionale subsidieprogramma’s. Via social media is er veel publiciteit geweest voor de woningbouwambitie van Parkstad. Voor 10 van de 23 SBI-projecten zijn video’s gemaakt voor promotie van de regio. In oktober is het 2e Nieuwbouwevent georganiseerd waar nieuwbouwprojecten gepromoot werden (600 bezoekers). Het Woonberaad vond in 2025 inmiddels voor de 8e keer plaats. Dit beraad wordt gebruikt om alle ins en outs met marktpartijen en corporaties te delen. Uitwerking van Wetsvoorstel Versterking Regie op de Volkshuisvesting Het Wetsvoorstel is in 2025 naar de Kamer gegaan en geamendeerd. Naar verwachting treedt de wet medio 2026 in werking. In de Regionale Woonvisie 2023-2028 is al op het wetsvoorstel geanticipeerd. Verder heeft Compaenen in 2023 een eerste advies uitgebracht over de mogelijke gevolgen van de aanstaande wet. In 2025 zijn de werkzaamheden voor het opstellen van een regionale huisvestingsverordening opgestart. Oplevering van de uitgangspunten voor de huisvestingsverordening was in 2025 voorzien, maar door vertraging bij het opstellen van de urgentieregeling (vereist) door een ander gremium buiten Parkstad, was dit niet haalbaar.

Voorbereiding op de wet vergt nu al veel van de gemeenten en van de regio. Zo worden gemeenten met het Wetsvoorstel verplicht tot het instellen van een Huisvestingsverordening. In 2025 zijn de voorbereidingen van deze verordening opgestart en is een begin gemaakt met het vrijmaken van middelen (Regio Deal III, subsidie versnellingsmenu van de provincie) voor implementatie en uitvoering van de wet voor zover de gevolgen van de wet volledig in beeld zijn.

44

Lobby Nationaal ligt sinds 2022 de prioriteit bij de woningmarktopgaven. Ondanks dat in de Nationale Woon- en Bouwagenda (2022) duidelijk een verband wordt gelegd tussen leefbaarheid en de aanpak van kwetsbaar particulier bezit, werd er in het Regeerakkoord van 2024 minder draagvlak ervaren voor de opgaven in de particuliere voorraad. Er kon in 2024 wel nog gerekend worden op oude middelen die reeds in de begroting stonden. In 2025 was daarom nog slechts een 4e en laatste tranche VHF beschikbaar. Ook deze 4e tranche is in 2025 met succes binnengehaald. Nieuwbouw is tegenwoordig het adagium. Het ministerie van VRO heeft een aantal regelingen in voorbereiding die in het Regeerakkoord aangekondigd zijn om nieuwbouw te stimuleren. De afspraken op de Woontop van 11 december 2024 zijn een resultaat van goede lobby vanuit de partners in het Nationaal Programma Heerlen-Noord. In de Woontop van 8 december 2025 stond nieuwbouw, uitvoeringskracht en deregulering centraal. Op 29 oktober 2025 vonden er vervroegde Tweede Kamerverkiezingen plaats na de val van het kabinetSchoof op 3 juni 2025. De onderhandelingen tussen D66, VVD en CDA waren in 2025 nog niet afgerond.

Fondsvorming Per 31 december 2025 stuurt de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering een programma van €135.063.668 aan rijks- en andere middelen aan. • •

• • • • • • • •

Sloop- en transformatiefonds: € 320.000 Het fonds wordt ingezet voor herstructureringsprojecten. Zo is het eerder ingezet als cofinanciering. DU bevolkingsdaling/ restantbudget Wijkenaanpak: €6.273.000. Hiervan is in ieder geval €5.094.800 ingezet als cofinanciering Regio Deal (en Aurora) en €225.000 als cofinanciering voor het Volkshuisvestingsfonds (tegenover een rijksbijdrage van € 525.000). Regio Deal I, II en III: € 25.100.000 Volkshuisvestingsfonds 1e t/m 4e tranche € 59.905.476. Startbouwimpuls: € 5.727.756 Woningbouwimpuls 5e, 6 e tranche én 7e: €8.775.274 Restant Wijkenaanpak: € 495.496 Woningbouw op korte termijn: €27.900.000 VNG: €100.000 tot €250.000 Versnellingsmenu Provincie aandeel Parkstad: €466.666

De gemeente Kerkrade coördineert daarnaast eigen Wokt-middelen (€7 miljoen). De gemeente Heerlen heeft additioneel ook nog de beschikking over € 82 miljoen aan rijksmiddelen die zij heeft aangevraagd voor het Volkshuisvestingsfonds (€ 54 miljoen), de Woningbouwimpuls (€ 7,6 miljoen) de Wokt 1.0 (€6 miljoen) en NPLV Heerlen-Noord Woontopafspraken (€14,6 miljoen).

45

2.1.5 BC Sociaaleconomische Structuurversterking Inleiding De achterstanden in Parkstad zijn fors en hardnekkig en vragen een lange adem. Inmiddels is blootgelegd dat deze niet enkel van intergenerationele aard zijn, maar dat historisch verklaarbare eenzijdigheid van buurten mede heeft geleid tot een disbalans in de instroom van kwetsbare inwoners die nog altijd voortduurt. Dit leidt tot een concentratie van kwetsbaarheden en achterstanden. De versterkte regionale samenwerking vanuit het programma SES, in combinatie met de Regio Deal-middelen uit de eerste, tweede en derde Regio Deal bieden ons de kans om de achterstanden terug te dringen, door zowel op fysiek als op sociaal niveau in te grijpen. Het jaar 2025 was voor de Bestuurscommissie SES een jaar van uitvoering en verdieping. Na de toekenning van 19 SES-projecten binnen de tweede Regio Deal in 2024, is er in 2025 veel inzet geweest op het afgeven van beschikkingen, het begeleiden van de uitvoering en het voorbereiden van verantwoording. Bovendien is stevig ingezet op het versterken van de samenhang tussen de verschillende SESprogrammalijnen: Kansrijke Start, Onderwijs & Kindontwikkeling, aansluiting Onderwijs–Arbeidsmarkt en Gezondheid & Vitaliteit.

De inzet was gericht op het realiseren van meer uniformiteit, eenvoud en impact, door het slim combineren van bestaande initiatieven en het gericht opschalen van bewezen effectieve aanpakken. Daarnaast is sinds medio 2025 de uitwerking van het Toekomstverhaal ‘Parkstad biedt Ruimte 2040!’, het Nieuw Narratief, ook deels binnen het programma SES opgepakt. Het gaat dan om de thema’s de Gezonde Regio en Talent aantrekken, behouden en ontwikkelen. Bestuurlijk trekkers van het thema de Gezonde Regio zijn de portefeuillehouder van gemeente Heerlen en de GGD ZL. De ambitie van dit netwerk is om de ervaren gezondheid te verbeteren door de kansengelijkheid in de regio te vergroten, waarbij; • Aanpakken effectiever worden gemaakt (versterken verbindingen, continuïteit en schaal van interventies, doorbreken van schotten tussen domeinen); • Prioriteiten en beleid van gemeenten en organisaties meer op elkaar afgestemd worden; • De “eigen medewerkers” die te maken hebben met kansenongelijkheid in beeld worden gebracht met als doel hen passende ondersteuning te bieden. Welzijn- en zorgorganisaties, onderwijs- en kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheid nemen deel. In november is ook de uitwerking van het onderwerp Talent behouden en ontwikkelen verder opgepakt. Bestuurlijk trekkers zijn de portefeuillehouder Economie van gemeente Landgraaf en portefeuillehouder Onderwijs van Heerlen.

In een eerste bijeenkomst zijn ongeveer 20 deelnemers vanuit bedrijfsleven, kennisinstellingen, onderwijs en overheid, aan de slag gegaan met het bepalen van de gezamenlijke doelstelling voor 2040. Het gaat dan om onder meer een (meer) effectieve loopbaan- en beroepsoriëntatie in het voortgezet onderwijs en het positioneren van Parkstad als centrum voor (medische) innovatie. Een belangrijke mijlpaal in 2025 was de start van de daadwerkelijke uitvoering van de Educatieve Agenda Parkstad (EAP) 2024–2026. De Stadsregio vervult hierin een coördinerende en faciliterende rol, zowel richting gemeenten als richting onderwijs- en kindpartners. Parallel hieraan werd de Monitor Onderwijs & Kindontwikkeling (O&K) Parkstad opgeleverd en in gebruik genomen, waarmee data voor het eerst uit verschillende databronnen op Parkstadniveau bijeen zijn gebracht. Dat heeft geleid tot een beeld van de huidige situatie. In de toekomst leidt deze data tot het kunnen duiden van de voortgang, resultaten en

46

effecten van de gezamenlijke onderwijs- en kindagenda. In december ’25 heeft de BC SES opdracht gegeven voor de doorontwikkeling van de Monitor O&K. Daarnaast ging in 2025 de uitvoering van de Regionale Werkhubs van start. Met de aanstelling van een programmaleider eind 2024 kon in 2025 daadwerkelijk worden begonnen met het opbouwen van een regionaal samenhangende ontwikkelinfrastructuur voor werk- en ontwikkeling in Parkstad. Op het terrein van gezondheid en vitaliteit is in 2025 verdere invulling gegeven aan het geactualiseerde Regionale Uitvoeringsprogramma VIE, met een sterke verbinding met de integrale gebiedsgerichte aanpak in de focusgebieden. Daarin is ook nadrukkelijk de link gelegd met de PlusWIJken aanpak (voorkomend uit het IZA Transformatieplan Pluswijken). PlusWIJken is, vanuit de kant van de gezondheidszorg, de aanjager van de beweging van zorg naar gezondheid, van behandelen naar voorkomen en van systemen naar mensen. En vrijwillige energie is in 2025 geïntroduceerd als aanpak voor het versterken en ondersteunen van inwonersinitiatieven.

Platform Het programma SES vervulde ook in 2025 nadrukkelijk de rol van regionaal platform. Deze platformfunctie richtte zich op het versterken van samenwerking, kennisdeling en gezamenlijke agendering op lokaal, regionaal, provinciaal en landelijk niveau. Belangrijke activiteiten en resultaten in 2025: • Het programma heeft de contacten met de Ministeries van SZW, OCW, VWS en BZK geïntensiveerd, mede dankzij de landelijke aandacht voor het Nationaal Programma Heerlen-Noord. De SES-agenda van Parkstad werd actief ingebracht in landelijke netwerken en programma’s. • Het programma nam actief deel aan landelijke en regionale netwerken, waaronder het VNG/ OCW Onderwijsnetwerk, het Trendbreuk netwerk, de zorg- en gezondheidscoalitie Zuid-Limburg en het Nationaal Programma Vitale Regio’s. Deelname aan het onderwijsnetwerk van de VNG heeft geleid tot kennisdeling waarbij actuele en relevante thema’s op de brede onderwijs -, kinderopvang en jeugd agenda verder worden verdiept en signalen uit de praktijk kunnen worden opgehaald. Vanuit dit gremium is de regio stevig aangehaakt om mee te denken over de SBS regeling. SBS is een regeling waarin de huidige regelingen School & Omgeving, Brugfunctionaris en Schoolmaaltijden worden samengebracht op basis van een nieuwe verdeelsleutel in structurele financiering via een aanvullende bekostiging richting scholen vanaf 2029.

Deze regeling is daarmee zeer relevant voor het programma GBT/ Rijke Schooldagen • Het programma heeft in 2025 de verbinding voorbereid van de Zuid-Limburg agenda met de coalitie Gezond Zuid-Limburg. Deze laatste staat voor domeinoverstijgend (samen)werken in de zorg en het sociaal domein om gezondheidsachterstanden weg te werken en zorg en welzijn slimmer duurzaam te organiseren. Aangrijpingspunt voor de verbinding is programmalijn 3 van de Zuid- Limburg agenda “Van achterstanden naar voorsprong”. • Het programma organiseerde en faciliteerde meerdere regionale bijeenkomsten, waaronder vervolgbijeenkomsten rond integrale wijkaanpak, ervaringsdeskundigheid en kennisdeling tussen gemeenten en maatschappelijke partners. Daarnaast is het programmabureau gevraagd, om in gezamenlijkheid met de 7 Parkstadgemeenten, het congres van het Landelijk Contact Gemeentelijk Welzijnsbeleid (LCGW) 2026 te organiseren. Dit zal plaatsvinden op 9 en 10 april 2026. • Het programma nam deel aan bijeenkomsten van de brede maatschappelijke coalitie, op initiatief van het Dagelijks Bestuur. • Het programma leverde een bijdrage aan het symposium Energierechtvaardigheid. Als vervolg op dit symposium wordt op dit moment samengewerkt aan een pilot in Heerlen-Noord gericht op het

47

•

verbeteren van de gezondheidssituatie van inwoners via de verbetering van de woningkwaliteit (verduurzaming, aanpakken ventilatie, vocht, tocht, schimmelproblematiek). Het programma ontwikkelde een informatiemap SES, met daarin overzichtelijke informatie over de reikwijdte, resultaten en impact van het programma SES. Deze is zowel fysiek als digitaal beschikbaar gesteld.

Beleid In 2025 is het beleidsmatig kader van de SES-agenda verder geconsolideerd en vertaald naar uitvoering. • Kansrijke Start: De intensieve aanpak Kansrijke Start werd voortgezet met Regio Deal-middelen. De focus lag op het versterken van basisvaardigheden, met name taalvaardigheid in de vroege kindontwikkeling. Hiervoor is begin november het programma Taalrijke Start gelanceerd in een drukbezochte bijeenkomst met onder andere bestuurders vanuit de Provincie, gemeenten, de GGD en uiteraard de Kansrijke Start professionals. • Educatieve Agenda Parkstad (EAP): De in 2024 vastgestelde EAP vormde in 2025 het beleidskader voor Onderwijs & Kindontwikkeling. De agenda werd actief benut als instrument voor regionale samenwerking én voor de landelijke lobby gericht op structurele randvoorwaarden. • Onderwijs–Arbeidsmarkt: Met de start van de Regionale Werkhubs kreeg het regionale arbeidsmarktbeleid een stevige impuls. De vier grote uitdagingen – bereik, variatie, opnamecapaciteit en structurele betrokkenheid van werkgevers en onderwijs – stonden hierbij centraal. • Loopbaan- en Beroepsoriëntatie (LOB): In samenwerking met de BC Economie & Toerisme is een programmatische aanpak LOB voorbereid, voortbouwend op best practices uit onder andere Rotterdam-Zuid.

• Gezondheid en Vitaliteit (VIE): De uitvoering van het Regionale Uitvoeringsprogramma VIE werd verder verdiept, met nadruk op de verbinding tussen medisch en sociaal domein en de integrale gebiedsgerichte aanpak in focusgebieden (via de verbinding met de PlusWIJken aanpak). In de gebiedsgerichte aanpak is in 2025 ook Vrijwillige Energie Parkstad geïntroduceerd, mogelijk gemaakt via een Regiodealbijdrage vanuit SES. Vrijwillige energie is een aanpak voor het versterken en ondersteunen van inwonersinitiatieven en is inmiddels als leidende werkwijze opgenomen in het plan Sociale Wifi voor Zuid- Limburg.

Programmering Kansrijke Start In 2025 zijn binnen Kansrijke Start de volgende resultaten geboekt, middels de Regiodeal inzet: • Versterking van lokale coalities via lokale werkbudgetten. • Verdere versteviging van Nu Niet Zwanger door extra capaciteit en aanvullend anticonceptiebudget. • Aanbod van Centering Zwangerschap in minimaal 10 praktijken, met circa 30 Centering-groepen. • Start Centering Ouderschap. • Start Taalrijke Start • Voorbereiding van de start Niet of wel zwanger - preconceptie MBO (en VO Yuverta) Rijke Schooldagen en Onderwijs & Kindontwikkeling • Coördinatie en facilitering van het uitvoeringsprogramma van de EAP. • Continuering van GBT- en Verlengde Schooldag-scholen middels Regiodeal middelen, in samenhang met landelijke regelingen zoals School & Omgeving en Schoolmaaltijden.

48

Aansluiting Onderwijs–Arbeidsmarkt • Start uitvoering Regionale Werkhubs, middels de Regiodeal inzet, met als doelstelling het begeleiden van 1.500 extra inwoners naar werk en/of ontwikkeling met inzet van Regio Deal middelen. • Als vervolg op de succesvolle bijeenkomst in april richting een duurzaam programma voor Loopbaanen Beroepsoriëntatie (LOB) in Parkstad is, in opdracht van onderwijs, bedrijfsleven en de Stadsregio, in september een projectleider gestart. Deze projectleider is aan de slag met een voorstel voor een gezamenlijke structuur op de schaal van Parkstad van waaruit scholen voor – in eerste instantievoortgezet onderwijs (VO) en werkgevers worden ondersteund bij loopbaanoriëntatie trajecten. Een subsidieaanvraag voor middelen uit Regiodeal III is in voorbereiding Gezondheid en Vitaliteit • Uitvoering van het Regionale Uitvoeringsprogramma VIE, met focus op verbinden, ondersteunen en experimenteren. • Faciliteren van experimenten binnen integrale gebiedsgerichte aanpakken gericht op systeemverandering, in samenwerking met zorg, sociaal domein, kennisinstellingen en bedrijfsleven middels de Regiodeal middelen. Het realiseren van de aansluiting van (de professionals die werken in) de focusgebieden Parkstad met de 5 PlusWIJken in Parkstad is hiervan een goed voorbeeld.

• In 2025 is, op initiatief van de BC SES, de samenwerking gestart tussen de Stadsregio en (Roda JC-) Gezond in Mijn Streek. Beide organisaties hebben veel overeenkomsten qua doelstellingen, beiden zijn gericht op het bevorderen van de (ervaren) gezondheid en vitaliteit van de inwoners van Parkstad. De impact en meerwaarde van de samenwerking worden begin 2026 geëvalueerd.

Monitoring Een belangrijke mijlpaal in 2025 was de oplevering en ingebruikname van de Monitor Onderwijs & Kindontwikkeling Parkstad. De monitor biedt: • Inzicht in voortgang en impact van de EAP; • Een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve data; • Aansluiting op bestaande databronnen zoals de Parkstad Monitor, de Gezondheidsatlas (GGD ZL) en de Onderwijsmonitor Limburg (UM). De monitor wordt jaarlijks geactualiseerd en vormt een belangrijk sturingsinstrument voor beleid, uitvoering en van en met elkaar leren.

Advisering Op het vlak van externe advisering, heeft het programma expertise ingezet van de Universiteit Maastricht en de GGD ZL voor de duiding van monitoringsdata. Het programma heeft gemeenten en partners inhoudelijk ondersteund en geadviseerd bij de uitvoering van de SES- Regiodealprojecten Tot slot zijn bij de inspiratiesessies en kennisdeling rond integrale wijkaanpak enkele keren externe experts ingehuurd ter verdieping.

49

Instrumentontwikkeling In relatie tot de Regio Deal II en III is er in de eerste helft van 2025 nadrukkelijk gezocht naar koppelkansen en is een subsidiescreening op het programma SES uitgevoerd. Relevante kansen zijn gedeeld met gemeenten en stakeholders. Deze subsidiescreening heeft vooralsnog geen structureel vervolg gekregen.

Lobby & fondsvorming De lobby-inzet in 2025 was nauw verweven met de platformfunctie. De SES-agenda van Parkstad is actief ingebracht bij provincie, Rijk en Europese partners, met als doel structurele middelen en randvoorwaarden te realiseren voor het terugdringen van sociaaleconomische achterstanden. Deze inzet vormde tevens een belangrijke basis voor de voorbereiding van het convenant voor de derde Regio Deal.

2.1.6 Grensoverschrijdende Samenwerking Inleiding In 2025 is er binnen Parkstad Limburg veel gebeurd op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking (GROS). De samenwerking met partners in Duitsland en België is niet alleen geïntensiveerd, maar ook duidelijk strategischer en structureler van karakter geworden. GROS ontwikkelt zich steeds nadrukkelijker tot een kerninstrument voor regionale transformatie, economische positionering en Europese belangenbehartiging. Op initiatief van Parkstad is binnen het verband van de Charlemagne Grensregio een gezamenlijk memorandum opgesteld en vastgesteld. Dit document heeft voor het eerst de gedeelde ambities met onze Duitse partners expliciet op papier gezet: de ontwikkeling van een grensoverschrijdend daily urban system én de positionering van de regio als draaischijf binnen Europese economische corridors. Het memorandum fungeert sindsdien als inhoudelijk startschot voor een gerichte lobby richting Brussel en de nationale hoofdsteden, in het kader van het aankomende Meerjarig Financieel Kader, het cohesiebeleid en Interreg. Daarnaast organiseerde Parkstad in juni een strategisch werkbezoek van Brainport Eindhoven aan Aken, waarbij Parkstad een coördinerende rol vervulde. De focus lag op AI en halfgeleiders.

Dit bezoek bevestigde de grote wederzijdse belangstelling voor intensievere samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheden in de gehele euregionale keten. Ook op het gebied van internationale profilering was 2025 succesvol. Tijdens EXPO Real in München werd Parkstad opnieuw zichtbaar gepositioneerd (en erkend) als ‘bruggenhoofd’ tussen Aken en de rest van Nederland. Tegelijkertijd speelde Parkstad een actieve rol in de lobby rondom het toekomstige Europese cohesiebeleid en Interreg, waarbij grensregio’s expliciet onder de aandacht zijn gebracht als motoren van Europese integratie en economische vernieuwing.

Platform In 2025 heeft Parkstad Limburg zijn rol als platform en verbinder in de grensoverschrijdende samenwerking verder versterkt. Parkstad fungeert nadrukkelijk als bruggenhoofd tussen Nederland en Duitsland, en in het

50

bijzonder tussen Aken en de rest van Limburg en Nederland. Deze platformfunctie is zowel bestuurlijk, ambtelijk als maatschappelijk ingevuld. Workshops ‘Samen toekomst vormen’ Binnen het verband van de Charlemagne Grensregio treedt Parkstad op als aanjager van gezamenlijke agendering en strategievorming. Dit komt onder meer tot uiting in de halfjaarlijkse workshops ‘Samen toekomst vormen’ in het New Regional Bauhaus. Deze bijeenkomsten zijn uitgegroeid tot een stabiel en vertrouwd platform waarin bestuurders, ambtenaren, kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke partners gezamenlijk werken aan toekomstbeelden en concrete projecten. Daarmee is een duurzame infrastructuur voor grensoverschrijdende samenwerking ontstaan. Euregio Summit Een belangrijk hoogtepunt vormde de organisatie van de tweede Euregio Summit in Aken, die Parkstad samen met Aken voorbereidde en uitvoerde. Tijdens deze Summit is het gezamenlijke memorandum officieel vastgesteld en ondertekend. Hiermee kreeg de samenwerking een duidelijke politieke en bestuurlijke verankering. Daarnaast nam Parkstad deel aan Europadag in Vaals, waar het memorandum werd overhandigd aan vertegenwoordigers van de Europese Commissie. EXPO Real Ook internationaal profileerde Parkstad zich als platform. Tijdens EXPO Real was Parkstad onderdeel van de Aachen 1a-stand.

Hier werden verbindingen gelegd en verdiept met partners uit onder meer Eindhoven, Keulen en andere sleutelregio’s. Parkstad werd daarbij expliciet gepositioneerd als verbindende schakel in het euregionale netwerk.

Beleid 2025 kan worden beschouwd als het jaar waarin GROS binnen Parkstad Limburg én bij de Duitse partners daadwerkelijk beleidsmatig is verankerd. Waar GROS in eerdere jaren vaak projectmatig werd ingevuld, is nu een duidelijke beweging zichtbaar naar strategisch en structureel beleid. Memorandum Het binnen Charlemagne-verband vastgestelde memorandum vormt hierbij een cruciale mijlpaal. Dit document kan worden gezien als de euregionale vertaling van de Parkstad GROS-strategie. Centraal staan twee samenhangende beleidsdoelen: de verdere ontwikkeling van een grensoverschrijdend daily urban system met Aken en de positionering van de regio als draaischijf binnen Europese economische corridors. Deze corridors verbinden Brainport Eindhoven met Aken/Zuid-Limburg en het gebied Keulen/Bonn, en koppelen daarnaast Antwerpen en Leuven aan dezelfde as. Daarmee sluit het beleid aan op Europese prioriteiten rond concurrentiekracht, strategische autonomie en territoriale cohesie. Belangrijk is dat deze beleidsmatige koers niet alleen binnen Parkstad wordt gedragen, maar ook steeds sterker wordt gedeeld door Duitse partners. De samenwerking met de Städteregion Aachen is verder verdiept en verbreed, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Kreis Heinsberg Daarnaast is in 2025 expliciet ingezet op het versterken van de relatie met Kreis Heinsberg.

Vanuit de Regio Deal wordt een studie gefinancierd naar de economische kansen in gemeenten als Selfkant, Gangelt, Geilenkirchen en Übach-Palenberg. Hiermee wordt het beleidsmatige blikveld verbreed van de kernstad Aken naar het omliggende grensgebied.

51

Kenmerkend voor het GROS-beleid in 2025 is dat het niet langer alleen gericht is op ‘samenwerken over de grens’, maar op het gezamenlijk ontwikkelen van één functionele regio. Dat vraagt om afstemming van ruimtelijk-economisch beleid, arbeidsmarktbeleid, mobiliteit en energie, en vormt de basis voor verdere programmering en lobby.

Programmering De programmering van GROS in 2025 is in hoge mate gebaseerd op de strategische lijnen uit het Charlemagne-memorandum. Dit document fungeert als inhoudelijk kader waarbinnen concrete projecten en programma’s worden ontwikkeld en geprioriteerd. De focus ligt daarbij op enkele sleutelthema’s die bepalend zijn voor de toekomstige economische en maatschappelijke positie van Parkstad en de grensregio. Economische corridor Brainport – Aken/Parkstad Een belangrijk programmaspoor betreft kunstmatige intelligentie en halfgeleiders. Samen met Aken, Brainport Eindhoven en andere euregionale partners wordt gewerkt aan een grensoverschrijdend AIprogramma, waarin de ambitie voor een AI Gigafactory een centrale rol speelt. Dit programma is niet alleen technologisch van aard, maar richt zich nadrukkelijk ook op toepassingen, valorisatie en verbinding met het regionale mkb. RWTH in Heerlen Een tweede speerpunt is talentontwikkeling en -behoud. Het binden en verbinden van talent van onder meer RWTH Aachen en de Universiteit Maastricht aan bedrijven en instellingen in Parkstad, Aken en Brainport is cruciaal voor het functioneren van het grensoverschrijdende ecosysteem.

In dit kader is de verdere ontwikkeling van het New Regional Bauhaus als RWTH-niederlassung in de binnenstad van Heerlen van strategisch belang, net als de komst en positionering van de Universiteit Maastricht in Heerlen. Energie en infrastructuur Daarnaast is in 2025 gewerkt aan concrete programma’s op het gebied van energie en infrastructuur. Voorbeelden zijn Cross-Heat (grensoverschrijdende warmtenetten), de aansluiting van Rolduc op het Duitse stroomnet en de ontwikkeling van een buurtbatterij in Kerkrade met Duitse stroom. Ook mobiliteit blijft een cruciale randvoorwaarde: de ontsluiting van station Herzogenrath voor Kerkrade, onder meer via een directe fietsverbinding langs Rolduc, en het behoud en versterken van de intercityverbinding met Aken worden gezien als ruggengraat van het grensoverschrijdende systeem.

Lobby en fondswerving Binnen GROS vervult Parkstad Limburg een uitgesproken en leidende rol op het terrein van lobby en fondswerving. In 2025 is deze rol verder versterkt en geprofessionaliseerd. Het Charlemagne-memorandum fungeert daarbij expliciet als position paper richting Brussel en de nationale hoofdsteden, in het kader van het nieuwe Europees Meerjarig Financieel Kader (MFK), het cohesiebeleid en Interreg. Vertaling van Draghi naar Parkstad Op initiatief van Parkstad positioneert de regio Aken–Parkstad zich als een unieke grensoverschrijdende agglomeratie: geen optelsom van regio’s, maar één functioneel systeem met internationale economische betekenis. Dit narratief wordt actief uitgedragen in Europese netwerken en lobbytrajecten. Parkstad brengt

52

daarbij consequent het belang van grensregio’s onder de aandacht, in plaats van uitsluitend te spreken over ‘regio’s’ in algemene zin. VNG Parkstad is daarnaast actief binnen de VNG en levert een inhoudelijke bijdrage aan de Nederlandse lobby rond het cohesiebeleid. Dankzij deze inzet is in position papers expliciet aandacht ontstaan voor de specifieke opgaven en kansen van grensregio’s. Ook het Draghi-rapport over Europese concurrentiekracht is door Parkstad vertaald naar de context van de grensregio, met een duidelijke pleidooi voor grensoverschrijdende economische clustervorming van Brainport tot Aken. Brussel Een concreet resultaat van deze lobby is het door Parkstad geïnitieerde bezoek aan het Europees Parlement, waar gesprekken met drie Europarlementariërs hebben plaatsgevonden. Dit heeft geleid tot actieve betrokkenheid van het EP bij onze regio. De komende Euregio Summit zal mede met hen worden georganiseerd, wat de zichtbaarheid en positionering van Parkstad en de grensregio op Europees niveau verder versterkt.

2.2 Financieel overzicht programma Kerntaken In onderstaande ’Staat van baten en lasten programma Kerntaken’ wordt de begroting na verwerking van de 1e wijziging weergegeven. Ook de realisatie 2025 is hierin opgenomen.

Omschrijving Werkbudget Lobby inzake subsidieverwerving Cofinancering door derden projecten kernactiviteiten Afschrijving buitenring Financieringskosten buitenring Loonkosten formatie Totaal lasten Kerntaken Cofinancering door derden projecten kernactiviteiten Rentebaten Totaal baten Kerntaken Gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten Kerntaken Stortingen in reserves - Reserve Ringwegen - Reserve werkbudgetten

Begroting 2025 806 40

Begroting 2025 na 1e wijziging 806 40

Realisatie 2025 784 38

Verschil -22 -2

685

1.752

2.284

532

264 69 2.521 4.385

264 69 2.521 5.452

264 69 2.289 5.728

0 0 -232 276

0

1.586

1.135

-451

685 685

1.750 3.336

1.820 2.955

70 -381

-3.700

-2.116

-2.773

-657

241 0

241 5.620

241 2.675

0 -2,945

174 0 2.126 -616 -3.389

0 0 -2,302 643 -14

Onttrekkingen aan reserves - Reserve Ringwegen 174 174 - Frictiereserve 0 0 - Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies 0 4.428 Saldo mutatie reserves Kerntaken -67 -1.259 Gerealiseerde resultaat Kerntaken -3.767 -3.375 Cofinanciering door derden projecten kernactiviteiten bevat €21.000 inzake VAT Regiodeal

53

Begroting 2025

Begroting 2025 na 1e wijziging

Realisatie 2025

Verschil

Regionale initiatieven

1.187

1.187

1.187

0

Bijdragen regionale initiatieven

1.187

1.187

1.187

0

0

0

0

0

Verdeling van middelen (via balans)

2.2.1 Werkbudgetten In 2025 is aan werkbudgetten een bedrag van € 938.000 beschikbaar gesteld conform onderstaande verdeling.

Voorstellen 2025 conform jaarplan

Bestuurscommissies Wonen en Herstructurering

268

RuMo Duurzaamheid

169 90

Economie en Toerisme SES

131 76

GROS

58

Subtotaal

792

Dagelijks Bestuur

86

Programma overstijgende activiteiten

60

Totaal

938

Realisatie werkbudget Dagelijks Bestuur Van het totale werkbudget 2025 is in het jaarplan een bedrag van € 86.000 beschikbaar voor aanwending door het Dagelijks Bestuur; dit budget is voor 64.000 besteed. De besteding was als volgt:

Activiteiten Dagelijks Bestuur

Begroting 2025 (bijgesteld jaarplan)

Besteed in 2025

Verschil

Communicatie en regiobranding

31

32

-1

Bestuurscommunicatie/ Regiodagen / Raadsinformatiebijeenkomsten / Bestuurskosten

35

17

18

Strategische lobby / Tweede kamer / Limburgs Parlement

20

15

5

Werkbudget

86

64

22

Lobby subsidieverwerving

40

38

2

Totaal

126

102

24

Het werkbudget van het Dagelijks Bestuur is € 22.000 achtergebleven bij het budget van €86.000. Deze onderbesteding komt doordat de Collegeregioreis in totaal ca. € 13.000 heeft gekost waarvoor €25.000 is begroot. Daarnaast zijn er uiteindelijk minder bijeenkomsten georganiseerd door het bureau BMC en zijn er minder Collegeregiomiddagen alsook Raadsinformatie-bijeenkomsten georganiseerd dan gepland. Hierdoor zijn er aanzienlijk lagere kosten gemaakt dan voorzien.

54

2.2.2 Regionale Initiatieven De Regionale Initiatieven zijn gemeentelijke initiatieven en taken waarvan in het verleden met de gemeenten is afgesproken dat de financiering daarvan via Stadsregio Parkstad Limburg loopt. Het betreft de financiering van BTM, het Starterscentrum, het Routebureau, Visit Zuid-Limburg en het Vestigingenregister. Stadsregio Parkstad Limburg ontvangt facturen van de verschillende instellingen en factureert dit gebundeld door naar de verschillende gemeenten. Daarnaast wordt vanuit het budget voor regionale initiatieven een bijdrage geleverd aan het Uitvoeringsprogramma Toerisme.

2.2.3 Cofinanciering door derden van kernactiviteiten Stadsregio Parkstad Limburg zoekt actief naar cofinanciering voor projecten/activiteiten van de kernagenda. De ontvangen middelen en de toevoegingen van deze middelen aan de budgetten voor die activiteiten/projecten alsmede de besteding van deze middelen verloopt via deze post.

2.2.4 Formatie en bezetting programma-activiteiten De kernformatie programma in de begroting 2025 bedroeg 21,5 met een bijbehorend bedrag van € 2.521.000 voor loonkosten en secundaire arbeidsvoorwaarden. De bijbehorende tabellen zijn opgenomen in paragraaf 5.2 Loonkosten, formatie en bezettingen.

2.2.5 Financiering en afschrijving buitenring Deze lasten hebben betrekking op de afschrijving en rentekosten van de lening voor het aandeel van Stadsregio Parkstad Limburg in de financiering van de Buitenring. Deze afschrijvingskosten bedragen in 2025 € 264.147 en de rentekosten € 68.920.

3. Programma Flexibele Schil Naast de Kernagenda, waarvan de financiering loopt via de regiobijdragen van de gemeenten, is er binnen de samenwerking plaats voor een flexibele schil. Hierin is in 2025 alleen het project ‘Administratie zonnepanelen’ opgenomen.

3.1 Administratie zonnepanelen Het project Administratie Zonnepanelen behelst de administratieve eenheid die bij Stadsregio Parkstad Limburg is georganiseerd voor de contractafwikkeling en de BTW-teruggaaf voor de deelnemers. Het gerealiseerde resultaat (inclusief mutaties reserves) van het programma in 2025 is nihil.

55

Begroting 2025

Begroting 2025 na 1e wijziging

Realisatie 2025

Verschil

Administratie zonnepanelen

pm

48

48

0

Totaal lasten Flexibele schil

0

48

48

0

pm

48

48

0

Totaal baten Flexibele schil

0

48

48

0

Gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten Flexibele schil

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Saldo mutatie reserves Flexibele schil

0

0

0

0

Gerealiseerde resultaat Flexibele schil

0

0

0

0

Omschrijving

Bijdragen gemeenten aan Administratie zonnepanelen

Stortingen in reserves - Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies

Onttrekkingen aan reserves - Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies

4. Algemene dekkingsmiddelen 4.1 Gemeentelijke bijdrage Kerntaken De gemeentelijke bijdragen zijn zodanig berekend dat voor de uitvoering van de kerntaken en de lopende verplichtingen een sluitende begroting wordt verkregen. De verdeling van de bijdrage over de deelnemende gemeenten vindt – zoals vastgelegd in de Gemeenschappelijke Regeling Stadsregio Parkstad Limburg – plaats aan de hand van de meest recent vastgestelde Algemene Uitkering, zijnde 2021 en luidt als volgt:

Vedeelsleutel 2025

Bijdrage gemeente Heerlen n.a.v. Takendiscussie

Gemeente

AU 2020 basis

Aandeel gemeente

Begroting 2025

Beekdaelen

32.205

10,53%

505

505

Brunssum

32.956

10,77%

511

511

Heerlen

120.802

39,49%

1.652

Kerkrade

56.686

18,53%

877

877

Landgraaf

42.500

13,89%

655

655

Simpelveld

10.001

3,27%

155

155

Voerendaal

10.722

3,51%

168

168

Totaal

305.873

100,00%

4.523

430

430

Realisatie 2025

2.082

4.953

Totaaloverzicht algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen zien er samengevat als volgt uit:

56

Begroting 2025

Begroting 2025 na 1e wijziging

Realisatie 2025

Verschil

0

0

0

0

Bijdragen deelnemende gemeenten

4.955

4.955

4.953

-2

Totale lasten

4.955

4.955

4.953

-2

Gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten Algemene Dekkkingsmiddelen

4,955

4.955

4.953

-2

Stortingen in reserves

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

0

0

0

0

Saldo mutaties reserves Algemene Dekkingsmiddelen

0

0

0

0

4,955

4.955

4.953

-2

Algemene Dekkingsmiddelen Totale lasten

Gerealiseerd resultaat Algemene Dekkingsmiddelen

Het verschil tussen begroting en realisatie is ontstaan doordat er afgerond wordt gefactureerd. Met ingang van 2026 wordt er exact gefactureerd.

5. Overhead, bedrijfsvoering en frictiebudget 5.1 Ontwikkeling bedrijfsvoering Informatie- en Archiefbeheer Naar aanleiding van de bevindingen uit het jaarlijkse IBT (Inter Bestuurlijk Toezicht) van de provincie Limburg in 2021 en de daaropvolgend uitgevoerde KPI-nulmeting op uitvoering van de archiefwet 1995 door het Historisch Centrum Limburg is door IDMAdvies een plan van aanpak opgesteld voor het uitvoeren van het “verbetertraject informatiehuishouding”. Dit verbeterplan is op 6 juli 2022 door het DB vastgesteld. Het doel hiervan is om het informatiebeheer te digitaliseren, verbeteren, transparanter te maken en om het bewustzijn van het omgaan met informatie bij medewerkers te vergroten en in de werkprocessen te verankeren:

-

-

-

Het traject is in oktober 2022 gestart en heeft in 2024 verder vorm gekregen met het op 12 april 2023 door het DB vastgestelde beleidsplan “Beleid Informatiebeheer 2023 – 2026” met bijbehorende routekaart. Met de wijziging van de GR per 1 juli 2024 is ook artikel 26 (hoofdstuk 6) van de GR geactualiseerd en is op basis hiervan een overeenkomst met het Historisch Centrum Limburg (HCL) afgesloten voor het beheer van overgebrachte en toezicht (archivaris) op niet overgebrachte archieven. Overeenkomstig het beleids- en routeplan is in de tweede helft van 2023 de selectie van een Document Management Systeem (DMS-Zaaksysteem) uitgevoerd. Hierbij is de keuze gemaakt voor Decos-JOIN voor het digitaal beheer van archiefbescheiden. Het implementatietraject van Decos-JOIN is in 2024/2025 gestart en zal in 2026 voortduren. Dit DMS-Zaaksysteem gaat SPL in staat stellen om documenten efficiënt en effectief digitaal te beheren gedurende hun hele levenscyclus (documenten veilig, digitaal opslaan, gemakkelijk vinden, delen, bewerken en archiveren). Ook is iBabs in 2024 voor de vergaderingen van o.a. AB/DB en Bestuurscommissies organisatie-breed in gebruik genomen. Met iBabs worden vergaderstukken (agenda’s en onderliggende stukken) digitaal beschikbaar gesteld.