CConstaterende datKatwijk
Koppel je AI →
Document · PDF

3. Programmabegroting 2023 (2953020)

Raad 10 november 2022, gemeente KatwijkBij agendapunt: Begroting 202340.963 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

Onderzoek versterken robuuste democratie

ander centrum uitgevoerd.

Daarnaast gaan we onderzoeken hoe we inwoners meer kunnen betrekken bij de politiek. Te denken valt

Unmanned Valley (UMV)

bijvoorbeeld aan een kinderburgermeester, raadgevend

Katwijk faciliteert en stimuleert de groei van

referendum en regionale ombudsman. De uitgaven

kennisintensieve bedrijvigheid in de gemeente. Voor

hiervoor worden gedekt uit de algemene reserve.

de oprichting van het innovatieve bedrijvencluster Unmanned Valley (UMV) heeft Katwijk subsidie

Initiatievenbudget

beschikbaar gesteld. Deze subsidie is aangevuld met

In de samenleving kunnen initiatieven ontstaan op diverse

subsidies van andere partijen, zoals EFRO, de Provincie

gebieden welke bijdragen aan de opgaven voor Katwijk.

en derden. We blijven dit voortzetten tot begin 2028. Net

Om hierin mee te kunnen denken zijn middelen nodig

als eerdere jaren wordt het benodigde budget gedekt uit

voor onderzoek en advies.

de reserve BSI.

Groen

Pilot horeca en evenementenbeleid

Groen is belangrijk voor de gemeente Katwijk. Zeker

De tijden van de horeca en evenementen worden

met het oog op klimaatverandering. We denken aan

verruimd. Er wordt een pilot van 2 jaar geïntroduceerd.

collectieve groenvoorzieningen en verticaal groen.

We houden rekening met extra kosten ten

Het versterken van biodiversiteit en optimaliseren

gevolge van handhaving. Er komt een permanente

maaibeleid blijven we stimuleren. Ook onderzoeken

evenementenlocatie in Katwijk aan de Rijn. Daarnaast

we de mogelijkheid om bij iedere geboorte van een

wordt onderzocht of in Katwijk Noord een terrein

nieuwe inwoner een boom te planten. Voor groen wordt

beschikbaar kan komen voor evenementen door

structureel € 100.000 beschikbaar gesteld.

multifunctioneel gebruik. Evenementenbeleid moet onder andere hierdoor worden herzien. De benodigde

Regionale samenwerking

incidentele budgetten worden gedekt uit de algemene

Een sterke positie in de regio wordt steeds belangrijker.

reserve.

Dit geldt op diverse gebieden, zoals economie en

25

1.3.2.9 Dekkingsmogelijkheden De financiële consequenties op het gebied van overige ontwikkelingen staan in onderstaande tabel opgenomen. Overzicht Dekkingsmogelijkheden

Bedrag * € 1.000 ( - = nadeel, + = voordeel)

Dekkingsmogelijkheden

2023

2024

2025

2026

Stelpost investeringen en opgaven voor overige ontwikkelingen

868

800

4.000

4.000

Stelpost coalitieakkoord 2018 verkeer, restant

110

110

110

110

Vrijval oude stelposten

Stelpost coalitieakkoord 2018 wonen

65

165

165

165

Stelpost coalitieakkoord 2018 groen en duurzaamheid

130

130

130

130

Stelpost prijsstijging

508

591

631

631

Stelpost prijsstijging areaalgevoelige budgetten

799

996

946

946

2.480

2.793

5.983

5.983

Totaal vrijval oude stelposten Vorming nieuwe stelposten Totaal stelpost tijdelijk niet invullen vacatures 20% aflopend Totaal stelposten (vrijval oud en effect nieuw)

929

477

223

0

3.409

3.269

6.206

5.983

0

860

1.805

2.848

3.409

4.129

8.010

8.830

Voorstel 5% OZB verhoging vanaf 2024 Totaal dekking

Stelposten

Zoals eerder is uitgelegd wordt uitbreiding van capaciteit

De stelpost investeringen en opgaven is gevormd in de

gevraagd. Enerzijds werkdruk gerelateerd en anderzijds

begroting 2022, omdat er nog vele ontwikkelingen waren

vanwege de opgaven. Gezien de spanningen op de

voorzien welke nog niet konden worden gekwantificeerd.

arbeidsmarkt en het verloop binnen de organisatie, zou

Inmiddels is door het traject herprogrammering

het onrealistisch zijn om te verwachten dat alle vacatures

investeringsagenda veel inzichtelijk gemaakt en duidelijk

tijdig worden ingevuld. Daarom houden we rekening met

geworden wat benodigd is. Aangezien de effecten

een realisatie van 80%, 90% en 95%.

daarvan zijn verwerkt in de begroting kan deze stelpost vrijvallen.

OZB verhoging Er wordt voorgesteld een structurele OZB verhoging door

Een aantal stelposten betreffen nog onderdelen uit het

te voeren vanaf 2024. Waarom is het nodig om vanaf dan

vorige coalitie-akkoord. Voor deze onderwerpen moest

al de OZB te verhogen, terwijl de ontwikkeling van het

eerst een raadsvoorstel worden ingediend om aan te

begrotingssaldo laat zien dat het in 2024 en 2025 nog

geven waar deze middelen voor zouden worden ingezet.

niet nodig is?

Met de nieuwe coalitie zijn er nieuwe wensen, waardoor deze middelen vrijvallen en worden ingezet als algemeen

Omdat we een financieel gezond beleid willen voeren

dekkingsmiddel.

met het oog op de toekomst, zien we dat het nodig is om vroegtijdig maatregelen te nemen. Uit hoofdstuk

Stelpost prijsstijging betreft een reeks van prijsstijgingen

1.3.4 van de investeringsagenda blijkt dat de stijging

van meerdere jaren. Voor 2023 is een nieuwe berekening

van de exploitatielasten met name vanaf 2027 en verder

gemaakt, gebaseerd op indexaties van het Centraal Plan

tot uitdrukking zullen komen. We hebben nog geen

Bureau (CPB). Om verdere opstapeling te voorkomen,

dekking om deze lasten te kunnen dragen. Daarbij

vallen de bedragen van oudere jaren vrij.

heeft jaar 2026 een nadelig begrotingssaldo, terwijl er dan al drie jaren op rij de OZB met 5% is verhoogd.

Voor Areaaluitbreiding is gekeken naar de

Oftewel, de eerdere jaren OZB-verhoging is nodig om

woningbouwopgave en de benodigde middelen daarvoor.

op een beperkt nadelig saldo te komen. Een mogelijk

Het blijkt dat de verwachting is dat voor de komende

lichtpuntje is de onduidelijkheid omtrent de structurele

jaren op het gebied van planmatig beheer € 300.000

tegemoetkoming vanuit het Rijk. Als blijkt dat een OZB-

benodigd is en sociaal domein € 200.000. De te hoge

verhoging niet noodzakelijk is, zal het college voorstellen

reservering van middelen valt vrij.

om de verhoging (gedeeltelijk) niet door te laten gaan. De kaderbrief 2024 is een logisch moment om deze afweging te maken.

26

1.3.2.10 Sparen voor de toekomst

1.3.3 Nog te realiseren bezuinigingen

Om diverse risico’s en ontwikkelingen op te kunnen

Op 10 december 2020 is de notitie bezuinigingen

vangen is een goede reservepositie noodzakelijk. Hoe

meerjarenperspectief 2021-2025 (hierna: de notitie)

Katwijk er financieel voor staat blijkt bijvoorbeeld uit

door uw raad vastgesteld. Een groot deel van de

de ratio’s die in de paragraaf weerstandsvermogen en

bezuinigingen is inmiddels gerealiseerd. Van deze

risicobeheersing zijn opgenomen. In de jaren tot en met

gerealiseerd beschouwde bezuinigingen geldt wel dat

2026 zijn deze nog groen / blauw van kleur, dat staat

een deel alsnog afhankelijk is van werkelijke aantallen

voor voldoende. Als alle investeringen met zo’n 70%

aanvragen / opbrengsten of de ramingen worden behaald

worden uitgevoerd zoals gepland is (zie hoofdstuk 1.3.4),

(bijvoorbeeld Wabo-leges).

zullen de verschillende ratio’s rood kleuren (onvoldoende zijn). Een belangrijke tegenhanger is een groei in de

In de onderstaande tabel zijn de bezuinigingen

reservepositie. Dit wordt gerealiseerd door in de jaren

opgenomen die nog niet gerealiseerd zijn. De nog te

waarin de het begrotingssaldo meer dan € 1 miljoen

realiseren maatregelen bedragen in 2023 € 472.805 en

bedraagt, het bovenmatige saldo te doteren aan de

lopen op naar structureel € 656.215 vanaf 2025, zie de

algemene reserve (AR). Dat is in 2024 en 2025 het geval.

tabel hieronder.

Daarmee wordt het advies ook gevolgd van het Rijk om een tijdelijke financiële buffer op te bouwen, die later verlichting kan bieden. In 2024 doteren we € 3 miljoen aan de AR en in 2025 € 7,3 miljoen.

Nr

Omschrijving bezuiniging

Code

Struct. Bezuiniging

jaar 2023

jaar 2024

jaar 2025

jaar 2026

4

Trap op trap af overhead

G3

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

15

Verhoging huurprijzen ondergrond van de strandhuisjes

E5

250.000

250.000

250.000

250.000

250.000

23

Tarieven buitensportaccommodaties

C3

150.000

75.000

112.500

150.000

150.000

25

Afstoten Panbos

C7

81.150

81.150

81.150

28

WMO

S1

17.750

10.650

14.200

17.750

17.750

32

Kostendekkende huren Huisvesting Peuterspeelzalen en

S6

100.000

50.000

75.000

100.000

100.000

kinderdagverblijven 33A

Subsidie MAG opdracht ontmoeting in de wijk

S7A

50.000

50.000

50.000

50.000

50.000

41

Collectieve Preventie GGZ, aangepaste bedragen

M4A

35.000

20.000

35.000

35.000

35.000

45A

Verruiming bezuiniging personeel/inhuur

P1A

200.000

200.000

200.000

200.000

200.000

983.900

755.650

836.700

983.900

983.900

Nog te realiseren groene maatregelen bezuinigingen (structureel) Realisatie taakstelling organisatie (nr. 4 (G3) en 45A (P1A)) en intensiveringen

-282.845

-327.685

-327.685

-327.685

Totaal nog te realiseren bezuinigingen

472.805

509.015

656.215

656.215

De groen gearceerde bedragen, zijn gerealiseerd. Het gerealiseerde bedrag wordt onderaan in de tabel in mindering gebracht op het bedrag van de resterende opgave.

1.3.4 Ontwikkelingen Investeringsagenda Voor de investeringen zijn diverse verbeteringstrajecten

een koppeling gemaakt met de 10 doelstellingen van de

doorlopen. Zo is er in 2018 voor investeringen in de

gemeente Katwijk welke eveneens onderdeel uitmaken

buitenruimte de Standaard Systematiek Kostenramingen

van de begroting. De hogere informatiewaarde zou

(SSK) ingevoerd. Begin 2020 is met uw raad in een

ervoor zorgen om meer politiek bestuurlijk discussies

oordeelsvormende sessie van gedachten gewisseld

te genereren over de investeringen en de prioritering

over de verandering van het Meerjaren Investerings

daarvan.

Programma MIP naar Investeringsagenda. Ook zijn een aantal wijzigingen doorgevoerd (zoals kredieten

Wat een knelpunt blijft is dat net zoals het MIP ook de

indexeren en totaalkredieten beschikbaar stellen) en is er

investeringsagenda heel ambitieus is. De raming van

meer informatie per investering opgenomen. Hierdoor is

jaarlijkse investeringen was al hoog, waarbij realisatie

27

voor een behoorlijk deel achter blijft. Maar uit de

We verwachten dat komende jaren de realisatie naar

diverse opgaven waar de gemeente voor staat, volgen

€ 25 miljoen zal stijgen om de opgaven waar te kunnen

eveneens extra investeringen. Dat blijkt ook uit de

maken. Een realisatie van 70% is hiertoe noodzakelijk

laatst vastgestelde investeringsagenda waar diverse

waardoor uitgegaan wordt van een geraamde planning

opgaven als PM-post opgenomen zijn en nog niet zijn

van zo’n € 35 miljoen. Gezien de uitkomsten van mijlpaal

gekwantificeerd. Hierdoor was er nog geen inzicht in wat

1 moeten er dus keuzes worden gemaakt. Uitgangspunt

dit nu voor gemeente Katwijk betekent.

is dat de basisinvesteringen noodzakelijk zijn. Dit zijn investeringen in de categorieën A en B (wettelijke en

Herprogrammering investeringsagenda

onvermijdelijk) en C en D van de Roos van Katwijk. Deze

Bovenstaande is de reden geweest om een programma

categorieën houden het volgende in:

te starten voor de herprogrammering van de

•

investeringsagenda. Op 21 april jl. bent u tijdens een

mogelijk is

informatieve sessie geïnformeerd over de stappen die zijn

•

gezet aan de hand van drie mijlpalen waar als eerste de Mijlpaal I

PM posten completeren en beprijzen

•

Mijlpaal II

Financieel kader

•

Mijlpaal III Beleidsmatige inhoudelijke afweging met

Categorie B: Sectorale investeringen waarbij sprake is van mee-koppelkansen

focus op is gelegd: •

Categorie A: Investeringen waarbij integrale afweging

•

Categorie C: Investeringen die ten dienste staan aan (noodzakelijk zijn voor) de bedrijfsvoering

•

de Roos van Katwijk

Categorie D: Investeringen die reeds in uitvoering zijn

Hoewel de doorgang van deze investeringen niet ter discussie staat en zij daarom onderdeel moeten

Gemeente Katwijk heeft belangrijke en grote opgaven

blijven uitmaken van de agenda, is het wel mogelijk en

de komende jaren. Woningbouw heeft topprioriteit.

noodzakelijk om ook in deze categorie investeringen

Katwijk zal groeien ten gevolge van gebiedsontwikkeling

maatregelen te treffen. Uit ervaring blijkt dat bij veel

Valkenhorst en de woningbouwopgave. Deze groei

verzamelkredieten steeds sprake is van het doorschuiven

en opgaven leiden tot een grote investeringsvraag.

van een krediet. De geplande volumes worden deels

Daarnaast zijn de opgaven uit de omgevingsvisie

besteed en het resterende deel wordt doorgeschoven

en maatschappelijke agenda bepalend waar aan

naar het volgende jaar. In het nieuwe jaar wordt het

gewerkt wordt en investeringen volgend uit wettelijke

nieuwe verzamelkrediet beschikbaar gesteld met

verplichtingen (zoals het Integraal Huisvestingsplan

daarbij het restant van het eerdere jaar. Zo blijft er

(IHP)).

gestapeld worden. Alle verzamelkredieten zijn daarom met 10% verlaagd, waardoor er per jaar een lager

De investeringsagenda is met het completeren en

investeringsvolume beschikbaar is. Daarbij wordt het

beprijzen behoorlijk gegroeid. Niet alleen nieuwe

uitgangspunt dat de verzamelkredieten de maximale

investeringen, maar ook vervangingsinvesteringen zijn

bedragen zijn per jaar, tenzij er zwaarwegende redenen

opgenomen tot en met 2040. Ook zijn de kredieten

zijn om het deels wel te doen. Doorschuiven is dus in

geïndexeerd conform de percentages in de kaderbrief

principe niet meer aan de orde.

(8% voor weg- en waterbouw en 6,7% overig). Dit

Er is daarnaast gekeken welke investeringen bijdragen

heeft geresulteerd in een stijgend investeringsvolume

aan de opgaven en welke echt noodzakelijk/

met jaren met een volume van zelfs € 100 miljoen.

randvoorwaardelijk zijn. De belangrijkste opgaven

Om het overzichtelijk te houden hebben we gekozen

relevant voor de investeringsagenda zijn de woningbouw

voor een focus tot en met 2030. Met het college is

met bijbehorende mobiliteit en het integraal

gekeken hoe geprioriteerd kan worden om zo meer

Huisvestingsplan.

richting de streefwaarde van €35 miljoen per jaar te komen. Deze streefwaarde is vastgesteld aan de hand van diverse factoren. Enerzijds de realisatie van het investeringsvolume van afgelopen jaren van maximaal € 20 miljoen (nog geen 50% ten opzichte van de planning). Door opgaven zullen we gaan groeien, ook in investeringsvolume.

28

Door investeringen weg te zetten in tijd kan invloed uitgeoefend worden op het jaarlijkse investeringsvolume. Prioriteren en temporiseren waar mogelijk zijn hiervoor de te nemen maatregelen. Door dit toe te passen zijn de volumes in de jaren al flink naar beneden bijgesteld en bedraagt het hoogste volume momenteel € 55 miljoen (in plaats van € 100 miljoen). In een totaaloverzicht op hoofdlijnen ziet de agenda er als volgt uit: Totaaloverzicht investeringsagenda 2022-2030 Categorie

Bedragen * € 1.000.000 2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal, C, D, A/B wettelijk en onvermijdelijk

26,0

35,4

16,3

14,9

13,0

11,4

Streven planning investeringsvolume Ruimte voor investeringen A en B

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

9,0

-0,4

18,7

20,1

22,0

23,6

26,7

26,5

25,3

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Totaal GOV Basis voor woningbouw

0,0

3,3

7,7

2,4

4,7

3,7

1,0

0,0

0,0

Katwijkse Agenda Mobiliteit (KAM)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

0,0

1,1

3,6

3,5

7,3

1,1

1,3

1,5

5,1

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

IHP

KAM

Woningbouw

Basis

Termijn

Woningbouw

Totaal KAM Scenario's Integraal Huisvestingsplan Totaal IHP en VO Keuze

Keuze

Kort

2028

2029

2030

8,5

9,7

Middellang 8,3

1,1

6,4

9,8

13,6

4,4

4,0

11,4

14,9

13,6

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Wettelijke keuze (keuze betreft temporiseren)

0,3

1,8

3,4

6,3

5,4

2,9

2,0

1,8

1,8

Contractueel

0,6

0,2

0,3

1,5

0,6

0,0

0,0

0,0

0,0

Keuze

0,1

3,3

5,6

13,1

17,5

10,2

5,9

9,3

5,7

Totaal keuze

1,0

5,3

9,3

20,9

23,4

13,1

8,0

11,1

7,5

Totaal volume investeringsagenda

28,2

51,3

46,6

55,2

52,8

33,2

29,8

36,0

35,8

Verschil streefwaarde en totaalvolume

6,8

-16,3

-11,6

-20,2

-17,8

1,8

5,2

-1,0

-0,8

Uit bovenstaande tabel blijkt dat het investeringsvolume

volgend jaar zal in 2024 zichtbaar zijn dat dit deel ten

van het basisgedeelte in 2023 € 35,4 miljoen bedraagt.

opzichte van bovenstaand plaatje weer is toegenomen.

Daarmee wordt de streefwaarde van € 35 miljoen reeds

Maar door eerder genoemde maatregelen hopen we dat

overschreden. Het is ook logisch dat met name in 2023

dit aandeel iets gereduceerd zal zijn. In onderstaande

dit deel zo hoog is. De investeringen in uitvoering zijn

tabel is de samenstelling van het basisdeel zichtbaar:

hier de oorzaak van. De jaren daarna neem dit af. Echter Investeringsagenda 2022-2030 basisdeel Categorie

Bedragen * € 1.000.000 2022

2023

Termijn

2024

2025

2026

Kort

2027

2028

2029

2030

Middellang

D in uitvoering / uitgevoerd

13,8

16,3

4,6

3,7

3,8

1,8

0,4

0,0

0,0

C Niet fysieke leefomgeving / beperkte

4,0

4,7

2,5

3,0

2,3

2,7

0,9

1,6

2,5

1,4

7,5

6,5

7,1

6,6

6,6

6,8

6,6

6,6

Basis

impact/bedrijfsvoering A en B wettelijk A en B onvermijdelijk

0,8

1,9

2,5

1,0

0,3

0,3

0,2

0,3

0,6

Restant A en B opgenomen in 2022

6,0

5,0

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

(grotendeels in 2022 besteed) Totaal C, D, A/B wettelijk en onvermijdelijk

26,0

35,4

16,3

14,9

13,0

11,4

8,3

8,5

9,7

Streven planning investeringsvolume

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

Ruimte voor investeringen A en B

9,0

-0,4

18,7

20,1

22,0

23,6

26,7

26,5

25,3

In “bijlage 2 Investeringsagenda” is per deel zichtbaar uit welke investeringen het bestaat. Dat geldt overigens voor alle onderdelen van dit hoofdstuk

29

Uitwerking van de opgaven Woningbouw Voor de woningbouwopgave is een splitsing gemaakt

in mobiliteit ten behoeve van de intensivering in

tussen de investeringen noodzakelijk voor en/of

woningbouw in geheel Katwijk. Voor GOV zijn de

samenhangend met de realisatie van woningen in

volgende investeringen minimaal nodig:

Valkenhorst (GOV) en de noodzakelijke investeringen Investeringsagenda 2022-2030 Woningbouw Woningbouw

Bedragen * € 1.000.000 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

0,0

0,0

2,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

GOV_IHP_Aankoop gronden (school en gymzaal)_ school 1 GOV_Overkluizing Broekweg_basis variant

0,0

3,3

3,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

IHP_GOV school 1

0,0

0,0

0,4

0,4

2,9

2,9

0,7

0,0

0,0

IHP_GOV school 1_openbare ruimte

0,0

0,0

0,0

0,0

0,2

0,2

0,1

0,0

0,0

IHP_GOV nieuwbouw gymzaal 1

0,0

0,0

0,1

0,1

0,6

0,6

0,2

0,0

0,0

IHP_GOV school 1 gymzaal inrichting

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,1

0,0

0,0

GOV_Mient Kooltuin_recreatieve randstructuur_basis

0,0

0,0

2,0

2,0

1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

3,3

7,7

2,7

4,7

3,7

1,0

0,0

0,0

variant Totaal woningbouw

Voor de aanpak van de woningbouwopgave is mobiliteit randvoorwaardelijk. Daarom zijn in dit onderdeel meerdere investeringen uit de Katwijkse Aanpak Mobiliteit (KAM) opgenomen die noodzakelijk zijn om de woningbouw te kunnen intensiveren.

Investeringsagenda 2022-2030 KAM Katwijkse Agenda Mobiliteit (KAM)

Bedragen * € 1.000.000 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

KAM_A_Autonetwerk

0,0

0,3

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,7

KAM_F2_Maatregelen fietsnetwerk overig

0,0

0,2

0,3

1,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

KAM_IP1_Ontsluiting Rijnsburg Noord en

0,0

0,2

1,5

1,4

3,8

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,2

1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,1

0,1

0,1

0,4

0,6

0,8

4,3

0,0

0,1

0,1

0,1

2,8

0,0

0,0

0,0

0,0

KAM

Floragebied KAM_IP3_Herinrichting Molentuinweg en Sandtlaan KAM_IP5_Doorfietsroute Den-Haag/LeidenKatwijk-Noordwijk KAM_IP7_Hoogwaardig Openbaar Vervoer KAM OV-netwerk

0,0

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Totaal KAM

0,0

1,1

3,6

3,5

7,3

1,1

1,3

1,5

5,1

Integraal Huisvestingsplan (IHP) De investeringen vanuit het IHP zijn in tranches

voor deze tranche dus niet zichtbaar in onderstaand

ingedeeld. Voorheen maakte alleen deel I onderdeel

overzicht. Daarnaast zijn staan op grond van de huidige

uit van de investeringsagenda. Inmiddels zijn ook

verwachtingen, al vooruitlopend op de vaststelling van

uitwerkingen van deel II en III en van het voortgezet

het IHP VO, ramingen voor het VO gedeelte opgenomen.

onderwijs (VO) beschikbaar. Gebaseerd op ervaring uit

Geprobeerd is om zoveel mogelijk te spreiden in tijd,

de praktijk is er voor gekozen om vanuit de delen I, II en

maar de realisatie is ook afhankelijk van de samenwerking

III in maximaal 2 scholen tegelijk te investeren. Hierdoor

met- en de planning van- de scholen.

komt deel III na 2040 aan bod en zijn de ramingen

30

Investeringsagenda 2022-2030 IHP

IHP

Integraal HuisvestingsPlan

Bedragen * € 1.000.000 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

IHP Deel 1

1,1

1,1

8,8

8,6

2,4

0,2

2,2

2,1

0,1

IHP Deel 1_GOV basis

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2,7

0,7

4,3

6,8

IPH Deel 2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,5

IHP VO

0,0

5,3

1,0

5,0

2,0

1,1

8,5

8,5

6,2

Totaal IHP en VO

1,1

6,4

9,8

13,6

4,4

4,0

11,4

14,9

13,6

Resterend investeringsvolume IHP na 2030

93,0

Investeringen overig Het resterende deel van de investeringsagenda betreffen

mogelijk is), contractueel (hiervoor moeten contracten

de overige investeringen waarbij keuzemogelijkheden

worden aangepast / opgezegd) en investeringen waar

bestaan. Deze investeringen zijn onderverdeeld in drie

daadwerkelijk sprake is van keuze.

categorieën: wettelijk (waarbij temporiseren

Investeringsagenda 2022-2030 Keuze

Kueze

Keuze

Bedragen * € 1.000.000 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Wettelijke keuze (keuze betreft temporiseren)

0,3

1,8

3,4

6,3

5,4

2,9

2,0

1,8

1,8

Contractueel

0,6

0,2

0,3

1,5

0,6

0,0

0,0

0,0

0,0

Keuze

0,1

3,3

5,6

13,1

17,5

10,2

5,9

9,3

5,7

Totaal keuze

1,0

5,3

9,3

20,9

23,4

13,1

8,0

11,1

7,5

(nog) Niet lijst

Toekomstbestendige exploitatie

Zoals eerder omschreven zijn er keuzes gemaakt kijkend

Nieuwe investeringen leiden tot uitbreiding van areaal en

door de bril van de opgaven. Een deel van investeringen

bezit van de gemeente. De verantwoordelijkheid voor het

die hier (nog) niet aan bijdragen of anderszins (nog) niet

beheer van deze investeringen ligt bij de gemeente, hier

noodzakelijk zijn, zijn op een “(nog) niet lijst” geplaatst.

zijn diverse lasten mee gemoeid, zoals onderhoudslasten.

Bij enkele investeringen op deze lijst is sprake van

Door het hanteren van vaste percentages voor

mogelijke bijdragen van derden. Voor alle investeringen

beheerlasten bij nieuwe investeringen wordt nu al

op de “(nog) niet lijst” bestaat de mogelijkheid om

rekening gehouden met deze lasten vanaf het moment

weer toegevoegd te worden aan de investeringsagenda.

dat de investering gereed is. Ook worden bedragen

Als bijvoorbeeld duidelijk wordt dat een investering

gereserveerd voor toekomstig groot onderhoud, door

gerealiseerd kan worden met een werkelijke bijdrage van

een storting in een nieuw te vormen reserve.

een derde partij , dan zal opnieuw worden afgewogen

Na realisatie van investeringen houden we namelijk

of de betreffende investering uitgevoerd kan worden.

direct rekening met structurele lasten in de begroting

Het college zal, indien deze situatie zicht voordoet,

(realistisch ramen). Door deze bedragen tijdelijk toe

de raad om goedkeuring vragen om de betreffende

te voegen aan deze reserve werken we tegelijkertijd

investering dan alsnog onderdeel te laten uitmaken van

aan een versteviging van de financiële positie. Zodra

de investeringsagenda.

de beheerplannen geactualiseerd zijn en de nieuwe investeringen daar onderdeel van uitmaken, worden

Afschrijvingslasten

de structurele dotaties aan de voorzieningen opnieuw

De investeringsagenda is in het financiële systeem

berekend. In het bijbehorende raadsvoorstel zal dan

verwerkt. Dit kan voor investeringen tot en met

worden voorgesteld om de gevormde buffer in deze

2026. De bijbehorende afschrijvingslasten van deze

reserve voor de gerealiseerde investeringen vrij te laten

periode maken onderdeel uit van de exploitatie. De

vallen ten gunste van de algemene reserve.

lasten van investeringen na deze periode nog niet. De afschrijvingslasten die daaruit voortvloeien zijn

Dit is nieuw beleid dat na een periode geëvalueerd moet

grotendeels nog niet gedekt en hebben een nadelig

worden. De eerstvolgende actualisatie van beheerplannen

effect op het begrotingssaldo.

is een logisch moment om dat te doen.

31

Bij meerdere investeringen is sprake van bijdragen van

In de begroting wordt met deze onderdelen rekening

derden. Bij de activering van deze investeringen op de

gehouden, maar de impact op de jaren 2027 en verder

balans, worden deze bijdrage in mindering gebracht op

maakt hier nog geen onderdeel van uit. In onderstaande

het totale bedrag van de investering. Door de lagere

tabel wordt voor de grote opgaven de impact op de

boekwaarde behoeft er minder afgeschreven te worden,

exploitatie inzichtelijk gemaakt ten opzichte van de

waardoor de afschrijvingslast per jaar lager wordt. Dit

huidige begroting. Dit betreft het financiële gevolg als

is vanzelfsprekend een voordeel voor de exploitatie

de betreffende investeringen daadwerkelijk gerealiseerd

en het begrotingssaldo, maar hierdoor wordt er niet /

worden in deze jaren. Als er vertraging optreedt, dan

niet volledig rekening gehouden met de toekomstige

heeft dit direct effect op onderstaande geraamde lasten

vervanging van deze investeringen. Door na het

(=voordeel).

gereedkomen van de investering alvast jaarlijks het voordeel (verschil in afschrijvingslast) aan de reserve toekomstige vervanging investeringen te doteren, is er in de toekomst ruimte om de vervanging van de investering te bekostigen.

Investeringsagenda 2022-2030 Exploitatielasten Woningbouw Dotatie aan reserve toekomstige vervanging investeringen

2027

2028

2029

2030

166.667

166.667

166.667

166.667

Dotatie aan voorziening groot onderhoud

0

0

0

0

Afschrijvingslasten

0

0

275.253

275.253

Beheerlasten regulier

108.333

108.333

205.507

205.507

Totaal exploitatielasten scenario 1

275.000

275.000

647.427

647.427

KAM

2027

2028

2029

2030

Dotatie aan reserve toekomstige vervanging investeringen

34.445

34.445

34.445

34.445

Dotatie aan voorziening groot onderhoud

235.355

236.205

237.055

237.905

Afschrijvingslasten

191.666

196.666

201.666

206.666

Beheerlasten regulier Totaal exploitatielasten scenario 2 IHP

38.550

38.550

38.550

38.550

500.016

505.866

511.716

517.566

2027

2028

2029

2030

De exploitatielasten van het IHP deel II en deel III komen pas na 2030. Exploitatielasten Afschrijvingslasten deel I

555.015

555.015

555.015

668.729

Beheerlasten deel I

222.006

222.006

222.006

267.492

Totaal exploitatielasten IHP DEEL 1

777.021

777.021

777.021

936.221

Afschrijvingslasten IHP VO

89.184

89.184

89.184

89.184

Beheerlasten IHP VO Totaal exploitatielasten IHP VO Totaal exploitatielasten woningbouw, KAM en IHP

35.674

35.674

35.674

35.674

124.857

124.857

124.857

124.857

1.676.895

1.682.745

2.061.022

2.226.072

Zoals aangegeven zijn de investeringen van IHP deel II en

de exploitatie van € 4,6 miljoen. Dit in combinatie met

deel III niet opgenomen in de tabel. Voor de uitvoering

de macro-economische ontwikkelingen kan het zijn

van het IHP (exclusief deel III) wordt na 2030 € 93 miljoen

dat hiervoor toekomstig maatregelen getroffen moeten

aan investeringen geraamd. Dit heeft een impact op

worden om dit mogelijk te maken.

32

Deel 2 Programmaplan Om de leesbaarheid en vergelijkbaarheid van programma’s zo groot mogelijk te maken, hebben de programmateksten allemaal dezelfde structuur. Deze structuur is als volgt: Context en achtergronden

Verbonden partijen

Onder dit kopje staat beschreven welke recente en

Per programma wordt aangegeven welke verbonden

toekomstige ontwikkelingen binnen dit programma aan

partijen bijdragen aan het programma. De informatie over

de orde zijn en tegen welke achtergrond deze te plaatsen

de verbonden partijen staan opgenomen in de paragraaf

zijn.

verbonden partijen.

Wat willen we bereiken?

Kaderstellende beleidsnota’s

Deze vraag wordt beantwoord door aan te geven wat de

Het overzicht van de kaderstellende beleidsnota’s per

gemeente binnen een beleidsveld uiteindelijk binnen de

programma bevat geen collegebesluiten en stukken van

periode 2023-2026 wil bereiken (doelen). Deze doelen

gemeenschappelijke regelingen, vanuit het standpunt

sluiten aan bij de kadernota 2023.

dat voornamelijk het door de raad vastgestelde beleid, in nota’s en soms in verordeningen, relevant is voor het

Wat gaan we ervoor doen in 2023?

begrip van de begroting. Een totaalbeeld van het beleid

Hier wordt concreet aangegeven wat de gemeente in

van de gemeente staat op de website: https://extra.

2023 gaat doen (prestaties) om het doel te bereiken. Dat

katwijk.nl/gemeente-en-burgerzaken/bestuur-en-beleid/

kunnen zaken zijn die de gemeente zelf doet of die andere

beleid/. Verordeningen en regelingen staan op de website

organisaties doen (in opdracht van de gemeente).

overheid.nl.

Wat mag het kosten?

Indicatoren

Om de derde W-vraag (Wat mag het kosten?) te

Vanuit het BBV zijn gemeenten verplicht om in de

beantwoorden wordt elk programma afgesloten met de

programma’s een basisset van beleidsindicatoren op te

volgende informatie:

nemen. De gegevens van deze wettelijke indicatoren zijn afkomstig van www.waarstaatjegemeente.nl. Daarnaast zijn

Lasten, baten en saldo per programma

er Katwijkse indicatoren. Die geven in meetbare termen

Per programma en beleidsveld staan de baten, lasten en

aan welke beleidsdoelen we nastreven (effect-indicatoren)

het saldo van de onderliggende beleidsvelden vermeld.

en welke prestaties daarvoor zullen worden verricht

Een saldo dat begint zonder een ‘minteken’ betekent dat

(prestatie-indicatoren). Alle indicatoren zijn opgenomen

per saldo sprake is van een bate (inkomst of v voordeel),

als bijlage 4.

een saldo dat begint met een ‘min-teken’ betekent dat per saldo sprake is van een last (uitgave of n nadeel) voor de begroting. In de begrotingscijfers 2023 zijn de begrotingswijzigingen verwerkt die de raad tot en met 15 juli 2022 heeft vastgesteld. Onder de tabel wordt een analyse gegeven van afwijkingen groter dan € 50.000 en / of politiek relevante afwijkingen. Afwijkingen in kapitaallasten en doorbelastingen als salarissen en directe overhead worden toegelicht in de betreffende paragrafen en/of taakvelden.

33

34

Programma 0 Bestuur en ondersteuning Taakveld 0.1 Bestuur Context en achtergronden

Wat gaan we daarvoor in 2023 doen?

Vertrouwen tussen overheid en burger is cruciaal voor

a)

We herzien het participatiebeleid. Voor de zomer

een goed functionerende samenleving en nodig om de

van 2023 biedt het college dit herziene beleid ter

uitdagingen waar we voor staan met elkaar aan te gaan.

besluitvorming aan, aan de gemeenteraad. Het

De afstand tussen overheid en burger is de afgelopen

herziene participatiebeleid heeft aandacht voor

jaren gegroeid. Tegelijkertijd zijn de uitdagingen de

innovatieve vormen van samenwerken, zoals right

komende periode groot. Inwoners willen op andere

to bid, right to challenge, jongeren betrekken bij

manieren meedenken en invloed hebben op hun directe

de lokale democratie en het aanstellen van een

leefomgeving of onderwerpen die hun toekomst aan

kinderburgemeester.

gaan. Het college wil meer ruimte voor allerlei vormen van

b)

meedenken en samenwerken.

We onderzoeken op welke manier we een raadgevend referendum mogelijk kunnen maken.

We willen dicht bij onze inwoners, ondernemers en

c)

We onderzoeken de mogelijkheid voor een

organisaties staan. Weten wat er bij hen speelt, om

(regionale) ombudsman. Deze ombudsman moet

zo te weten hoe we hen zo goed mogelijk kunnen

ervoor zorgen dat inwoners met hun onvrede of

ondersteunen. En als we dat niet kunnen, dan geven we

misstanden bij een onafhankelijk iemand terecht

dat ook aan. We luisteren goed, vertellen wat we doen

kunnen.

en waarom we dat doen. We sluiten aan bij de behoefte

d)

We richten een newsroom in om enerzijds snel

van de samenleving. Onze communicatie is helder en

te kunnen anticiperen op vragen en geluiden

toegankelijk.

vanuit de dorpen. Anderzijds kan het college deze geluiden gebruiken als input voor beleids- en

Wat willen we bereiken?

projectontwikkeling en -uitvoering.

Samen met inwoners, ondernemers en onze

e)

We bekijken de mogelijk voor een mediafonds.

maatschappelijke partners werken aan de opgaven van

Hiermee kunnen onze media onderwerpen die spelen

Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg voor een robuuste,

in onze dorpen goed onderzoeken, van meerdere

levensvatbare lokale democratie.

kanten belichten en daarmee de samenleving goed informeren. f)

We evalueren samen met de wijkraden ons systeem van wijkraden. Landelijke, inspirerende initiatieven zijn de aanleiding voor deze evaluatie.

Taakveld 0.2 Burgerzaken Context en achtergronden Maatschappelijke ontwikkelingen waarbij in toenemende

Afgelopen jaar is de “Visie Dienstverlening” vastgesteld.

mate de initiatiefrol wordt genomen door inwoners

Samen met de I-Visie vormen deze een uitwerking van de

en ondernemers vormen een landelijke ontwikkeling.

gemeentelijke Missie “Samen werken aan Katwijk”, waarin

Als reactie op de ontwikkelingen zien we een meer

een ontwikkeling wordt geschetst naar een samenwerking

faciliterende en ondersteunende dienstverlening van

aan een eigentijdse dienstverlening voor Katwijk.

de gemeentelijke organisaties en een toenemende digitalisering van informatie en automatisering van processen. De ervaringen tijdens de coronaepidemie versterken dit.

35

De drie uitganspunten hierbij zijn:

DAR (Digitale Aanvraag Rijbewijzen)

•

U geeft ons een dikke duim voor onze dienstverlening

Katwijk neemt deel aan het landelijke experiment Digitaal

•

Over 95% van al onze producten en diensten vindt u

Aanvraag Rijbewijzen (DAR). Hiermee kunnen inwoners

digitaal gemakkelijk en eenvoudig de informatie die u

digitaal hun rijbewijs aanvragen en deze binnen twee

zoekt.

dagen afhalen in het gemeentehuis.

Al onze producten zijn geheel of gedeeltelijk

ondersteunen. En als we dat niet kunnen, dan geven we

eenvoudig digitaal af te nemen.

dat ook aan. We luisteren goed, vertellen wat we doen

•

en waarom we dat doen. We sluiten aan bij de behoefte Een aantal trajecten die zijn opgestart zijn bijvoorbeeld:

van de samenleving. Onze communicatie is helder en toegankelijk.

Het professionaliseren en verbeteren van de telefonische dienstverlening.

Wat willen we bereiken?

Een belangrijk uitgangspunt hierbij is het click-, call- en

Eigentijdse dienstverlening betekent dat we de innovaties

face-principe. Dit houdt in dat de inwoners met ‘een click’

die het afgelopen jaar in de publieksdienstverlening zijn

hun zaken zoveel mogelijk zelf kunnen regelen en via

ontstaan benutten om onze dienstverlening te vernieuwen.

call hierin ondersteund kunnen worden. En in sommige

Het uitgangspunt is digitaal waar dat kan en persoonlijk

gevallen is een persoonlijk gesprek (face) nodig. Om

waar dat nodig is. We houden rekening met inwoners

te weten waar we nu staan is er een onderzoek naar

die niet met digitale dienstverlening uit de voeten

telefonische bereikbaarheid gedaan. Naar aanleiding

kunnen (inclusiviteit), zodat onze dienstverlening positief

hiervan zijn we gestart met het inrichten van een

wordt gewaardeerd vanuit de samenleving (inwoners,

dashboard en het registeren van gesprekken om zo de

ondernemers en organisaties).

kwaliteit en kwantiteit te verbeteren. Verder is er een start gemaakt met webcare: beantwoorden van vragen

Wat gaan we daarvoor in 2023 doen?

via sociale media. Hierbij wordt het contactcenter op de

1.

hoogte gehouden van actualiteiten die spelen.

Dienstverleningsprocessen inrichten vanuit het perspectief van de klant waarbij het principe click, call en face wordt toegepast.

E-diensten

2.

In 2023 worden alle e-diensten binnen het

Het inrichten van permanente klantmeting op de dienstverleningsprocessen.

burgerzaaksysteem geïmplementeerd. Dit zijn diensten

3.

Het ontwikkelprogramma voor

waarmee inwoners eenvoudig via een portaal onlinezaken

dienstverleningsgedrag invoeren in de organisatie

kunnen doen met de gemeente. Voordelen hiervan

(WELKOM). Warm, Enthousiast, Luisterend,

zijn snellere verwerking, geen opvragen van onnodige

Klantgedreven, Open en Meedenkend

gegevens, controle bij invullen, de aanvraag blijft binnen

4.

de Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP)-applicatie

Kennisbank dienstverlening (intern en extern) ontwikkelen en inrichten.

en inwoners kunnen plaats- en tijdsonafhankelijk

5.

Verder professionaliseren en verbeteren van het

zaken regelen. Een voorbeeld van een e-dienst die

contactcenter voor telefonische dienstverlening en

geïmplementeerd is, is het doorgeven van een verhuizing.

de newsroom-door. a.

Implementeren chatbot

b.

Verbeteringen doorvoeren n.a.v. onderzoek telefonische bereikbaarheid

c.

Verder door ontwikkelen van de newsroom gemeente breed.

Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Context en achtergronden

worden ingezet voor eigen huisvesting maar ook voor

De gemeente heeft een vastgoedportefeuille met

welzijnsorganisaties, maatschappelijke initiatieven en

gebouwen en terreinen. De vastgoedportefeuille wordt

sport. De maatschappelijke vastgoedportefeuille wordt in

conform wet- en regelgeving onderhouden waarin in

lijn gebracht met het accommodatiebeleid om uiteindelijk

geval van vervangingsinvesteringen, verduurzaming

te komen tot een duurzame portefeuille die optimaal de

wordt meegenomen. Daarnaast worden een aantal

beleidsdoelen faciliteert.

panden projectmatig verduurzaamd. De objecten

36

Gemeentelijke maatschappelijke accommodaties zijn

Wat gaan we daarvoor in 2023 doen?

veelal een ontmoetingsplek waar inwoners, verenigingen

1.

a. De portefeuillestrategie wordt in samenwerking

en organisaties elkaar ontmoeten en/of om gezamenlijk

met de verschillende beleidsdisciplines opgesteld.

deel te nemen aan maatschappelijke activiteiten. De

Per object wordt de strategie uitgewerkt in de

ontmoetingsplek zorgt veelal voor structuur, gezelligheid,

objectplannen;

sociale verbinding en het tegengaan van eenzaamheid.

b. Multifunctioneel gebruik van de gemeentelijke accommodaties stimuleren;

De gebouwen die niet aansluiten bij de behoeften

c. Huurders en gebruikers stimuleren tot

vanuit de organisatie of de gewenste maatschappelijke

samenwerking en verplaatsen / verhuizen van

voorzieningen kunnen worden verkocht.

huurders en gebruikers; d. In iedere wijk borgen van een laagdrempelige

Wat willen we bereiken?

maatschappelijke accommodatie waar inwoners

1.

van Katwijk elkaar kunnen ontmoeten;

Realiseren van een kernportefeuille waarin maatschappelijke accommodaties zoveel

e. Toewerken naar een kostprijsdekkend tarief voor

mogelijk multifunctioneel worden gebruikt en de 2.

het gebruik van de gemeentelijke accommodaties

beleidsdoelstellingen optimaal worden ondersteund.

op grond van de nota vastgoedbeleid;

De vastgoedportefeuille in overeenstemming brengen

f. Beheer en exploitatie van de gemeentelijke

met het accommodatiebeleid, toewerken naar een

accommodaties optimaliseren.

kernportefeuille door middel van:

2.

a. Opstellen van een portefeuillestrategie;

uit fase II en III worden verduurzaamd, o.a. de

b. Uitvoering geven aan de objectplannen;

gemeentelijke sportaccommodaties;

c. Verhogen van het multifunctioneel gebruik

b. Opstellen van een routekaart voor de verdere

van maatschappelijke accommodaties en

verduurzaming van het vastgoed om te voldoen

schoolgebouwen. 3.

aan de eisen van het Klimaatakkoord in 2030.

Verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed door

3.

vastgoedportefeuille is een notitie opgesteld

a. Uitvoering van de duurzaamheidsmaatregelen

met mogelijke ontwikkellocaties. De behouden-ofverkoopanalyse van de maatschappelijke

b. Opstellen van een routekaart verduurzaming.

portefeuille is uitgevoerd in 2022. Daaruit

Verkoop van gemeentelijk vastgoed in

voortvloeiende acties worden uitgevoerd in 2023

overeenstemming met het vastgoedbeleid:

e.v.;

a. Behouden of verkoopanalyse opstellen.

b. Afhandelen van de laatste verkopen. Dit betreffen

b. Verkoop van panden volgens de verkooplijst. 5.

a. Op basis van een analyse van de gehele

middel van: fase II en III; 4.

a. In 2023 zullen de gemeentelijke vastgoedobjecten

de complexere dossiers die veel inzet vragen van

Uitvoering geven aan het snippergrondbeleid.

de organisatie. 4.

Uitvoering van het project regulering gebruik gemeentegrond.

Taakveld 0.4 Overhead Het BBV schrijft voor dat in de programmabegroting een

bij de producten/taakvelden van bijvoorbeeld leges,

apart overzicht moet worden opgenomen van de kosten

riolering en afvalverwerking. De wijze waarop overhead

van de overhead. In de programma’s zijn de kosten

wordt meegenomen in de berekening van maximaal

opgenomen die betrekking hebben op het primaire

kostendekkende tarieven is toegelicht in de paragraaf

proces. Doordat de overhead op een apart taakveld

lokale heffingen.

wordt begroot, staan de overheadkosten niet meer

37

Bedrag * € 1.000 Overzicht overhead

2022

2023

2024

2025

2026

Overhead - salarissen

13.167

14.865

14.913

14.913

14.913

Overhead - materiële lasten

8.262

8.826

9.217

9.042

8.479

Totaal overhead

21.429

23.691

24.130

23.955

23.392

Toerekening aan investeringen en grondexploitaties

-1.444

-1.465

-1.467

-1.483

-1.483

Per saldo taakveld 0.4 overhead

19.985

22.225

22.663

22.472

21.909

Percentage overhead

69,37%

61,83%

61,90%

62,66%

62,66%

Voor wat betreft het taakveld overhead is met name op het

betreft de materiële lasten is sprake van een toename met

onderdeel salarissen sprake van een toename

ca. € 560.000, deze is o.a. te verklaren door stijging van

(€ 1.698.000). Een groot deel daarvan is te verklaren door

de energielasten van het gemeentehuis (€ 171.000), het

de grote opgaven, daarnaast betreft dit salarissen die via

wegvallen van de huuropbrengst van de gemeentewerf

het overheadpercentage wat doorwerken in uurtarieven

door de gemeente Noordwijk (€ 112.000) en de gevolgen

en belastingtarieven worden doorberekend aan de diverse

van de doorrekening van de opgaven.

taakvelden en investeringen van de begroting. Voor wat

Taakveld 0.5 Treasury Tot dit taakveld behoren de activiteiten van de gemeente

Dividenden worden alleen nog ontvangen van Alliander

met betrekking tot de treasury-functie:

en BNG. Voor meer informatie verwijzen wij u naar de

•

kort- en langlopende leningen

paragraaf financiering.

•

deelnemingen in nutsbedrijven (Alliander-dividend)

•

overige financiële middelen (BNG-dividend)

Taakveld 0.61 OZB woningen De tarieven van belastingen en rechten worden

structurele onevenwichtigheid te voorkomen. Dit is in de

geïndexeerd met 4,77%. Dat is een gemiddelde van de

kaderbrief 2023-2026 besloten. Naast de indexering wordt

indexering van: een materiële kostenstijging van 6,7%,

de jaarlijkse trendmatige verhoging van 4% toegepast

bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen van 3,22% en

conform besluit vanuit de bezuinigingsronde in 2021.Voor

verwachte loonstijging van 4,4%.

meer informatie verwijzen wij u naar de paragraaf lokale

Deze verhoging is noodzakelijk om de inkomsten van

heffingen.

de gemeente op dit onderdeel op peil te houden en

Taakveld 0.62 OZB niet woningen De opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) voor niet-woningen is net als voor woningen geïndexeerd met 4,77%. Voor meer informatie verwijzen wij u naar de paragraaf lokale heffingen.

38

Taakveld 0.63 Parkeerbelasting Tot dit taakveld behoort de parkeerbelasting: •

heffing en invordering;

•

opbrengsten parkeerfaciliteiten;

•

opbrengsten boetes.

We geven verder uitvoering aan de Nota parkeerbeleid van juli 2020, zie taakveld 2.2.

Taakveld 0.64 Belastingen overig Onder de overige belastingen vallen de hondenbelasting,

op dit onderdeel op peil te houden en structurele

reclamebelasting, precariobelasting en roerende-

onevenwichtigheid te voorkomen. De tarieven voor de

ruimtebelastingen. De opbrengst van de hondenbelasting

roerende-ruimtebelastingen zijn op basis van wettelijke

en precariobelasting is voor 2022 verhoogd met het door

voorschriften gelijk aan die van de OZB. De onder

het CPB geraamde inflatiepercentage van 4,77%. Met deze

taakveld 0.61 OZB-woningen opgenomen uitgangspunten

verhoging wordt de algemene prijsontwikkeling gevolgd.

gelden onverkort voor de roerende-ruimtebelastingen.

Dit is noodzakelijk om de inkomsten van de gemeente

Taakveld 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds De op dit taakveld opgenomen bedragen voor de te ontvangen algemene uitkering zijn gebaseerd op de meicirculaire 2022. Over de gevolgen van de Meicirculaire 2022 voor de jaren 2022 en verder is uw raad separaat geïnformeerd.

Taakveld 0.8 Overige baten en lasten Op dit taakveld worden onder andere baten en lasten geraamd die (nog) in afwachting zijn van verdere verdeling over de inhoudelijke taakvelden ofwel posten met een algemeen karakter die niet naar specifieke taakvelden in te delen zijn.

39

Stelposten

2023

2024

2025

2026

1

Onvoorzien

67.000

68.000

68.000

68.000

2

Vertragingseffect investeringen

-400.000

-400.000

-400.000

-400.000

3

Stelpost prijsstijging

1.390.900

1.440.900

1.390.900

1.390.900

4

Stelpost diverse zelfrealisaties

-73.000

-27.000

-27.000

0

5

Stelpost prijsstijging areaalgevoelige budgetten

240.150

340.150

390.150

390.150

6

Stelpost bezuiniging G3 overhead

-17.205

27.685

27.685

27.685

7

Stelpost areaal Valkenhorst

500.000

500.000

500.000

1.905.000

8

Stelpost pensioenpremie 2022

300.000

300.000

300.000

300.000

9

Werkdruk organisatie

1.000.000

1.000.000

1.000.000

1.000.000

10

Stelpost verloop vacatures

-930.894

-477.585

-223.847

0

11

Subsidies welzijnsprogramma

633.861

633.861

633.861

633.861

Toelichting stelposten: 1)

Onvoorzien

4)

Stelpost diverse zelfrealisaties

Volgens het BBV (Besluit Begroting en

Deze post is in de begroting 2021 voor het

Verantwoording) is de gemeente verplicht om een

eerst opgenomen. Het betrof raming van diverse

post onvoorzien op te nemen, maar is vrij in de

zelfrealisaties die nog niet administratief waren

bepaling van de hoogte van het bedrag. Gezien

verwerkt. In 2021 is de verwachting dat de geraamde

deze verplichting en om in dekking te voorzien bij

voordelen op zelfrealisaties worden gehaald welke

onvoorziene gebeurtenissen is deze post in deze

in programma 8 waren opgenomen. Deze stelpost

begroting gesteld op structureel € 1,- per inwoner.

wordt gerealiseerd omdat overhead op inhuur van grexen en investeringen wordt toegerekend, welke

2)

Vertragingseffect investeringen

grotendeels niet in de ramingen staat. Ook voor de

Dit betreft voor € 400.000 een raming waarmee

jaren 2022 tot en met 2024 zal dat op deze wijze

elk jaar in de bestuursrapportage het voordeel van

worden toegepast.

de vertraging in de investeringsuitgaven budgettair wordt ingeboekt. Want hoewel het voornemen

5)

Stelpost prijsstijging areaalgevoelige budgetten

is om de investeringen daadwerkelijk uit te gaan

Binnen de berekening van de meicirculaire

voeren, zijn er meerdere aspecten die ervoor

2020 is rekening gehouden met de stijging van

zorgen dat het voorgenomen investeringsvolume

het aantal woningen/inwoners op basis van de

niet gehaald zal worden. Dit kan komen door

geactualiseerde woningbouwprognose. Ook diverse

wijzigingen in planningen, externe omstandigheden,

uitgavenbudgetten binnen de meerjarenbegroting zijn

de PAS, afhankelijkheid van voortgang in

areaalgevoelig maar niet verhoogd. Om dit risico af te

andere investeringen, beschikbare capaciteit

dekken zijn de budgettair voordelige uitkomsten van

e.d. Het is echter op voorhand niet te zeggen

de meicirculaire vanaf ’21 voor dit doel gereserveerd.

welke investeringen worden beïnvloed door de verschillende aspecten.

6)

Bezuiniging G3 overhead Op 10 december 2021 heeft uw raad de notitie

3)

Stelpost prijsstijgingen

bezuinigingen vastgesteld. Enkele bezuinigingen

De bedragen van deze stelpost welke gevormd is

betroffen overhead, personeel en inhuur:

tot en met 2022 zijn afgeboekt; oude bedragen

₀ De structurele bezuinigingsmaatregel G3 trap op

stapelden zich namelijk op. In de kadernota 2023

trap af van € 100.000 vanaf 2022;

is rekening gehouden met percentages die op

₀ Diverse incidentele intensiveringen welke

dat moment golden. In deze begroting is gebruik

taakstellend voor het P-budget zijn opgenomen

gemaakt van deze stelpost en er resteert nog ruim

voor 2022 € 238.680;

€ 1,3 miljoen structureel.

₀ Het amendement verruiming bezuiniging personeel / inhuur € 200.000 vanaf 2023.

40

7)

Areaalgevoelige budgetten Valkenhorst

10) Stelpost verloop vacatures

Stelpost areaalgevoelige budgetten is opgeknipt in

Met de vertaling van de opgaven is uitbreiding van

een algemeen deel en een GOV-deel. Deze splitsing

capaciteit gemoeid. Hoewel de werving snel van start

is noodzakelijk omdat het geheel aan lasten en baten

zal gaan, voorzien we ook dat niet direct invulling

specifiek voor Valkenhorst apart in beeld moeten

kan worden gegeven aan alle vacatures. Het is een

blijven. Bij alle toekomstige ontwikkelingen met

lastige markt om gekwalificeerde mensen te vinden

financiële doorrekening kan op deze wijze inzichtelijk

op diverse vakgebieden. Daarnaast speelt ook het

worden gemaakt / rekening worden gehouden met

gebruikelijke verloop van medewerkers die niet altijd

de reeds gereserveerde middelen voor GOV.

direct vervangen kunnen worden. Daarom is deze stelpost gevormd met een dalend verloop.

8)

Pensioenpremies De verwachting van ABP was dat de premie

11) Subsidies welzijnsprogramma

van het ouderdoms- en nabestaandenpensioen

Dit betreft een reservering voor de welzijnssubsidies,

zou stijgen van 25,9% naar 27,4%, omdat de

welke in de kaderbrief 2023 is opgenomen. Met

pensioenen aanmerkelijk duurder waren geworden

ingang van 2023 worden naast de compensatie

door de lage rente en doordat de verwachte

op lonen ook de prijzen gecompenseerd. Voor de

beleggingsopbrengsten lager uitvallen. Uiteindelijk is

indexatie wordt een gewogen index gehanteerd

definitief besloten om geen stijging door de voeren.

die voor 40% uit de loonindexatie en voor 60%

In de najaarsbestuursrapportage 2022 zal worden

uit de inflatie bestaat. Rekening houdend met de

voorgesteld om deze stelpost vrij te laten vallen.

correctie over 2022 is een gewogen indexcijfer van 5,78% berekend geldend voor alle gesubsidieerde

9)

Werkdruk organisatie

instellingen.

Voor de organisatie is € 1 miljoen geraamd ten behoeve van verlaging werkdruk. Binnen de organisatie wordt namelijk een hoge werkdruk ervaren. Dit blijkt uit het medewerkerstevredenheidsonderzoek dat recent is gehouden. Ook uit de benchmark blijkt dat vergelijkbare gemeenten zo’n 64 fte meer in dienst hebben dan Katwijk. Daarbij heeft Katwijk in tegenstelling tot andere gemeenten nog meer diensten zelf in uitvoering. De dienstverlening aan de burger staat hierdoor onder druk. Maatregelen zijn noodzakelijk. Enerzijds om de dienstverlening op peil te houden en anderzijds om te voorkomen dat het ziekteverzuim stijgt en medewerkers uitstromen.

Taakveld 0.9 Vennootschapsbelasting In het kader van een eind 2022 met de Belastingdienst af

hiervoor jaarlijks een aangifte Vpb gaan indienen.

te sluiten convenant “Doorontwikkeld Horizontaal Toezicht

Verhoogde aandacht is verder uitgegaan naar het

(DHT)” is door een extern adviesbureau nader onderzoek

grondbedrijf en de parkeergarages, gezien het risicoprofiel

gedaan naar de reikwijdte van de belastingplicht

van deze activiteiten voor de Vpb. Conform de hiertoe

vennootschapsbelasting (Vpb) bij de gemeente Katwijk.

geldende systematieken van winstberekening zijn zowel

Geconstateerd is dat tot op heden enkel Vpb-plicht

het grondbedrijf als de parkeergarages tot op heden

ontstaat voor de activiteiten verkoop van reststromen afval

echter (nog) niet winstgevend en de inschatting is dat

en (mogelijk) voor het verlenen van reclameconcessies.

dit voor boekjaar 2023 ook nog niet aan de orde is. De

Hoewel deze activiteiten financieel van beperkte omvang

gemeente monitort wel jaarlijks de activiteiten en beziet

zijn bij de gemeente – tot nu toe in te schatten op ca.

jaarlijks voor welke activiteiten zij aangifte moet doen.

€ 2.000 aan Vpb per jaar - zal de gemeente Katwijk

41

Taakveld 0.10 Mutaties reserves Op dit taakveld worden alle toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves geboekt die verband houden met alle taakvelden met uitzondering van taakveld 0.11. Alle reservemutaties zijn opgenomen in bijlage 4 Meerjarenoverzicht reserves en voorzieningen.

Taakveld 0.11 Resultaat rekening baten en lasten Dit taakveld is het saldo van de rekening van baten en lasten van alle andere taakvelden, inclusief de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves op die taakvelden. Dit taakveld laat alleen bij de jaarrekening een resultaat zien.

42

Wat mag programma 0 kosten? Bedrag * € 1.000 ( - = nadeel, + = voordeel)

Rekening 2021

Begroting na wijzigingen 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten

Programma 0 Bestuur en Ondersteuning

0.1 Bestuur

2.605

2.857

3.072

3.072

3.042

3.042

0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten

6.521

-

-

-

-

-

0.2 Burgerzaken

3.078

2.660

2.755

2.709

2.709

2.709

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

1.706

1.183

1.711

1.572

1.471

1.551

0.4 Overhead

19.260

20.530

23.273

23.493

24.269

24.688

0.5 Treasury

-85

45

429

430

588

687

0.61 OZB woningen

175

161

161

161

161

161

0.63 Parkeerbelasting

57

52

52

52

52

52

1.161

1.033

1.053

1.056

1.057

1.057

0

-1.162

-1.574

-1.594

-1.739

-1.738

654

6.274

3.774

4.398

4.655

4.824

Totaal lasten

35.132

33.633

34.706

35.349

36.265

37.033

0.1 Bestuur

318

43

43

43

43

43

0.2 Burgerzaken

914

1.180

1.180

1.180

1.180

1.180

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

453

3.053

1.706

828

831

831

0.4 Overhead

206

204

101

101

101

101

0.5 Treasury

1.544

1.931

1.759

1.755

1.750

1.740

0.61 OZB woningen

8.096

9.458

10.526

11.889

13.535

14.785

0.62 OZB niet-woningen

5.401

5.437

6.635

6.957

7.285

7.358

0.63 Parkeerbelasting

2.500

2.939

2.535

2.535

3.039

3.039

0.64 Belastingen overig

4.014

629

655

655

655

655

101.101

110.823

112.980

115.825

117.665

109.995

136

0

0

0

0

271

Totaal baten

124.683

135.697

138.120

141.768

146.084

139.998

Saldo exclusief mutaties reserves

89.551

102.064

103.414

106.419

109.819

102.965

0.10 Toevoeging aan reserves

3.914

11.410

668

3.249

7.512

200

0.10 Onttrekking aan reserves

4.071

8.993

140

90

60

0

Saldo inclusief mutaties reserves

89.708

99.647

102.886

103.260

102.367

102.765

0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

Baten

0.8 Overige baten en lasten (incl. begrotingsresultaat)

0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

Reserves

0.8 Overige baten en lasten

Toelichting verschillen Het betreft afwijkingen groter dan € 50.000 op

Taakveld 0.1

taakveldniveau en politiek, relevante mutaties. De cijfers

Lasten

2023 worden vergeleken met 2022 en 2023 wordt

Griffie: Ten behoeve van versterking van de ondersteuning

vergeleken met de meerjarenraming.

van de raad is het salarisbudget met ingang van 2023 structureel verhoogd met € 155.000 (raadsbesluit 1 juni

Analyse ten opzichte van de begroting 2022

2022).

43

Taakveld 0.2

Baten

Lasten

Nutsvoorzieningen: In het jaarverslag 2021 van Alliander

Verkiezingen: In 2022 is het budget voor de

NV is een dividendvoorstel opgenomen van € 0,83 per

gemeenteraadsverkiezingen verhoogd i.v.m. aanpassingen

aandeel en levert in 2022 een voordeel op voor Katwijk

m.b.t. corona (€ 189.400). De gemeente is via de

van € 150.400.

circulaires van het gemeentefonds voor deze lasten Taakveld 0.61, 0.62, 0.63, 0.64

gecompenseerd.

Lasten Taakveld 0.3

Ondernemersfonds: hogere bijdrage, doordat de bijdrage

Baten

is gekoppeld aan de OZB opbrengst van niet woningen

Eigendommen niet voor publieke diensten: In 2022 is de

leidt tariefsverhoging van de OZB ook tot een hogere

incidentele verkoopopbrengst van het pand van voormalig

bijdrage aan het Ondernemersfonds (€ 50.300 n).

hotel Riche begroot (€ 1.421.200 n). Via de kaderbrief ’23 wordt rekening gehouden met een indexatie van de

Baten

huuropbrengsten met 4,77% (€ 55.000 v).

OZB woningen: Door tariefstijging en de toename van het aantal woningen stijgt deze OZB opbrengst (€ 1.067.732

Taakveld 0.4

v).

Lasten Bestuursondersteuning: De leden van de VNG hebben

OZB niet woningen (gebruikers en eigenaren): Door

tijdens het VNG congres ingestemd met een stijging van

tariefstijging stijgen de OZB opbrengst voor eigenaren

de contributie met 4,4% (€ 100.000 n).

(€ 815.157 v) en gebruikers van niet-woningen (€ 384.036 v).

Huisvesting gemeentehuis: Per 1 januari 2023 wordt een

Opbrengst parkeerbelasting naheffingsaanslagen: Naar

nieuw energiecontract actief, welke gezamenlijk met

verwachting zal de inzet van scanscooters en een

een aantal omliggende gemeenten is aanbesteed. De

intensivering op naheffingsaanslagen van buitenlandse

huidige marktsituatie resulteert in een forse structurele

kentekens resulteren in een structureel hogere opbrengst

kostenstijging (€ 170.700 n).

(€100.000 v).

Overhead unit HRM: Ten behoeve van het strategisch

Opbrengst parkeerbelasting: De parkeeropbrengsten

personeelsbeleid is € 200.000 opgenomen.

blijven achter ten opzichte van de ramingen in de begroting doordat het aantal betalende parkeerders lager

Stelpost overhead: De toename van het aantal fte in de

is dan waar in de begroting rekening mee is gehouden.

begroting leidt ook tot een toename van de daaraan

Gezien de onzekerheid over deze aantallen door corona/

verbonden overhead (inrichting werkplekken, hardware

inflatie etc. zijn de opbrengsten in 2023 en 2024 verlaagd

etc) (€ 914.850).

(€ 504.042 n). Op basis van een evaluatie wordt nader bekeken of dit structureel moet worden aangepast en

Baten

welke maatregelen / dekkingsmogelijkheden er zijn om dit

Huisvesting centrale werf: lagere huuropbrengst doordat

nadeel op te vangen.

de gemeente Noordwijk vertrekt m.i.v. 1-1-2023 uit het Taakveld 0.7

pand aan de Heerenweg (€ 111.550 n).

Lasten Taakveld 0.5

Algemene uitkering: In de begroting 2022 was nog een

Lasten

incidenteel corona budget gereserveerd. Dit budget

Rente en afschrijving: Hogere rente langlopende

maakt geen onderdeel uit van de begroting 2023

geldleningen (€ 181.500 n). Abusievelijk is voor de

(€ 202.000 v).

begroting 2022 – 2025 het volledige voordeel van de omslagrente ten gunste van het begrotingssaldo gebracht, waardoor het meerjarensaldo een te rooskleurig beeld te zien gaf (€ 281.343 n).

44

Baten Algemene uitkering: De doorwerking van het landelijk

Lagere dotatie bestemmingsreserve coronamiddelen: via

coalitieakkoord, stijging van de rijksuitgaven als gevolg

de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2021 is ca.

van de inflatie- en cao ontwikkelingen, overheveling

€ 2,3 mln in 2022 toegevoegd aan deze reserve die via

van de decentralisatieuitkering jeugd naar de algemene

het raadsbesluit van 3 februari 2022 is ingesteld (zie ook

uitkering en ontwikkeling van het aantal maatstaven

baten programma 5 en 6 en zaaknummer 2779012)

(woningen/inwoners) leiden voor de doorrekening van de

(€ 2.373.000 v).

decembercirculaire 2021 en meicirculaire 2022 tot een hogere algemene uitkering (€ 4.932.653 v).

Lagere dotatie bestemmingsreserve strategische investeringen: In 2022 zijn de opbrengsten van de tender

Compensatiemiddelen jeugd: in de meicirculaire is bekend

locatie 2 geraamd, deze opbrengst wordt gedoteerd in de

gemaakt dat de compensatie jeugdhulp voor 2023

BSI. In 2023 wordt rekening gehouden met de verkoop

€ 4.416.000 bedraagt. Ten opzichte van de compensatie

van de locatie Ambachtsweg 2 (€ 1.695.600 v).

voor 2022 (€ 5.576.620) is dit een verlaging met € 1.160.620 n).

Baten Lagere onttrekking algemene reserve: T.b.v. de vorming

Energiemiddelen: Vanaf 2023 een structurele stelpost voor

van de bestemmingsreserve coronamiddelen in 2022 vindt

verwachte rijksmiddelen voor energie opgenomen

in 2022 incidentele onttrekking aan de algemene reserve

(€ 404.000 v).

plaats (€ 2.233.000 n).

Decentralisatieuitkering sociaal domein: voor een aantal

Lagere onttrekking resultaat reserve: De bestemming

transitieonderdelen werd nog een decentralisatieuitkering

van het jaarrekeningsresultaat 2021 leidt in 2022 tot een

ontvangen, in de meicirculaire 2022 is het onderdeel

onttrekking aan deze reserve (€ 6.521.070 n).

jeugd (voogdij 18+) grotendeels overgeheveld naar de algemene uitkering (€ 1.278.000 n). Het onderdeel

Lagere onttrekking bestemmingsreserve nog uit te voeren

participatie is via de meicirculaire incidenteel verhoogd

activiteiten: Via de najaarsbestuursrapportage 2021 en de

voor 2022 (€ 522.550 n).

jaarrekening 2021 zijn een aantal incidentele budgetten via deze reserve overgeheveld naar 2022. In 2022 worden

Taakveld 0.10

deze budgetten onttrokken aan deze reserve (€ 99.000 n).

Lasten Lagere dotatie algemene reserve: In 2022 is het positieve jaarrekeningsresultaat over 2021 gedoteerd aan de algemene reserve (€ 6.673.370 v).

Analyse ten opzichte van de meerjarenraming 2024-2026 Taakveld 0.3

Taakveld 0.4

Lasten

Lasten

Eigendommen niet voor publieke diensten: Betreft een

Organisatieontwikkeling directie: Vanaf 2024 vervalt het

incidenteel inhuurbudget t.b.v. begeleiding van het project

budget voor organisatieontwikkeling (€ 95.000 v).

'verkoop snippergroen' (€ 138.663 n).

Overhead unit HRM: Ten behoeve van het strategisch personeelsbeleid is stijgende post opgenomen (€ 186.667

Baten

n).

Eigendommen niet voor publieke diensten: De opbrengsten van grondverkopen zijn incidenteel van aard,

Taakveld 0.5

vanaf 2024 worden nog geen grondverkopen verwacht

Lasten

(€ 881.083 n)

Rente en afschrijving: Hogere rente langlopende geldleningen (€ 1.090.133 v).

45

Taakveld 0.61, 0.62, 0.63, 0.64

Compensatiemiddelen jeugd: in de meicirculaire is

Baten

bekend gemaakt dat de compensatie jeugdhulp voor

OZB woningen: Door tariefstijging en de toename van het

2023 € 4.416.000 bedraagt. In de meerjarenbegroting

aantal woningen stijgt deze OZB opbrengst (€ 2.877.369

wordt rekening gehouden met een daling a.g.v. landelijke

n).

bezuinigingsmaatregelen € 1.981.343 v).

OZB niet woningen (gebruikers en eigenaren): Door

Stelpost algemene uitkering a.g.v. woningbouw: Er

tariefstijging stijgen de OZB opbrengst voor eigenaren

wordt vanaf 2026 rekening gehouden met een stijging

(€ 444.145 n) en gebruikers van niet-woningen (€ 120.523

van de algemene uitkering a.g.v. toename van het aantal

n).

woningen (€ 66.667 n).

Opbrengst parkeerbelasting: De parkeeropbrengsten

Decentralisatieuitkering sociaal domein: Voor

blijven achter ten opzichte van de ramingen in de

het onderdeel participatie wordt binnen de

begroting doordat het aantal betalende parkeerders lager

meerjarenbegroting rekening gehouden met een dalende

is dan waar in de begroting rekening mee is gehouden.

decentralisatieuitkering (€ 209.400 n)

Gezien de onzekerheid over deze aantallen door corona/ inflatie etc. zijn de opbrengsten in 2023 en 2024 verlaagd

Taakveld 0.8

(€ 336.028 n). Op basis van een evaluatie wordt nader

Lasten en baten

bekeken of dit structureel moet worden aangepast en

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11968360/1