13. Bijlage 5. Alliander Jaarverslag 2020 (1900925)

Routekaart Alliander volgt sinds de uitbraak van het coronavirus de maatregelen van de Rijksoverheid en het RIVM. Op basis hiervan hebben we een Routekaart Corona Alliander opgesteld. De Routekaart is beoordeeld in de risico-inventarisatie en -evaluatie, die we conform de Arbeidsomstandighedenwet uitvoeren. Verder zijn enkele andere specifieke maatregelen getroffen om de kans op fysieke of mentale klachten ten gevolge van het coronavirus te beheersen.

Landelijk protocol Om veilig te kunnen werken, volgt Alliander het landelijke protocol Samen Veilig Doorwerken. Dit protocol schept duidelijkheid voor onder meer de bouw- en installatiebranche, maar ook voor bewoners, opdrachtgevers, klanten, leveranciers en alle werkenden over veilig werken tijdens de coronacrisis. Ook komt de manier waarop werkzaamheden bij mensen thuis veilig doorgang kunnen vinden aan bod. Welke werkzaamheden precies worden opgepakt is maatwerk en kan per netbeheerder verschillen. Voorop staat dat de vitale infrastructuur blijft draaien en dat werkzaamheden veilig kunnen worden uitgevoerd.

Veiligheidsinstructies Voor een veilige infrastructuur is een veilige werkomgeving een voorwaarde. We werken volgens de protocollen van VeiligheidsInstructie AardGas voor de Energiebedrijven (VIAG) en Bedrijfsvoering Elektrische Installaties (BEI). Alliander maakt medewerkers zo goed mogelijk bewust van de rol die veiligheid in hun werk speelt, onder meer door het bieden van Life Saving Rules. De regels zorgen voor eenduidigheid en duidelijkheid en zijn bedoeld om veiligheidsincidenten te voorkomen.

Blootstelling aan gevaarlijke stoffen Benzeen In ons werk bestaat de kans dat medewerkers in contact komen met gevaarlijke stoffen. In 2018 bleek uit onderzoek van KIWA dat gaslekken kunnen leiden tot benzeenverontreiniging in de bodem. We hebben toen aangepaste werkinstructies opgesteld om medewerkers te beschermen. In opdracht van Netbeheer Nederland is in 2020 een plan van aanpak opgesteld om benzeenverontreiniging te voorkomen.

Chroom-6 In 2018 werd duidelijk dat bij een aantal hoogspanningsmasten van TenneT verf met chroom-6 is gebruikt. Sindsdien doen we onderzoek naar het voorkomen van chroom-6 in onze assets. Voor het werken aan deze assets hanteren wij aangescherpte werkinstructies. Voor medewerkers is informatie beschikbaar waar chroom-6 voorkomt en hoe ermee dient te worden omgegaan.

Asbest We werken binnen Alliander volgens ons asbestbeleid. Asbest komt in onze sector namelijk nog veel voor en het is een belangrijk risico om rekening mee te houden. De werkgeversvereniging van netbeheerders Nederland (WENb) en Netbeheer Nederland hebben daarom de handen ineengeslagen en branchebeleid ontworpen dat voldoet aan de nieuwste wet- en regelgeving. Dit landelijk asbestbeleid houdt in dat alle netwerkbedrijven allemaal volgens een gezamenlijk beleid werken. Dit is handig omdat dit duidelijkheid geeft naar onze eigen medewerkers, maar ook naar de medewerkers van aannemers of meetbedrijven die voor ons werken.

Impact milieu-issues: PFAS PFAS is een verzamelterm voor duizenden stoffen die niet van nature in het milieu voorkomen. Bij een te hoge concentratie moeten er maatregelen worden genomen en kan de grond niet zonder meer worden getransporteerd of toegepast. Dit bemoeilijkt tal van grondactiviteiten. Alliander gaat bij grondroering altijd zorgvuldig te werk en heeft rondom PFAS interne voorzorgsmaatregelen genomen door het inrichten van PFAS-onderzoek van grond ter bescherming van medewerkers die bijvoorbeeld met grond werken.

68

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

69

Lost Time Injury Frequency De Lost Time Injury Frequency (LTIF) drukt het aantal ongevallen met verzuim uit per 1 miljoen gewerkte uren. De LTIF over 2020 is uitgekomen op 1,8 en is daarmee gedaald ten opzichte van de LTIF over 2019 (2,1). Afgelopen jaar zijn er geen grote veiligheidsincidenten met elektriciteit en gas geweest. 3

2

1

0

Ongevallen met verzuim

0

Ongevallen zonder verzuim

0

Privacy Privacy is een grondrecht, een voorwaarde om vrij te zijn in wie je bent en wat je doet. Privacy gaat erover dat personen regie houden over hun gegevens. De samenleving moet er op kunnen vertrouwen dat organisaties zorgvuldig met deze gegevens omgaan. Alliander verwerkt persoonsgegevens, onder andere van klanten en medewerkers. Onder meer door de coronacrisis leidden thuiswerken en videobellen in 2020 tot meer digitale uitwisseling van persoonsgegevens. Alliander heeft platformen voor kantoorautomatisering geselecteerd die voldoen aan de door Alliander gestelde vereisten. Hiermee beschermen we de privacy van onze medewerkers, ons netwerk en onze klanten.

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Omgaan met energiedata Samen met de andere netbeheerders werken we aan vernieuwing van de gedragscode voor het omgaan met energiedata uit de slimme meters. Daarnaast werken we gezamenlijk aan het verantwoord gebruik van energiedata van klanten.

Datalekken In 2020 hebben we 29 geïdentificeerde datalekken onderzocht. In zes gevallen heeft het onderzoek vastgesteld dat het Autoriteit Persoonsgegevens (AP-)meldingsplichtige datalekken betrof conform de definitie van de AVG/UAVG. In alle aan de AP gemelde datalekken betrof het situaties waarbij de gezamenlijke netbeheerders verantwoordelijkheid droegen doordat het gecentraliseerde verwerkingen betrof.

Cybersecurity Als vitale infrastructuur, zoals energienetten, uitvalt, kan dat grootschalige maatschappelijke ontwrichting veroorzaken. Alliander valt onder de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni) en we doen er alles aan om te voorkomen dat dit gebeurt. Cybersecurity omvat alle maatregelen (techniek, mens en organisatie) om illegale digitale activiteiten tegen te gaan, te signaleren en om de schade ervan te beperken. We maken bijvoorbeeld gebruik van professionele en moderne beveiligingssystemen. We monitoren en analyseren cyberrisico’s voortdurend: wat betekenen ze voor Alliander? Hoe kunnen wij erdoor worden geraakt? Welke acties moeten we ondernemen? We verdedigen 'modern', wat betekent dat we niet alleen muren opwerpen om hacks tegen te houden, maar dat we ook in staat zijn om binnengedrongen hackers in onze kantoor- en procesinfrastructuur op te sporen en hier adequaat op te reageren. Aanvullend hierop hebben we de afgelopen jaren aandacht besteed aan een adequate scheiding tussen onze kantoor- en procesautomatisering.

Corona en cybersecurity Tijdens de coronacrisis was er sprake van een verhoogd risico voor cybersecurity. Wereldwijd zagen we een toename van incidenten. Door het thuiswerken had ook ons IT-netwerk een veel grotere exposure dan daarvoor. Bovendien konden we niet de securitysituatie bij mensen thuis in de gaten houden. Cybersecurity is daarom onderdeel van de crisisorganisatie rond corona.

Governance op security aangepast De aandacht voor cybersecurity is behalve door thuiswerken in 2020 ook gegroeid door gestegen gebruik van medewerkersdata, het uitgebreider inzetten van aannemers en de intensivering in de distributie van energiedata. Om nog beter inzicht te krijgen in de beveiligingsrisico’s binnen Alliander was het belangrijk om de governance op privacy en security dit jaar aan te passen. We hebben hiervoor onder meer de functie van Chief Information Security Officer (CISO) herijkt. De CISO rapporteert direct aan de Raad van Bestuur.

Certificering We hebben de beveiligingsprocessen door een onafhankelijke externe partij laten certificeren. Kenter was al ISO 27001 gecertificeerd en heeft dit certificaat in 2020 mogen verlengen. Liander heeft voor de vitale infrastructuur dit jaar haar ISO 27001-certificaat behaald. Firan, ENTRNCE en Stam&Co hebben het certificaat Security Verified.

70

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

71

Een aantrekkelijke, inclusieve werkgever met gelijke kansen voor iedereen Bij Alliander werken inclusief inhuur circa 7.100 medewerkers (6.900 fte), die gezamenlijk zorgen voor een betrouwbare, betaalbare en bereikbare energievoorziening. Zij zijn een onmisbare schakel in de dagelijkse uitvoering van onze taken. Alliander onderkent het belang van goed werkgeverschap en wil een topwerkgever zijn en blijven: een inclusieve plek waar medewerkers vertrouwen hebben in de mensen met wie ze werken, mogelijkheden krijgen om zichzelf te ontwikkelen, trots zijn op wat ze doen en met plezier en in een goede sfeer samenwerken met collega’s, klanten, leveranciers en partners aan de energievoorziening van het duurzame morgen.

Gerelateerde onderwerpen Dit hoofdstuk gaat over wat wij doen op het gebied van werving en de samenstelling van onze organisatie. De gerapporteerde informatie heeft betrekking op een aantal thema's die stakeholders belangrijk vinden. Daarbij dragen de activiteiten bij aan een SDG:

Gerelateerde materiële thema's

Bijdrage aan SDG

F) Aantrekken en ontwikkelen van talent I) Verandervermogen van de organisatie

Gerelateerde stakeholdergroep Medewerkers

Doelen en resultaten medewerkers Verzuim medewerkers

Score medewerkersonderzoek

3,9%

geen1

resultaat 2020

resultaat 2020

≤ 4,3% doelstelling 2020

≥ 71 doelstelling 2020

4,2% in 2019

70% in 2019

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

1 2 3

72

Vrouwen in leidinggevende posities

Medewerkers met afstand tot de arbeidsmarkt

29,0%2

1083

resultaat 2020

resultaat 2020

≥ 30,0% doelstelling 2020

≥ 108 doelstelling 2020

26,9% in 2019

101 in 2019

Samen met de medezeggenschap oriënteren we ons in 2020 op een nieuw instrument waarmee we beter gekwantificeerd kunnen monitoren wat er in de organisatie speelt. In 2021 wordt het instrument geïmplementeerd. In 2020 heeft er geen medewerkertevredenheidsonderzoek plaatsgevonden vanwege de focus op de reorganisatie en de coronacrisis, die nieuw onderzoek bemoeilijkte. Het aantal medewerkers met afstand tot de arbeidsmarkt bestaat uit 78 participatiewetbanen en 30 met een werkervaringsplek.

Werken in coronatijd In maart kondigde de overheid in verband met de coronapandemie vergaande maatregelen af. Als netbeheerder zijn we verantwoordelijk voor de energievoorziening van 2,9 miljoen huishoudens en bedrijven. Onze activiteiten zijn onderdeel van de vitale infrastructuur in Nederland. Het was voor ons en voor onze klanten van belang dat de primaire werkzaamheden, zoals het verhelpen van storingen en plegen van kritisch onderhoud, zo goed als mogelijk door konden gaan. Dat gold ook voor het verhelpen van storingen bij mensen thuis. Medewerkers in de buitendienst kregen bij geplande stroomonderbrekingen in sommige gevallen echter te maken met boze klanten, omdat zij dan niet konden thuiswerken of kinderen geen les konden geven. Teamleiders zijn hierop het gesprek aangegaan met bewoners, zodat monteurs ongestoord hun werk konden doen. We hebben alles op alles gezet om onze medewerkers in de buitendienst ondersteuning te bieden om binnen de maatregelen en adviezen voor afstand houden en hygiëne het werk te doen. Hiervoor maken we gebruik van protocollen, die door de organisatie en door de sector in lijn met de richtlijnen van het RIVM zijn opgesteld.

Thuiswerken Voor onze kantoormedewerkers betekenden de coronamaatregelen dat zij vanaf maart zoveel mogelijk thuis zijn gaan werken. Kantoren werden ingericht op het houden van anderhalve meter afstand, bijvoorbeeld door het aantal werkplekken te beperken en aanpassingen te doen voor looprichtingen. We hebben interne en externe evenementen geannuleerd, met uitzondering van opleidingen. Ondanks beperkingen heeft het thuiswerken wel geleid tot een versnelde invoering en adoptie van ICT-tools en -systemen. Veel medewerkers geven aan dat zij na de coronacrisis gedeeltelijk thuis willen blijven werken.

Crisisteam In maart is een crisisteam rondom corona opgezet. Het team, samengesteld uit leden vanuit alle bedrijfsonderdelen en disciplines, bekijkt hoe we er als Alliander voor kunnen zorgen dat zo min mogelijk medewerkers het risico lopen besmet te raken tijdens hun werk. Het team heeft zeven scenario’s beschreven en bij ieder scenario aangegeven welke consequenties eruit voortvloeien. Scenario’s hebben onder meer betrekking op beschikbaarheid van medewerkers, toepassing van IT, schaarste van middelen en onze financiële positie. Aan de hand van deze scenario’s zijn maatregelen ontwikkeld, zoals de aankoop van sneltesten van een commerciële partij, verruiming van het duurzame-inzetbaarheidsbudget, extra hulp van Arbo Unie en SpecialistenNet en een intranetgroep voor thuiswerkers met tips en informatie.

Inzicht in werksituatie en welzijn We zijn ons bewust dat werken volgens deze maatregelen veel van onze medewerkers vraagt. Daarom vinden we het belangrijk om regelmatig inzicht te krijgen in de werksituatie en het welzijn van collega’s. Medewerkers hebben tweemaal meegedaan aan een thuiswerkscan. Hieruit bleek dat thuiswerken over het algemeen goed gaat, maar dat zij collega’s, samenwerking en (informeel) contact missen. Medewerkers zijn tevreden over de tools die ze voor het thuiswerken gebruiken, maar geven ook aan sneller vermoeid te zijn. Eind 2020 is er op intranet een onderzoek uitgezet over het welbevinden van collega's in coronatijd. Hier namen 900 medewerkers aan deel. Uit de tweede scan bleek dat de werksituatie vol te houden is, dat medewerkers rustig en geconcentreerd kunnen werken, dat het online samenwerken met collega’s goed gaat en dat ze thuis een goede werkplek hebben weten te creëren. Een deel heeft enigszins moeite, maar kan het thuiswerken nog wel volhouden.

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Het werk gedaan krijgen De arbeidsmarkt voor technici en IT’ers is nauwelijks veranderd. Het aantal vacatures is stabiel en het aanbod van kandidaten is gelijk of zelfs iets afgenomen. Om het werk gedaan te krijgen, zetten we niet alleen in op het aantrekken van nieuwe monteurs, maar zijn we ook bezig om de interne organisatie slagvaardiger en wendbaarder te maken. Deels door aanpassingen in de organisatie, maar ook door ontwikkelingen op het gebied van cultuur en leiderschap. De aanpak richt zich op het zijn van een presterende en lerende organisatie waarin teams centraal staan om het werk elke dag een stukje beter te doen. Kortcyclisch bijsturen, prestaties expliciteren en van elkaar leren verankeren we in het dagelijks werk. Daarbij hoort het helder neerzetten van de strategie en de teams in staat stellen hun bijdrage aan deze strategie te realiseren.

Alliander Technische Bedrijfsschool De Alliander Technische Bedrijfsschool heeft de in 2019 ingezette reorganisatie in 2020 verder uitgerold. Door de basis op orde te brengen en de Bedrijfsschool regionaal beter te verankeren (in Duiven, Haarlem en Leeuwarden) hebben we de effectiviteit van de Technische Bedrijfsschool verder vergroot. Onderdeel hiervan is de aanstelling van opleidingsadviseurs. In 2020 hebben we ruim 1.600 opleidingen verzorgd in de Alliander Technische Bedrijfsschool.

Jongerenprogramma Afgelopen jaar startte een traject om vmbo-schoolverlaters te interesseren en te laten kiezen voor de techniek van Liander. Initiatieven op locatie, zoals gastlessen op het vmbo en het bijwonen van events zoals WorldSkills, vonden door corona beperkt plaats. In 2021 vindt de eerste pilot plaats om minderjarige vmbo-schoolverlaters in dienst te nemen met een uitgebreide opleiding tot monteur. Deze vindt eerst in het westen van het land plaats, maar kan later uitgebreid worden naar andere delen van ons verzorgingsgebied.

Hoogspanning Het opleidingscurriculum voor midden- en hoogspanning is in nauwe samenwerking met Qirion opnieuw ontworpen. Nieuw onderdeel is de ontwikkeling van het afgeschakelde onderstation Anklaar tot opleidingslocatie.

Waterstof Samen met het waterstof-innovatieteam ontwikkelt de Technische Bedrijfsschool een specifieke opleiding zodat monteurs gekwalificeerd kunnen werken in waterstofpilots.

Externe samenwerking De Technische Bedrijfsschool is betrokken bij de plannen van Sterk Technisch Onderwijs en het O&O fonds om samen met onderwijsinstellingen en de branche het techniekonderwijs verder te verbeteren. Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van virtual reality in het techniekonderwijs.

Arbeidsmarkt voor technisch talent Het aanbod van technici en IT’ers bleef ook afgelopen jaar onverminderd laag op de arbeidsmarkt. We merken dat het lastig blijft om geschikte kandidaten te vinden, maar we zien het als onze taak om te zorgen dat het aanbod van technici de komende jaren groeit. We bieden zij-instromers, jongeren en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kansen om zich te laten scholen in ons werk. Daarnaast zetten wij verschillende middelen in om jongeren, hun ouders en leerkrachten te enthousiasmeren voor techniek. Zo zijn wij in 2020 initiatieven gestart om jongeren op te leiden tot monteur. In 2020 hebben we 316 technische functies vervuld.

Alliander Werft! Al enkele jaren voeren we een intensieve wervingscampagne om de vacatures voor technici op diverse manieren (zowel intern als extern) onder de aandacht te brengen. In 2020 is de aanpak uitgebreid met nieuwe online initiatieven, zoals webinars, om studenten en technici te informeren over de carrièremogelijkheden bij Alliander. Tijdens de webinars kregen deelnemers een live-rondleiding in een monteursbus.

Solliciteren via chat Door de beperking van ontmoetingen op locaties vond de werving van Alliander-collega’s volledig online plaats. Vanaf maart zijn nagenoeg alle sollicitatiegesprekken online gevoerd. In 2020 is ook de drempel om te solliciteren verlaagd door solliciteren via chat te introduceren. Deze aanpak is beloond met een Werf& Award. Werf& is een landelijk online platform op het gebied van werving en selectie.

73

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Nieuwe collega’s in dienst In 2020 werkten we met UWV en werkgevers samen om boventalligen bij andere bedrijven de mogelijkheid te bieden om bij Alliander hun loopbaan voort te zetten. Medewerkers konden ook in 2020 zelf nieuwe technici aandragen via het interne aanbrengprogramma Alliander Werft! In totaal zijn in 2020 via het programma 170 potentiële kandidaten voorgesteld, van wie negentien een dienstverband aangeboden hebben gekregen.

Samenstelling van de organisatie Bij Alliander werken we met een divers medewerkersbestand. Niet alleen in functioneel opzicht – er werken volop technici en ICT’ers, maar ook experts op het gebied van verandermanagement of financiën – alsook in leeftijd, geslacht en culturele achtergrond. Wij zijn ervan overtuigd dat we diversiteit nodig hebben om onze missie – iedereen toegang tot een betrouwbare, betaalbare en duurzame energievoorziening – in tijden van een uitdagende energietransitie te kunnen volbrengen. Als de samenleving, onze klanten en de arbeidsmarkt divers zijn, dan moet dat ook voor ons gelden. Beleid op het gebied van diversiteit en inclusie is dus een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Organisatie ingedeeld volgens geslacht en leeftijd

Een organisatie waar iedereen zich thuis voelt Alliander wil een divers bedrijf zijn, waar iedere medewerker volledig tot zijn recht komt. Tegelijkertijd streven we naar een goede diversiteitsbalans op alle niveaus en een gevarieerd personeelsbestand. Wij zijn er van overtuigd dat diversiteit ons een aantrekkelijke werkgever maakt voor talent, dat het iedereen ruimte geeft om het beste van zichzelf te laten zien en bijdraagt aan de kwaliteit van onze besluitvorming en het innovatief vermogen. Daarom stimuleren we het aantrekken van vrouwen in leidinggevende en technische posities, mensen met een migratie-achtergrond en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Lancering Wij zijn Nexus Op 20 mei, de dag vóór de internationale culturele diversiteitsdag, lanceerden we ons cultureel medewerkersnetwerk Wij zijn Nexus. Dit netwerk zorgt ervoor dat we het gesprek over culturele diversiteit blijven voeren. Het helpt mee om onze HR-processen inclusiever te maken en biedt trainingen voor medewerkers met een andere startpositie dan medewerkers met een autochtone achtergrond.

Diversity Day Op 6 oktober vierden we Diversity Day. Meer dan 200 medewerkers sloten zich aan en kregen de mogelijkheid om online webinars of workshops te volgen over diversiteit en inclusiviteit. Naast samenwerking met andere organisaties op het gebied van diversiteit zijn we in 2020 een samenwerking gestart met AGORA, een partner die onze missie over eerlijke kansen voor iedereen deelt.

74

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Percentage vrouwen in leidinggevende posities Het aandeel vrouwen in leidinggevende posities lag eind 2020 op 29,0% (2019: 26,9%). De score is het resultaat van het diversiteitsbeleid dat Alliander de afgelopen jaren heeft gevoerd. De belangrijkste kernpunten van dit beleid zijn voorbeeldgedrag en expliciete steun door de top, concrete doelstellingen waarop wordt gestuurd en het zorgen voor gelijke kansen voor vrouwen in selectieprocedures. De doelstelling is dat in 2024 33% van de leidinggevende posities door vrouwen wordt vervuld. Eind 2020 bedroeg het percentage vrouwen in de Raad van Bestuur door uitbreiding van de raad 25%. De huidige samenstelling van de Raad van Bestuur vertegenwoordigt een goede balans in termen van diversiteit van kennis, achtergrond en ervaring en leeftijd. Het percentage vrouwen in de Raad van Commissarissen is 50%.

0

Medewerkers met een migratie-achtergrond Om ons te presenteren aan (potentiële) medewerkers met een migratie-achtergrond, kiezen we er expliciet voor de diversiteit binnen onze organisatie te benutten. Het inzetten van rolmodellen blijkt effectief. Daarnaast werven we via specifieke kanalen en maken we gebruik van het netwerk van Wij zijn Nexus, Echo (mentorprogramma voor afgestudeerden met een migratie achtergrond) en Agora (netwerkorganisatie voor diversiteit en inclusie).

Kansen bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt Alliander is ervan overtuigd dat het hebben van werk bijdraagt aan maatschappelijke participatie. Daarom werken wij sinds 2009 aan het verhogen van de arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Alliander vindt het zijn plicht om zich maximaal in te spannen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een kans te geven op een baan. Het hebben van werk is vaak bepalend voor het wel of niet maatschappelijk mee kunnen komen. Daarnaast onderschrijft Alliander het grote maatschappelijke belang van de banenafspraak door het duurzaam plaatsen van mensen met een arbeidsbeperking op volwaardige werkplekken binnen Alliander. In 2020 hebben we in totaal 108 personen een werk- of ervaringsplek aangeboden.

Aantrekkelijke werkgever Gezond en fit aan het werk Alliander vindt het belangrijk dat medewerkers nu en in de toekomst fit, gemotiveerd en vakkundig kunnen blijven werken. Jaarlijks bespreken leidinggevenden met individuele medewerkers de prestaties en ontwikkeling. De resultaten en afspraken worden in het HRsysteem vastgelegd door medewerker en leidinggevende. Naast gesprekken tussen leidinggevenden en medewerkers helpt Alliander om de duurzame inzetbaarheid van medewerkers te ontwikkelen met een speciaal budget en een vitaliteitsprogramma. Door hierin te investeren blijven onze medewerkers vitaal en inzetbaar op het werk van de toekomst.

75

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Duurzame inzetbaarheid We wegen voortdurend af of onze medewerkers beschikken over de kennis en competenties die nu en op de lange termijn nodig zijn. We werken aan een cultuur waarin het normaal is dat je voortdurend blijft investeren in jezelf, ongeacht leeftijd, werkervaring of opleidingsniveau. Daarvoor maakt elke medewerker zijn eigen afwegingen. Om het bewustzijn hierover te stimuleren organiseerden we in oktober een Duurzame Inzetbaarheid Event. Vanwege de coronamaatregelen verliep het event volledig online. Medewerkers konden onder meer workshops volgen, bijvoorbeeld over het verbeteren van hun leefstijl of digitaal solliciteren. Er was ook ruimte om het CV te laten checken, te sparren met een loopbaanadviseur of meer te weten te komen over gezond thuis werken. Verder verbeteren we duurzame inzetbaarheid door onder andere het aanbieden van scholing, stages en andere leerervaringen maar ook door medewerker en leidinggevende met elkaar in gesprek te laten gaan over toekomstbestendig werk.

Verzuim In 2020 kwam het verzuim van medewerkers uit op 3,9% (2019: 4,3%). Het Nederlandse gemiddelde stond in 2019 in onze sector op 5,0% (2020-cijfer nog niet bekend). De coronapandemie heeft aan het begin van 2020 voor een tijdelijke piek in het verzuim gezorgd. Halverwege het jaar stabiliseerde dit zich weer tot het oude niveau. Samen met onze arbodienst hebben we plannen gemaakt om zowel de preventie als het terugdringen van verzuim te verbeteren. We hebben daarbij ook gekeken naar best practises binnen Alliander. We blijven de komende jaren intensief investeren in het terugdringen van verzuim.

Verzuim 6

4

2

0

Tevredenheid medewerkers Tot 2019 hebben we jaarlijks met het medewerkersonderzoek van Great Place to Work gemeten hoe medewerkers onze cultuur waarderen en in welke mate zij tevreden zijn met aspecten van hun werk(omgeving). In 2020 heeft er geen Great Place to Work-meting plaatsgevonden. In 2020 paste dat niet bij de transformatie naar een slagvaardige organisatie waarin Alliander zich bevond. Die transformatie maakt het uitvoeren en opvolgen van een grootschalig onderzoek lastig. In plaats daarvan hebben we enkele onderzoeken uitgevoerd die kortcyclische inzichten hebben opgeleverd. In 2020 is bijvoorbeeld tweemaal een thuiswerkscan uitgevoerd om de gemoedstoestand van onze kantoormedewerkers te meten tijdens de coronacrisis. Uit de eerste analyses bleek dat medewerkers thuis minder rustig werken en geen goede werkplek hebben. Informeel contact met collega’s is een gemis. Wel zou een ruime meerderheid (58%) na corona toch meer vanuit huis willen werken. Ook waren medewerkers tevreden over de tools die zij gebruiken. Eind 2020 is er op intranet een onderzoek uitgezet over het welbevinden van collega's in coronatijd. 900 collega's namen deel. Daarnaast hebben we op een aantal plekken in de organisatie gebruikgemaakt van teambarometers. Daarbij krijgen afdelingen en teams op ongeveer twintig onderdelen inzicht in de belangrijkste verbeterpunten.

In 2021 implementeren we een nieuw instrument om medewerkerstevredenheid te meten.

76

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Opleiding en ontwikkeling Binnen Alliander hebben we een opleidingscentrum waar ontwikkeling van medewerkers centraal staat. Belangrijke aandachtsgebieden zijn onder meer techniek, veiligheid en leiderschap. We zorgen ervoor dat iedereen zoveel mogelijk toegerust is en blijft om mee te kunnen in de uitdagingen die de energietransitie met zich meebrengt. Daarom willen we in onze medewerkers investeren en samen werken aan hun vitaal vakmanschap. Dit hebben we in 2020 onder andere gedaan door het aanbieden van scholing en andere leerervaringen. We zien ook vanuit het oogpunt van risicomanagement de uitdaging om onze medewerkers zich te laten ontwikkelen en kwalitatief goede medewerkers te vinden. Alliander is daarom ook actief bezig om competenties te ontwikkelen, onder meer door traineeprogramma’s en talentmanagement. Om leren voor iedereen, op elke leeftijd en op elk moment mogelijk te maken, biedt Alliander Opleidingen diverse (niet-technische) opleidingen en opleidingsadvies. Met een eigen vakschool (de Alliander Technische Bedrijfsschool) draagt Alliander Opleidingen met een breed scala aan competentiegerichte leer-werktrajecten van laag tot hoog opleidingsniveau bij aan de vermindering van het tekort aan technici. In 2020 investeerde Alliander 2,4% van de salariskosten in de opleiding van medewerkers (2019: 2,7%).

CAO Netwerkbedrijven Op medewerkers van Alliander is de CAO Netwerkbedrijven van toepassing. Deze CAO heeft een looptijd van 1 mei 2018 tot 1 mei 2021. Op 1 mei 2020 zijn de salarissen structureel verhoogd met 3,0%. Per 1 januari 2021 volgde nog een verhoging van 2,0%. Ook zijn in de CAO afspraken gemaakt over onder meer een individueel keuzebudget met maximale keuzevrijheid in tijd en geld voor alle medewerkers, en een Vitaliteitsregeling voor medewerkers vanaf 62 jaar om voorafgaand aan hun pensioen minder te gaan werken met behoud van hun pensioenopbouw.

Loopbaancentrum Het loopbaancentrum is er voor alle medewerkers van Alliander die zich oriënteren op een volgende stap vanuit een baan, omdat hun werk (mogelijk) verandert of omdat hun werk verdwijnt. Er werden in 2020 59 collega’s boventallig (2019: 75) en er maakten 188 (2019: 295) mensen gebruik van ons loopbaancentrum waarbij boventalligheid niet of niet direct van toepassing was. 79 medewerkers werden dit jaar begeleid naar een andere baan of een passend alternatief (2019: 107). Loopbaanadviseurs begeleiden medewerkers zo veel mogelijk in het ontdekken van hun talenten en helpen hen de juiste plek te vinden binnen of buiten Alliander. We vinden dat iedereen het waard is om in te investeren en doen dat door het aanbieden van onder andere stages, detacheringen en opleidingen. We voeren gesprekken met medewerkers over doorontwikkeling in de functie dan wel daarbuiten. Door tijdig in onze medewerkers te investeren trachten we boventalligheid zo veel mogelijk te voorkomen.

Alliander Foundation De Stichting Alliander Foundation stimuleert medewerkers van Alliander vrijwilligerswerk te doen en ondersteunt hen daarbij. Medewerkers kunnen ondersteuning aanvragen voor hun eigen vrijwilligerswerk of een teamactiviteit (laten) organiseren die ten goede komt aan de maatschappij. Om geld in te zamelen voor goede doelen kunnen medewerkers gebruikmaken van het Actiebudget, een bedrag van maximaal € 500 waarmee ze een actie kunnen opzetten. In 2020 konden door de coronamaatregelen veel activiteiten niet doorgaan. De Foundation heeft alternatieven bedacht, zoals een actie waarbij medewerkers een kaart met een eigen foto konden sturen naar mensen. Zo’n 400 medewerkers gingen op Nationale Zaaidag de natuur in om bloemen te zaaien. Meer dan vijftig collega’s deden mee aan de actie ‘Doen voor een Ander’, waarbij ze een klein budget konden aanvragen om een of meer personen in het zonnetje te zetten. Daarnaast hebben we buitenklussen aangepakt, zoals het opknappen van tuinen bij verzorgingshuizen. Met NL Cares hebben we een paar keer een goednieuwskrant ‘Blij Nederland’ gemaakt. Tenslotte gingen tientallen collega’s samen met Stichting De Opkikker op pad om bij 124 gezinnen met zieke kinderen verrassingspakketten te bezorgen. Er werd circa € 150.000 besteed aan projecten en activiteiten van de Alliander Foundation.

Alliander is er trots op dat de Foundation medewerkers ondersteunt die vrijwilligerswerk willen doen. De medewerkers ervaren ook voordelen zoals een verbreding van de eigen horizon. Bij de vrijwilligersactiviteiten ligt de nadruk op het zelfstandig organiseren en op het betrekken van andere collega’s bij het initiatief.

77

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

78

Interne salarisverhouding Er is wereldwijd een maatschappelijke discussie gaande over de transparantie rond salarisverhoudingen in organisaties. Alliander wil hier open over rapporteren. Het salaris van de CEO en medewerkers valt onder de afspraken van de CAO netwerkbedrijven. Het totale inkomen van de CEO bedraagt bij ons 3,6 maal de mediaan van de salarissen van alle medewerkers van Alliander in Nederland (2019: 3,6). De afgesproken CAO salarisstijging in 2020 is 3% en aanvullend maximaal 1% bij zeer goed presteren tot het maximum van loonschaal of wettelijk maximum WNT. De salarisstijging van de CEO in 2020 verhoudt zich als 0,9 tot de gemiddelde salarisstijging van alle medewerkers van Alliander in Nederland. Voornemen van Alliander is om 2021 onderzoek te doen naar eventuele salarisverschillen tussen mannen en vrouwen (pay-gap).

Medezeggenschap

Foto is genomen voor de corona-uitbraak in maart 2020.

Aanpassingsvermogen Als 2020 íets heeft laten zien, is het wel dat aanpassingsvermogen cruciaal is. Ter verbetering van zijn aanpassingsvermogen heeft Alliander in 2020 stappen gezet naar een plattere organisatiestructuur. De medezeggenschap is verheugd dat zij door de bestuurder al in een vroeg stadium bij deze verandering is betrokken. Ondertussen liet Alliander zien ook vandaag de dag al over aanpassingsvermogen te beschikken; we wisten ons snel en efficiënt aan de nieuwe corona-realiteit aan te passen. Daarbij werden we geholpen door onze solide en up-to-date IT-infrastructuur en -services, die massaal thuiswerken mogelijk maken. En door Facility Services en de schoonmakers die onze kantoren veilig houden. En, last but not least, door een zorgzame en flexibele houding van ieder van ons, naar ons werk toe en naar elkaar. De OR heeft eind 2020 – positief – advies uitgebracht op het organisatieontwerp. Dat beoogt met ‘agile’ innovatie- en digitaliseringsactiviteiten versnelling te brengen in het verhogen van onze productie, efficiency en het gemak dat we onze klanten bieden. Een complexe uitdaging waarbij we een goede balans moeten zien te vinden tussen produceren en innoveren/digitaliseren en focus houden op ‘bottom line’ resultaat. Over hoe we als zeggenschap en medezeggenschap de komende tijd gezamenlijk die uitdaging aangaan hebben we goede afspraken gemaakt.

Voor de OR is het onderdeel van ons streven ’te helpen goede, duurzame veranderingen te realiseren, die Alliander in staat stellen om zich zo veel mogelijk, niet gestoord door te veel veranderingen, te focussen op de uitvoering van onze kerntaken.’ En hoe staat het met dat andere streven van de OR 'dat iedereen vanuit zijn of haar vakmanschap en visie optimaal kan bijdragen áán en delen ín, goede resultaten … medezeggenschap als integraal onderdeel van de bedrijfsvoering’. Daar hebben we naar mijn mening nog werk te doen. Want we hebben ons als OR door onze besturende collega’s bovengemiddeld goed betrokken en gehoord gevoeld bij de veranderingen en willen graag dat álle collega’s dat zo gaan ervaren. Want als we ons allemaal eigenaar gaan voelen en voluit durven meedoen, wordt het aanpassingsvermogen van Alliander maximaal en daarmee ook het succes. Laten we elkaar, in al onze verscheidenheid, bewust stimuleren tot eigenaarschap en meedoen. Laten we elkaars bijdrage, in al z’n verscheidenheid, waarderen. Dat vereist excellent leiderschap en excellente medezeggenschap. Namens de OR, de Onderdeels- en Voorbereidingsommissies, Aart Smittenberg

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Onze impact op de maatschappij De activiteiten van Alliander hebben belangrijke maatschappelijke impact. De distributie van energie heeft bijvoorbeeld invloed op de economische ontwikkeling van regio’s en stakeholders. De netbeheeractiviteiten hebben ook gevolgen voor de uitstoot van broeikasgassen, voor kennisontwikkeling en het welzijn van medewerkers. Positieve invloeden, zoals die op het welzijn van klanten en verduurzaming van de energievoorziening, willen we vergroten. Daarnaast willen we negatieve invloeden minimaliseren, zoals de uitstoot van CO2, de voetafdruk van de ingekochte goederen, zoals kabels, buizen en transformatoren. Door onze impact te meten, geven wij kwantitatief betekenis aan onze activiteiten.

Waarom impactmeting? Bij het beoordelen van de maatschappelijke bijdrage van onze activiteiten kijken we traditioneel vooral naar kosten en de directe gevolgen. Met impactmeten berekenen we ook de omvang van de maatschappelijke effecten die daarvan het gevolg zijn. Stakeholders kunnen daarmee beter inschatten wat onze bijdrage is aan maatschappelijke ontwikkelingen. Impactmeten is ook voor onze eigen organisatie goed: het laat zien of we onze doelen realiseren en stelt ons in staat betere besluiten te nemen over projecten en activiteiten. Met impactmeten vergroten we ook inzicht in onze bijdrage aan de mondiale Sustainable Development Goals.

Impact in één oogopslag Alliander hanteert het ‘zeskapitalenmodel’ van het International Integrated Reporting Council (IIRC). Om de samenstelling en omvang van onze impact te kunnen verklaren en vergelijken, drukken we deze uit in euro’s. In het model kwantificeren en monetariseren we bij voorkeur impacts waar we de grootste maatschappelijke bijdrage leveren, zowel direct als in de keten. Van de overige indicatoren is een kwalitatieve beschrijving en inschatting gemaakt op basis van externe bronnen. Directe impacts zijn het gevolg van de activiteiten van Alliander. Denk daarbij aan de impact van netverliezen, eigen emissies en het welzijn van onze werknemers. Ketenimpacts zijn effecten waarvoor partijen in de keten gezamenlijk verantwoordelijk zijn. Te denken valt aan de impact van energiedistributie op het welzijn van consumenten en emissies door het verbruik van elektriciteit, gas en warmte. We merken op dat steeds sprake is van een relatieve grootte: de impact op groepsniveau kan klein zijn, maar op individueel niveau groot. Bijvoorbeeld bij de impact van een ongeval met een persoon. Voor uitgangspunten, berekeningen en vergelijkende cijfers verwijzen wij naar de paragraaf Vergelijkende cijfers voor impacts in het hoofdstuk Overige informatie.

Onze stappen in impactmeting We werken continu aan verbetering van het impactmodel en onze maatschappelijke impact. Impactmeten geeft zicht op onze langjarige, brede waardecreatie. In 2020 hebben we geen wijzigingen in ons impactmodel aangebracht. In 2020 hebben we twee impactcasussen doorgerekend van voorgenomen projecten. Beide situaties hebben betrekking op het optimaal benutten van netcapaciteit in gebieden met schaarste op het elektriciteitsnet.

79

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

80

Ons impactmodel Vermindering van kapitaalwaarde

Vermeerdering van kapitaalwaarde

Overige opbrengsten

€ 45

Verandering van de kasreserves

€ 145

Bijdragen van derden

€ 174 € 200

Belastingen

Aangetrokken kapitaal ontvangen aflossingen en rente

€ 557 € 300

Dividenden, aflossing en rente

Financiële kosten klanten (zakelijk)

€ 519 € 646

Betalingen aan werknemers

Financiële kosten klanten (consumenten)

€ 1.416 € 1.420

Betalingen aan leveranciers

Financieel kapitaal € 0,3

Bijdrage warmtetransport welzijn consumenten

€ 15

Bijdrage van teruglevering van zonne-energie aan welzijn Digitale veiligheid: voorkomen van cybercrime en hacking

Economische waardeverandering van traditionele assets (intern)

Externe waardeverandering van assets

Waarde inkoop goederen zakelijke klanten

€ 332 € 512

Waarde inkoop goederen voor gastransport

€ 1.097 € 2.158

Bijdrage gastransport aan welzijn consumenten

Waarde inkoop goederen voor elektriciteitstransport

€ 1.505 € 2.234

Bijdrage elektriciteitstransport aan welzijn consumenten

Waarde van energietransport voor zakelijke klanten

Geproduceerd kapitaal Ontwikkeling van nieuwe marktmodellen en open platforms Technologische ontwikkeling Waardeverandering immateriële assets

€4

Geen impact gekwanticeerd

Waarde van dataverzameling marktfacilitering

Intellectueel kapitaal Ecologische schade door afval

€ 0,2

Ecologische schade door inkoop van materialen

€ 26

Klimaatverandering door CO2-uitstoot

€ 261 Geen impact gekwanticeerd

Overige milieu-impacts

Natuurlijk kapitaal Bijdrage aan sociale cohesie in Nederland Bijdrage aan sociale cohesie in buurten Bijdrage aan verbeterde instituties en regelgeving

€ 14

Digitale veiligheid: schending van de privacy

Waarde van reputatieverandering van Alliander

Sociaal kapitaal Veiligheidsincidenten in de omgeving Economische waarde van arbeid

Ontwikkeling van werknemers

Werkgerelateerde uitval en ongevallen van werknemers (veiligheid)

€1

Welzijn door het hebben van werk

Menselijk kapitaal Bedragen zijn in € miljoen Gekwantificeerd in € miljoen

Niet gekwantificeerd in € miljoen

Geen impact gekwantificeerd

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Sectormodel Sinds 2018 geven we met een coalitie van netwerk- en infrabedrijven invulling aan een sectormodel en methodieken voor impactmeten. In 2020 hebben we gezamenlijk gewerkt aan het Handboek impactmeten netwerkorganisaties. Hierin beschrijven we de belangrijkste gemeenschappelijke impactgebieden voor de nationale infrasector. Alliander hanteert voor een aantal aspecten zoals attributiefactoren afwijkende waarden. Wij voeren de komende jaren noodzakelijke wijzigingen door in combinatie met een aantal andere kalibraties. Door wijzigingen in één keer te doen bevorderen we de stabiliteit en uitlegbaarheid. De inspanningen van de coalitie bieden een stevige basis voor gezamenlijke impactmetingen.

Financieel kapitaal Het financieel kapitaal laat zien welke impact inkomende en uitgaande geldstromen hebben in relatie tot onze stakeholders. Met het geld dat we ontvangen, zoals onze inkomsten en ontvangsten, doen we bijvoorbeeld investeringen en plegen we onderhoud. Wij onttrekken hiermee kapitaal aan de maatschappij om onze activiteiten te financieren. Afgelopen jaar is er € 49 miljoen minder opgehaald en teruggevloeid naar de kapitaalmarkt in vergelijking met 2019. Daarnaast hebben de aflossingen en de succesvolle uitgifte van een groene obligatie geleid tot een forse afname aan impact van betaalde dividenden, aflossingen en rente van in totaal € 283 miljoen. Naast onttrekking van kapitaal, brengen we ook waarde terug in de samenleving door onze rol en positie in de energieketen. Onze medewerkers ontvangen bijvoorbeeld salaris. Onze leveranciers ontvangen vergoedingen voor goederen, diensten en bedrijfsmiddelen. We genereren daarmee werk en inkomen bij andere ketenpartijen. In 2020 hebben we € 202 miljoen meer impact gehad door stijging van betalingen aan onze leveranciers en ketenpartners. Per saldo stimuleert onze inzet de economie en genereren we langjarig werkgelegenheid, inkomen en welvaart.

Geproduceerd kapitaal Beschikbaarheid van energie en warmte zijn in hoge mate bepalend voor welvaart en welzijn in de samenleving. Energiedistributie en -transport vormen ons geproduceerd kapitaal en weerspiegelen de waarde die energie voor onze klanten heeft. We berekenen de waarde hiervan aan de hand van de gereguleerde tarieven en de extra geldwaarde die klanten in theorie bereid zouden zijn te betalen bovenop de prijs van een dienst of product (‘consumentensurplus’). Het aandeel van de waarde die Alliander voor consumenten heeft, bedroeg € 4,4 miljard in 2020 1. Dit is een lagere waarde vergeleken met 2019. Door de zachte winter daalde het aantal graaddagen en de gasvraag. Dat resulteert in een lager gedistribueerd volume. Dit is deels een direct effect van de energietransitie: steeds meer klanten beschikken over eigen duurzame opwek. Opwek die direct lokaal verbruikt wordt, is niet in ons transport zichtbaar. De hoeveelheid gedistribueerde elektriciteit nam eveneens af. Dit wordt gereflecteerd in een lager consumentensurplus van onze activiteiten. Al enkele jaren zien we een stijging van het aantal huishoudens met zonnepanelen (2020: van 9% naar 12%). Teruglevering van energie door consumenten aan het elektriciteitsnet heeft een positief effect van € 14,7 miljoen op het welzijn.

Wij verwachten dat een toename van decentraal opgewekte elektriciteit bij klanten, die gedeeltelijk aan het net wordt geleverd, per saldo leidt tot minder getransporteerde elektriciteit door onze netwerken. De verschuiving in vraag en aanbodpatronen in onze netwerken ten gevolge van de energietransitie wordt hiermee zichtbaar. Door uitbreiding van de warmtenetten in Hengelo en Zaanstad steeg het aantal warmteaansluitingen voor kleinverbruik met 28%. Dit resulteert in een toegevoegde waarde voor consumenten van € 0,3 miljoen. Ten gevolge van de zachte winter en een relatief lager prijsniveau van aardgas is de impactwaarde van onze warmtenetwerken voor de klant afgenomen. De totale waarde van het elektriciteit- en gastransport voor zakelijke klanten is afgenomen ten opzichte van 2019 tot € 512 miljoen. Door afname van economische activiteiten vanwege corona is minder elektriciteit voor zakelijke doeleinden gebruikt (6%). Door telemetrie bij zakelijke klanten is dit effect op korte termijn al zichtbaar. De impactwaarde van zakelijk gasvolume is minder eenduidig omdat de deels ingeschatte informatie tot onzekerheid in de data leidt. Een groot deel van zakelijk gebruik van gas heeft met productietoepassingen te maken en in mindere mate met verwarming van panden. Het vermoeden is dus dat het gasverbruik minder door de coronamaatregelen beïnvloed is dan elektriciteit.

De berekende impactwaarde van gas toont een geringe stijging voor zakelijke klanten . De impact van storingen en uitval wordt gebenchmarkt met andere netbeheerders. Afgelopen jaar heeft Alliander op dit punt relatief minder gepresteerd dan de sector vorig jaar. Dit resulteert in een geringe afname van de waarde van betrouwbaarheid van onze netwerken van € -1,3 miljoen vergeleken met 2019. 1

De splitsing van de definitie in gedistribueerde en getransporteerde energie heeft geleid tot bijstelling van de berekeningswijze. Hierdoor is een gekwantificeerde vergelijking met 2019 niet mogelijk.

81

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Intellectueel kapitaal Alliander investeert tijd, aandacht en geld in het netbeheer van de toekomst. De digitalisering van energienetten, het gebruik en toepassing van data en nieuwe business- en marktmodellen en de ontwikkeling van alternatieven voor aardgas leiden tot kennis- en dataontwikkeling en daarmee tot intellectuele waarde voor Alliander en zijn omgeving. Vanaf 2019 meten we de baten van het gebruik en de beschikbaarheid van data voor stakeholders. Alliander stelt data beschikbaar via meerdere kanalen. Open data delen we direct op de website van Liander, terwijl andere data op maat kunnen worden aangevraagd. De kwaliteit en gebruikswaarde van deze data betekenen maatschappelijke waarde als zij toepassingen door gebruikers mogelijk maken. Het beschikbaar stellen van data biedt tevens marktkansen voor andere bedrijven. In 2020 vertegenwoordigden deze marktfaciliterende data een waarde van € 4 miljoen (2019 € 6 miljoen). In vergelijking met vorig jaar is deze impact gedaald door een daling van het aantal raadplegingen. Een directe verklaring is dat er in 2020 minder verwijzende websites waren naar onze bestanden en data, waardoor deze minder goed vindbaar waren dan vorig jaar. Een verklarende algemene ontwikkeling is dat bijvoorbeeld stikstofregels en coronamaatregelen tot minder (bouw)activiteiten hebben geleid waarvoor raadplegingen nodig zijn.

Ook ontsluiten we open data en verwijzen we vaker naar gerelateerde bronnen, wanneer gegevens nodig zijn, wat kan leiden tot een afname in toepassing van Alliander-data.

Natuurlijk kapitaal Het effect dat we als samenleving hebben op natuurlijk kapitaal (grondstoffen, biodiversiteit, lucht- water- en bodemkwaliteit en klimaat) is groot. Alliander werkt er hard aan om de negatieve impact hierop te beperken. De totale negatieve impact op het klimaat vanwege CO2-uitstoot door onze activiteiten is in 2020 ten opzichte van 2019 met € 24 miljoen gestegen naar € 261 miljoen. Dit is inclusief naar rato berekende emissies van de Nederlandse energieketen voor Alliander. Dit negatieve effect ontstaat doordat de maatschappelijke prijs van CO2 schade aanzienlijk hoger gewaardeerd wordt (bijna 22% hoger). Dit effect wordt verzacht doordat het volume gedistribueerde energie is gedaald. Voor gas heeft dit te maken met een relatief warm jaar. Deze daling is onder Geproduceerd kapitaal toegelicht. Onze eigen directe uitstoot gerelateerd aan netverliezen, gebouwen en mobiliteit is eveneens gedaald. De gemonetariseerde impact van onze CO2-voetafdruk door eigen emissies bedraagt in 2020 € 28 miljoen, vooral door de net- en lekverliezen van onze netwerken. In 2020 hebben we meer materialen ingekocht (20% meer in gewichtspercentage dan 2019) en bovendien zijn de kosten van ecologische schade van specifieke grondstoffen, zoals staal en koper, eveneens toegenomen.

De materialen met het grootste inkoopvolume, het totaal van gerecycled en primair, zijn aluminium (6,7 miljoen kilo), koper (5,4 miljoen kilo) en PE (3,8 miljoen) en PVC (3,7 miljoen kilo), met name in elektriciteitskabels. De negatieve impact door inkoop van materialen steeg in 2020 daardoor van € 16 naar € 26 miljoen. Door gerecyclede materialen in te zetten, hebben we een negatieve impact ter waarde van € 9,7 miljoen vermeden. Hiermee zijn de totale kosten van ecologische schade, die zou ontstaan bij exclusieve inzet van nieuwe primaire grondstoffen, met 27% beperkt. Doordat een heel groot gewichtspercentage van onze afvalstoffen wordt gerecycled of hergebruikt is sprake van een beperkt negatieve impact: € 0,2 miljoen.

Sociaal kapitaal Hoe stakeholders onze prestaties ervaren en waarderen is onderdeel van ons sociaal kapitaal. De waarde van reputatieverandering geeft inzicht in de reputatie in vergelijking met soortgelijke bedrijven. Een gunstige reputatie biedt kansen voor samenwerking, medewerkerswerving en klanttevredenheid. We zijn ons voortdurend bewust dat knelpunten bij het aansluiten van klanten en de invoeding in het net vanwege lokale capaciteitsbeperkingen doorwerken in de perceptie en waardering van klanten. Voor 2020 werken we met een projectie van de resultaten uit voorgaande jaren gecorrigeerd voor actuele ontwikkelingen in de sector. De uitkomst van de meting toont een waarde van € 14 miljoen ten opzichte van € 28 miljoen in 2019. De waarde van reputatie wordt gemeten door de toename in merkwaarde ('brand value') van andere energiebedrijven in Europa te relateren aan de toename in inkomsten. In 2020 steeg de merkwaarde minder sterk dan in 2019. De bijdrage die we leveren aan landelijke en lokale sociale cohesie en aan verbeterde instituties en regelgeving is gebaseerd op een kwalitatieve schatting. Deze bijdrage is niet gekwantificeerd. Het beperken van ongecontroleerde uitwisseling van privacygevoelige informatie heeft onze constante aandacht. Schending van protocollen kan leiden tot negatieve impact op ons sociaal kapitaal.

Met onze systemen voorkomen we in hoge mate de ongewenste uitwisseling van gegevens. Toch kan soms sprake zijn van een data-incident. De impact daarvan hebben we nog niet berekend.

Menselijk kapitaal Langdurig arbeidsgerelateerd verzuim of veiligheidsincidenten hebben een drukkend effect op de positieve waarde van het hebben van werk. De negatieve impactwaarde is relatief klein in vergelijking met de positieve impact. Net als voorgaande jaren ligt deze impact rond de € 1 miljoen. Naast een lichte stijging van de impact van arbeidsgerelateerd verzuim zien we een daling van de negatieve impact door veiligheidsincidenten. Door het ontbreken van brondata is het voor 2020 niet mogelijk om de positieve impact op menselijk kapitaal voor Alliander te kwantificeren. Wel kunnen we kwalitatieve uitspraken doen op basis van de thuiswerkscans die naar aanleiding van de coronacrisis

82

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

afgelopen jaar tweemaal zijn uitgevoerd. In het voorjaar zagen we negatieve effecten door de coronacrisis. Deze had bijvoorbeeld een stagnerend effect op de re-integratie van langdurig zieken: voor sommige medewerkers is re-integreren in een thuiswerksituatie erg lastig. In de herfst zijn er geen zichtbare effecten op werkgerelateerd verzuim te zien van de coronacrisis. Verder is onzeker of de organisatieveranderingen een positief of negatief effect gaan hebben. Hoewel de reorganisatie voor sommige medewerkers stress en spanning meebrengt, kan deze voor anderen een impuls in de beleving betekenen.

De impact van net-efficiënte maatregelen Het elektriciteitsnet in Nederland werd ooit aangelegd om te voorzien in transport en distributie van grootschalig opgewekte elektriciteit. Nu verandert het net in een multifunctionele verbinder van aanbod, vraag en opslag van elektriciteit. De ambities voor de energietransitie vragen om een weloverwogen uitwerking voor de regionale energienetten. Bewuste afstemming en zo nodig beperking van invoedingscapaciteit van individuele klanten leidt tot systeemefficiëntie. Het kan ook sterk bijdragen aan beheersing van maatschappelijke kosten en efficiënt gebruik van bestaande en nieuwe netstructuren. Een aantal slimme technische oplossingen hiervoor: • Het invoeden van wind- en zonopwek op één locatie – cablepooling – voorkomt extra aansluitingen. • Door invoeding op piekmomenten af te toppen, kan het net over een langere periode meer en gelijkmatiger capaciteit bieden. • Het loslaten van de standaard storingsreserve, redundantie, kan in gebieden met capaciteitsbeperkingen ruimte creëren. Een met de klant overeengekomen beperking van individuele capaciteit leidt tot grotere net-efficiëntie, meer invoeding van duurzame energie en per saldo lagere maatschappelijk kosten. De maatschappelijke waarde van aftoppen en het benutten van de storingsreserve hebben we beschreven in twee cases.

Impactcasus 1: Anders omgaan met storingsreserve bij netcongestie In steeds meer regio’s is er te weinig netwerkcapaciteit om bedrijven en installaties voor duurzame energieopwek tijdig aan te sluiten. Een kansrijke oplossing is het tijdelijk loslaten van de maximale netbetrouwbaarheid die is gebaseerd op een volledig redundante netstructuur. Redundante aanleg betekent dat er een ‘vluchtstrook’ is, die bij storing snel herstel van de energievoorziening mogelijk maakt. Het anders inzetten van deze vluchtstrook bevordert de aansluiting in schaarstegebieden en maakt het elektriciteitsnet efficiënter.

Beschrijving We hebben een impactanalyse uitgevoerd op een casus in Leeuwarden. Binnen de huidige regulering kan met ontheffing niet redundant worden aangesloten. Het hypothetische scenario van de combinatie van niet-redundant aansluiten met voorrang voor aansluiten van duurzame opwekking leidt tot aanzienlijke verhoging van het maatschappelijk rendement. In de casus staat een bedrijventerrein, met een winkelcentrum rondom een gepland voetbalstadion centraal. Realisatie van een redundante aansluiting is nog niet mogelijk, omdat hiervoor een verdeelstation moet worden verzwaard. De netbeheerder heeft twee opties: tot dat moment geen transportcapaciteit beschikbaar stellen op de voorkeurslocatie óf met een beperking een niet-redundante aansluiting aanbieden, eventueel met een door de klant ingestelde back-up voor storingen. De vraag is of tot die tijd niet-redundante aansluiting (eventueel met een back-up voor storingen) maatschappelijke voordelen oplevert. Hiervoor zijn verschillende scenario’s geschetst: • Een voorkeursscenario waarin na een periode van vijf jaar alsnog de storingsreserve gerealiseerd wordt in het gebied. • Een scenario zonder storingsreserve waarin de vrijgespeelde middelen ingezet worden voor 1. aansluiting van andere bedrijventerreinen 2. aansluiting van duurzame energieproductie

Resultaten van de impactberekening De casus toont dat het mogelijk is om in een gebied met capaciteitsbeperking transportcapaciteit versneld aan te bieden door tijdelijk of blijvend niet-redundant aan te sluiten. Het - hypothetische - scenario waarbij alle montagetijd wordt geïnvesteerd in aansluiting van duurzame opweklocaties heeft een veel hoger maatschappelijk rendement dan het scenario waarbij de vrijgespeelde montagetijd wordt geïnvesteerd in andere bedrijventerreinen. Scenario 2 heeft een veel hoger maatschappelijk rendement dan scenario 1, grotendeels gedreven door het vrijmaken van capaciteit voor de aansluit van duurzame opwek. De impacts verschillen per belanghebbende. Voor bedrijven weegt de positieve impact van versneld transportcapapciteit krijgen op tegen de negatieve impact van waardeverlies door het grotere storingsrisico. In het scenario met duurzame opweklocaties is dit voordeel kleiner. Voor de overheid leidt het scenario met duurzame opweklocaties per saldo tot aanzienlijk hogere lasten omdat zij meer SDE+-subsidies moeten verstrekken. In het bedrijvenscenario ontvangt zij meer belastingafdrachten en is de impact per saldo € 61.000 positief. Overige stakeholders hebben bij het realiseren van de bedrijvenaansluiting een licht positieve financiële impact. In het scenario met duurzame opweklocaties is de impact voor hen

83

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

€ 2 miljoen beter. De resultaten van de impactvergelijking voor klimaat tonen grote verschillen. Het scenario waarbij in duurzame opweklocaties wordt geïnvesteerd toont een impact die ruim € 2,3 miljoen gunstiger is dan de impact van het bedrijvenscenario. De impact van het gebruik van schaarse materialen op natuurlijk kapitaal is in alle scenario’s gering negatief. Voor de netbeheerder is sprake van gelijkmatige impacts over alles scenario’s.

Conclusie De totale maatschappelijke waardecreatie is het grootst als middelen uit de niet-gerealiseerde storingsreserve in het net worden ingezet voor aansluiting van duurzame opweklocaties. Dit heeft de meeste positieve impacts over de verschillende stakeholdergroepen heen en beperkt de omvang van de klimaatkosten. Een deel van de effecten betreft verschuivingen: de inzet van SDE+-middelen leidt tot een positieve impact op duurzame energieproductie. Omgekeerd leidt versnelde aansluiting van bedrijvenlocaties tot een financieel positieve impact voor de overheid en hogere winst en omzet voor bedrijven ten kosten van het terugdringen van klimaatgerelateerde emissies.

Impactcasus 2: Aftoppen van pieken individueel productievermogen Klanten met duurzame opwek vragen een relatief hoog transportvermogen om bij incidentele piekbelastingen aan het net te kunnen leveren. De vraag is of het maatschappelijk effectiever is als de netbeheerder de productie van de opwekinstallaties incidenteel afregelt. Individuele producenten offeren dan een paar procent van de jaarlijkse productie op. De grootste terugleverpieken worden dan ‘afgetopt’. Zo kunnen meer klanten toegelaten worden op het elektriciteitsnet en wordt het gebruik efficiënter.

Beschrijving In deze case is gekeken of we met het aftoppen van vermogen van producenten van zon- en windenergie netcapaciteit beschikbaar kunnen maken voor nieuwe aanvragen van producenten. We vergelijken de effecten van aftoppen met een referentiescenario waarin producenten een transportbeperking opgelegd krijgen. Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de impact is de analyse voor twee concrete netdelen uitgevoerd. Daarbij is gebruik gemaakt van praktijkgegevens, aangevuld met aannames over onder meer de ontwikkelsnelheid van nieuwe duurzame opwekkers. De praktijkgevens komen van een zonnepark in Oosterwolde en een windpark in Dronten. In de berekening van de casus is uitgegaan van een compensatie voor producenten die gemiste energie-inkomsten hebben door het aftoppen.

84

Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren

Impactberekening Uit de analyse blijkt dat de maatschappelijke impact van aftoppen binnen een bandbreedte per saldo positief is. • De klant beperkt in dit geval zelf de piekproductie tot maximaal 10% van het opgestelde vermogen door installatie van een kleinere omvormer (zet gelijkstroom om naar wisselstroom). • Het optimum van het aftoppen van een aanbodpiek ligt in beide cases bij aftoppen op ongeveer 85% van het opgestelde vermogen. Hier wordt de hoogste maatschappelijke opbrengst van de investering gerealiseerd. De meerwaarde van aftoppen neemt geleidelijk af, waarbij het omslagpunt naar negatieve maatschappelijke impact rond een percentage van 35% van het opgestelde vermogen ligt. Dit gaat om het vermogen, het gemiste volume opgewekte elektriciteit komt op een derving van ongeveer 5-6% elektriciteit per jaar.

Conclusies De financiële impact voor verschillende belanghebbenden wordt groter naarmate we meer aftoppen. Voor Liander is de financiële impact steeds negatief vanwege de kosten van compensatie voor het aftoppen. De overheid betaalt via SDEsubsidie mee aan de realisatie van de wind- en zonneparken. Voor de initiatiefnemers, de producenten, is sprake van een positieve casus door vergoeding van de kosten van aftopping en de opbrengst van levering van duurzame stroom via het net. De resultaten zijn op hoofdlijnen vergelijkbaar voor de wind- en de zoncasus. Opvallend is dat de bijdrage aan beperking van klimaatverandering het grootst is bij een aftoppercentage van ongeveer 15%, dus bij 8% van het maximaal vermogen. Voor met name wind neemt dit bij hogere percentages voor aftopping snel af vanwege de langere bedrijfstijd van wind in vergelijking met zon. Het resultaat van het aftoppen is dat nieuwe zon of windparken kunnen worden gerealiseerd in het gebied en aangesloten op het net. De productie van duurzame energie neemt toe en hiermee wordt CO2 uitstoot vermeden.