13. Bijlage 5. Alliander Jaarverslag 2020 (1900925)
Tekst van het document
Friesland In Friesland groeit met name het aantal zonnedaken en -parken snel. Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat het elektriciteitsnetwerk steeds zwaarder wordt belast. Voor zonne-energie heeft de provincie beleid afgekondigd waarin ze de komst van grootschalige zonneparken wil beperken. Liander werkte waar nodig samen met TenneT aan de oplossing van knelpunten. Zo rondden we de verzwaring van verdeelstation Dokkum af. Verder is het vergrote verdeelstation Wolvega opgeleverd. We zijn volop bezig met de vergunningsprocedures voor een nieuwe elektriciteitskabel naar Ameland. Ook de voorbereiding voor de uitbreiding van verdeelstation Oudehaske is in 2020 gestart. We hebben flinke vooruitgang geboekt bij de uitbreiding van het verdeelstation Oosterwolde dat in 2022 klaar zal zijn en de voorbereiding van het verdeelstation Bolsward, dat onder meer gebouwd wordt voor de windparken bij de Afsluitdijk, dat naar verwachting in 2023 gereed is.
Gelderland De provincie Gelderland beslaat een groot en divers gebied met steeds meer initiatieven voor grootschalige opwek van wind- en zonneenergie, aardgasloze wijken en elektrificatie van vervoer. Dit samen met ontwikkeling van bedrijventerreinen, logistieke centra, glastuinbouwsector en woningbouw maakt dat de vraag naar elektriciteit groeit, terwijl de capaciteit van het net niet altijd toereikend is. Liander werkte daarom ook in 2020 aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet. In de regio Rivierenland breiden we bestaande stations uit en zoeken we samen met TenneT naar locaties voor nieuwe stations. In Neerijnen startten we als eerste regionale netbeheerder met congestiemanagement, waarbij we de beperkte ruimte op het elektriciteitsnet verdelen. Naast de uitbreidingen van de verdeelstations Ulft en Borculo hebben we hard gewerkt aan versterking van lokale netten in de Achterhoek. Dit met als doel de grote hoeveelheid aanvragen voor zonopwek te kunnen faciliteren. Om te kunnen voorzien in de snel groeiende vermogensvraag in Nijmegen-Noord bouwen we in Oosterhout een nieuw verdeelstation. Om in tussentijd toch meer klanten te kunnen voorzien in vermogen leggen we extra
29
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
30
kabels van bedrijventerrein Park 15 naar verdeelstation Bemmel. Verdeelstation Barneveld is volop in ombouw. De provincie Gelderland heeft samen met Overijssel een regionale aanpak opgesteld voor het uitrollen van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen. Voor busvervoer in de regio’s Veluwe en Midden-Overijssel zijn in totaal 246 nieuwe elektrische bussen in gebruik genomen. Liander heeft hiervoor de nodige netuitbreidingen en aansluitingen gerealiseerd om de laadinfrastructuur van deze bussen te faciliteren.
Flevoland In de afgelopen anderhalf jaar zijn door de snelle opkomst van zonopwek in Flevoland op veel plaatsen knelpunten in het elektriciteitsnetwerk ontstaan. In de Noordoostpolder speelt vooral dat we voor de opwek van zonne-energie tegen een tekort aan transportcapaciteit aanlopen. Om knelpunten op te lossen, gaan we aan de slag met diverse uitbreidingen en verzwaringen, onder meer voor een verdeelstation in Dronten. Voor de Noordoostpolder en Urk is de uitbreiding van ons elektriciteitsnet gestart. Daarnaast worden twee nieuwe verdeelstations gebouwd om de capaciteit in met name Urk sterk uit te breiden. Dit project zal zo’n vier tot vijf jaar in beslag nemen. Hiervoor zijn voorbereidingen gestart. In Zeewolde is de eerste groengasbooster geplaatst en aangesloten op het regionale gasnet. De booster maakt het mogelijk om het groene gas van vier bar naar een gasnet met acht bar druk te pompen. Dankzij de compressor kunnen producenten het hele jaar groen gas invoeden.
Zuid-Holland In Zuid-Holland is een toenemende vraag naar elektriciteit. In overleg met de regio passen we de infrastructuur hierop aan. In 2020 zijn de eerste stappen gezet in de voorbereiding van een forse investeringsagenda om het elektriciteitsnetwerk in de regio te verzwaren, vanwege de grote vraag naar elektriciteit. Samen met TenneT en de gemeenten Zoeterwoude, Leiden, Voorschoten, Leiderdorp en de provincie zijn we gestart met het zoeken van een locatie voor een 150 kV-elektriciteitsstation in de regio Leiden en vier 50 kV-stations. Daarnaast zetten we ook samen met Stedin en TenneT stappen in de ontwikkeling van een nieuw te bouwen station in Zuidplaspolder. In Boskoop zijn de werkzaamheden begonnen om het elektriciteitsnet uit te breiden, zodat het kan meegroeien met de stijgende vraag naar energie in de omgeving. In het kader van de lokale energietransities hebben we nieuwe middenspanningsruimten gerealiseerd en hebben we laadpalen aangesloten. Met gemeenten zijn afspraken gemaakt over het saneren van aardgasleidingen en zijn de eerste leidingen vervangen. Verder zijn we actief betrokken geweest bij de Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (RAL).
Investeringen per regio Investeringen (in € miljoen) Noord-Holland Amsterdam Zuid-Holland Gelderland Friesland Flevoland Overig (met name Kenter en Alliander AG) Totaal
De uitdagingen in de regio’s Zoals hiervoor beschreven ontstaan er in Nederland nu al knelpunten in het elektriciteitsnet die een belemmering vormen voor de energietransitie en de verdere economische ontwikkeling van Nederland. Het is druk op het elektriciteitsnet door levering, maar ook door teruglevering van opgewekte zon- en windenergie. Het realiseren van netuitbreidingen is een proces van vele jaren. Dat betekent dat we ook op een andere manier kijken naar de energietransitie: we passen in de regio's waar Liander actief is zo mogelijk slimme oplossingen en innovaties toe.
Schaarste aan transportcapaciteit In de omschakeling naar een duurzame energievoorziening produceren wind- en zonneparken steeds meer groene stroom. Die staan vaak in landelijk gebied waar weinig stroom wordt verbruikt. Elektriciteit moet dan naar verbruikers elders in het land getransporteerd worden. De industrie, agrarische sector, elektrisch vervoer en duurzame woonwijken vragen bovendien steeds meer elektriciteit. Dit stelt netbeheerders voor grote uitdagingen. Het net is namelijk ontworpen om vanuit gas- en kolencentrales elektriciteit te leveren aan verbruikers. Hoe minder verbruikers in een gebied, hoe dunner de kabels. Terwijl juist daar vanwege ruimte en goedkope grond de meeste duurzame opwek plaatsvindt. Daar is het elektriciteitsnet niet op berekend.
301 111 69 264 84 37 24 890
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Het elektriciteitsnet is op dit moment op sommige plaatsen al vol of zo goed als vol. Op het platteland is er nauwelijks tot geen capaciteit om nieuwe zonneweiden aan te sluiten. In het Liander-verzorgingsgebied kampt zo’n 20% van de hoogspanningsstations met krapte en zit 35% van de middenspanningsstations vol. Ook bedrijven die willen uitbreiden en dus meer elektriciteit gaan verbruiken, krijgen in gebieden met een tekort aan transportcapaciteit niet direct een aansluiting. Ze zullen in steeds meer gevallen moeten wachten totdat we het net daar hebben verzwaard of andere oplossingen mogelijk zijn. Sinds 2020 verschaft Liander tweewekelijks een update over de beschikbare netcapaciteit. Om de transitie te kunnen blijven faciliteren, investeert Liander fors in uitbreiding en verzwaring van de energienetten en in nieuwe, slimme technologieën. Wij zullen richting 2030 samen met TenneT zo'n 100 onderstations moeten uitbreiden en bouwen. Ook zijn er 10.000 extra middenspanningsruimtes nodig en moet er 20.000 kilometer nieuwe middenspanningskabel worden gelegd. In 2020 investeerden we € 890 miljoen in het net. In Wolvega werkten we bijvoorbeeld aan de voltooiing van de verzwaring van een elektriciteitsstation en in Nijmegen-Noord leggen we een extra kabel waarmee Liander tientallen nieuwe aanvragen voor extra vermogen kan toelaten.
Dankzij het vele werk dat afgelopen jaar is verzet, hebben we het tekort aan transportcapaciteit op sommige locaties weggenomen. Dat gaan we de komende jaren naar verwachting op meer plekken doen. Desondanks zagen we ook in 2020 zoals verwacht het aantal knelpunten toenemen, met name in Friesland, Noord-Holland en Gelderland. Waar voorheen grootverbruikklanten hiermee te maken kregen, zagen we het afgelopen jaar ook dat consumenten incidenteel niet altijd alle duurzame energie terug konden leveren. Bijvoorbeeld tijdens zeer zonnige dagen. Onze investeringen lopen de komende jaren op tot meer dan € 1 miljard per jaar. Desondanks verwachten we niet dat het capaciteitsprobleem snel van de baan is. Tegenover de uitbreiding van het elektriciteitsnet, staat de komst van steeds meer zonnepanelen en windturbines. Om het elektriciteitsnet efficiënter te gebruiken, is daarom nodig dat we samen met marktpartijen en andere betrokkenen innoveren. Cable pooling (zon- en windenergie op één kabel), congestiemanagement (zie kader), curtailment en het gebruik van de ‘vluchtstrook’ van het net zijn oplossingen die we ontwikkelen en inzetten om meer ruimte op het elektriciteitsnet te creëren.
Aansluiten op 70% van het vermogen In 2020 hebben we met andere netbeheerders het convenant Stroom Betaalbaar op het Net gesloten. In dit convenant staat de afspraak om zonprojecten aan te sluiten op 70% van het opgesteld vermogen. Aan die 70% heeft een zonnepark gemiddeld 97% van de tijd genoeg. Zo kunnen we meer projecten aansluiten, tegen lagere kosten en ontstaat er een gezonde markt voor zonnestroom.
Maar er is meer nodig. De energietransitie vraagt vooral ook om samenwerking van alle betrokken partijen aan een slimme, efficiënte inrichting van ons toekomstige energiesysteem, zoals het dichter bij elkaar brengen van opwek en verbruik, zodat er minder kabels en transformatoren nodig zijn. Het is onze taak om kosten zo laag mogelijk te houden. Verder is het zaak om naast zonne- ook voor voldoende windenergie te zorgen en opwekinitiatieven te combineren. Om optimale keuzes te kunnen maken, is overzicht nodig van alle ontwikkelingen. Een integrale aanpak op nationaal en regionaal niveau wordt steeds belangrijker.
Congestiemanagement in Neerijnen De Gelderse regio Neerijnen is een van de gebieden waar het elektriciteitsnet de grenzen van zijn capaciteit heeft bereikt. Net als op andere plaatsen zorgt de toenemende vraag naar elektriciteit en de snelle opkomst van zonne- en windenergie hier voor drukte op het net. In Neerijnen komt dat vooral door tuinders die bedrijven starten of ze uitbreiden of verduurzamen. Om meer ruimte op het elektriciteitsnet te creëren breiden we op veel plaatsen het elektriciteitsnet uit. Ook in Neerijnen. Dat is echter pas in 2023 gereed. Net als op andere plekken waar onvoldoende ruimte op het net is onderzochten we in Neerijnen de mogelijkheid van congestiemanagement. Daarmee kunnen we de beschikbare ruimte op het net eerlijk en efficiënt verdelen. We roepen partijen die meedoen aan congestiemanagement op om meer of minder stroom te gebruiken of op te wekken. De marktpartijen geven aan tegen welke prijs ze stroom willen afnemen of leveren aan het net. In Neerijnen maakte het onderzoek duidelijk dat congestiemanagement mogelijk is. We voerden in 2020 gesprekken met partijen om hen mee te laten doen aan het systeem.
31
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Hoe we werken aan de uitdagingen Om de betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet te kunnen continueren, maken we de knelpunten in netcapaciteit in het elektriciteitsnet inzichtelijk. We doen er alles aan om het net rond de knelpunten uit te breiden, evenals op locaties waar we voorzien dat de vraag in de toekomst gaat toenemen. We zoeken daarnaast naar mogelijkheden om de huidige kabels en installaties nog beter te benutten.
Slimme innovaties We kijken voortdurend hoe we het bestaande net met innovatieve oplossingen zo optimaal mogelijk kunnen benutten. Denk daarbij aan slimme uitbreidingen en technische aanpassingen van het elektriciteitsnet, initiatieven om tot betere samenwerking te komen tussen sectoren onderling en met ketenpartners, en nieuwe energiedragers. In 2020 hebben wij Dynamisch Terugleveren geïntroduceerd als oplossing voor knelpunten waarbij de spanning in het net te hoog wordt. Bij Dynamisch Terugleveren stelt de klant haar zon- of windpark zo in dat deze realtime gaat dimmen als de netspanning te hoog wordt. Voorbeelden van technische innovaties waar we doorlopend aan werken zijn cablepooling (het aansluiten van zonneparken en windparken op één kabel) en aansluiten van zonnepanelen en windmolens waarbij we reservecapaciteit voor storingen en onderhoud gebruiken voor meer duurzame opwek. Vanaf 1 januari 2021 biedt Liander in het kader van transportschaarste klanten die alleen willen terugleveren een preventief afschakelbare aansluiting aan. Dit is een aansluiting op de reservecapaciteit (de 'vluchtstrook') van het elektriciteitsnet. Tijdens normaalbedrijf kan de klant gewoon terugleveren. Tijdens storingen of gepland werk waarbij Liander zelf beroep moet doen op de reservecapaciteit, wordt de klantaansluiting tijdelijk preventief afgeschakeld.
Met deze klantoplossing benutten we dus de reservecapaciteit om meer klanten met teruglevering te kunnen aansluiten. Waterstof is op systeemniveau een nieuwe energiedrager. In 2020 hebben we investeringsbeslissingen genomen voor enkele pilots. Alliander wil leren wat de productie van groene waterstof uit wind- en zonne-energie kan betekenen voor betaalbaar en betrouwbaar netbeheer.
Digitalisering Dankzij digitale technologie en innovaties ontstaan nieuwe mogelijkheden om onze netten te beheren. Liander zet deze in om storingen sneller op te sporen en zelfs te voorkomen, maar ook om gericht in de netten te investeren en klanten data en (zelf)service aan te bieden. Deze hebben zij nodig om betere energiekeuzes te maken en om energiestromen slimmer te managen, zodat het huidige net beter benut wordt. Verzwaring van het energienet kan op deze manier worden beperkt. In 2020 zijn digitale componenten verder uitgerold. Dat zijn apparaten die kunnen signaleren en soms schakelen, zoals Smart Cable Guard (SCG), intelligente middenspanningsruimtes (iMSR) en slimme meters. De gegevens uit deze slimme apparaten worden met innovatieve algoritmes en kunstmatige intelligentie omgezet in waardevolle informatie voor klant en medewerker. Hiermee kunnen we ervoor zorgen dat de monteur al in de straat is als de klant een storing meldt, dat storingen voorkomen worden en dat capaciteit van het net maximaal benut wordt.
Minder en kortere storingen Smart Cable Guard (SCG) is een systeem dat zwakke plekken in het ondergrondse elektriciteitsnet detecteert en lokaliseert, zo mogelijk nog voordat deze tot een storing leiden. In 2020 zijn hiermee 49 storingen voorkomen en 100 storingen verkort. EInd 2020 hadden we meer dan 1.500 operationele SCG’s in ons net (2019: ruim 900). Ook de slimme meter bij klanten draagt bij aan het verkorten van de storingsduur. Deze meter helpt ons bij het lokaliseren van storingen zodat de monteur sneller ter plaatse is en voorkomt dat we klanten technische vragen moeten stellen omdat we die nu zelf al kunnen beantwoorden. Monteurs werken met een app die hun ter plaatse informatie geeft die voorheen alleen op kantoor beschikbaar was. Als klanten door een laagspanningsstoring recht hebben op financiële compensatie, dan wordt deze in meer dan 80% van de gevallen automatisch berekend en uitbetaald.
Gericht investeren in de netten Digitale installaties kunnen traditionele installaties versterken om zo tegen de laagste kosten de storingsduur zo veel mogelijk te verkorten. Er zijn talloze mogelijkheden om digitale met traditionele installaties te combineren. Hiervoor is een optimalisatiemodel gemaakt dat met behulp van algoritmes automatisch het meest kostenefficiënte voorstel doet voor de plaatsing van iMSR's, SCG’s en vermogensschakelaars. Dit helpt ons gerichte investeringsbeslissingen te nemen. Voor wat betreft de iMSR’s zijn we in 2020 met 134 plaatsingen boven het geplande aantal van 97 stuks uitgekomen. Totaal zijn er 694 iMSR-installaties in bedrijf.
32
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Congestiemanagement In navolging van de flexibiliteitsmarkten in Nijmegen-Noord en Zuidplaspolder kunnen vanaf oktober bedrijven in de regio Neerijnen meedoen aan congestiemanagement via het platform GOPACS (Grid Operators Platform for Congestion Solutions). GOPACS is een samenwerkingsverband van de Nederlandse netbeheerders om congestie in het elektriciteitsnet op te lossen. Door tegen een vergoeding minder stroom te verbruiken of meer terug te leveren, worden capaciteitsproblemen op het net voorkomen. Tegen een bepaalde vergoeding levert een deelnemend bedrijf bijvoorbeeld met zijn warmtekrachtkoppeling elektriciteit terug aan het net of schakelt tijdelijk een aantal van zijn verpakkingsmachines uit. Zo wordt een capaciteitstekort (congestie), en daarmee het risico op stroomonderbrekingen, voorkomen.
Buurtanalysetool voor gemeenten De buurtanalysetool die Alliander gebruikt om gemeenten te ondersteunen bij de totstandkoming van de Transitievisie Warmte, is in het verslagjaar 2020 aangepast zodat gemeenten deze nu ook zelfstandig kunnen gebruiken. 37 gemeenten doen dat inmiddels. Zo vergroten we de kennis bij onze partners, waardoor we makkelijker samen kunnen werken. Daarnaast bespaart het ons veel tijd omdat gemeenten nu zelf meer controle hebben.
Aanbieding slimme meter Een cruciale schakel in het slimmer maken van onze infrastructuur is de slimme meter. Klanten nemen steeds vaker zelf beslissingen over energie. De slimme meter helpt klanten om energie te besparen en om energie te verbruiken als het tarief laag is, of om deze terug te leveren als de elektriciteitsprijs hoog is. Sinds de start van de uitrol van de slimme meter hebben we bij nagenoeg al onze kleinverbruikklanten de slimme meter aangeboden. Inmiddels worden meer dan 2 miljoen verzoeken per dag behandeld voor data uit de slimme meter. In 2020 hebben we aan ruim 400.000 klanten de slimme meter aangeboden, rekening houdend met maatregelen tegen verspreiding van het coronavirus. Daarmee was eind 2020 107% van onze totale planning gerealiseerd wat gelijk staat aan 101% van de totale aanbiedplanning van het ministerie van EZK, doordat sommige klanten meerdere keren benaderd zijn. Begin 2021 ronden we de uitrol van de slimme meter af. We starten dan met het aanbieden van slimme meters in het kader van de wettelijke afbouw van de salderingsregeling: klanten die nog niet beschikken over een meter die geleverde en teruggeleverde elektriciteit apart registreert, krijgen in 2021 en 2022 een meter aangeboden die dit wel kan. De uitvoering van deze vervolgopdracht verloopt in nauwe samenwerking met onze partners, zoals aannemers.
Verbeteringen in de uitvoeringsorganisatie In 2020 is binnen de uitvoeringsorganisatie het doel gesteld om de productie en het klantgemak minimaal te verdubbelen in 2023. Ook werken we er hard aan dat we kunnen inspelen op de snel groeiende vraag naar aansluit- en teruglevercapaciteit en knelpunten oplossen. In 2021 zetten we onze inspanningen door om de productiecapaciteit te verbeteren en leggen we nadruk op onze ambitie om meer werk te maken. We werken structureel aan de volgende vier ontwikkelingen:
Het werk in de juiste volgorde doen In 2020 zijn we voor investeringen in het achterliggende net gestart om per regio projecten in volgorde van belang te plaatsen. Zo zorgen we ervoor dat we de meeste impact bereiken met onze schaarse capaciteit. Het effect is onder andere het vergroten van de aansluitreserve, met als doel in de toekomst klanten sneller aan te kunnen sluiten en transportbeperkingen te voorkomen of op te lossen. Tevens hebben we er in 2020 voor gezorgd dat we veel beter kunnen voorspellen hoeveel werk we aan het eind van het jaar hebben afgerond.
Productiecapaciteit uitbreiden De initiatieven van 2019 om meer technisch personeel aan te trekken en meer werkzaamheden aan de markt uit te besteden zijn in 2020 onverminderd gecontinueerd. Er is een nieuwe aannemerijstrategie opgesteld. Er zijn nieuwe aanbestedingen gestart voor werkpakketten waarbij de aannemer niet alleen de uitvoering maar ook de voorbereiding van werkzaamheden uitvoert. In 2020 zijn voor alle uitvoerders, projectmanagers en engineers leerlijnen en nieuwe opleidingen opgezet, zodat we mensen sneller en beter kunnen opleiden en laten doorstromen. Daarnaast zijn zij-instromers uit andere branches (waaronder branches die hard getroffen worden door de coronacrisis) geworven, onder andere voor de rol van uitvoerder. In 2021 zullen de eerste medewerkers starten. Qirion heeft vorig jaar de in gang gezette regio-indeling afgerond met het verder vereenvoudigen van de hoofdstructuur van het bedrijfsonderdeel. Kern van deze reorganisatie is dat de organisatie simpeler van opzet is, mensen elkaar makkelijker kunnen vinden en duidelijkere en versimpelde kernprocessen. Dit betekent dat het werkpakket in de komende jaren fors kan groeien. Dat sluit aan bij de wensen van onze interne en externe opdrachtgevers.
33
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Digitaliseren en optimaliseren van het realisatieproces In 2020 zijn extra digitaliseringsteams gestart om de werkvoorbereiding, engineerings- en uitvoeringsprocessen van nieuwe digitale hulpmiddelen te voorzien. Slimmer plannen, betere ondersteuning bij het uitvoeren, betere informatievoorziening, beter sturen op en vergroten van kostenbewustzijn zijn daarbij de sleutel. Zo is het nu bijvoorbeeld mogelijk om een ontwerp voor een nieuw elektriciteitsnet geheel automatisch door de computer te laten maken. Administratieve processen die in verschillende systemen plaatsvonden worden gekoppeld zodat dubbele invoer niet meer nodig is en projecten beter gevolgd kunnen worden. In 2021 zullen de digitaliseringsteams geleidelijk aan meer hulpmiddelen opleveren. Ter verbetering van de besturing is een kostensystematiek geïmplementeerd waardoor inzicht ontstaat in de daadwerkelijk bestede uren versus normuren. Hierdoor kan beter gestuurd worden op de daadwerkelijke oorzaken van afwijkingen.
Nieuwe producten en diensten Al onze technische innovaties vereisen procesaanpassingen om sneller nieuwe producten en diensten aan te kunnen bieden. In 2020 is een nieuw proces voor het maken van offertes ontwikkeld zodat volgens de regelgeving omgegaan kan worden met transportschaarste. Ook zijn nieuwe producten, zoals de afschakelbare aansluiting op middenspanning, aan klanten aangeboden.
Vergroting slagvaardigheid van de organisatie De energietransitie heeft grote invloed op Alliander. We moeten veel werk verzetten om het elektriciteitsnet uit te breiden en betrouwbaar te houden. Om deze opgave het hoofd te bieden is het verhogen van onze flexibiliteit en executiekracht noodzakelijk. Hierbij is het essentieel dat we als Alliander een gezamenlijk doel voor ogen hebben, we een wendbare en slagvaardige én kostenefficiënte organisatie zijn en als één team gaan werken. Om dit te bewerkstelligen, werken we aan een andere cultuur. Om wendbaarheid en slagvaardigheid te organiseren, hebben we het afgelopen jaar plannen voor een nieuwe, plattere organisatieinrichting uitgewerkt waarin we sneller beslissingen kunnen nemen. De Ondernemingsraad heeft in december een positief advies gegeven op de adviesaanvraag voor de nieuwe organisatie. In de nieuwe organisatie die per 1 januari 2021 van kracht is, kunnen we in een hoger tempo meer werk verzetten en sneller vernieuwende oplossingen bedenken en implementeren. Daarnaast helpt de wijze waarop we ons organiseren, om gerichter te sturen op onze strategie en zorgen generieke werkwijzen voor sneller en effectiever werken.
Klantgemak De tevredenheid van onze klanten wordt vooral bepaald door het gemak dat zij ervaren. Direct na afloop van onze werkzaamheden vragen wij klanten om feedback te geven over onze dienstverlening. Met een percentage (de Net Effort Score, NES) maken we zichtbaar hoeveel gemak een klant ervaart. De berekening bestaat uit het saldo van het percentage respondenten dat (zeer) weinig moeite ervaart om geholpen te worden minus het percentage dat (zeer) veel moeite ervaart met onze dienstverlening. Dit geeft inzicht in de resultaten die we boeken en op welke onderdelen we nog stappen moeten zetten om te verbeteren. De uitdaging om al ons werk te verzetten, de lange wachttijden en het niet altijd kunnen leveren van gewenste capaciteit, zetten het klantgemak onder druk. Desondanks bleven de resultaten redelijk stabiel.
34
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Klantgemak consumenten en zakelijke markt
0
Klantgemak zakelijke klanten Het cijfer voor klantgemak (NES) voor zakelijke klanten steeg in 2020 naar 35%, tegenover 33% in 2019. Wanneer klanten ontevreden zijn, heeft dat met name te maken met oplopende aansluittermijnen van klanten, en het stijgend aantal transportbeperkingen. Aanvragen van offertes voor zonopwek en de daarbij behorende terugleveringsverzoeken nemen eveneens sterk toe. Hierdoor kunnen verzoeken niet altijd binnen de gestelde termijnen worden verwerkt. Klanten geven ook aan dat ze tijdens het uitvoeringsproces veel moeite moeten doen om een passend antwoord te krijgen. Het zorgen voor klantgemak voor zakelijke klanten is een samenspel met veel betrokkenen, zoals gemeenten, aannemers en andere zakelijke partijen. Er is veel maatwerk nodig. Waar mogelijk worden de bijbehorende processen geoptimaliseerd en gedigitaliseerd.
Klantgemak consumenten Het cijfer voor klantgemak voor de consumentenmarkt kwam in 2020 uit op 54%. Dat is vergelijkbaar met 2019, en een goede prestatie in een jaar dat beïnvloed is door corona. De belangrijkste aandachtspunten in 2020 waren met name de lange doorlooptijd tussen het aanvragen en het uitvoeren van de werkzaamheden en de communicatie in de tussenliggende periode. Hier ervaren klanten het grootste ongemak.
Aantal klantvragen gedaald Het aantal vragen van klanten daalde met 3,2% ten opzichte van 2019, vooral tijdens de eerste lockdown en tijdens de zomerperiode. Het Klant Contact Centrum kreeg vooral vragen over het aanvraagproces, het voorkomen van afsluiting en informatie over het contractloos proces. Klanten raadplegen de website vooral voor informatie over storingen, aansluitingen en ze bezoeken de contactpagina.
Online klantenservice De website Liander.nl werd in 2020 3,3 miljoen keer bezocht. Dat is een stijging van 35% ten opzichte van het aantal bezoeken in 2019. Vanaf de intelligente lockdown in maart 2020, zagen we een versnelling in de stijgende behoefte naar online communicatie over onze dienstverlening. In 2020 hebben we gewerkt aan het uitbreiden van selfservice, onder andere door de realisatie van een Mijn Liander-omgeving voor consumenten en kleinzakelijke klanten. Klanten kunnen een account aanmaken en krijgen daarmee meer inzicht in de status van hun aansluitingen. Ook kunnen ze vanuit deze omgeving enkele acties online starten of afhandelen. De komende jaren breiden we de omgeving uit zodat klanten steeds vaker online hun netbeheergerelateerde zaken kunnen regelen. Voorbeelden van overige aanpassingen op Liander.nl zijn online hulp bij aanschaf van zonnepanelen, meer inzicht in transportcapaciteit per regio en een online kennisbank.
35
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
36
Een kredietwaardige onderneming met een solide rendement Als groot energienetwerkbedrijf hebben we een maatschappelijke functie in de Nederlandse samenleving. Onze maatschappelijke, financiële en duurzame prestaties spelen in de afwegingen van aandeelhouders en investeerders een significante rol. Vanuit een solide financiële positie kunnen wij deze prestaties waarmaken. Gerelateerde onderwerpen Dit hoofdstuk gaat over wat wij doen om onze financiële positie gezond en toekomstvast te houden. De gerapporteerde informatie heeft betrekking op een thema die stakeholders belangrijk vinden. Daarbij dragen de activiteiten bij aan een SDG:
Gerelateerd materiële thema
Bijdrage aan SDG
H) Maatschappelijk verantwoord investeringsbeleid
Gerelateerde stakeholdergroepen Klanten, Aandeelhouders en investeerders
Doelen en resultaten kredietwaardigheid Kredietbeoordeling Resultaat 2020: S&P AA-/A-1+/stable outlook Moody’s Aa2/P-1/stable outlook Doelstelling 2020: Behoud solide A rating profiel S&P AA-/A-1+/stable outlook Moody’s Aa2/P-1/stable outlook in 2019
FFO/nettoschuld
€
24,1%
resultaat 2020
≥ 20,0% doelstelling 2020 29,0% in 2019
€
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
37
Rentedekking
14,2
Nettoschuld/(nettoschuld + eigen vermogen)
resultaat 2020
€
38,7%
resultaat 2020
€
≥ 3,5 doelstelling 2020
≤ 60,0% doelstelling 2020
13,3 in 2019
36,5% in 2019
Solvabiliteit
53,1%
resultaat 2020
€
≥ 30,0% doelstelling 2020 55,6% in 2019
Hoe financiën en duurzaamheid samengaan Wij kunnen blijven investeren in onze netten en de onderneming laten groeien dankzij onze financiële positie. Dit stelt ons in staat om onze strategie uit te voeren en een faciliterende rol te spelen in de energietransitie. Ons financieel beleid is zo ingericht dat wij in staat zijn een solide A rating te handhaven. Wij zien dat in de overwegingen van de aandeelhouders en overige investeerders, naast een gezond financieel beleid, duurzaamheid een belangrijke rol speelt. Alliander onderschrijft het belang van duurzaamheid en geeft daarom de eigen duurzaamheiddoelstelling een prominente rol in de interne sturing en de financiering. Zo heeft Alliander in juni 2020 een nieuwe groene obligatielening uitgegeven. Hiermee kwalificeert 60% van al onze senior obligaties als groen. Onze inspanningen op het gebied van duurzaamheid worden gewaardeerd met duurzaamheidsklasse B+ van rating agency ISS ESG en een Medium Risk classificatie van Sustainalytics.
Financieel beleid Financieel kader Het financiële kader van Alliander wordt gevormd door de ratio’s FFO/nettoschuldpositie, rentedekking, nettoschuldpositie/ (nettoschuldpositie + eigen vermogen) en solvabiliteit. Deze ratio's alsmede de normen hierbij hebben een relatie tot het verkrijgen/ behouden van een solide A rating profiel op een stand-alone basis. Afwijkend van IFRS wordt voor de berekening van de ratio's de achtergestelde eeuwigdurende obligatielening voor 50% als eigen vermogen en voor 50% als vreemd vermogen aangemerkt.
Ratio's op basis van financieel beleid Alliander norm FFO/nettoschuldpositie1 Rentedekking2 Nettoschuldpositie/(nettoschuldpositie + eigen vermogen) Solvabiliteit3
> 20% > 3,5 < 60% > 30%
31 december 2020 24,1% 14,2 38,7% 53,1%
31 december 2019 29,0% 13,3 36,5% 55,6%
1. De ratio Funds From Operations (FFO)/nettoschuldpositie betreft het 12-maands resultaat na belastingen, gecorrigeerd voor de mutaties in de actieve en passieve belastinglatenties, de bijzondere posten en fair value mutaties, verhoogd met het saldo afschrijvingen en amortisaties op de materiële en immateriële vaste activa en vooruitontvangen opbrengsten en gedeeld door de nettoschuldpositie. 2. De ratio rentedekking betreft het 12-maands resultaat na belastingen, gecorrigeerd voor de mutaties in de actieve en passieve belastinglatenties en de bijzondere posten en fair value mutaties, verhoogd met de afschrijvingen op de materiële en immateriële vaste activa en het saldo financiële baten en lasten gedeeld door het saldo financiële baten en lasten gecorrigeerd voor bijzondere posten en fair value mutaties. 3. Onder de ratio solvabiliteit wordt verstaan het eigen vermogen inclusief het resultaat van de periode minus de verwachte dividenduitkering lopend boekjaar gedeeld door het balanstotaal minus de vooruitontvangen opbrengsten.
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Per 31 december 2020 bedraagt de ratio FFO/nettoschuldpositie 24,1% (ultimo 2019: 29,0%) ten opzichte van een minimum van 20%. De daling wordt veroorzaakt door de stijging van de nettoschuldpositie, maar ook door het lagere resultaat als gevolg van corona en de hogere tarieven die TenneT bij ons in rekening brengt. Per 31 december 2020 is de ratio rentedekking uitgekomen op 14,2 (ultimo 2019: 13,3). In het financieel beleid van Alliander is geformuleerd dat deze ratio minimaal 3,5 dient te bedragen. De ratio nettoschuldpositie/(nettoschuldpositie en eigen vermogen) bedraagt per 31 december 2020 38,7% (ultimo 2019: 36,5%). Conform het financieel beleid van Alliander mag deze ratio maximaal 60% bedragen. De stijging wordt met name veroorzaakt door de stijging van de nettoschuldpositie, waaronder de groene obligatielening welke Alliander in 2020 voor € 500 miljoen heeft uitgegeven. De ratio solvabiliteit bedraagt per 31 december 2020 53,1% (ultimo 2019: 55,6%) ten opzichte van een minimum van 30%. De daling ten opzichte van 2019 wordt met name veroorzaakt door de stijging van de activa als gevolg van de investeringen.
Dividendbeleid Het dividendbeleid (als onderdeel van het financieel beleid) voorziet in een uitkering van maximaal 45% van de winst na belastingen, gecorrigeerd voor bijzondere posten die niet hebben geleid tot kasstromen, tenzij de door de toezichthouders vereiste investeringen of financiële criteria een hoger winstinhoudingspercentage vereisen en tenzij na uitkering van dividend de solvabiliteit lager uitkomt dan 30%. Voor meer informatie zie het voorstel winstbestemming 2020.
Investeringsbeleid Het investeringsbeleid past binnen het financieel beleid en maakt onderdeel uit van de strategie van Alliander. Dit beleid bevat elementen als reguleringseisen voor de investeringen in het gereguleerde domein, onder andere in veiligheid en betrouwbaarheid, en het realiseren van een adequate investeringsvergoeding. Reguliere investeringsvoorstellen worden getoetst aan minimum rendementseisen en aan criteria opgenomen in het financieel beleid. Innovaties worden vanuit de Raad van Bestuur beoordeeld. Behalve aan kwantitatieve vereisten moeten investeringsvoorstellen ook voldoen aan kwalitatieve vereisten. Overigens dient te worden vermeld dat investeringen in het gereguleerde domein in beginsel voortvloeien uit de wettelijke taken van de netbeheerder.
Economische prestaties Alliander levert een belangrijke bijdrage aan de welvaart in Nederland. Indirect door de grote impact die het transport van energie heeft voor de Nederlandse economie en voor het welzijn dat ervaren wordt door de continue beschikbaarheid van energie. In ons impactmodel, hoofdstuk Bijdrage aan mondiale doelen, lichten we dit toe. Het dividend dat wordt uitgekeerd aan aandeelhouders en betalingen aan kapitaalverstrekkers en overheden dragen indirect bij aan maatschappelijke doelstellingen. De verdeling en bestemming van deze posten worden hieronder toegelicht.
Onze financiële stakeholders Alliander voert een actief beleid om een constructieve en open dialoog te onderhouden met aandeelhouders, obligatiehouders, financiële instellingen, kredietbeoordelaars, duurzaamheidsbeoordelaars, analisten en pers. We proberen alle stakeholders goed en tijdig van relevante informatie over financiën, strategie, risico’s, duurzaamheid en andere onderwerpen te voorzien. Dat doen we onder meer via verslagen, berichtgeving en bijeenkomsten.
Aandeelhouders Alle aandelen van Alliander zijn direct in handen van Nederlandse provincies en gemeenten. Een volledig overzicht van alle aandeelhouders staat op www.alliander.com. Het maatschappelijk kapitaal van Alliander N.V. is verdeeld in 350 miljoen aandelen van nominaal € 5. Alle aandelen luiden op naam. Per 31 december 2020 zijn 136.794.964 aandelen geplaatst en volgestort. Contacten met aandeelhouders vindt primair plaats tijdens de aandeelhoudersvergaderingen. Daarnaast vinden overleggen plaats tussen de vennootschap en aandeelhouders buiten de aandeelhoudersvergaderingen om. Een overzicht van de overlegstructuren met aandeelhouders is terug te vinden op de website van Alliander.
Institutionele beleggers Institutionele obligatiebeleggers, zoals vermogensbeheerders, verzekeraars en pensioenfondsen verstrekken een belangrijk deel van onze vreemd vermogen financiering. Dit zijn internationale professionele partijen, grotendeels afkomstig uit Europa. We houden onze huidige en potentiële obligatiebeleggers op de hoogte van de financiële positie en resultaten van Alliander en ontwikkelingen binnen de sector. Hiertoe verzorgt Alliander, in aanvulling op de nakoming van reguliere publicatieverplichtingen, Investor Relations-activiteiten. In dit kader hebben we eind februari 2020 met investeerders in Amsterdam, Frankfurt, Parijs en Londen gesproken over de jaarcijfers 2019. In september 2020 hebben we een conference call gehouden over de halfjaarcijfers. Tijdens beide gelegenheden kwamen diverse onderwerpen ter sprake waaronder de energietransitie, de toename in investeringen, ons financieel - en dividendbeleid, de nieuwe reguleringsperiode en de impact van corona op Alliander.
38
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
39
Banken Alliander heeft de beschikking over een gecommitteerde back-up kredietfaciliteit van € 600 miljoen. Deze faciliteit loopt tot juli 2023. De faciliteit is afgesloten met zes banken. Evenals in voorgaande jaren is in het afgelopen jaar geen gebruik gemaakt van deze faciliteit. Bij de Europese Investeringsbank loopt een lening van € 300 miljoen (opgenomen in 2017 en 2018). De volledige lening dient in 2031 te worden afgelost.
Kredietbeoordelaars Om een goede toegang tot de kapitaal- en geldmarkt te behouden, is het van belang dat bestaande en potentiële financiers goed inzicht hebben in de kredietwaardigheid van Alliander. Hiertoe maakt Alliander gebruik van credit ratings. Het hebben van een credit rating is ook een verplichting onder de door Alliander eind jaren negentig aangegane cross border leasecontracten. Alliander heeft credit ratings van S&P en van Moody’s. Deze ratings bestaan uit een lange termijn rating met outlook en een korte termijn rating. De outlook geeft de verwachte verandering in de lange termijn rating aan voor de komende jaren. De ratings en outlook van S&P en Moody’s zijn ongewijzigd gebleven. De credit ratings zijn ultimo 2020 als volgt:
Standard & Poor's Moody's
long term AA- (stable outlook) Aa2 (stable outlook)
short term A-1+ P-1
In het afgelopen jaar heeft Alliander diverse malen contact gehad met de kredietbeoordelaars. Hierbij is onder meer gesproken over de komende reguleringsperiode, de uitdagingen van de klimaatdoelstellingen en de energietransitie, de toename in investeringen, potentiële aandeelhouders support en de impact van corona op Alliander. Aan de hand van de hierbij verstrekte recente financiële prestaties en prognoses van Alliander hebben S&P en Moody’s de kredietwaardigheid van Alliander opnieuw beoordeeld en de bestaande ratings en outlook voor de lopende reguleringsperiode herbevestigd. Ook onze prestaties op het gebied van duurzame bedrijfsvoering worden beoordeeld door ratingbureaus. ISS ESG geeft ons een B+ beoordeling (ultimo 2020). Het betreft de hoogste rating van de door ISS ESG beoordeelde bedrijven in de netwerksector. Daarnaast ontvangen we een medium risk classificatie van Sustainalytics (ultimo 2020).
Fiscaliteit Het fiscale beleid van Alliander is gericht op de Rijksbelastingen, waarvan de vennootschapsbelasting, de loonbelasting en de BTW de hoofdmoot vormen. Voor het overgrote deel is hierbij de Nederlandse fiscale wetgeving van toepassing. Voor een klein gedeelte, te weten onze activiteiten in Duitsland, gelden de Duitse fiscale regels. In onderstaande tabel staan per land de bedragen per soort belasting vermeld.
Afgedragen in 2020 € miljoen Vennootschapsbelasting Dividendbelasting Loonbelasting BTW Totaal
Nederland
Duitsland 49 17 166 232 464
Alliander heeft in het verleden met de Belastingdienst een convenant gesloten onder het horizontaal toezicht. Dat betekent onder anderen dat we op regelmatige basis en vooraf actief, constructief en transparant overleg voeren met de Belastingdienst over fiscale aspecten die spelen bij Alliander. Bij de uitvoering van onze fiscale strategie sluiten we aan bij het risicomanagementmodel van Alliander. Het Tax Control Framework wordt gebruikt als risico mitigerende maatregel, om te komen tot een juiste en volledige aangifte voor de diverse heffingsmiddelen, die tijdig wordt ingediend en waarbij de verschuldigde belasting tijdig wordt betaald. Alliander heeft inzake fiscaliteit en subsidies de volgende doelstellingen opgesteld: • Wij zijn compliant en voldoen aan de geldende fiscale regels. We maken gebruik van fiscale faciliteiten en houden daarbij rekening met onze maatschappelijke positie. Dit betekent dat wij bij toepassing van de fiscale regels de bedrijfsvoering volgen en er geen structuren worden opgezet waarvan belastingbesparing het hoofddoel is. • Wij hechten aan een goede relatie met de Belastingdienst en werken met elkaar op basis van wederzijds vertrouwen, begrip en transparantie. • We zijn transparant over onze afdrachten in onze financiële rapportage, zoals de jaarrekening.
2 1 2 5
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
• We zijn transparant richting interne en externe stakeholders ter zake van alle relevante dossiers op het gebied van fiscaliteit en subsidies. • Voor de grensoverschrijdende activiteiten gelden de fiscale regels rondom transferpricing. Deze regels passen wij toe.
Financiële resultaten 2020 Financiële stromen binnen Alliander De inkomsten van Alliander bestaan voor ongeveer 85% uit gereguleerde inkomsten van de netbeheerder Liander en voor circa 15% uit overige inkomsten. Hierbij valt te denken aan inkomsten uit verhuur van grootverbruikmeters en transformatoren, inkomsten op het gebied van nieuwe activiteiten en inkomsten uit activiteiten van andere niet-gereguleerde bedrijven. Netbeheerder Liander publiceert zelfstandig een jaarverslag over zijn prestaties in 2020. Dit jaarverslag zal in het tweede kwartaal van 2021 verschijnen. De belangrijkste uitgaven hebben betrekking op instandhoudingswerkzaamheden voor de elektriciteits- en gasnetten en de operationele kosten ten behoeve van alle overige activiteiten. In 2020 is voor bijna € 900 miljoen aan investeringen uitgevoerd, met name ten behoeve van de vervanging en uitbreiding van onze netten en het plaatsen van slimme meters. De investeringen bedragen ongeveer 37% van onze uitgaven. Daarnaast wordt jaarlijks dividend uitgekeerd aan onze aandeelhouders en wordt rente vergoed aan de houders van de achtergestelde eeuwigdurende obligatielening en andere financiers. De dividend- en rentebetalingen over 2020 bedragen ongeveer 5% van onze totale uitgaven. Tenslotte betalen we precarioheffingen aan gemeenten en vennootschapsbelasting aan de fiscus. Dit is ongeveer 8% van onze uitgaven.
Kostenbewust en efficiënt werken Alliander investeert steeds meer in de verzwaring en uitbreiding van de netten vanwege de energietransitie. Om deze investeringen op een verantwoorde wijze te kunnen blijven financieren is in 2018 een meerjarig, organisatie-breed kostenbesparingsprogramma gestart. Met behulp van dit programma wordt geprobeerd zowel de kosten te verlagen als de productiviteit te verhogen. Fundament onder het programma is de continue aandacht voor het verhogen van het kostenbewustzijn in de gehele organisatie en het kritisch afwegen welke activiteiten echt nodig zijn om ons werk, met behoud van veiligheid en kwaliteit, te kunnen uitvoeren. Daarnaast richt het programma zich op het vereenvoudigen en verbeteren van de processen, onder andere door activiteiten te standaardiseren en te digitaliseren. Hiermee willen we slimmer en efficiënter gaan werken. Dat leidt niet alleen tot besparingen maar ook tot capaciteit om het werk te verzetten. Ook richten wij ons op het aanscherpen van inkoopafspraken en op het verlagen van de indirecte kosten, onder andere door het aanpassen van (interne) beleidsafspraken en het verlagen van de inzet van extern personeel. Met deze maatregelen is ultimo 2020 ten opzichte van 2017 ruim € 100 miljoen bespaard. Dit betreft zowel kostenreducties als efficiëntieverbeteringen.
Winst-en-verliesrekening over 2020 Het netto resultaat in 2020 bedraagt € 224 miljoen ten opzichte van € 253 miljoen in 2019. Het resultaat is € 29 miljoen lager door onder meer de effecten van corona (€ 12 miljoen). De impact van corona is voornamelijk zichtbaar in de lagere opbrengsten elektriciteit. De tarieven voor grootzakelijke klanten zijn mede-afhankelijk van de getransporteerde volumes. Ook de stijging van de tarieven van TenneT heeft een negatieve impact op ons resultaat. Als gevolg van deze hogere tarieven voor de transportcapaciteit zijn onze kosten € 63 miljoen hoger dan in 2019. Aan de andere kant zijn onze opbrengsten ook gestegen. De hogere tarieven hebben geleid tot een gereguleerde omzet elektriciteit en gas die € 43 miljoen hoger is dan in 2019. Hierdoor is de netto-omzet voor het eerst hoger dan € 2 miljard. De totale bedrijfskosten over 2020 (€ 1.736 miljoen) zijn € 145 miljoen hoger dan in 2019. Deze stijging van de kosten komt voornamelijk door voornoemde stijging van € 63 miljoen door de hogere tarieven van TenneT. Ook zijn de kosten voor inkoop en uitbesteed werk € 21 miljoen hoger als gevolg van het grotere werkpakket dat is gerealiseerd. De belastinglast is € 21 miljoen lager dan in 2019. Dit komt niet alleen door ons lagere resultaat maar ook door de wijzigingen in de voorgenomen verlaging van de tarieven voor de vennootschapsbelasting.
Deze hebben geleid tot een (incidentele) bate van € 19 miljoen in 2020 (2019: bate van € 9 miljoen). Het netto resultaat wordt ieder jaar beïnvloed door bijzondere posten. Deze posten hebben in 2020 een positieve impact van € 3 miljoen op ons resultaat. Het resultaat exclusief bijzondere posten bedraagt daarmee € 221 miljoen en daarmee € 46 miljoen lager dan het vergelijkbare resultaat in 2019. Deze bijzondere posten worden later nader toegelicht.
40
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
41
De opvallendste ontwikkelingen in onze resultaten zullen hierna in meer detail worden besproken.
Bedrijfsresultaat
Netto-omzet
0
0
Netto-omzet De netto-omzet over het boekjaar 2020 is ten opzichte van het vorige boekjaar gestegen met € 79 miljoen van € 1.930 miljoen naar € 2.009 miljoen en is daarmee voor het eerst hoger dan € 2 miljard. De (gereguleerde) omzet elektriciteit en gas stijgen met respectievelijk € 23 miljoen en € 20 miljoen. Deze stijging wordt voor elektriciteit veroorzaakt door een hoger aantal aansluitingen en door hogere tarieven. De omzet elektriciteit is voor grootzakelijke klanten mede-afhankelijk van de getransporteerde volumes. Als gevolg van de impact van corona zijn deze volumes lager hetgeen een negatieve impact op de omzet heeft van € 17 miljoen. De stijging van de omzet gas wordt volledig veroorzaakt door de lagere (gereguleerde) tarieven. De hogere omzet van de meetdienst (€ 7 miljoen) komt zowel door een groter aantal aansluitingen als de stijging van de tarieven. Naast deze gereguleerde activiteiten heeft Alliander niet-gereguleerde activiteiten bij onder andere Qirion en Kenter. Met deze activiteiten is ten opzichte van 2019 een € 29 miljoen hogere omzet behaald.
Bedrijfskosten
0
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
42
Bedrijfskosten De totale bedrijfskosten zijn gestegen van € 1.591 miljoen in 2019 naar € 1.736 miljoen in 2020. Deze stijging heeft de volgende belangrijkste oorzaken: • de kosten voor inkoop van transportcapaciteit zijn gestegen met € 63 miljoen als gevolg van de hogere tarieven van TenneT. • de kosten van aannemers en materiaalverbruik zijn gestegen met € 21 miljoen als gevolg van het grotere werkpakket dat is gerealiseerd in combinatie met de prijsstijgingen in de markt. • de kosten voor inkoop van netverliezen zijn € 16 miljoen hoger dan in 2019. Dit komt doordat de regionale netbeheerders sinds 2020 verantwoordelijk zijn voor het netverlies gas. Dit leidt tot € 7 miljoen hogere kosten. Daarnaast zijn de kosten voor inkoop netverlies elektriciteit gestegen door de hogere prijzen waartegen ingekocht is. • de stijging van de investeringen leidt ook tot een hogere afschrijvingslast van € 12 miljoen. De opvallendste ontwikkelingen in de kosten zullen hierna in meer detail worden besproken.
Personeelskosten (eigen en inhuur)
0
Precario
0
Personeelskosten Het totaal van de interne en externe personeelskosten is € 30 miljoen hoger ten opzichte van 2019. De kosten van de eigen personeelsformatie zijn met € 23 miljoen gestegen door zowel de groei van de formatie met bijna 200 fte als door de stijging van de gemiddelde kosten per fte, als gevolg van de CAO-stijging. De formatie is met name gegroeid bij de entiteiten die in het vrije domein actief zijn. Ook het aantal ingehuurde fte is met ruim 130 fte gegroeid ten opzichte van 2019. Dit betreft inhuur om het werkpakket te kunnen realiseren maar ook voor digitaliseringsprojecten van IT. De grotere formaties leiden ook tot een stijging van de geactiveerde productie van € 18 miljoen ten opzichte van 2019.
Precarioheffingen De precarioheffingen zijn ten opzichte van 2019 met € 9 miljoen gestegen naar € 157 miljoen. Dit komt met name door naheffingen van enkele gemeenten maar ook door hogere kilometrages van kabels en leidingen in de grond waarover geheven wordt. In bovenstaande grafiek is de ontwikkeling van de precarioheffingen van de afgelopen vijf jaar weergegeven. In 2017 zijn de kosten lager geweest als gevolg van vrijgevallen reserveringen in verband met gewonnen rechtszaken. In 2018 is daarentegen sprake van een hogere last doordat enkele gemeenten in het voormalig Enexis-gebied een naheffing over voorgaande jaren hebben opgelegd. Deze naheffing had een deels incidenteel karakter waardoor de kosten in 2019 € 6 miljoen lager zijn dan in 2018. Inmiddels heeft de wetgever ingestemd met het afschaffen van precario op de elektriciteits- en gasinfrastructuur. Dit betekent dat gemeenten nog tot en met 2021 precario aan Liander in rekening kunnen brengen.
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Kosten netverliezen elektriciteit en gas
0
43
Kosten transportcapaciteit
0
Kosten netverliezen elektriciteit en gas De kosten voor netverliezen zijn € 16 miljoen hoger ten opzichte van 2019 en bedragen € 68 miljoen. Per 1 januari 2020 hebben netbeheerders de wettelijke taak om netverliezen gas in te kopen. Dit leidt voor Liander tot een last van € 7 miljoen in 2020. De kosten voor de inkoop van netverlies elektriciteit zijn gestegen met € 9 miljoen hetgeen voornamelijk komt door de hogere prijzen waarvoor de elektriciteit wordt ingekocht.
Kosten transportcapaciteit De kosten voor transportcapaciteit zijn in 2020 met € 63 miljoen gestegen en bedragen € 253 miljoen (2019: € 190 miljoen). Deze kosten bestaan voornamelijk uit de door TenneT doorbelaste kosten inzake transportcapaciteit. De hogere tarieven van TenneT verklaren de stijging van de kosten, waarbij de lagere getransporteerde volumes in 2020 als gevolg van corona de stijging enigszins compenseert (€ 6 miljoen).
Afschrijvingen
0
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
Afschrijvingen De kosten voor afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen van vaste activa bedragen € 461 miljoen en zijn hiermee met € 12 miljoen gestegen ten opzichte van voorgaand jaar (2019: € 449 miljoen). De stijging van de afschrijvingslasten komt door het hoge investeringsniveau. De afschrijvingslast in 2019 bevat de eenmalige afwaardering van een pand met € 4 miljoen. De aanleg van energienetten is voor ons een langetermijninvestering, waarbij wij uitgaan van een gebruiksduur van zo'n 40 tot 50 jaar. Nederland heeft als doelstelling om in 2050 klimaatneutraal te zijn en wil dat onder meer bereiken door in de komende 35 jaar het aardgas voor ruimteverwarming te vervangen door duurzame warmteoplossingen. De vraag die wij ons dan ook stellen is of en zo ja welk deel van onze gasdistributienetten op de lange termijn van belang blijft voor de distributie van bijvoorbeeld alternatieve gassen. Gezien de huidige gebruiksduren van 40 tot 50 jaar zullen daarnaast de ontwikkelingen in het kader van de warmtetransitie (bijvoorbeeld aardgasloze wijken) er tevens toe leiden dat een deel van de gasnetten voortijdig niet meer zal worden gebruikt. Omtrent de financiële gevolgen hiervan voert toezichthouder ACM overleg met Liander en de andere netbeheerders.
Investeringen in en onderhoudskosten van het net In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van de afgelopen vijf jaar opgenomen inzake onderhoudskosten van en investeringen in het netwerk. De totale uitgaven in 2020 voor investeringen in en onderhoudskosten van het net bedragen € 1.196 miljoen en zijn hiermee met € 73 miljoen gestegen ten opzichte van de uitgaven in 2019 (€ 1.123 miljoen). De stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door de hogere investeringen (€ 66 miljoen).
Onderhoudskosten van en investeringen in het net
0
Bijzondere posten De resultaten van Alliander kunnen worden beïnvloed door bijzondere posten en fair value mutaties. Bijzondere posten worden door Alliander gedefinieerd als posten die in de opinie van het management niet direct voortvloeien uit de reguliere bedrijfsvoering en/of die qua aard en omvang dusdanig significant zijn dat deze voor een goede analyse van de onderliggende resultaten apart moeten worden beschouwd. In 2020 is ons netto resultaat voor € 3 miljoen positief beïnvloed door de bijzondere posten. In 2019 was dit € 14 miljoen negatief. Dit betekent dat het netto resultaat, geschoond voor deze bijzondere posten, € 46 miljoen lager is dan in 2019. Onderstaand is een overzicht inclusief toelichting op de bijzondere posten weergegeven.
44
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
45
Gerapporteerde cijfers en cijfers exclusief bijzondere posten en fair value mutaties Gerapporteerd
Bijzondere posten en fair value mutaties
€ miljoen Netto-omzet Overige baten Totaal kosten van inkoop, uitbesteed werk en operationele kosten Afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen Geactiveerde eigen productie
2020 2.009 46
2019 1.930 40
-1.550
2020
2019
Exclusief bijzondere posten en fair value mutaties 2020 2019 2.009 1.930 46 40
-
-
-1.399
-19
-17
-1.531
-1.382
-461 275
-449 257
-
-6 -
-461 275
-443 257
Bedrijfsresultaat
319
379
-19
-23
338
402
Financiële baten/(lasten) Resultaat deelnemingen en joint ventures Resultaat voor belastingen
-41 1 279
-52 1 328
-19
-4 -27
-41 1 298
-48 1 355
Belastingen
-55
-76
22
13
-77
-89
224
252
3
-14
221
266
224
1 253
3
-14
221
1 267
Resultaat na belastingen uit voortgezette bedrijfsactiviteiten Resultaat na belastingen uit beëindigde bedrijfsactiviteiten Aandeel van derden in resultaat Resultaat na belastingen
Totaal kosten van inkoop, uitbesteed werk en operationele kosten (2020: € 19 miljoen last, 2019: € 17 miljoen last) De bijzondere lasten in 2020 bestaan uit de kosten voor organisatieaanpassingen (€ 9 miljoen) en de kosten voor een voorziening voor een verlieslatend onderhoudscontract in een van de bedrijfsonderdelen van € 10 miljoen. In 2019 bedroeg de last voor de organisatieaanpassingen € 9 miljoen en de voorziening voor een verlieslatende onderhoudscontract in een van de bedrijfsonderdelen € 8 miljoen.
Afschrijvingen en bijzondere waardevermindering (2020: nihil, 2019: € 6 miljoen last) In 2020 is geen sprake van een bijzondere last. In 2019 bestond deze uit waardevermindering van activa, waaronder een bedrijfsgebouw (€ 4 miljoen).
Totaal financiële baten/(lasten) (2020: nihil, 2019: € 4 miljoen last) In 2020 is de bijzondere last nihil, welke in 2019 bestond uit de afwaardering van een langlopende vordering (€ 4 miljoen) inzake warmteactiviteiten als gevolg van het stoppen van de productie.
Belastingen (2020: € 22 miljoen bate, 2019: € 13 miljoen bate) De bate in 2020 is het gevolg van de impact van voornoemde bijzondere items op de vennootschapsbelasting (€ 3 miljoen, 2019: bate van € 4 miljoen), maar vooral door het niet doorgaan van de in 2019 aangekondigde tariefsverlaging voor de vennootschapsbelasting. Als gevolg hiervan heeft een herwaardering van de belastinglatenties plaatsgevonden, wat leidt tot een bate van € 19 miljoen in 2020 (2019: bate van € 9 miljoen).
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
46
Analyse per segment Algemeen Met ingang van het verslagjaar 2010 past Alliander IFRS 8 (Operating segments) toe. Alliander onderscheidt de volgende segmenten: • Netbeheerder Liander • Overig In onderstaande tabel zijn per gerapporteerd segment de cijfers exclusief bijzondere posten en fair value mutaties vermeld. Deze resultaten sluiten direct aan op de periodieke interne rapportage. Voor een uitgebreide toelichting op de rapportage van de segmenten wordt verwezen naar noot [2] van de jaarrekening.
Primaire segmentatie € miljoen Bedrijfsopbrengsten Externe opbrengsten Interne opbrengsten Bedrijfsopbrengsten
Netbeheerder Liander 2020 2019
Overig 2020
Eliminaties 2020 2019
2019
Totaal 2020
2019
1.835 7 1.842
1.773 10 1.783
220 361 581
197 336 533
-368 -368
-346 -346
2.055 2.055
1.970 1.970
Bedrijfskosten Bedrijfskosten
1.519
1.375
566
539
-368
-346
1.717
1.568
Bedrijfsresultaat
323
408
15
-6
-
-
338
402
Netbeheerder Liander Het segment netbeheerder Liander betreft de juridische entiteit Liander N.V., die als aangewezen netbeheerder binnen het netwerkbedrijf Alliander zorg draagt voor de wettelijke beheerstaak over kabels, leidingen en toebehoren in Gelderland, Flevoland en delen van Friesland, Noord-Holland en Zuid-Holland. Liander zorgt voor de aansluiting van klanten op de energie-infrastructuur en voor de distributie naar die klanten van elektriciteit en gas. De bedrijfsopbrengsten over het jaar 2020 zijn ten opzichte van 2019 met bijna € 60 miljoen gestegen en bedragen € 1.842 miljoen. Deze stijging komt door het hogere aantal aansluitingen en door stijging van de gereguleerde tarieven. De bedrijfskosten voor Liander zijn gestegen met € 144 miljoen, met name een gevolg van de hogere tarieven van TenneT voor de inkoop van transportcapaciteit, door de hogere kosten voor inkoop en uitbesteed werk als gevolg van het gestegen werkpakket en door de hogere afschrijvingen als gevolg van het hoge investeringsniveau. Het bedrijfsresultaat is hierdoor in vergelijking met 2019 € 85 miljoen lager uitgekomen op € 323 miljoen.
Overig Het segment Overig betreft het geheel van de overige operationele segmenten binnen de Alliander-groep, zoals de activiteiten van Kenter, Qirion, Stam, Alliander AG, Firan, TReNT, de service-units, de staven en nieuwe activiteiten. De externe bedrijfsopbrengsten over het jaar 2020 zijn ten opzichte van 2019 gestegen met € 23 miljoen naar € 220 miljoen. Het bedrijfsresultaat over het jaar 2020 bedraagt € 15 miljoen positief (2019: € 6 miljoen negatief). Deze verbetering wordt onder andere veroorzaakt door hogere resultaten bij onder andere Qirion en Kenter.
Jaarverslag 2020 | De waarde die we creëren
47
Balans Hieronder is in verkorte vorm de balans per 31 december 2020 opgenomen.
€ miljoen Activa Vaste activa Vlottende activa Activa aangehouden voor verkoop
Alliander N.V. 31 december 2020 31 december 2019 8.745 674 3
8.241 547 3
Totaal activa
9.422
8.791
Eigen vermogen en verplichtingen Totaal eigen vermogen Langlopende verplichtingen Kortlopende verplichtingen
4.328 4.575 519
4.224 3.768 799
Totaal eigen vermogen en verplichtingen
9.422
8.791
Onderstaand worden de significante mutaties in de balans per 31 december 2020 toegelicht ten opzichte van de situatie per 31 december 2019. Voor de uitgebreide toelichting op de balansposten wordt verwezen naar de jaarrekening. • De vaste activa zijn met € 504 miljoen toegenomen ten opzichte van de stand ultimo 2019. Deze stijging wordt voor een groot deel verklaard door het hoge investeringsniveau, met name in de netten en meters, en door de aankoop van TReNT. • Het eigen vermogen is toegenomen met € 104 miljoen door het behaalde resultaat in 2020 (€ 224 miljoen) enerzijds en het uitgekeerde dividend over 2019 (€ 114 miljoen) anderzijds. Voor een overzicht van de mutaties wordt verwezen naar noot [12] van de jaarrekening; • De stijging van de vaste activa is onder andere gefinancierd door externe leningen. In totaal is voor € 722 miljoen aan leningen aangetrokken, waaronder een groene obligatielening voor een bedrag van € 500 miljoen. • De kortlopende verplichtingen zijn met € 280 miljoen gedaald door de aflossing op de ECP-lening medio 2020.
Kasstroom Geconsolideerd kasstroomoverzicht Hieronder is een samenvatting opgenomen van het kasstroomoverzicht over 2020.