20240326-OV Kapelle analoge versie

De vliedberg in Wemeldinge is circa 11 meter hoog, en daarmee een van de hoogste nog overgebleven vliedbergen in Zeeland. Ook de Maartenskerk in Wemeldinge (nu een rijksmonument) is op een vliedberg gebouwd.

4.2

Een vitaal ondernemersklimaat Inleidende tekst Kapelle kent een florerend en vitaal ondernemersklimaat dat een meerwaarde biedt voor het functioneren van de Kapelse samenleving, de plaatselijke verbondenheid, het woon- en leefklimaat en voorzieningenniveau. Daarmee is het als belangrijke kernwaarde aan te merken, welke behouden en versterkt dient te worden. Volledige tekst Kapelle is van oudsher een gemeente gericht op landbouw en fruitteelt. De ligging van de gemeente (nabij België en West-Brabant) is aantrekkelijk voor bedrijvigheid. In de gemeente zijn dan ook twee grote bedrijventerreinen te vinden, waarbij een groot aandeel van de gevestigde bedrijven werkzaam zijn in de agrofood industrie. Daarnaast wordt recreatie een steeds belangrijkere sector voor de gemeente, vooral rondom Wemeldinge. Ondernemen In de gemeente Kapelle zijn ruim 1200 bedrijven gevestigd. De drie sectoren met de meeste vestigingen in Kapelle zijn; zakelijke dienstverlening, collectieve dienstverlening (o.a. zorg en onderwijs) en industrie. De industriesector levert ook de meeste arbeidsplekken in de gemeente, gevolgd door de collectieve dienstverlening en handel. Een relatief groot deel van de bedrijvigheid in Kapelle zijn middenstanders. Deze zijn erg belangrijk voor de gemeente omdat ze bijdragen aan het voorzieningenniveau en de leefbaarheid van de kernen.

Het winkelbestand staat wel enigszins onder druk door concurrentie van é-commerce, demografische veranderingen en moeite met het vinden van opvolgers. Gemeente Kapelle heeft twee grote bedrijventerreinen, de Choorhoek (circa 20 ha) en de Smokkelhoek (circa 100 ha). Deze twee zijn samen verantwoordelijk voor 4.000 arbeidsplaatsen, een groot deel van het totale aantal arbeidsplaatsen in de gemeente. De bedrijventerreinen zijn bijna vol, er is geen ruimte meer voor grote nieuwe bedrijven. Veel van de bedrijvigheid op de Choorhoek en de Smokkelhoek is gericht op de food- en agro-industrie. De landelijke trend van krapte op te arbeidsmarkt is ook in gemeente Kapelle terug te zien. Er is een blijvende behoefte aan nieuwe arbeidskrachten en sommige vacatures, onder andere in de zorg, staan lang open. Vergrijzing van de bevolking en het wegtrekken van jongeren uit de gemeente versterken dit. Landbouw De regio rondom Kapelle behoort tot een van de oudste en bekendste fruitteelt gebieden in Zeeland. De fruitteelt in gemeente Kapelle richt zich vooral op het verbouwen van appels en peren. Naast fruitteelt is er sprake van akkerbouw, enige tuinbouw onder glas, melk- en rundveehouders en het verbouwen van groenvoedergewassen.

blad 29 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

De landbouwsector is in gemeente Kapelle goed voor circa 9% van zowel het aantal vestigingen in de gemeente als het aantal arbeidsplaatsen. Hierbij is er al enige tijd sprake van een dalende trend, in 2001 was dit nog 20% en 13%. Ter vergelijking; voor Nederland gemiddeld zorgt de landbouwsector voor 4% van het aantal vestigingen en 2% van het aantal banen. Door schaalvergroting en afgenomen opvolging is het aantal landbouwbedrijven in de gemeente de laatste 20 jaar sterk afgenomen. In 2000 waren er in de gemeente 156 landbouwbedrijven, in 2022 was dit bijna gehalveerd naar 83 bedrijven. Het areaal aan landbouwgrond is minder sterk afgenomen, met circa 13%. In de gehele sector wordt verwacht dat schaalvergroting de komende jaren door zal zetten. Door deze schaalvergroting zal het aantal vestigingen verder afnemen waarbij er ook agrarische gebouwen en complexen vrijkomen. De landbouwsector staat steeds meer onder druk door gebrek aan opvolging, toegenomen wet- en regelgeving en gebrek aan verdienvermogen. Klimaatverandering zorgt daarnaast voor toegenomen problematiek op het gebied van onder andere droogte en verzilting. Dit heeft niet alleen impact op de landbouw c.q. fruitteeltsector, maar ook op het landschap dat hiermee en hierdoor wordt gevormd.

Recreatie en toerisme Het groene en open karakter van gemeente Kapelle maakt het een aantrekkelijke gemeente voor recreatie en toerisme. Geen massatoerisme, maar juist kleinschalig en landelijk toerisme. Gemeente Kapelle trekt vooral veel bezoekers uit Nederland, België en Duitsland. Het zwaartepunt van toerisme ligt bij de kern Wemeldinge. Onder andere de jachthaven, campings, vakantieparken en voorzieningen voor duikers trekken mensen naar dit deel van de gemeente. Er is veel sprake van sportieve recreatie, zoals wandelen, fietsen, zwemmen en duiken. Op het gebied van cultuur(historie) zijn er onder andere het landschap, het beschermde dorpsgezicht van Wemeldinge, de kunst- en natuurroute en het fruitteeltmuseum. Door de kleinschaligheid is er beperkte capaciteit van verblijfsrecreatie in de gemeente. Ook de omvang van de dagrecreatie is relatief beperkt. Enerzijds zorgt dit voor het gewenste behoud van karakter en identiteit, maar anderzijds maakt dit de sector ook kwetsbaarder. Dit wordt versterkt doordat een deel van de dagrecreatie weinig bestedingen genereert, zoals bijvoorbeeld een bezoekje aan het strand. Door de tegenwoordig steeds sneller veranderende wensen van de consument is het daarnaast ook moeilijker om onderscheidend en concurrerend te blijven.

De toeristische sector in Kapelle is dus kleinschalig, gericht op hoge kwaliteit en vooral gericht op buitenactiviteiten. Dit past goed het karakter van de gemeente. Daarnaast draagt het toerisme bij aan de levendigheid in de kernen, en dan met name Wemeldinge. Tezamen is de sector recreatie en toerisme goed voor circa 6% van het aantal banen in de gemeente en iets meer dan 1% van het aantal vestigingen in de gemeente. Deze aantallen zijn vergelijkbaar met het Nederlandse gemiddelde. Het aantrekken van toerisme gebeurt steeds meer in samenwerking met andere gemeenten in de regio. Bijvoorbeeld door gezamenlijk campagnes op te zetten en te zorgen voor betere verbindingen op het gebied van infrastructuur zoals fiets- en wandelroutes.

blad 30 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

4.3

Een aantrekkelijk woonomgeving met een sterkte (sociale) eigenheid van de kernen Inleidende tekst In de gemeente Kapelle is het prettig wonen. De verschillende kernen bieden een variëteit aan aantrekkelijke woonmilieus en kennen een sterke gemeenschapszin. Dit zijn kernkwaliteiten die behouden en versterkt dienen te worden. Volledige tekst Gemeente Kapelle is een kleine, landelijke gemeente met bijpassende woningbouw. De woningvoorraad is circa 5500 woningen, bijna allemaal (90%) eengezinswoningen. Het merendeel van deze woningen (ongeveer 75%) is een koopwoning, bijna 10% particuliere huur en 15% valt onder sociale huur. Er zijn dus veel eengezinskoopwoningen en een zeer beperkt aanbod appartementen en huurwoningen. Kapelle wijkt hiermee sterk af van het Nederlandse gemiddelde. Het aandeel eengezinswoningen is gemiddeld zo’n 60%, 1/3 lager dan in Kapelle. De gemiddelde verdeling naar type eigendom is circa 55% koopwoning, 30% sociale huur en 15% vrije sector huur.11 Het percentage sociale huurwoningen ligt ook lager dan het Zeeuwse gemiddelde (23,6 procent). 12 De woningmarkt in Kapelle staat net als in de rest van Nederland onder druk. Enerzijds is er een steeds toenemende vraag naar woonruimte door onder andere bevolkingsgroei en groei van het aantal eenpersoonshuishoudens. Het aanbod houdt deze vraag niet bij.

Daarnaast is er sprake van een slechte aansluiting tussen behoefte en aanbod. Voor een kleine landelijke gemeente als Kapelle zijn er relatief veel voorzieningen te vinden. In de gemeente zijn er o.a. 34 sportverenigingen, 32 culturele verenigingen en 7 scholen (5 basisscholen, 1 middelbare school en 1 school voor speciaal onderwijs). Kern Kapelle vormt daarbij het centrum van voorzieningen in de gemeente. Duurzaamheid Het verduurzamen van woningen loopt ongeveer gelijk op met het Nederlandse gemiddelde. Circa 45% van de woningen in de gemeente hebben een energielabel van B of hoger. 13 Het gemiddelde gasverbruik van woningen in de gemeente ligt iets boven het Nederlandse gemiddelde. 14 Dit kan komen doordat er relatief veel vrijstaande en twee onder een kap woningen in de gemeente staan. Wel zijn er in de gemeente een stuk meer woningen te vinden met zonnepanelen, zo’n 45% tegen het Nederlandse gemiddelde van 25%. 15 Ook dit getal kan (deels) veroorzaakt worden door de typologie van de woningvoorraad in Kapelle. Verstening maakt bebouwd gebied extra kwetsbaar voor de gevolgen van extreme regenbuien, droogte en hoge temperaturen. Door verstening kan neerslag maar beperkt in de bodem infiltreren, wat tot droogte én wateroverlast kan leiden. Daarnaast kan op warme dagen de gevoelstemperatuur in sterk versteende gebieden veel hoger worden.

De wijken in de gemeente Kapelle zijn gemiddeld meer versteend dan in andere (Zeeuwse) gemeenten. Factoren die meespelen in hoe duurzaam een gemeente is zijn onder andere het circulair gebruik van materialen, het opwekken en gebruik van groene stroom en warmte en klimaatadaptatie (o.a. door vergroening, water- en peilbeheer). Op het vlak van circulariteit staat de gemeente Kapelle er relatief goed voor. Bijvoorbeeld op het gebied van afvalscheiding loopt de gemeente voor in de provincie Zeeland. Wel moeten er ook nog grote stappen gezet worden. De gemeente ziet bijvoorbeeld een opgave om meer circulaire materialen in de openbare ruimte toe te passen.

11

Dataset woningvoorraad. Primos Woningvoorraad (Syswov), 2022. Strategisch Kompas. Gemeente Kapelle, 2019. 13 Dataset Energielabels. RVO, 2023. 14 Dataset Kerncijfers Wijken en Buurten (KWB). CBS, 2022. 15 Dataset Zonnestroom. CBS, 2022. 12

blad 31 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

In 2019 werd er in de gemeente Kapelle ongeveer 54 miljoen kWh aan elektriciteit verbruikt. Hiervan was 57 procent bedoeld voor 65 grootverbruik en 43 procent voor ca. 6200 kleinverbruik aansluitingen. In de afgelopen jaren nam het elektriciteitsverbruik in de gemeente af met zo’n 2 procent per jaar. De komende jaren wordt er door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen weer een toename van het elektriciteitsgebruik verwacht. Bijvoorbeeld door toegenomen vraag door het gasvrij maken van de bebouwde omgeving. Op het gebied van duurzame energieopwekking is vooral zon- en windenergie belangrijk. Aan zon- en windenergie is in de gemeente respectievelijk 10 en 9,5 MW vermogen opgesteld. Binnen de gemeente Kapelle ligt één windenergie-concentratiegebied in de Willem Annapolder. Er zijn vergunningen verleend voor opschaling van de 12 bestaande windturbines. In de nieuwe situatie is er naar verwachting 34 MW opgesteld vermogen windenergie met 8 turbines. De opwekcapaciteit voor zon- en windenergie zal gaan toenemen door de geplande opschaling van het windconcentratiegebied in de Willem Annapolder en de vastgestelde ambities om in 2030 50 MW extra zonneenergie te produceren. Om de verduurzaming van het energiesysteem verder handen en voeten te geven werkt de gemeente met verschillende andere partijen samen, zoals in de regionale energiestrategie.

Bereikbaarheid De bereikbaarheid van en binnen een gemeente is van groot belang voor woongenot. Bereikbaarheid binnen een gemeente zorgt ervoor dat bewoners toegang hebben tot voorzieningen, bevordert sociale cohesie en is van belang voor woon-werk verkeer. Bereikbaarheid van de gemeente is onder andere van belang voor het aantrekken van nieuwe bewoners en arbeidskrachten, het faciliteren van forenzen verkeer en het aantrekken van toerisme. Gemeente Kapelle ligt aan de A58. Hiermee is het verbonden met zowel het westen van Brabant als België. De bereikbaarheid van de gemeente met de auto is goed. Daarnaast is het station van Kapelle erg belangrijk in de verbinding van de gemeente met verdere landsdelen. De bereikbaarheid van gemeente, zowel met de auto als het spoor is van groot belang voor Kapelle omdat de gemeente een echte forensengemeente is, circa 80% van de bewoners werkt buiten de gemeente.16 In de gemeente liggen tal van wandel- en fietsroutes die het buitengebied en de kernen met elkaar verbinden.

16

Dataset Banen van werknemers naar woon- en werkregio (2014-2020). CBS, 2020. blad 32 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

5.

Trends, ontwikkelingen en opgaven In het Strategisch Kompas (2019) zijn de opgaven voor Kapelle tot 2030 uiteengezet, geactualiseerd en aangevuld. Op basis hiervan zijn zes ambities bepaald voor het toekomstbeeld van Kapelle. Vijf ambities hebben direct betrekking op de fysiek leefomgeving. De zesde gaat meer over de rol en wijze van samenwerken van de gemeente. Dit is opgenomen onder “rol van de gemeente” (link opnemen). De pijlers van de vijf ambities zijn als leidraad gebruikt voor de beschrijving van de opgaven en de koers voor Kapelle: 1. Woningaanbod (“ons woningaanbod voorziet in woonruimte voor alle doelgroepen”) 2. Ondernemers (“ondernemers dragen bij aan het woongenot’). 3. Toerisme (“Wemeldinge als toeristische trekpleister in Zeeland, kleinschalig groen toerisme in de andere kernen en het buitengebied”). 4. Duurzaamheid (“vaart maken met duurzaamheid en circulaire economie”). 5. Leefomgeving (“de leefomgeving voorziet in de basisbehoefte van alle doelgroepen”) 6. Faciliteren: de gemeenteraad, het college en de medewerkers van de gemeente Kapelle zijn facilitator en aanjager in samenwerkingen. (link opnemen).

5.1

Woningaanbod Het creëren van een passend, flexibel eigen woningaanbod is de overkoepelende opgave voor een evenwichtig woningaanbod in Kapelle: • De gemeente Kapelle heeft een woningvoorraad die past bij een kleine landelijke gemeente. Verreweg het grootste deel van de woningen in de gemeente zijn eengezins- koopwoningen. De belangrijkste opgave op het gebied van wonen ligt voor de gemeente Kapelle dan ook in het creëren van voldoende en passend aanbod. Daarnaast is verduurzaming een aandachtspunt. • De woningvoorraad van Kapelle past voornamelijk goed bij gezinnen die veelal opzoek zijn naar ruime woningen voor de langere termijn en een groter budget hebben. Doelgroepen die behoefte hebben aan kleinere, flexibelere en goedkopere woningen hebben moeite met het vinden van woonruimte in de gemeente. Het aanbod van woningen dat aansluit bij de behoeften van senioren, jongeren en (seizoens)arbeidsmigranten is beperkt. • In de Zeeuwse Woondeal heeft de gemeente Kapelle zich gecommitteerd aan het realiseren van 700 woningen in de periode 2023- 2030. Hierin zijn kwantitatieve en kwalitatieve ambities opgenomen (waaronder 2/3 betaalbaar). • Er zijn weinig levensloopbestendige (nultrede-) woningen, terwijl de vraag naar dit type woning steeds verder toeneemt. Levensbestendige woningen zijn zo ontworpen dat ze geschikt zijn voor bewoners van alle leeftijden en fysieke mogelijkheden.

Bijvoorbeeld doordat de woningen volledig gelijkvloers zijn, er geen sprake is van verhoogde drempels en er voldoende ruimte is om te maneuvreren met een rollator of rolstoel. • Het tekort aan nultredewoningen belemmert ook de doorstroming op de woningmarkt. Senioren die wel zouden willen verhuizen blijven nu ongewild in eengezinswoningen wonen. Hierdoor stagneert de doorloop van starterswoningen naar eengezinswoningen. Starterswoningen, waarvan het aanbod al beperkt is, komen hierdoor minder snel vrij. Het gebrek aan starterswoningen zorgt ervoor dat jongeren gedwongen langer thuis blijven wonen of wegtrekken naar andere gemeenten. • Bij het huisvesten van seizoenarbeiders is de tijdelijke aard van het verblijf bepalend in de woonbehoefte. Deze groep vraagt om woonruimte die vooral goedkoop en flexibel is. Ruimte en de mogelijkheid tot langdurig verblijf is hier veel minder van belang. Bij onvoldoende passend aanbod kan dit ervoor dat groepen verblijven op ongeschikte plekken. Hiermee neemt de kans op ongewenste situaties zoals ongezonde en/of onhygiënische leefomstandigheden, uitbuiting of overlast in de omgeving toe. • Maatschappelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing, de groei van het aantal eenpersoonshuishouden en krapte op de arbeidsmarkt zorgen ervoor dat juist deze doelgroepen waarvoor Kapelle nu te weinig aanbod heeft zullen gaan groeien.

Hiermee is te verwachten dat in de toekomst de mismatch tussen vraag en aanbod groter wordt. • Het verduurzamen van het woningaanbod is een belangrijk streven in het kader van de energietransitie, klimaatadaptatie en armoedebestrijding. Zorgvoorzieningen in de gemeente ervaren druk van twee kanten. Enerzijds neemt door de vergrijzing het aantal zorgbehoevenden toe, anderzijds is het door krapte op de arbeids- en woningmarkten moeilijk om voldoende en gekwalificeerd personeel aan te trekken. blad 33 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

5.2

Ondernemen Op het aspect ondernemen spelen een aantal grotere maatschappelijke trends en ontwikkelingen een belangrijke rol. Lokale ondernemers zijn niet alleen economisch belangrijk maar spelen ook een grote rol voor het voorzieningenniveau in de gemeente en dragen bij aan levendigheid. De kernopgave van de gemeente op dit vlak ligt voornamelijk in het behouden en aantrekken van draagvlak voor deze ondernemingen. Hierbij ziet de gemeente het als haar opgave om de huidige ondernemers te verbinden en faciliteren. De volgende ontwikkelingen en opgaven dienen zich aan: • De kleinere ondernemingen ondervinden uitdagingen, bijvoorbeeld door concurrentie van é-commerce. De vergrijzing van de bevolking heeft als gevolgd dat het vinden en behouden van opvolgers, leden en vrijwilligers steeds lastiger wordt. Hoge kosten voor energie en brandstof drukken zwaar op ondernemingen en verenigingen’.

•

•

5.3

Verduurzaming van gebouwen: Het verduurzamen van bedrijfsgebouwen is een cruciale stap in de richting van milieuvriendelijk ondernemen. Het stimuleren van energie-efficiënte maatregelen, het aanmoedigen van duurzame bouw- en renovatiepraktijken en het bieden van ondersteuning bij het verduurzamen van bedrijfsprocessen kunnen bijdragen aan een groenere en meer duurzame bedrijfsomgeving. De groeipotentie van de bestaande bedrijven leidt tot uitbreidingsbehoefte. Om hierin te kunnen voorzien is uitbreiding van het bedrijventerreinareaal nodig.

Toerisme De opgaven vanuit het Strategisch Kompas zijn gericht op het versterken van Wemeldinge, het inzetten op een versterken en aantrekkelijke maken van het buitengebied en de samenwerking onderling en in de regio te verbreden ten behoeve van de promotie van de streek. Daarnaast spelen de volgende ontwikkelingen en opgaven die op Kapelle afkomen. • Voor het bevorderen van kleinschalig, landelijk toerisme in de gemeente Kapelle is het van belang om een evenwicht te vinden tussen het aantrekken van bezoekers en het behouden van voldoende draagvlak en leefbaarheid voor de lokale gemeenschap. • Het behoud en de verbetering van de voorzieningen in de kern van Wemeldinge zijn van groot belang om het dorp aantrekkelijk te maken voor zowel bewoners als toeristen. Het op peil houden van voorzieningen, zoals winkels, horeca en recreatieve faciliteiten, draagt bij aan een prettige leefomgeving en een positieve ervaring voor bezoekers. Het strandje heeft meer voorzieningen nodig, evenals het parkeren. • Het aanbieden van fiets- en wandelroutes door het agrarische gebied van Kapelle kan landelijk toerisme bevorderen. Het is belangrijk om de routes zorgvuldig te plannen en rekening te houden met de belangen van agrarische bedrijven en bewoners.

5.4

Duurzaamheid Een gemeente kan op verschillende manieren duurzaamheid nastreven en integreren in haar beleid en activiteiten. Duurzaamheid verwijst naar het vermogen om te voorzien in de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Het belang van duurzaamheid is groot, omdat het helpt bij het waarborgen van een gezonde leefomgeving, sociale rechtvaardigheid en economische stabiliteit op de lange termijn. De aangekondigde ambitie in het Strategisch Kompas met betrekking tot duurzaamheid “de vaart er in” is inmiddels volop opgepakt. De gemeente geeft stapsgewijs invulling aan een duurzaamheidsvisie om haar duurzaamheidsambities te verwezenlijken. De gewenste situatie van de inwoners in 2030 is dat de gemeente energieneutraal is en dat zonne-energie optimaal is benut. Gesteld wordt dat dit niet ten koste mag gaan van het groene open karakter van de gemeente. De opgaven en doelstellingen zijn als volgt geformuleerd. • Het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte. • Aanboren van nieuwe energiebronnen. • Het faciliteren van inwoners en ondernemers met duurzame ideeën. • De verduurzaming van het woningbestand.

• Milieuvriendelijk beheer en landbouwpraktijken: Het herzien van het maaibeleid en het verminderen van het gebruik van landbouwgif zijn essentieel om de impact op wilde bestuivers en het milieu te verminderen. Het blad 34 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

•

•

5.5

bevorderen van duurzame landbouwpraktijken, zoals biologische landbouw en agro-ecologische benaderingen, kan de biodiversiteit en het ecosysteem in de gemeente beschermen. Steeds meer bedrijven zijn geïnteresseerd in duurzame bedrijfsvoering. Zij vestigen zich graag op plaatsen waar ruimte is voor duurzame en groene initiatieven, onder andere vanwege schaalgrootte bij samenwerking, beschikbare infrastructuur etc. Een duurzaam bedrijventerrein kan daarbij gebruikt worden in marketing, maar ook voor de benodigde certificeringen die steeds meer door afnemers aan bedrijven worden gevraagd. Er ligt een opgave voor het aanplanten van bos en houtige landschapselementen waar de biodiversiteit en landschapswaarden bij gebaat zijn (de Zeeuwse Bosvisie).

Leefomgeving Voor de leefomgeving staan twee opgaven in het Strategisch Kompas centraal voor Kapelle, te weten de samenwerking in de regio en het behouden van huidige voorzieningen met evenredige verdeling over de kernen. Daarnaast gaat de leefomgeving ook om aspecten die te maken hebben met de omgevingskwaliteit, waarbij de gemeente staat voor de volgende opgaven, ontwikkelingen en aandachtspunten: • Hoewel de leefomgeving van gemeente Kapelle over het algemeen van goede kwaliteit is, zijn er enkele aspecten die aandacht verdienen. Zo is de waterkwaliteit in de gemeente is matig, wat negatieve effecten veroorzaakt op (beschermde) natuur. Ook staat de kwaliteit van de bodem op verschillende manieren sterk onder druk. • De bodem in gemeente Kapelle is zeer vruchtbaar maar wordt ook intensief gebruikt en is daardoor ook kwetsbaar. Verzilting komt in de huidige situatie al voor in de gemeente. Klimaatverandering zorgt ervoor dat er in de toekomst vaker sprake is van tekorten aan neerslag en aanvoer van het oppervlaktewater. Hierdoor zal zilte kwel toenemen. Verzilting wordt versterkt wanneer agrariërs extra grondwater onttrekken om te compenseren voor de verminderde beschikbaarheid van neerslag en oppervlaktewater. Daarnaast zorgt zeespiegelstijging voor een toename aan indringend zeewater wat verdere verzilting veroorzaakt.

Deze toename van verzilting zal (negatieve) effecten hebben voor de beschikbaarheid van zoetwater, landbouwproductiviteit en natuurwaarden. • Bodemdaling vindt in geheel Nederland plaats en zal ook in de gemeente Kapelle steeds verder toenemen. Naast de tektonische bodemdaling zal vaker voorkomende droogte vooral op de kleigronden zorgen voor verdere inklinking van de bodem. Hierdoor komt de grondwaterstand dichter bij het oppervlak te liggen. Omdat er in Kapelle al sprake is van een relatief hoge grondwaterstand kan dit bijdragen aan wateroverlast. Bodemdaling draagt daarnaast ook bij aan verzilting van het bodem- en watersysteem. • Verzuring en vermesting hebben negatieve effecten op het bodem- en watersysteem. Deze ontstaan door een overschot aan nutriënten zoals stikstof en fosfaat in de bodem en het water. Verzuring van de bodem ontstaat voornamelijk door de depositie van zure stoffen uit de lucht, zoals zwaveloxiden en stikstofoxiden, die worden uitgestoten door industrieën, verkeer en landbouwactiviteiten. Deze zure stoffen reageren met water en vormen zure regen. De zure regen verlaagt de pH-waarde van de bodem, wat resulteert in een verminderde beschikbaarheid van voedingsstoffen voor planten en een verhoogde uitspoeling van essentiële mineralen. Hiermee wordt de bodem ongeschikt voor veel soorten, wat verlies van biodiversiteit als gevolg heeft.

• Door schaalvergroting in de landbouw is er steeds minder sprake van kruidenranden, bomenrijen en andere biodiversiteitsbevorderende landschapselementen. Als bij het doorzetten van deze schaalvergroting niet voldoende rekening wordt gehouden met de habitatwaarde van deze elementen zal dat de biodiversiteit in de gemeente negatief beïnvloeden. Naast zoogdieren en vogels is een belangrijke categorie hierbij de wilde bestuivers. Deze groep is wereldwijd zeer kwetsbaar. Verdere afname van de populatie wilde bestuivers kan ernstige gevolgen hebben voor zowel natuurwaarden als agrarische productiviteit. Zonder voldoende wilde bestuivers zal de fruitteelt op zoek moeten gaan naar alternatieven om de bloesems te bestuiven. • Het verlies van deze landschapselementen is ook een cultureel verlies. De belevingswaarde van het landschap gaat erdoor achteruit en de uiting van de historie in het landschap gaat verloren. • Een ordelijke en goed onderhouden openbare ruimte draagt bij aan de leefbaarheid en uitstraling van de gemeente. In de huidige situatie is de openbare ruimte in de gemeente kwalitatief niet overal even sterk. Losliggende en ontbrekende tegels, missende voet- en fietspaden en oversteken en obstakels op smalle voetpaden worden als onveilig en onprettig ervaren.

blad 35 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

•

•

•

•

Het stimuleren van sporten en bewegen is van groot belang voor de gezondheid en het welzijn van bevolking. Maatschappelijke ontwikkelingen en trends zoals vergrijzing, toenemend overgewicht en obesitas, en het steeds minder bewegen van de Nederlandse bevolking maken het aanmoedigen van bewegen steeds belangrijker. Als gevolg van de klimaatverandering zal hittestress vaker voorkomen, ook in Kapelle. Aandacht voor de inrichting van de openbare ruimte (groen en water) geldt zowel bij nieuwe ontwikkelingen als in de bestaande woon- en leefomgeving. Op het gebied van sport is het steeds moeilijker om voldoende vrijwilligers te vinden. De toename van het aantal aangeboden sporten en het steeds vaker zelfstandig sporten zorgt ervoor dat het ledenbestand van clubs kleiner wordt. De actieve betrokkenheid van leden waar veel clubs van afhankelijk zijn valt hiermee steeds meer weg. De bereikbaarheid binnen de gemeente is minder goed. De frequentie en het bereik van openbaar vervoer tussen de kernen is beperkt. Daarnaast is er sprake van veel agrarische wegen in de gemeente. Deze zijn ingericht op landbouw vervoer. Op deze wegen zitten landbouwverkeer, auto’s, fietsers en wandelaars elkaar steeds meer in de weg. Beperkte ruimte, meer vervoersbewegingen en grote snelheidsverschillen kunnen hier voor frustraties en onveilige situaties zorgen.

blad 36 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

6.

De koers van Kapelle De kernambitie van Kapelle is als volgt in het Strategisch Kompas geformuleerd: Kapelle is een aantrekkelijke, groene woongemeente voor iedereen, waar ondernemers en inwoners bijdragen aan het woongenot. Deze kernambitie is nog steeds actueel en vertaald naar vijf ambities die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving. Woningaanbod, Ondernemers, Toerisme, Duurzaamheid en Leefomgeving. Deze vijf ambities bepalen de koers van Kapelle voor de fysieke leefomgeving voor de langere termijn (2040). Vanwege het belang van het verenigingsleven voor Kapelle is deze opgenomen als 6e koersambitie. Op tal van punten wordt al uitwerking gegeven aan de verschillende beleidsambities. Deze omgevingsvisie haakt hierop aan en geeft richting aan een aantal onderwerpen en opgaven waarover nog geen beleidsrichting was bepaald.

6.1

Woningaanbod Wat willen we in Kapelle bereiken? Voor het wonen in Kapelle heeft de gemeente als ambitie gesteld dat het woningaanbod voorziet in woonruimte voor alle doelgroepen. “Hechte gemeenschappen bepalen het karakter van de gemeente. De dorpen zijn kleinschalig, maar vindingrijk. Door te streven naar een aantrekkelijk woonklimaat voor zowel jonge gezinnen als ouderen kiest de gemeente voor een actieve sturing op een evenwichtige bevolkingsopbouw met bijpassende woningen, verspreid over de kernen. Met slimme verbouwingen en kleine ingrepen zijn woningen geschikt gemaakt voor allerlei inwoners. Er zijn kleine gelijkvloerse woningen voor ouderen en CO2-neutrale woningen voor bewuste inwoners. Daarnaast zijn er meer sociale huurwoningen gebouwd. We beschermen het dorpse karakter van de verschillende kernen. Je woont in Kapelle in het groen. Je kunt buiten spelen, fietsen en wandelen en genieten van de rust” (Strategisch Kompas). In de periode 2023-2030 heeft de gemeente zich met de ondertekening van de Zeeuwse Woondeal gecommitteerd aan de realisatie van 700 woningen, waarbij geldt dat 2/3 van de te realiseren woningen ‘betaalbaar’ is. Onder betaalbaar vallen sociale huurwoningen, middenhuur en koopwoningen met een maximale koopsom.

Dit sluit aan bij de wens die de gemeenteraad van Kapelle met een motie heeft uitgesproken, om starters op de woningmarkt meer te faciliteren met betaalbare woningen, zowel koop als huur. Dit betekent dat de gemeente de komende jaren blijft groeien. Ook na 2030 is de verwachting dat de vraag naar woningen zich doorzet. De gemeente wil deze vraag graag faciliteren, waarbij de gemeente zich voornamelijk richt op de vraag vanuit de regio. Hierbij wil de gemeente blijven inzetten op het karakter “Centrum-dorps” zoals opgenomen in de regionale woonvisie De Bevelanden 2019-2023. De nieuwe inwoners helpen de leefbaarheid en het voorzieningenniveau van Kapelle op peil te houden. Dit betekent dat het belangrijk is dat de bereikbaarheid van met name Kapelle en Biezelinge wordt verbeterd en de bereikbaarheid per trein op niveau blijft. Uitgangspunt is dat de gemeente Kapelle haar groene, landelijke karakter behoudt. Het verduurzamen van het woningaanbod, zowel nieuw als bestaand, is een belangrijk streven in het kader van de energietransitie, klimaatadaptatie en armoedebestrijding. Het woonbeleid van Kapelle wordt in regionaal verband (regio de Bevelanden) vormgegeven. Naast Kapelle maken Goes, Reimerswaal, Borsele en Noord-Beveland deel uit van regio De Bevelanden. In de gemeenschappelijk woonvisie De Bevelanden 2019-2023 zijn de onderstaande ambities gesteld.

Deze zijn vertaald in de woonagenda 2025. De kernpunten hieruit zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

De Bevelanden zet in op een duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad. De Bevelanden voor iedereen. De Bevelanden zet alleen in op nieuwbouw die echt iets toevoegt. De Bevelanden benut het bestaande. De Bevelanden zorgt.

blad 37 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

Woon(zorg)visie de Bevelanden In 2024 wordt een nieuwe regionale woon(zorg)visie vastgesteld door de vijf Bevelandse gemeenten. Deze bouwt voort op de eerdere woonvisie en de Zeeuwse woondeal. Vanwege de vergrijzing ligt de nadruk in het toekomstplan op de combinatie van wonen en zorg. De visie focust zich ook op de woonbehoeftes van andere aandachtsgroepen, zoals arbeidsmigranten, en thema’s, zoals duurzaamheid, doorstroming en nieuwbouw. Ook werkt Kapelle binnen regio De Bevelanden gezamenlijk aan projecten die specifieke doelgroepen meer kansen moeten bieden om in te stromen op de woningmarkt. Bijvoorbeeld flexwoningen en betaalbare woningen voor starters, spoedzoekers en statushouders. De woon(zorg)visie sluit aan op de Zeeuwse Woondeal. Naast woningcorporaties en ontwikkelaars zijn ook zorgverleners en adviesraden belangrijke gesprekspartners in het proces. De visie is een basis om samen met woningcorporaties, Beveland Wonen, en zorginstellingen, tot praktische afspraken te komen. In de woon(zorg)visie zijn de volgende vijf thema’s opgenomen met bijbehorende ambitie: Thema nieuwbouw De Bevelanden streeft naar evenwicht in vraag en aanbod op de woningmarkt. De verwachte huishoudensgroei is de belangrijkste onderlegger voor het regionale woningbouwprogramma en de Woondeal die we met de provincie Zeeland en de rijksoverheid hebben gesloten.

Het realiseren van de doelstellingen uit de Woondeal, met behoud van bestaande kwaliteiten en de regionale identiteit, blijft een van de belangrijkste opgaven in ons woonbeleid. Onze ambitie: “We bouwen gecontroleerd, met aandacht voor het wegwerken van actuele tekorten. Hierbij volgen we de ambities van de Woondeal” Thema (ouderen)zorg Regio De Bevelanden wil een zorgzame regio zijn, waar vraag en aanbod naar wonen met zorg in balans is, ook voor de meest kwetsbare groepen. Hiervoor is samenwerking tussen alle betrokken partijen en een goede koppeling tussen sociaal en fysiek domein een voorwaarde. Ook wil de regio meer dynamiek op de woningmarkt creëren door senioren met een (latente) verhuiswens te coachen en senioren meer bewust te maken van de toekomstmogelijkheden in hun huidige woonsituatie. Tot slot ziet de regio kansen voor innovatieve vormen van wonen met zorg die de diversiteit aan woonmilieus voor de regionale woningmarkt als geheel zullen vergroten. Onze ambitie: “Wonen met zorg op de Bevelanden is wonen zonder zorgen en gericht op kwaliteit van leven” Thema aandachtsgroepen Er zijn groepen inwoners op in de woningmarkt specifieke aandacht vragen. Sommige mensen hebben minder kansen, omdat ze zich in een kwetsbare situatie bevinden. Zo ook op de Bevelanden. We willen in onze regio een thuis voor iedereen bieden.

Hierin pakken we als gemeenten de regie; een faciliterende rol is daarin niet genoeg. We willen een regionale balans vinden, en de aandachtsgroepen waar dat kan evenredig verdelen over onze vijf gemeenten. Onze ambitie: “Aandacht & evenwicht voor een regionale verdeling” Thema bestaande voorraad en toekomstbestendigheid Verduurzaming van de woningvoorraad is een speerpunt van gemeentelijk duurzaamheidsbeleid. We sluiten met ons Bevelandse woonprogramma aan op de landelijke ambities. Tot 2030 maken we stappen om 15.000 woningen in onze regio te isoleren. Daarbij focussen we ons op de laagste labels. We benutten het bestaande: een groot deel van onze woningvoorraad is toekomstbestendig te maken met simpele aanpassingen. Onze ambitie: “Duurzamer in stappen, benutten van het bestaande”

blad 38 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

Thema betaalbaarheid De Bevelanden wil een complete regio zijn, met een passend woningaanbod voor jong en oud, rijk en arm, kleine en grote huishoudens, met en zonder ondersteuning, permanent en tijdelijk. We willen iedereen in de regio de kans geven op een kwalitatief goede woning, voor een betaalbare prijs. Prettig en goed wonen vindt vrijwel iedereen belangrijk. In aantal en in kwaliteit moeten er voldoende woningen en keuzemogelijkheden zijn voor onze (toekomstige) bewoners. Onze ambitie: “We bouwen vooral betaalbaar en dragen zo ons steentje bij” Hoe willen we die ambities bereiken? Op dit moment is er veel vraag naar starters- en nultredewoningen. In de toekomst blijft de gemeente (in regionaal verband) onderzoek doen naar de actuele woningbehoefte, nieuwe ontwikkelingen worden hierop aangepast. Om uitbuiting en onwenselijke situaties te voorkomen zet gemeente Kapelle zich daarnaast in voor het realiseren van passende woonruimte voor seizoenarbeiders. De woningbouwopgave van 700 woningen tot 2030 zal voor een belangrijk deel in het woongebied Zuidhoek worden gerealiseerd. In de andere kernen zal naar rato woningbouw mogelijk zijn, passend bij de schaal en het karakter van de betreffende kern, Inbreidingslocaties liggen niet voor het oprapen in de gemeente. Juist hierom wordt er vroegtijdig nagedacht over geschikte locaties.

Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheden voor beperkte hoogteaccenten zoals middelhoogbouw appartementen. Deze middelhoogbouw kan bijdragen in de vraag naar starters- en nultredewoningen en het open karakter helpen behouden. Door bewuste keuzes te maken over woningbouwlocaties, doelgroepen, type woningen en proeven met nieuwe, experimentele of flexibele woonsoorten voorkomt de gemeente dat het woningaanbod geleid wordt door de markt. Ook minder lucratieve woonvormen die aansluiten bij de behoefte van Kapellenaren moeten een plek krijgen in de gemeente. Hiermee werkt Kapelle aan een gebalanceerd woningaanbod dat een diverse inwonersgroep aanspreekt. Niet alleen eengezinswoningen maar ook betaalbare kleinere woningen, appartementen, zorgwoningen en flexibele woonvormen horen hierbij. Het uitgeven van kleinere plots, het aanpassen van bestemmingsplannen en partnerschappen met woningcorporaties kunnen de gemeente sturing geven. Ook blijft de gemeente intensief samenwerken in de regio.

6.2

Ondernemen Wat willen we in Kapelle bereiken? Kapelle kent een vitaal ondernemersklimaat en heeft een goed voorzieningenniveau. De centrale ambitie voor ondernemen in Kapelle is dat ondernemers bijdragen aan het woongenot. “Om Kapelle kleinschalig en rustig te houden, kiezen we ervoor om selectief te zijn in het toelaten van nieuwe bedrijven op de bedrijventerreinen. Ondernemers doen zo min mogelijk afbreuk aan het groene karakter van de gemeente. Bedrijven die ondersteunend zijn aan de bestaande bedrijven, zoals de agrarische sector en het toerisme, zijn ook welkom. De gemeente faciliteert bestaande ondernemers. Met name ondernemers en inwoners met ideeën die het wonen in de gemeente nog aantrekkelijker maken. Ondernemende Kapellenaren gaan aan de slag met maatschappelijke thema’s. Er zijn energiecoöperaties en inwoners die straatfeesten en dorpsevenementen organiseren. De bereikbaarheid van werkgelegenheid in de regio is belangrijker dan werkgelegenheid in de eigen gemeente” (Strategisch Kompas). De gemeente streeft ernaar om het voorzieningenniveau op peil te houden, hetgeen gelet op de toenemende vergrijzing niet alleen van belang is, maar vanwege het gebrek aan opvolging en concurrentie van e-commerce ook een uitdaging. Op dit moment is een detailhandelsvisie in voorbereiding.

De kern daarvan is het huidige centrumbeleid, dat uitgaat van concentratie van winkels en centrumvoorzieningen, voort te zetten en waar mogelijk te versterken. Het areaal aan bedrijventerreinen in Kapelle is nagenoeg volledig benut. De gemeente vindt het belangrijk in te zetten op de groei van bedrijventerreinen. De werkgelegenheid van deze bedrijvigheid is belangrijk voor de welvaart in Kapelle. Wel ziet gemeente Kapelle in het kader van verduurzaming mogelijkheden om meer duurzame bedrijven naar Kapelle te trekken.

blad 39 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

De consequenties van de klimaatveranderingen hebben grote impact op land- en fruitteelt. De gemeente vindt het belangrijk om belangrijk dat de ontwikkeling van grondgebonden landbouw mogelijk blijft met behoud en versterking van de landschapswaarden. Daarbij wordt ingezet op het behoud en versterken van een florerende fruitteelt, niet alleen omdat de fruitteelt een belangrijke economische sector is, maar ook een drager van het aantrekkelijke landschap. Hoe willen we die ambitie bereiken? Ingezet wordt op het optimaal faciliteren van de bestaande bedrijven. Uitbreiding van het bedrijventerrein Smokkelhoek (2) is hiervoor nodig. Alle ingrediënten zijn aanwezig om van Smokkelhoek 2 een duurzaam bedrijventerrein te maken. In het verlengde van de vastgestelde duurzaamheidsambities zal Smokkelhoek energieneutraal ingericht moeten worden. Het realiseren voorzieningen en infrastructuur voor duurzame bedrijvigheid kan deze bedrijven aantrekken. Daarnaast overweegt de gemeente om op termijn eisen te stellen aan duurzame bedrijfsvoering van de bedrijvigheid op bedrijventerreinen. Voor de landbouw en fruitteelt blijft de gemeente inzetten op het borgen van de ontwikkelmogelijkheden en op het ondersteunen c.q. faciliteren van initiatieven en voorzieningen voor zoet water. Hierbij wordt gezocht naar slimme combinaties en innovaties (bijv. energie en zoetwaterbekkens).

Een goede landschappelijk inpassing is hierbij een belangrijke voorwaarde Ook initiatieven die de biodiversiteit versterken worden ondersteund. Initiatieven die gericht zijn op klimaatadaptieve maatregelen in het landelijk gebied (zoals bosaanleg) worden positief ontvangen maar in samenhang beoordeeld (impact op het landschap en agrarische bedrijfsvoering. Daarnaast vindt de gemeente het belangrijk dat de plattelandswegen goed en veilig toegankelijk blijven voor zowel landbouw als recreatief verkeer.

6.3

Toerisme Wat willen we in Kapelle bereiken? De ambitie voor het toerisme in Kapelle is gericht op Wemeldinge als toeristische trekpleister in Zeeland, met landelijk toerisme op andere plekken in de gemeente. “Het toerisme bloeit. Toeristen gaan graag naar Wemeldinge en andere mooie plekken in de gemeente. Daar is het mooi, schoon en is alles goed geregeld. Er is in de gemeente geen massatoerisme; dit zou ten koste gaan van de rust en het groene, landelijke karakter. Het toerisme is geconcentreerd in Wemeldinge. Het dorp bruist en ook niet- watersporters en de eigen inwoners neuzen graag rond in de winkels of drinken een drankje op een terras met uitzicht op de Oosterschelde. Toerisme blijft kleinschalig. Het vergroot het woongenot doordat het zorgt voor extra levendigheid. Ook in de andere kernen kunnen toeristen prima terecht voor ‘landelijk’ toerisme. Langs de route is van alles te doen. De bloei van het toerisme komt doordat Kapelle nauw samenwerkt met de regio. Met name op het gebied van infrastructuur zijn stappen gezet, maar ook als het gaat om marketing en communicatie. Zo wordt de regio bekend bij een groter publiek en deelt de regio in de kansen die toerisme biedt” (Strategische Kompas). De ambitie vertaalt zich in een aantal speerpunten, namelijk: 1.

Wemeldinge versterken Om Wemeldinge uit te laten groeien tot een trekpleister voor kleinschalig landelijk toerisme in Zeeland wil de gemeente inzetten op dat wat Wemeldinge uniek maakt: de ligging aan de Oosterschelde. 2. Buitengebied versterken Het groene buitengebied met polders en fruitboomgaarden maakt de gemeente een aantrekkelijk woon- en leefgebied voor inwoners, maar ook voor toeristen. Hoe willen we die ambitie bereiken? Met het Masterplan Wemeldinge en de Boulevardvisie wordt grotendeels invulling gegeven aan de toeristische ambitie van Kapelle. Om toeristen langer vast te houden in de gemeente en meer te laten besteden moet worden gewerkt aan de verbreding van het toeristisch product. Op die manier wordt Wemeldinge aantrekkelijker voor een breder publiek dan alleen het duiken. Ingezet wordt op het creëren van een beleving, waarbij de onderwater- en bovenwaterwereld verder met elkaar wordt verbonden. blad 40 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

De gemeente stimuleert en faciliteert ondernemers in de verdere versterking en verbreding van faciliteiten en evenementen in en rondom Wemeldinge. Samenwerking tussen ondernemers wordt toegejuicht. Daarbij moet er een goede balans zijn tussen toerisme en leefbaarheid voor de eigen inwoners. Hoewel de focus bij toeristische ontwikkelingen op Wemeldinge ligt, zijn er ook daarbuiten mogelijkheden. Unieke en kenmerkende zaken zoals de fruitteelt en het Frans ereveld in Kapelle bieden hiervoor kansen. Om het buitengebied te versterken zet de gemeente in op in op goede, aantrekkelijke en schone wandel- en fietsroutes die bijdragen bij aan de beleving van het buitengebied. Uiteraard wordt bij nieuwe initiatieven de klimaat – en duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente betrokken in de beoordeling.

6.4

Duurzaamheid Wat willen we in Kapelle bereiken? Op alle beleidsterreinen speelt duurzaamheid een rol. De gemeente heeft als ambitie gesteld om vaart te maken met duurzaamheid. Hier is beleidsmatig invulling aan gegeven. “Op alle beleidsterreinen speelt duurzaamheid een rol. Woningen worden energieneutraal gemaakt met zonnepanelen en warmtepompen, inwoners verenigen zich in energiecoöperaties en werken samen aan het verduurzamen van hun wijk of dorp. Op verschillende terreinen werkt men steeds vaker circulair. De gemeente is bovendien energieneutraal door de mogelijkheden voor zonneen windenergie optimaal te benutten. Dit mag echter niet ten koste gaan van het groene en open karakter van de gemeente”. (Strategisch Kompas). Duurzaamheidsagenda Kapelle Het duurzaamheidsbeleid voor de gemeente Kapelle wordt verwoord in de Duurzaamheidsagenda Kapelle. Deze agenda is een verzameling van de volgende bouwstenen: • Elektriciteit (Deel 1 & 2) • Warmte in de gebouwde omgeving • Natuur en biodiversiteit • Klimaatbestendige leefomgeving • Mobiliteit • Circulaire gemeente • Eigen organisatie • Waterstof Iedere bouwsteen is een beleidsdocument die zijn eigen integraal opstel- en besluitvormingsproces doorloopt. Per bouwsteen is hierna kortweg aangegeven wat de inhoud is. Elektriciteit Status: Vastgesteld In de bouwsteen deel 1 is de ambitie van de gemeente Kapelle verwoord.

Dit is kortweg een opwek van hernieuwbare energie van 60 MW in 2030. Hiervan wordt 30 op dak en 30 op land gerealiseerd. In de bouwsteen deel 2 is de ambitie verder uitgewerkt en wordt ingegaan op welke wijze en onder welke voorwaarde de ambitie gerealiseerd kan worden. Ook wordt hier ingegaan op de mogelijkheid voor kleine windmolens. Op 18 oktober 2022 heeft de gemeenteraad een wijziging vastgesteld die betrekking heeft op kleine windmolens. Warmte in de gebouwde omgeving Status: Vastgesteld In de bouwsteen warmte hoe de gemeente aardgasvrij gaat worden. In het verlengde hiervan ligt dit Transitie visie warmte en de regionale structuur warmte. Al deze kaders zijn vastgesteld door de gemeenteraad. In deze beleidsdocumenten worden ook kort ingegaan op nieuwe ontwikkelingen. Natuur en biodiversiteit Status: Vastgesteld In de bouwsteen natuur en biodiversiteit en de bijlage met het visiedocument wordt de ambitie verwoord met de groei van natuur in de gemeente. Ook is verwoord hoe deze vormgegeven kan worden en welke functies minimaal moet worden toegekend aan groen.

blad 41 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

Klimaatbestendige leefomgeving Status: Vastgesteld op 27 september 2022 In deze bouwsteen wordt ingegaan hoe de gemeente komt tot een klimaatbestendige leefomgeving. Dit gaat over het brede palet van hittestress, extreem weer tot overstroming. Dit inrichting van de openbare ruimte speelt hier een belangrijke rol in. Mobiliteit Status: Vastgesteld op 24 januari 2023 In deze bouwsteen wordt ingegaan op CO2 besparing binnen mobiliteit. Dit wordt o.a. gedaan door te zorgen voor een robuust laadnetwerk. Wandelen en fietsen aantrekkelijker te maken dan auto gebruik en een duurzame grond- weg en waterbouw. De Laadvisie zoals bedoeld in het Klimaatakkoord maakt onderdeel uit van deze Bouwsteen. Circulaire gemeente Status: in ontwikkeling Deze bouwsteen moet nog opgesteld worden. De voorbereiding lopen op dit moment. In oktober wordt de raadswerkgroep hierin betrokken. Hoofddoel in een circulaire economie in 2050. Besluitvorming is voorzien in 2024. Eigen organisatie Status: nog starten Deze bouwsteen moet nog opgesteld worden. In deze bouwsteen wordt aan de hand van de ambities uit de overige bouwstenen vastgelegd hoe de eigen organisatie hier uitvoering aan geeft. Besluitvorming is voorzien in 2024. Waterstof Status: Vastgesteld op 31 oktober 2023 In deze bouwsteen zijn de beleidskaders voor waterstof in beeld gebracht, ambities per doelgroep bepaald en de rol van de gemeente.

Hoe willen we die ambitie bereiken? De verschillende bouwstenen die in het kader van de verduurzaming van Kapelle zijn en worden opgesteld geven nadere invulling aan de duurzaamheidsambities. Hierbij geldt dat de ambitie: • Passend is bij de kwaliteiten en karakter van de gemeente Kapelle • Aansluit bij de wensen van inwoners en stakeholders

6.5

Leefomgeving Wat willen we in Kapelle bereiken? De leefomgeving omvat vele aspecten. De kernambitie is een leefomgeving met basisvoorzieningen voor iedereen. “Kapelle is een echte woongemeente. In 2019 is het voorzieningenniveau hoog. Dat willen inwoners behouden voor 2030. De gemeente investeert daarom in een veilige, aantrekkelijke, rustige en groene woonomgeving met maatschappelijke voorzieningen voor welzijn, sport en recreatie én goede infrastructuur. Vanwege de vele forenzen heeft de gemeente Kapelle ingezet op goed vervoer. Kapelle is nog steeds een intercitystation en de snelweg verbindt de gemeente met de omgeving. Je kunt op de fiets veilig en snel naar Goes. Er is voldoende aandacht voor (verkeers)veiligheid in de gemeente. Je woont in Kapelle vlak bij het groen. Je kunt daardoor fijn buiten spelen, fietsen en wandelen en genieten van de rust. In de gemeente zijn voldoende voorzieningen aanwezig. Er is een divers winkelaanbod, goede kinderopvang, een rijk verenigingsleven, goed onderwijs en verschillende horecagelegenheden. Voor cultuur en andere stedelijke voorzieningen gaan inwoners vooral naar Goes. De zorg in de dorpen is kleinschalig en persoonlijk. Voor complexere zorgvragen kunnen inwoners terecht bij voorzieningen buiten de gemeente, maar wel in de regio” (Strategisch Kompas).

De gemeente Kapelle wil zich verder inzetten om de gezondheid, zowel fysiek als mentaal, van haar inwoners te bevorderen. Een belangrijk onderdeel hiervan is de inrichting van de openbare ruimte in Kapelle. Deze dient goed toegankelijk, uitnodigend, veilig en klimaatadaptief te zijn.

blad 42 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

Met betrekking tot de biodiversiteit stelt de gemeente in haar Duurzaamheidsagenda gemeente Kapelle; bouwsteen natuur en biodiversiteit de volgende ambitie “Het verhogen van de natuurwaarden en verbeteren van de lokale biodiversiteit in de gemeente Kapelle door het versterken van de relatie tussen het landelijk gebied en de kernen en een algehele vergroening van de kernen.” Hoe willen we die ambitie bereiken? De gemeente gaat zich inzetten om de inrichting van de openbare ruimte zo te ontwikkelen dat deze bijdraagt aan een goede fysieke en mentale gezondheid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het toevoegen van waterpunten en sporttoestellen in parken, het aanleggen van beweegroutes, het realiseren van laagdrempelige ontmoetingsplekken, het opzetten van activiteiten voor tieners en het dementievriendelijk maken van de omgeving. Uit eerder onderzoek is gebleken dat in Kapelle missing links in oversteekplaatsen en voetpaden een belangrijk aandachtspunt zijn voor een dementievriendelijke openbare ruimte. Het verwijderen van obstakels, zoals te smalle voetpaden, losliggende tegels e.d., voor mensen in een rolstoel of met rollator hoort hierbij. Het vergroenen van de openbare ruimte is onderdeel van de gezondheidsbevordering in de openbare ruimte. Meer groen op straat maakt de openbare ruimte een prettigere plek om te verblijven.

Dit stimuleert naar buiten gaan en daarmee ook bewegen en sociale ontmoetingen. Het groen en de daardoor gecreëerde schaduwplekken bieden koelte, hiermee wordt het hitte-eiland effect en hittestress tegengegaan. Om het groene, landelijke karakter van de gemeente te kunnen behouden is het van groot belang dat de waterkwaliteit wordt verbeterd. De mens, natuur en landbouw zijn allen afhankelijk van schoon en gezond water. Hiervoor moeten alle KRW-waterlichamen gaan voldoen aan zowel de ecologische en chemische eisen voor de waterkwaliteit. De vervuiling van het oppervlaktewater met giftige stoffen moet worden teruggedrongen. Peilbeheer en duurzaam landbouwen zijn enorm belangrijk in het tegengaan van verzilting. Al deze opgaven kan de gemeente niet zichzelf bereiken, hiervoor is intensieve samenwerking met overheden, waterschappen en andere stakeholders nodig. De gemeente Kapelle erkent het belang van schoon water en zet zich binnen deze samenwerking daarom in voor het verbeteren van de waterkwaliteit. De beschikbaarheid van voldoende zoet water zal door klimaatverandering en de groeiende vraag naar water steeds meer onder druk komen te staan. Het groene karakter van de gemeente wordt enorm gewaardeerd. Dit karakter blijkt vooral buiten de woonkernen in het landelijk gebied.

Om het groene karakter te behouden en versterken, wordt er ingezet op het verbeteren van de natuurwaarden en biodiversiteit in de gemeente. Hiervoor wordt natuur zoveel mogelijk gecombineerd met andere functies: het zogenaamde natuurinclusief ontwikkelen. De fruitteelt in Kapelle is afhankelijk van voldoende wilde bestuivers. Kapelle gaat zich inzetten om de populatie wilde bestuivers te beschermen en laten groeien. Het aanleggen van kruidenranden langs boerenpercelen, het aanpassen van het maaibeleid en het terugdringen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen bieden allemaal mogelijkheden om de biodiversiteit en populatie wilde bestuivers te helpen. De herkenbaarheid en afwisseling tussen de kreekruggen en poelgebieden vormen een belangrijke kernwaarde van het Kapelse landschap. Deze landschappen en de daarbij behorende landschapselementen vormen het open, groene, landelijke karakter van Kapelle dat door zowel de inwoners als bezoekers hoog gewaardeerd wordt. Deze elementen staan onder druk door maatschappelijke opgaven die veel ruimte vragen (woningbouw, energietransitie) maar ook door schaalvergroting in de landbouw. Kapelle zet zich in om deze landschappelijke waarden te behouden.

Met betrekking tot bereikbaarheid en mobiliteit van en binnen haar gemeente stelt de gemeente als uitgangspunt dat er bij toekomstige ontwikkelingen het principe wordt gehanteerd van “eerst bewegen, dan bouwen”. Hier moet een goede balans in zijn. Daarbij wordt ook gekeken naar andere vormen van mobiliteit zoals openbaar vervoer, deelvervoer, meer gebruik van de fiets etc. De uitwerking vindt plaats in het mobiliteitsplan, waar in 2024 mee wordt gestart.

blad 43 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

6.6

Verenigingen Wat willen we in Kapelle bereiken? De gemeente Kapelle heeft een rijk verenigingsleven. Sport-, spel- en buurtverenigingen, op cultureel vlak en vanuit de verschillende kerkelijke gemeenten zijn een belangrijk onderdeel van de gemeenschap in Kapelle. Ze dragen bij aan de fysieke en mentale gezondheid van bewoners bijvoorbeeld door bewegen te stimuleren en sociale contacten te leggen. Het verenigingsleven in Kapelle wordt erg gewaardeerd. Dit is ook terug te zien in de grote hoeveelheid vrijwilligers die zich voor de verenigingen inzetten. De gemeente Kapelle wil het verenigingsleven behouden en versterken. Hoe willen we die ambitie bereiken? De gemeente ziet het belang in van verenigingen omdat ze in brede zin bijdragen aan het welzijn van inwoners. De gemeente ondersteunt en faciliteert verenigingen daarom op diverse manieren. Bijvoorbeeld door het geven van advies, het aanbieden van trainingen of cursussen en het verstrekken van subsidie. In de toekomst gaat de gemeente dit verder voortzetten.

blad 44 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

7.

Ontwikkelperspectief gebieden De gemeente Kapelle is in een aantal gebieden te onderscheiden die op basis van specifieke waarden en kwaliteiten om een eigen beleidskoers en ontwikkelperspectief vragen. Om deze gebieden te kunnen bepalen is gekeken naar de ruimtelijk-functionele karakteristiek van de gemeente, de voorkomende waarden en kwaliteiten, de (beoogde) ruimtelijke opgaven, het geldende beleid en de eerder gehanteerde gebiedsindelingen. Deze analyse heeft geleid tot tien te onderscheiden gebieden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Kern Schore Kern Wemeldinge Kernen Kapelle en Biezelinge Bedrijventerreinen Smokkelhoek, DLF, Choorhoek en Loswal Recreatiegebied Wemeldinge Natuurgebieden Transformatiegebied Willem-Annapolder Zuidhoek 4 Agrarisch Buitengebied met buurtschappen Eversdijk en Abbekinderen

Figuur 7.1. Gebieden gemeente Kapelle

Schore Schore is een groen, rustig en landelijk dorp, gelegen aan ten zuiden van de A-58. Het dorp heeft een hechte gemeenschap met een grote sociale cohesie. Er is een actieve dorpsraad en gedurende het jaar worden verschillende dorpsfeesten georganiseerd. In 2018 heeft de dorpsraad het initiatief genomen te komen tot een dorpsvisie. Hieruit bleek dat de gemeenschap met name op zoek was naar mogelijkheden voor verdere blad 45 van 49

Omgevingsvisie Kapelle Analoge tekstversie projectnummer 0477337 26 maart 2024 Gemeente Kapelle

woningbouw en het dorpshuis als belangrijke sociale voorziening wilde opknappen. Het onlangs gerenoveerde dorpshuis is inmiddels een belangrijke ontmoetingsplek in het dorp. Met de ontwikkeling van het landgoed Schore en mogelijkheden voor particuliere initiatieven in het lint van het dorp zijn extra mogelijkheden voor woningbouw gecreëerd. Het dorp bestaat vooral uit grondgebonden woningen en heeft, passend bij de omvang van de kern, beperkte voorzieningen. In de Dorpsvisie Schore worden op diverse thema’s aanbevelingen gedaan, voorzien van een gewenst resultaat. Het ontwikkelperspectief is gericht op het behoud van de kleinschaligheid en karakteristieke waarden van de kern.

Kapelle Kapelle is het centrum van de gemeente; hier worden inkopen gedaan en bevinden zich, zeker voor een relatief kleine gemeenschap, veel kwalitatief hoogwaardige voorzieningen waaronder detailhandel en een gloednieuw sportcentrum. Kapelle is goed bereikbaar, zowel met de auto als met de trein. Bij (her)ontwikkeling van wijken is er in de afgelopen periode extra aandacht geweest voor openbaar groen in de wijken. De aanwezigheid van het spoor en station Kapelle-Biezelinge is een belangrijke voorziening voor de bereikbaarheid van Kapelle. Tegelijkertijd heeft dit ook nadelen als bijvoorbeeld de trilling en geluid in het dorp. Dit vraagt blijvend aandacht. Kapelle staat een relatief grote woningbouwopgave te wachten, zowel wat betreft inbreiding als uitbreiding. Tegelijkertijd geeft dat in de toekomst verder uitdagingen op het gebied van verkeer en parkeren. In de komende periode is de uitdaging om, naast de (her)ontwikkelde wijken, ook de overige wijken te vergroenen.

Biezelinge Biezelinge is een voormalige havenkern met een dorps karakter. Het dorp heeft een eigen winkelcentrum waardoor voorzieningen voor dagelijkse boodschappen aanwezig zijn. De kern ligt tussen het bedrijventerrein, de A58 en het spoor. Het dorp is daarmee goed bereikbaar, maar ondervindt ook de nadelige gevolgen hiervan, zoals trillingen en geluid(overlast). Dit is blijvend aandachtspunt. Aan de zuidwestzijde van Biezelinge wordt de uitbreiding van de woonwijk Zuidhoek 4 gerealiseerd. Er zijn diverse herontwikkelingslocaties die de komende tijd aandacht vragen. Daarnaast worden er stappen gezet om de woonkwaliteit te verbeteren door het verplaatsen van de detailhandel naar de rand. Vrijkomende locaties kunnen daarmee een impuls krijgen.

Wemeldinge Wemeldinge heeft een rijke historie en een beschermd dorpsgezicht. In het dorp is de sociale structuur en cohesie erg belangrijk. Het dorp heeft een actief verenigingsleven. Wemeldinge mag zich rijk rekenen in een bijzondere onder- en bovenwater-wereld. De flora en fauna in de Oosterschelde is zeer gevarieerd en uitbundig. Vandaar dat Wemeldinge de enige 5 sterren duikhotspot van Nederland is. Met de ontwikkeling van de brede school (IKC) in Wemeldinge wordt een belangrijke toekomstbestendige voorziening voor inwoners gerealiseerd. In Wemeldinge is een gevarieerd aanbod aan horeca, detailhandel en andere voorzieningen aanwezig. Echter blijft de uitdaging om dit voorzieningenniveau vast te houden. Toerisme en recreatie kan een bijdrage leveren aan het behoud en de versterking van de leefbaarheid van Wemeldinge. Toerisme zorgt er voor dat belangrijke voorzieningen in stand kunnen blijven. Tegelijkertijd mag toerisme niet doorslaan in overlast voor de inwoner. Het ontwikkelperspectief is beschreven in het Masterplan Wemeldinge, waarin wordt ingezet op een goede balans tussen wonen en recreëren. Met de uitvoering van de Boulevardvisie wordt een belangrijke kwaliteitsimpuls aan Wemeldinge gegeven.